Dómstólaleit

K hf. krafði B um greiðslu eftirstöðva skuldabréfs, sem B hafði gengist í einfalda ábyrgð á, ásamt bankakostnaði. Misræmi var milli gagna málsins og málflutnings K hf. fyrir Hæstarétti um hvenær bréfið hefði verið gjaldfellt. Þá lá ekki fyrir sundurliðun og útreikningur á eftirstöðvum skuldabréfsins, en það bar ekki sjálft með sér hverjar eftirstöðvar þess hefðu verið. Krafa K hf. um bankakostnað var heldur ekki sundurliðuð eða studd gögnum. Þóttu kröfur K hf. því svo vanreifaðar að ekki væri unnt að leggja á þær dóm og var málinu því vísað frá héraðsdómi án kröfu.

E var oddviti hreppsins VL frá 1970 uns hann sagði af sér starfinu í desember 1998. Krafði hann hreppinn um greiðslu tiltekinnar upphæðar er nam mismun á fjárhæð vegna leiðréttinga og bakfærslna, sem hann áleit að gera ætti í bókhaldi hreppsins honum til tekna, og skuldar, sem hann var í við hreppinn samkvæmt bókhaldinu. Byggði E m.a. á því að tilteknar fjárhæðir hefðu verið ranglega færðar í reikningum VL sem skuld hans við hreppinn þar sem þær hefðu stafað frá kaupum hreppsins á jörð en ekki verið persónuleg skuld hans. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að ekkert hefði verið fært í reikninga hreppsins um kaup og endursölu á umræddri jörð og var E ekki talinn hafa sýnt fram á að þær skuldbindingar, sem deilt var um að þessu leyti, hefðu með réttu átt að falla á hreppinn. Þá áleit E að bókhaldsmistök hefðu verið gerð, er leiddu til þess að talið var að hann væri í skuld við hreppinn í ársbyrjun 1996. Með vísan til niðurstöðu héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, var ekki talið sannað að E ætti kröfu um leiðréttingu á þessu atriði. Kröfugerð E byggðist enn fremur á því að oddvitalaun til hans á árunum 1994 til 1998 hefðu verið vangreidd. Var á það fallist að hann ætti vangreidd laun fyrir árin 1995, 1997 og 1998 um tiltekna fjárhæð. Þá byggði E enn fremur á því að hann ætti kröfu á hendur hreppnum vegna þess að hann hefði greitt hluta af skuldbindingu, sem hann gekkst undir fyrir hönd hreppsins í tengslum við viðskipti með áðurgreinda jörð. Talið var að E hefði skort heimild til að binda hreppinn við sjálfskuldarábyrgð á þeirri skuldbindingu, sem vísað var til í þessu sambandi, og var því ekki fallist á að umrædd greiðsla ætti að færast honum til eignar á viðskiptareikningi hjá hreppnum. Með hliðsjón af öllu framangreindu og að teknu tilliti til þeirra fjárhæða, sem óumdeilt var að rétt hefði verið að færa E til skuldar á viðskiptareikningi hans hjá hreppnum, svo og greiðslna E til hreppsins, var talið að hann hafi eftir sem áður verið í skuld við hreppinn. Þótt fallist yrði á kröfugerð E um bakfærslu á skuld vegna vaxta að ákveðinni fjárhæð, sem hreppurinn hafði fært á viðskiptareikning hans, myndi sú skuld standa eftir. Því þótti ekki þörf á að taka afstöðu til þessa atriðis í dómkröfu E. Var R, sem tekið hafði við aðild hreppsins að málinu, sýknað af kröfum E.

