Dómstólaleit

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma Eggert Óskarsson, fyrrverandi héraðsdómari, Gizur Bergsteinsson lögmaður og Valtýr Sigurðsson, fyrrverandi ríkissaksóknari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1. Áfrýjendur skutu málinu til Landsréttar 30. júlí 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 6. júlí 2021 í málinu nr. E-7414/2019.
2. Áfrýjendur krefjast sýknu af kröfu stefnda og að þeim verði dæmdur málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti.
3. Stefndi krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur og málskostnaðar úr hendi áfrýjenda í héraði og fyrir Landsrétti.
4. Með dómi Landsréttar 11. febrúar 2022 var hinn áfrýjaði dómur staðfestur. Með dómi Hæstaréttar 2. nóvember sama ár í máli nr. 22/2022 var dómur Landsréttar ómerktur og málinu vísað á ný til Landsréttar til löglegrar meðferðar.

Málsatvik

Stjórnskipulag stefnda

1. Stefndi er samlagshlutafélag sem var stofnað 17. júní 2012 í þeim tilgangi að stunda fjárfestingarstarfsemi. Í stofnskrá kemur fram að stofnendur séu Eignarhaldsfélagið LAGPNII ehf., sem sé ábyrgðaraðili stefnda og beri beina og ótakmarkaða ábyrgð á skuldbindingum hans, og Arev H2 ehf. Er tekið fram að hlutafé sé 4.000.000 króna. Í upphaflegum samþykktum stefnda var kveðið á um að ábyrgðaraðila væri heimilt að hækka hlutafé stefnda um allt að 4.000.000.000 króna að nafnverði og að heimildin gilti til 1. júní 2013, en með breytingu sem var gerð á samþykktunum 13. nóvember 2013 var heimildin hækkuð í 7.000.000.000 króna og gildistími hennar framlengdur til 1. júní 2016. Samkvæmt samþykktunum er æðsta vald í öllum málefnum stefnda í höndum hluthafafunda, en til þeirra er boðað af ábyrgðaraðila. Skal halda aðalfund innan fimm mánaða frá lokum hvers reikningsárs og aukafundi ef ábyrgðaraðili telur þess þörf eða að kröfu hluthafa sem ræður að minnsta kosti yfir einum tuttugasta hluta hlutafjár.
2. Í 4. kafla samþykktanna eru ákvæði um félagsstjórn og framkvæmdastjórn stefnda. Í grein 4.1 segir að ábyrgðaraðili gegni hlutverki stjórnar og í grein 4.2 er kveðið á um að ábyrgðaraðili skuli með samningi við verðbréfafyrirtæki um eignastýringu tryggja að eignastýringaraðili stefnda gegni hlutverki framkvæmdastjóra. Ábyrgðaraðili skuli þó gegna því hlutverki meðan ósamið sé um eignastýringu. Í samþykktunum eru síðan frekari ákvæði um hlutverk ábyrgðaraðila og eignastýringaraðila stefnda auk ákvæða um hlutverk fjárfestingaráðs og ráðgjafarráðs stefnda.
