Dómstólaleit

E ehf. tók þátt í forvali vegna verks sem boðið var út af hálfu varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli. E ehf. var samþykkt af forvalsnefnd utanríkisráðuneytisins og tilnefnt af utanríkisráðuneytinu sem hæfur aðili. E ehf. gerði tilboð í verkið sem samþykkt var af varnarliðinu. Varnarliðið tilkynnti E ehf. síðar að verksamningnum væri sagt upp til hægindaauka fyrir bandarísk stjórnvöld. Greiddi varnarliðið E ehf. vangildisbætur samkvæmt ákvæði samningsskilmála sem vísað var til í samningi aðila, en E ehf. hafði ekki verið afhent eintak skilmálanna. E ehf. hafnaði því að sættast á vangildisbætur og krafðist efndabóta vegna missis hagnaðar, ásamt bótum vegna kostnaðar af riftuninni. Var íslenska ríkið krafið um bætur á grundvelli laga um varnarsamning milli Íslands og Bandaríkjanna og um réttarstöðu liðs Bandaríkjanna og eignir þess nr. 110/1951 og laga um framkvæmd tiltekinna þátta í varnarsamstarfi Íslands og Bandaríkjanna nr. 82/2000. Talið var að í 2. tl. 12. gr. viðbætis um réttarstöðu liðs Bandaríkjanna og eignir þeirra, sbr. lög nr. 110/1951, væri skýrt kveðið á um að íslenska ríkinu væri ekki skylt að greiða skaðabætur innan samninga vegna samningsrofa varnarliðsins. Þá var ekki sýnt fram á að íslenska ríkið bæri, þrátt fyrir þetta ákvæði, ábyrgð á tjóni E ehf. Var íslenska ríkið því sýknað af kröfum E ehf.

Deilt var um lögmæti þeirra skilyrða, sem forvalsnefnd utanríkisráðuneytisins setti fyrir þátttöku í útboði um sjóflutninga fyrir varnarliðið á Keflavíkurflugvelli. Í b. lið 2. gr. reglugerðar sem sögð var sett á grundvelli laga nr. 82/2000 sagði að í orðunum „skip sem íslensk skipafélög gera út“ í samningi ríkjanna um sjóflutninga fælist, að skipin skyldu vera undir yfirstjórn og yfirráðum íslenskra skipafélaga. Í því fælist að íslensk skipafélög skyldu hafa húsbóndavald yfir áhöfn skipanna og ráðningarsamband við áhöfn þess. Hélt A því fram að fyrir síðara hluta ákvæðisins væri engin stoð í lögunum. Var A talinn hafa lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins, þrátt fyrir að útboðinu hafi lokið fyrir aðaðmeðferð málsins í héraði. Hvorki umræddur samningur ríkjanna né lög nr. 82/2000 skilgreindu hvað væru skip sem íslensk skipafélög gera út. Í lögunum fólst eingöngu hvað teldist íslenskt skipafélag og uppfyllti A öll ákvæði laganna þar um. Talið var að í síðari málslið umdeilds ákvæðis væri fólgin takmörkun á því hvaða rekstrarfyrirkomulag mætti vera á útgerð skipanna. Ekki yrði mælt fyrir um slíka takmörkun í reglugerð án skýrrar heimildar um efni og umfang hennar í settum lögum frá Alþingi. Af þessu leiddi að lagaheimild brast til setningar hins umdeilda skilyrðis.