Dómstólaleit

F, E og S kröfðu Í um endurgreiðslu útlagðs kostnaðar vegna rafmagnsgirðingar sem þeir settu upp á mörkum jarðarinnar Tungufells, sem þeir munu vera þinglýstir eigendur að, og Hrunaheiða, sem er þjóðlenda í eigu Í. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 133/2006 hafði verið staðfest niðurstaða óbyggðanefndar og héraðsdóms um að Hrunaheiðar, með nánar tilgreindum merkjum væru þjóðlenda, en jafnframt afréttareign eiganda prestssetursjarðarinnar Hruna. Með samkomulagi Í og þjóðkirkjunnar 20. október 2006 um prestssetur og afhendingu þeirra var kveðið á um að prestssetur og prestsbústaðir væru eign þjóðkirkjunnar. Var Hruni með í upptalningu um prestssetur sem fylgdi samkomulaginu og þetta átti við um. Með lögum nr. 82/2007 um breyting á lögum nr. 78/1997 um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar var eignarréttur þjóðkirkjunnar að prestssetursjörðum staðfestur. Um greiðsluskyldu Í vísuðu F, E og S til 1. málsliðar 1. mgr. 6. gr. girðingarlaga nr. 135/2001 þar sem segir að vilji meirihluti landeigenda, sem lönd eigi er liggi að afrétti, girða milli afréttar og heimalanda sinna skuli eigendur eða notendur afréttar greiða 4/5 hluta stofnkostnaðar girðingarinnar en eigendur eða ábúendur hlutaðeigandi jarða 1/5 hluta. Óumdeilt væri að Í væri eigandi þjóðlendunnar á Hrunaheiðum og því greiðsluskyldur sem slíkur. Þá hefði afréttareign á Hrunaheiðum ekki fylgt með við eignayfirfærslu að prestssetursjörðinni Hruna samkvæmt áðurnefndu samkomulagi Í og þjóðkirkjunnar og tilheyrði hún því Í enn. Greiðsluskylda Í væri því ótvíræð og væri Í skylt að bera 4/5 hluta stofnkostnaðar við girðinguna. Með vísan til áðurnefnds dóms réttarins og lagasetningar á árinu 1997 lagði Hæstiréttur til grundvallar að Prestssetrasjóður hefði ekki síðar en á því tímamarki ótvírætt verið eigandi Hruna. Samkomulagið frá 2006 og lagasetning á árinu 2007 breyttu engu um þann eignarrétt. Að öllu virtu hafnaði Hæstiréttur málstæðu F, E og S um greiðsluskyldu Í sem reist væri á því að Í hefði verið eigandi Hruna til 2007 og að afréttareign á Hrunaheiðum tilheyrði því ennþá. Greiðsluskylda yrði hvorki felld á Í á þeim grunni að það væri notandi né eigandi afréttareignar á Hrunaheiðum, sbr. 6. gr. girðingarlaga. Með vísan til forsögu þess lagaákvæðis, ummæla í lögskýringagögnum sem styðji það að megináhersla vegna greiðsluskyldu hafi verið lögð á not afréttar og skýringar hugtaksins afréttur í lögum nr. 58/1988 um þjóðlendur og ákvörðun marka eignarlanda, þjóðlendna og afrétta taldi Hæstiréttur að eignarréttur Í á þjóðlendunni gæti ekki leitt til þess að krafa F, E og S næði fram að ganga. F, E og S héldu því einnig fram að Í hefði sýnt tómlæti við að halda fram rétti sínum þar sem hartnær þrjú ár liðu frá því úrskurður nefndar samkvæmt 7. gr. girðingarlaga lá fyrir þar til Í gerði reka að því að fá hann felldan úr gildi. Taldi Hæstiréttur aðgerðarleysi um framgang málsins hafa verið viðhaft á báða bóga. F, E og S krefðust ekki endurskoðunar á þeim hluta héraðsdóms að úrskurður nefndarinnar væri felldur úr gildi. Að öllu virtu hafnaði Hæstiréttur því þessari málsástæðu og var Í sýknað af kröfu F, E og S.