3. Að því er snertir hlutverk ábyrgðaraðila stefnda kemur fram í grein 4.3 samþykktanna að ábyrgðaraðili skuli hafa með höndum stjórn á daglegum rekstri og koma fram fyrir hönd stefnda í öllum málum sem varða venjulegan rekstur. Í grein 4.5 er aftur á móti tekið fram að ábyrgðaraðili hafi ekki heimild til að taka ákvarðanir um fjárfestingar. Þá er í grein 4.2 kveðið á um að ábyrgðaraðila beri að tryggja rétt hluthafa til að segja upp eignastýringarsamningi. Í grein 4.6 upphaflegra samþykkta stefnda kom fram að ábyrgðaraðila bæri að setja fjárfestingarstefnu fyrir stefnda en með breytingu sem var gerð á samþykktunum 13. nóvember 2013 var mælt fyrir um heimild ábyrgðaraðila til að fela eignastýringaraðila stefnda það verkefni.
4. Í grein 4.2 er fjallað um hlutverk eignastýringaraðila og mælt fyrir um að hann skuli bera ábyrgð á athugun á fjárfestingarkostum, undirbúningi ákvarðana fjárfestingaráðs um fjárfestingar og sölu eigna, sem og eftirfylgni með fjárfestingum. Hlutverk hans sé jafnframt að skoða og meta ný fjárfestingatækifæri og fylgjast náið með stöðu og árangri þeirra fyrirtækja sem fjárfest hafi verið í. Segir að eignastýringaraðila beri að fara eftir fjárfestingarstefnu stefnda hverju sinni.
5. Í grein 4.4 segir að innan stefnda skuli starfa sérstakt fjárfestingaráð. Í upphaflegu samþykktunum var mælt fyrir um að ráðið væri skipað af ábyrgðaraðila stefnda og í því sætu fjórir aðilar tilnefndir af honum og einn óháður, tilnefndur úr hópi hluthafa með beinni kosningu á hluthafafundi. Eftir breytingu sem var gerð á samþykktunum 13. nóvember 2013 skyldi ábyrgðaraðili aftur á móti ekki skipa ráðið heldur átti að kjósa það með beinni kosningu hluthafa á hluthafafundi og í því sitja tveir aðilar tilnefndir af ábyrgðaraðila og tveir óháðir aðilar tilnefndir úr hópi hluthafa. Í greininni er sérstaklega kveðið á um að samþykki „allra aðila“ ráðsins þurfi til að heimila stefnda að kaupa hluti eða selja hluti í öðrum félögum. Er tekið fram að skrá skuli ákvarðanir þess í gerðabók.
6. Í grein 4.7 samþykktanna er mælt fyrir um að þriggja manna ráðgjafarráð skuli kosið með beinni kosningu á hluthafafundi stefnda. Er tekið fram að hlutverk ráðgjafarráðs sé að veita ráðgjöf um hugsanlega hagsmunaárekstra, ákvarða framlengingu á líftíma sjóðsins og fjalla um og samþykkja ráðgjafarþóknanir til tengdra aðila.
7. Líkt og áður greinir var upphaflegu samþykktunum breytt 13. nóvember 2013, en þeim var jafnframt breytt 7. febrúar, 28. mars og 10. október 2014, 26. mars, 22. júlí og 14. og 23. október 2015, 26. maí 2016 og 24. apríl 2017. Að því leyti sem ákvæði samþykktanna um stjórnskipulag stefnda hafa þýðingu fyrir sakarefni málsins var efni þeirra eins og að framan er lýst þar til þeim var breytt á hluthafafundi stefnda 26. maí 2016.