H keypti fasteignina Strandgötu 30 á árinu 1988 ásamt lóðarleiguréttindum og seldi hana aftur sama ár til K. Lóðin sem fylgdi eigninni við sölu til K átti samkvæmt kaupsamningi að vera aðeins brot af stærð lóðarinnar samkvæmt lóðarleigusamningi. Það láðist að þinglýsa kaupsamningnum og ekki varð af gerð nýs lóðarleigusamning. Í kjölfarið reis ágreiningur um það hvort veðréttindi í fasteigninni væru bundin við lýsingu á söluandlaginu samkvæmt kaupsamingi eða hvort þau næðu jafnframt til lóðaspildunnar, sem fylgdi eigninni við sölu til H fyrr á árinu. H hafði þegar úthlutað hluta af umræddri lóðaspildu undir nýbyggingar og í því skyni að forða eigninni frá nauðungarsölu vegna greiðsluörðugleika K var Þ, sem var fjármálastjóri H, falið að vinna að lausn málsins af hálfu H. Samningar náðust við MH, sem keypti eignina og nýr lóðarleigusamingur var gefinn út og undirritaður haustið 1995. Einn liður í fjármögnum MH á fasteigininni var útgáfa 4 skuldabréfa með 2. veðrétti í eigninni. Þessi skuldabréf áritaði Þ fjármálastjóri H um einfalda ábyrgð H. S keypti tvö af þessum skuldabréfum og þegar þau fengust ekki greidd var lögmanni falið að innheimta þau hjá H eftir að fasteignin hafði verið seld á nauðungarsölu og ekkert fengist greitt upp í bréfin. Byggði S kröfu sína á undirritun Þ um einfalda ábyrgð H. H taldi að ekki hefði verið gætt ákvæða 5. mgr. 86. gr. þágildandi sveitarstjórnarlaga nr. 8/1986 um ábyrgðarveitingar sveitarstjórna þegar Þ áritaði skuldabréfin. Héraðsdómur taldi að meta yrði áritun Þ í ljósi aðdraganda hennar. Í ljós væri leitt að áritunin hefði verið forsenda þess að greiðsla fékkst fyrir bréfin og að því virtu gæti gildi skuldbindingar af hálfu H ekki verið bundið við það að gætt hafi verið ákvæða 5. mgr. 89. gr. þágildandi sveitarstjórnarlaga. Var því fallist á einfalda ábyrgð H fyrir greiðslu á skuldabréfunum. Hæstiréttur staðfesti héraðsdóminn með þeirri athugasemd að áritunin fæli ekki í sér venjulega ábyrgð fyrir þriðja aðila. Sýnt hefði verið fram á að áritun Þ og öll framganga hans í málinu var í þágu H og með hagsmuni hans í huga. Slík ábyrgð geti eðli málsins samkvæmt ekki fallið undir umrætt ákvæði sveitarstjórnarlaga.

Árið 1983 samþykkti hreppsnefnd sveitarfélagsins E, að takast á hendur sjálfsskuldarábyrgð á láni hlutafélagsins H hjá ríkissjóði, en þá voru í gildi sveitarstjórnarlög nr. 58/1961. Í byrjun árs 1987, eftir að sveitarstjórnarlög nr. 8/1986 höfðu tekið gildi, samþykkti hreppsnefndin fyrir sitt leyti skilmálabreytingu lánsins. Talið var, að sjálfskuldarábyrgð E hefði ekki öðlast gildi, þar sem ákvörðun hreppsnefndarinnar 1983 hefði ekki verið lögð fyrir sýslunefnd til samþykkis samkvæmt 3. tölulið f. liðar 11. gr. laga nr. 58/1961. Ábyrgðaryfirlýsing E við skilmálabreytinguna 1987 hefði orðið að fullnægja ákvæðum 89. gr. laga nr. 8/1986. Samkvæmt 4. mgr. greinarinnar væri sjálfskuldarábyrgð sveitarfélags við þessar aðstæður ekki heimil. Þá fullnægði yfirlýsingin ekki heldur skilyrðum 5. mgr. 89. gr. laganna um veitingu einfaldrar ábyrgðar, en engar líkur voru að því leiddar að ábyrgð E hefði verið veitt gegn tryggingu sem metin var gild. Var því hafnað kröfu ríkisins um staðfestingu sjálfskuldarábyrgðar sveitarfélagsins Á, sem tekið hafði við réttindum og skyldum E.