Leita í öllum dómstólum...
Niðurstöður
2 dómar fundust
Lykilorð: Misnotkun á markaðsráðandi stöðu
Í ákvörðun S í júlí 2016 var komist að þeirri niðurstöðu að MS ehf. hefði verið í markaðsráðandi stöðu á nánar tilteknum markaði og að félagið hefði misnotað þá stöðu og brotið með því gegn 11. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005. Þá var MS ehf. einnig talið hafa brotið gegn 19. gr. samkeppnislaga með því að hafa gefið rangar upplýsingar og ekki lagt fram framlegðar- og verkaskiptasamkomulag við KS ehf. við rannsókn S. Var MS ehf. gert að greiða 480.000.000 krónur í stjórnvaldssekt. MS ehf. kærði ákvörðun S til áfrýjunarnefndar samkeppnismála, sem felldi hana úr gildi með úrskurði í nóvember 2016 að öðru leyti en því að MS ehf. skyldi greiða 40.000.000 krónur vegna brots gegn 19. gr. samkeppnislaga. Bæði S og MS ehf. höfðuðu í kjölfarið mál til ógildingar á framangreindum úrskurði að hluta og voru málin sameinuð í héraði. Í dómi Hæstaréttar var frávísunarkröfu MS ehf. hafnað og ekki talið að dómstólar færu út fyrir stjórnskipulegt hlutverk sitt samkvæmt 2. og 60. gr. stjórnarskrárinnar með því að leggja á sekt í samkeppnismáli samhliða ógildingu á úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála. Þá taldi Hæstiréttur ljóst að markmið samkomulags MS ehf. og KS ehf. um framlegðar- og verkaskipti hefði ekki verið einskorðað við afkomuskiptingu vegna einstaka tegunda framleiðsluvara tengdum verkaskiptingunni heldur miðaði einnig að heildarjöfnun á hlutfallslegri framlegð í greininni óháð verkaskiptingu afurðastöðva. Var samkomulagið ekki talið geta rúmast innan heimilda 71. gr. búvörulaga nr. 99/1993 eða hvílt á öðrum heimildum laganna. Hæstiréttur taldi ekki undirorpið vafa að MS ehf. hafi verið í markaðsráðandi stöðu á viðkomandi markaði. Félagið hefði selt hrámjólk til tengdra aðila á mun lægra verði en ótengdum aðilum og sú mismunun hafi veitt hinum tengdu aðilum óeðlilegt forskot í samkeppni á markaði málsins. MS ehf. var því talið hafa mismunað viðskiptaaðilum sínum með ólíkum skilmálum í sams konar viðskiptum og þannig veikt samkeppnisstöðu þeirra og með því brotið með alvarlegum hætti gegn c-lið 2. mgr. 11. gr. samkeppnislaga. Þá hafi sú mikla mismunun sem var á verðlagningu MS ehf. til ótengdra aðila og verði til eigin framleiðslu falið í sér alvarlegan og langvarandi verðþrýsting sem hafi einnig verið til þess fallinn að verja markaðsráðandi stöðu félagsins. Hæstiréttur taldi jafnframt að MS ehf. hefði brotið gegn 19. gr. samkeppnislaga með því að leggja ekki fram áðurnefnt samkomulag sitt og KS ehf. við rannsókn S. Hvað varðaði fjárhæð stjórnvaldssektarinnar vísaði Hæstiréttur til þess að brot MS ehf. hafi verið alvarlegt auk þess sem það hafi staðið lengi. Þá fólst í broti MS ehf. ítrekun á fyrra broti þótt að ekki hafi verið ákveðin sekt í fyrra málinu. Var MS ehf. gert að greiða samtals 480.000.000 krónur í ríkissjóð vegna brota gegn 11. og 19. gr. samkeppnislaga.