Samningur stefnda við áfrýjandann Arev verðbréfafyrirtæki hf. um söluráðgjöf

1. Áfrýjendur hafa bent á að hugsanleg kaup á breska klæðafyrirtækinu Duchamp hafi fyrst verið kynnt fyrir mögulegum fjárfestum í stefnda á árinu 2013. Þann 20. febrúar 2014 gerðu stefndi og áfrýjandinn Arev verðbréfafyrirtæki hf. með sér samning um söluráðgjöf. Samkvæmt samningum skyldi áfrýjandinn sjá um að koma á samningi stefnda og Glitnis hf. „vegna sölu á öllu hlutafé Glitnis hf. [...] í félaginu Duchamp Limited“ sem sé að stærstum hluta í eigu Glitnis hf., en í samningnum er tekið fram að vísað sé til umrædds hlutafjár sem hins selda. Í grein 1.3 kemur fram að tilgangur samningsins sé að áfrýjandinn taki að sér samningsgerð við Glitni hf. um „sölu á hlutafé í Duchamp Limited fyrir hönd stefnda, þannig að [stefndi] eignist hið selda hlutafé.“
2. Í grein 2.1 í samningnum er fjallað um skyldur áfrýjandans og lýst þeirri þjónustu sem hann muni veita stefnda á grundvelli samningsins. Er tiltekið að áfrýjandi muni í fyrsta lagi verðmeta hið selda, í öðru lagi gæta hagsmuna stefnda í tengslum við kaup hans á hinu selda, í þriðja lagi stýra söluferli á hinu selda, í fjórða lagi leiða samninga um sölu á hinu selda og í fimmta lagi veita ráðgjöf um söluna, afhendingu hins selda og greiðslu fyrir hið selda. Í grein 2.2 er áfrýjandanum veitt umboð til að kynna stefnda og annast samskipti við seljendur um hið selda. Í grein 2.3 er tekið fram að í slíku umboði felist ekki heimild til að gefa út skuldbindandi yfirlýsingar fyrir hönd stefnda eða til að skrifa undir samninga sem skuldbinda hann.
3. Í 4. kafla samningsins sem ber yfirskriftina „Mat á árangri samnings“ segir í grein 4.1 að þjónusta áfrýjandans teljist fullnægjandi þegar bindandi kaupsamningi hafi verið komið á vegna hins selda. Í 5. kafla er fjallað um þóknun áfrýjandans en í grein 5.1 er kveðið á um að fyrir ráðgjöf og aðstoð samkvæmt samningnum skuli stefndi greiða áfrýjandanum 1% af söluverði hlutafjár og heildarfjárfestingar „er niðurstaða [hafi] fengist í lausn verkefna“ samkvæmt 4. gr. samningsins. Í 6. kafla, sem ber yfirskriftina „Skaðleysisyfirlýsing“, er fjallað um ábyrgð áfrýjandans, en í grein 6.1 segir að hann ábyrgist ekki „að þær forsendur sem verkefnið [verði] byggt á séu efnislega réttar“ og beri því enga ábyrgð á tjóni sem „[stefndi] eða kaupendur eða seljendur rekstrarins“ kunni að verða fyrir, reynist þær rangar. Er tekið fram að ábyrgð áfrýjandans sé bundin við tjón sem stefndi kunni að verða fyrir vegna stórkostlegs gáleysis starfsmanna eða eftir atvikum ásetnings. Undir samninginn rita Björg Kjartansdóttir fyrir hönd stefnda og Björn Jóhannesson fyrir hönd áfrýjandans.
4. Samkvæmt því sem fram er komið í málinu hófust viðræður stefnda og Glitnis hf. um kaup stefnda á Duchamp skömmu eftir gerð samningsins. Af hálfu áfrýjenda er komið fram að áfrýjandinn Jón hafi verið ráðgjafi stefnda við kaupin.

   Samningur stefnda við áfrýjandann Arev verðbréfafyrirtæki hf. um stjórn fjárfestinga

5. Þann 28. mars 2014 gerðu stefndi og áfrýjandinn Arev verðbréfafyrirtæki hf. með sér samning um stjórn fjárfestinga, „Investment Management Agreement“. Samningurinn hefur ekki verið lagður fram í íslenskri þýðingu, en af hálfu aðila málsins er vísað til hans sem samnings um eignastýringu. Með samningnum tók áfrýjandinn að sér að vera fjárfestingastjóri stefnda, „Investment Manager“, en hlutverk hans er skilgreint í grein 5.1. Skal hann stýra fjárfestingum stefnda samkvæmt því markmiði og þeirri nálgun og stefnu sem er lýst í fjárfestingarkynningu, „Investment Memorandum“, og viðauka 1, sem ber yfirskriftina „Fjárfestingastefna“. Í greinum 5.1-5.4 eru nánari ákvæði um skyldur fjárfestingastjóra en í grein 8.1 segir að við framkvæmd starfa sinna beri honum að fara eftir öllum ákvörðunum fjárfestinganefndar, „Investment Committee“, enda séu fyrirmæli hennar ekki í andstöðu við lög eða reglur. Er tekið fram að fjárfestinganefnd geti meðal annars gefið slík fyrirmæli í fundargerðum eða bréfum. Ganga verður út frá að tilvísanir til fjárfestingastjóra og fjárfestinganefndar í samningnum skírskoti til eignastýringaraðila og fjárfestingaráðs í samþykktum stefnda og verða síðarnefndu hugtökin notuð hér eftir.
6. Í grein 5.3 segir að fjárfestingastjóri skuli: a) skoða og meta öll fjárfestingatækifæri sem hann telji hagkvæm, kynna og greina ný viðskipta- og fjárfestingatækifæri, meta hagkvæmni fjárfestinga og kynna þær fyrir fjárfestinganefnd, b) annast greiningu á öllum fjárfestingum og eignum stefnda, c) sjá um kaup, fjármögnun og samvinnu við stjórn og framkvæmdastjóra þeirra félaga sem séu keypt, d) fylgjast með og styðja fjárfestingar stefnda, og vinna áætlanir og fylgja þeim eftir í samstarfi við stjórn og stjórnendur þeirra félaga sem séu keypt, e) undirbúa sölu og ráðstöfun á fjárfestingum í samstarfi við fjárfestinganefnd, f) sjá um eða tryggja að skjöl og yfirlit vegna allra viðskipta séu varðveitt og g) kynna stefnda fyrir mögulegum hluthöfum. Samkvæmt samningnum er sjóðstjóri stefnda, „Fund Manager“, sá einstaklingur sem starfar fyrir áfrýjandann Arev verbréfafyrirtæki hf. Auk fyrrgreindra ákvæða eru í samningnum meðal annars ákvæði um þóknun fjárfestingastjóra, hagsmunaárekstra, takmörkun á ábyrgð, uppsögn o.fl. Undir samninginn rita Inga Jóna Þórðardóttir, Þórður Bogason og Jón Gunnar Bergs fyrir hönd stjórnar áfrýjandans og áfrýjandinn Jón og Árni Sv. Mathiesen fyrir hönd stjórnar stefnda.
7. Í þeirri fjárfestingarkynningu sem áfrýjandinn Arev verðbréfafyrirtæki hf. samdi fyrir fjárfesta og vísað er til í samningi stefnda við áfrýjandann um eignastýringu segir að ákvarðanir um fjárfestingar stefnda séu teknar af fjárfestingaráði, að undangenginni „tillögu og áreiðanleikamati sjóðstjóra“, en hann sé starfsmaður áfrýjandans og svari til fjárfestingaráðs. Að því er snertir stjórn stefnda kemur fram að hún verði skipuð af ábyrgðaraðila, en heiti hans hafði þá verið breytt í Eignarhaldsfélagið ANIIGP ehf. Á skýringarmynd með kynningunni segir að stjórn stefnda verði samansett „eins og hjá ábyrgðaraðilanum“ en þar sé „JST stj.formaður“.
8. Í gögnum málsins er ýmist vísað til Bjargar Kjartansdóttur, starfsmanns áfrýjandans Arev verðbréfafyrirtækis hf., sem sjóðstjóra eða fjárfestingastjóra stefnda. Í ljósi þess að áfrýjandinn tók að sér að vera fjárfestingastjóri stefnda samkvæmt þeim samningi sem stefndi gerði við hann um eignastýringu og að sjóðstjóri er sá einstaklingur sem starfar fyrir áfrýjandann verður hér eftir vísað til Bjargar sem sjóðstjóra stefnda.

   Kaup stefnda á hlutdeildarréttindum í Kcaj Limited Liability Partnership og kröfum á hendur því félagi og Duchamp