Seint á árinu 2012 sendi MS ehf. fyrir misgáning MK ehf. reikning vegna kaupa M ehf. á hrámjólk. MK ehf. varð ljóst af reikningnum að félagið hefði greitt mun hærra verð fyrir hrámjólk en M ehf. og beindi ábendingu og síðan kvörtun til S. Með ákvörðun 22. september 2014 komst S að þeirri niðurstöðu að MS ehf. hefði með aðgerðum sínum brotið gegn 11. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005 og gerði honum að greiða 370.000.000 króna í stjórnvaldssekt. MS ehf. kærði ákvörðun S til áfrýjunarnefndar samkeppnismála. Með úrskurði nefndarinnar 16. desember 2014 var ákvörðun S felld úr gildi og lagt fyrir hana að rannsaka málið frekar og taka ákvörðun að því loknu. Byggðist niðurstaða nefndarinnar á því að frekari rannsóknar væri þörf að því er varðaði samkomulag milli MS ehf. og KS, eiganda M ehf., sem MS ehf. lagði fyrst fram á kærustigi. S tók á ný ákvörðun 7. júlí 2016 og komst að þeirri niðurstöðu að MS ehf. hefði brotið gegn 11. og 19. gr. samkeppnislaga og gerði því að greiða samtals 480.000.000 króna í stjórnvaldssekt, 440.000.000 króna vegna brots á 11. gr. samkeppnislaga en 40.000.000 króna vegna brots á 19. gr. laganna. MS ehf. kærði ákvörðunina til áfrýjunarnefndar samkeppnismála. Með úrskurði nefndarinnar 18. nóvember 2016 var ákvörðun S felld úr gildi að öðru leyti en því að MS ehf. skyldi greiða 40.000.000 króna sekt vegna brots á 19. gr. samkeppnislaga. Byggðist niðurstaða nefndarinnar á því að fyrrnefnt samkomulag MS ehf. og KS rúmaðist innan 71. gr. búvörulaga nr. 99/1993. Báðir aðilar, MS ehf. og S, höfðuðu mál vegna úrskurðar áfrýjunarnefndarinnar, MS ehf. til að fá hnekkt niðurstöðu um brot á 19. gr. samkeppnislaga, en S í því skyni að hnekkja þeirri niðurstöðu að ekki hefði verið brotið gegn 11. gr. laganna. Málin voru sameinuð í héraði. Landsréttur tók fram að fyrrnefnt samkomulag MS ehf. og KS, síðari breytingar á því og gögn um uppgjör vegna þess bæru með sér að ætlun samningsaðila hafi verið að jafna framlegð á milli MS ehf. og KS hlutfallslega, þannig að heildarframlegð þeirra af framleiðslu og sölu mjólkurafurða yrði sem jöfnust í prósentum talið. Í þessu hafi í reynd falist að sá sem lægri framlegð fengi skyldi fá greiðslu frá þeim sem hærri framlegð hefði til að jafna framlegð þeirra á hverju uppgjörstímabili. Rétturinn vísaði til þess að samkvæmt 4. mgr. 13. gr. búvörulaga væri afurðastöðvum í mjólkuriðnaði heimilt að gera samninga sín á milli um verðtilfærslu milli tiltekinna afurða. Þá væri afurðastöðvum í mjólkuriðnaði heimilað í 71. gr. laganna að sameinast, gera með sér samkomulag um verkaskiptingu milli mjólkursamlaga að því er varðar framleiðslu einstakra mjólkurvara og hafa með sér annars konar samstarf til þess að halda niðri kostnaði við framleiðslu, geymslu og dreifingu mjólkurafurða. Rétturinn rakti efni og forsögu 4. mgr. 13. gr. og 71. gr. búvörulaga og tók fram að löggjafarsaga þessara ákvæða bæri ekki með sér að búvörulög undanskildu samkomulag af þeim toga sem MS ehf. og KS gerðu með sér samkeppnislögum á þann hátt að ekki kæmi til athugunar hvort MS ehf. hefði brotið gegn 11. gr. samkeppnislaga með þeirri háttsemi sem á reyndi í málinu. Hvorki í 4. mgr. 13. gr. né 71. gr. búvörulaga væri vikið að hlutfallslegri jöfnun framlegðar fyrirtækja. Nærtækast væri því að skýra ákvæðin í samhengi svo að hygðust afurðastöðvar jafna framlegð vegna samkomulags um verkaskiptingu skyldi gera það með verðtilfærslu samkvæmt 4. mgr. 13. gr., sem ekki hafi verið gert. Þá gæti umrætt samkomulag aldrei undanskilið nema hluta þeirrar háttsemi sem í hlut ætti samkeppnislögum, það er verðlagninguna til KS og M ehf., og tengslin á milli þess verðs sem og þeirrar verkaskiptingar sem MS ehf. og KS sömdu um væru í besta falli óljós. Var niðurstaða réttarins sú að 4. mgr. 13. gr. og 71. gr. búvörulaga undanskildu þau atvik sem á reyndi ekki með nokkrum hætti samkeppnislögum. Landsréttur tók því til skoðunar hvort sú tvenns konar verðlagning sem málið spratt af hefði samrýmst 11. gr. samkeppnislaga. Rétturinn taldi engan vafa leika á því að MS ehf. væri í markaðsráðandi stöðu, sbr. 4. tölulið 1. mgr. 4. gr. samkeppnislaga. MS ehf. hefði selt KS og M ehf. hrámjólk á allt að 17% lægra verði en öðrum aðilum. Sama varan hefði því verið seld ólíkum aðilum á mjög mismunandi verði sem hefði veikt samkeppnisstöðu þeirra sem hærra verðinu sættu. Ekki væru fyrir hendi hlutlægar ástæður er réttlættu verðmismuninn. Taldi Landsréttur ótvírætt að MS ehf. hefði með háttsemi sinni brotið gegn c-lið 2. mgr. 11. gr. samkeppnislaga. Landsréttur féllst einnig á það með héraðsdómi að MS ehf. hefði brotið gegn 19. gr. sömu laga með því að leggja ekki fram fyrrnefnt samkomulag sitt og KS fyrr en eftir að S tók fyrri ákvörðun sína í málinu. Var MS ehf. gert að greiða samtals 480.000.000 króna í ríkissjóð, 440.000.000 króna vegna brots á 11. gr. samkeppnislaga en 40.000.000 vegna brots á 19. gr. laganna.