9. Meðal gagna málsins er óundirritað bréf frá áfrýjandanum Arev verðbréfafyrirtæki hf. og stefnda til Glitnis banka hf. 31. mars 2014. Í bréfinu kemur fram að um sé að ræða minnisblað ritað af áfrýjandanum en jafnframt tilboð með fyrirvara fyrir hönd stefnda í „eignarréttindi Glitnis og dótturfélaga og lán til Duchamp Limited“. Áfrýjandinn hafi fylgst með Duchamp Limited undanfarin tvö ár, en félagið hafi átt við „mikla lausafjárkreppu að stríða“. Áfrýjandinn telji þó að „viðsnúningsáætlun“ stjórnenda muni snúa félaginu til betri vegar á tveimur árum. Kostnaður hafi verið lækkaður um 200.000 sterlingspund á ári en lækka þurfi hann um 500.000 sterlingspund til viðbótar. Ekki sé þó unnt að ráðast í það fyrr en fjármögnun hafi verið tryggð vegna þeirra aðgerða sem grípa þurfi til. Er tekið fram að vegna viðvarandi tapreksturs sé félagið ekki gjaldfært um þessar mundir og vanti að mati stjórnenda og áfrýjandans 1.000.000 sterlingspunda til að geta staðið við skuldbindingar næstu 12 mánuði. Fái félagið ekki nýtt lán þurfi að óska eftir gjaldþrotaskiptum á næstu tveimur vikum. Með vísan til þessa sé lagt til að „félag í eigu Glitnis“ láni 1.000.000 sterlingspunda til Duchamp Limited og að „Glitnir/Földungur/Kcaj“ selji hlut sinn og réttindi í félaginu til stefnda fyrir 190.000.000 króna sem greiðist eigi síðar en 30. september sama ár. Áfrýjandinn hafi fylgst náið með félaginu undanfarin tvö ár og muni því ekki fara fram á að gerð verði sérstök áreiðanleikakönnun. Er tekið fram að fyrir kaupin muni „Arev II“ kynna sér skuldastöðu félagsins og stöðu þess gagnvart helstu birgjum og opinberum aðilum auk þess að kanna stöðu annarra hluthafa.
10. Þótt sú ráðagerð sem áfrýjandinn lagði upp með í tilvitnuðu bréfi hafi ekki gengið eftir lauk viðræðum hans við Glitni hf. með því að stefndi og Földungur ehf. undirrituðu samning 2. apríl 2014. Með samningnum skuldbatt stefndi sig til að kaupa annars vegar 84,57% hlutdeildarréttinda í Kcaj Limited Liability Partnership, en í eigu þess var Duchamp Holdings Limited sem var móðurfélag Duchamp Limited, og hins vegar nánar tilteknar kröfur Földungs ehf. á hendur Kcaj Limited Liability Partnership og Duchamp Limited. Þá skuldbatt Földungur ehf. sig til að sjá til þess að SJ1 ehf. framseldi stefnda 5,05% hlutdeildarréttinda í Kcaj Limited Liability Partnership. Samkvæmt því tók samningurinn til 89,62% hlutdeildarréttinda í síðastnefnda félaginu. Meðal þeirra krafna sem stefndi eignaðist var krafa Földungs ehf. á hendur Duchamp Limited vegna láns að fjárhæð 1.000.000 sterlingspunda sem fyrrnefnda félagið hafði samþykkt að veita hinu síðarnefnda í tengslum við kaupin. Í samningnum er kveðið á um að kaupverðið skuli nema jafnvirði 2.000.000 sterlingspunda og að það skuli greitt í íslenskum krónum eigi síðar en þremur dögum eftir að Seðlabanki Íslands hafi veitt samþykki fyrir viðskiptunum. Samkvæmt samningnum ábyrgist Eignarhaldsfélagið Arev hf. greiðslu stefnda á kaupverðinu og er samningurinn því jafnframt undirritaður af hálfu þess félags.
11. Næstu vikur kynnti áfrýjandinn Arev verðbréfafyrirtæki hf. stefnda fyrir fjárfestum. Í kynningu sem var samin vegna þessa kemur fram að sjóðstjóri stefnda sé starfsmaður áfrýjandans og ákveði hvort tillögur um fjárfestingar séu lagðar fyrir fjárfestingaráð. Hvorki fjárfestingaráð né stjórn stefnda geti lagt til fjárfestingarkosti. Fjárfestingaráð taki aftur á móti ákvarðanir um fjárfestingar. Í yfirlýsingum sem fjárfestar undirrituðu af því tilefni kemur fram að viðkomandi fjárfestir staðfesti að hann muni fjárfesta að hámarki fyrir tiltekna fjárhæð. Er tekið fram að stefndi sé fagfjárfestasjóður í skilningi laga nr. 128/2011 um verðbréfasjóði, fjárfestingarsjóði og fagfjárfestasjóði og að við undirritunina liggi frammi samþykktir stefnda, eignastýringarsamningur, „Investment Memorandum“ og einblöðungur. Áskrifandi hafi kynnt sér gögnin og sé meðvitaður um að hætta fylgi því að fjárfesta í stefnda og að ávöxtun sé háð mikilli óvissu.

Umfjöllun um kaupin á aðalfundi stefnda og samþykki fjárfestingaráðs á kaupunum

1. Aðalfundur stefnda var haldinn 26. júní 2014. Á dagskrá fundarins var meðal annars kynning á mögulegum fjárfestingum stefnda. Í fundargerðinni kemur fram að Björg Kjartansdóttir, sjóðstjóri stefnda, hafi kynnt tvær fjárfestingar sem fyrirhugað væri að leggja fyrir fjárfestingaráð, en önnur þeirra var Duchamp. Á fundinum var kosið í fjárfestingaráð og ráðgjafarráð. Í fjárfestingaráð voru kosin Björn Jóhannesson, Sigríður Gröndal, Ína Björk Hannesdóttir og Tómas Gíslason, en samkvæmt fundargerð tóku hin tvö síðastnefndu sæti í ráðinu fyrir hönd fjárfesta. Í ráðgjafarráð voru kosin Anna María Ágústsdóttir, Davíð Rúdolfsson og Kristjana Sigurðardóttir.
2. Í gögnum sem voru lögð fyrir fyrsta fund fjárfestingaráðs 4. júlí 2014 kemur fram að Björn og Sigríður hafi verið kosin í ráðið fyrir hönd ábyrgðaraðila stefnda en Ína Björk og Tómas fyrir hönd fjárfesta. Af hálfu stefnda er því mótmælt að Ína Björk og Tómas hafi tekið sæti í ráðinu sem fulltrúar fjárfesta. Ekki verður séð að þau eða aðrir hafi í samtímagögnum gert athugasemdir við þann skilning þótt þau hafi setið fund ráðsins þar sem farið var sérstaklega yfir kosningu þeirra. Samkvæmt fundargerð stýrði Björg Kjartansdóttir, sjóðstjóri stefnda, fundinum. Í fundargerð kemur fram að staðfesta hafi átt reglur fjárfestingaráðs, en andstætt því sem stefndi heldur fram segir í fundargerð að umræðu um reglurnar og staðfestingu á þeim sé frestað til næsta fundar. Á dagskrá fundarins var enn fremur kynning og samþykkt á fjárfestingu stefnda í Duchamp, en fyrir fundinn var lögð kynning sem áfrýjandinn Arev verðbréfafyrirtæki hf. hafði tekið saman um fyrirtækið. Kynningin hafði meðal annars að geyma áætlun um tekjur og kostnað fyrirtækisins en samkvæmt henni var gert ráð fyrir tapi af rekstrinum árin 2014 og 2015 en hagnaði árin þar á eftir. Í fundargerð ráðsins er fært til bókar af þessu tilefni: „Fulltrúar fjárfestingaráðs lögðu áherslu á að eignastýringaraðila bæri að stuðla að aukinni veltu í félaginu og drógu í efa að hægt yrði að draga úr kostnaði með þeim hætti er áætlanir eignastýringaraðila gera ráð fyrir.“ Segir að fulltrúarnir leggi áherslu á að tiltekið eignarhald á Duchamp Holdings Limited verði skýrt áður en endanlega verði gengið frá kaupunum. Í beinu framhaldi af því er bókað: „Fjárfesting Arev NII á öllu hlutafé í Kcaj LLP samþykkt.“
3. 25 Með bréfi 11. júlí 2014 veitti Seðlabanki Íslands samþykki sitt fyrir viðskiptunum.

Umfjöllun ráðgjafarráðs á árinu 2014

1. Í gögnum málsins kemur fram að ráðgjafarráð stefnda hafi komið saman 7. júlí 2014 og 4. september sama ár. Í minnisblaði sem Björg Kjartansdóttir, sjóðstjóri stefnda, ritaði 10. sama mánaðar, er gerð grein fyrir því að á fundunum hafi ráðið fjallað um mögulega hagsmunaárekstra vegna þess að 14,8% hlutdeildarréttinda í Kcaj Limited Liability Partnership séu í eigu félaganna Arev Management Limited og JST Holding ehf., en þau séu í eigu áfrýjandans Jóns. Kaupverð hlutdeildarréttinda félaganna verði eitt breskt pund annars vegar og ein íslenska króna hins vegar. Með vísan til þessa verði ekki séð að hagsmunir áfrýjandans af viðskiptunum séu aðrir en stefnda. Þá er bent á að hvorki áfrýjandinn Arev verðbréfafyrirtæki hf. né áfrýjandinn Jón muni fá umbun fyrir viðskiptin ef frá sé talin sú 1% þóknun sem samið hafi verið um, en hún sé talsvert lægri en að jafnaði gerist í sambærilegum samningum.
2. 27 Ráðgjafarráð stefnda kom saman til fundar 11. september 2014, en fundinn sátu þau Anna María Ágústsdóttir, Davíð Rúdolfsson og Kristjana Sigurðardóttir, auk Bjargar Kjartansdóttur, sjóðstjóra stefnda. Á fundinum tók ráðgjafarráð minnisblað Bjargar til umfjöllunar. Í fundargerð ráðsins er fært til bókar að ekkert hafi komið fram sem bendi til þess að áfrýjandinn Jón hafi reynt að forðast fjárhagslegt tjón á kostnað stefnda en rétt þyki að endurskoðendur þeirra félaga sem um ræðir staðfesti að hlutdeildarréttindi þeirra hafi ekki verið nýtt sem veð, ábyrgðir eða tryggingar.

Vanhöld á greiðslu hlutafjár á árinu 2014

1. 28 Af gögnum málsins verður ráðið að hlutafé stefnda hafi verið hækkað í 32.224.080 krónur 10. október 2014 og að sjóðstjóri stefnda hafi af því tilefni farið fram á það við áskrifendur að þeir greiddu hið nýja hlutafé í samræmi við áskriftarloforð sín. Er fram komið að tvö félög, sem munu vera í endanlegri eigu áfrýjandans Jóns, það er félögin Arev Brands Limited og Eignarhaldsfélagið Arev hf., hafi ekki greitt hlutaféð þegar farið var fram á það og að hlutaféð hafi að endingu aðeins verið greitt af síðarnefnda félaginu.

Samþykki fjárfestingaráðs fyrir fyrri lánveitingu stefnda til Duchamp

1. Í fréttabréfi sem áfrýjandinn Arev verðbréfafyrirtæki hf. mun hafa gefið út í október 2014 er fjallað um kaup stefnda á Duchamp, rekstur og rekstrarhorfur fyrirtækisins. Segir að afkoma Duchamp á undanförnum árum kalli á markvissa eftirfylgni af hálfu stjórnenda fyrirtækisins og eignastýringaraðila, en aðgerðir undanfarinna missera séu nú farnar að skila árangri. Hið sama kemur fram í kynningu áfrýjandans fyrir fjárfesta sem mun hafa átt sér stað í nóvember sama ár. Í kynningunni er bent á að nýr framkvæmdastjóri hafi tekið við hjá Duchamp í ársbyrjun 2014.
2. Samkvæmt gögnum málsins fór framkvæmdastjóri fyrirtækisins 17. nóvember 2014 fram á 150.000 sterlingspunda fjárframlag frá stefnda eftir að þriðji aðili neitaði að framlengja ábyrgð sína á skuldum fyrirtækisins hjá tveimur af birgjum þess. Af hálfu framkvæmdastjórans var bent á að vegna þessa myndi vöruframboð og tekjur dragast saman á næstu mánuðum. Af gögnum málsins verður ráðið að framkvæmdastjórinn hafi 19. janúar 2015 óskað eftir 400.000 til 500.000 sterlingspunda framlagi frá stefnda vegna umræddra lausafjár- og birgðavandræða.
3. Í málinu liggur fyrir bréf framkvæmdastjórans til sjóðstjóra stefnda 17. febrúar 2015 um að fjárþörf Duchamp sé 300.000 til 400.000 sterlingspund. Hún sé til komin annars vegar vegna kostnaðar við að skipta um yfirstjórn og hins vegar lækkunar á afkomu fyrirtækisins, sem megi rekja til fyrrgreindra lausafjár- og birgðavandræða.
4. Fjárfestingaráð stefnda kom saman til fundar 27. febrúar 2015, en hann sátu þau Björn Jóhannesson, Ína Björk Hannesdóttir, Sigríður Gröndal og Tómas Gíslason. Jafnframt mættu á fundinn John Higgins, framkvæmdastjóri Duchamp, og Björg Kjartansdóttir, sjóðstjóri stefnda. Á dagskrá fundarins var eingöngu beiðni fyrirtækisins um lán að fjárhæð 400 þúsund sterlingspund. Í fundargerðinni kemur fram að framkvæmdastjóri þess hafi skýrt ástæður beiðninnar, en á meðal gagna málsins er töluleg greining sem var lögð fram um tekjur og kostnað fyrirtækisins. Í framhaldi af því er fært til bókar að fulltrúar í fjárfestingaráði óski eftir nánari upplýsingum frá sjóðstjóra og að funda eigi að nýju 2. mars sama ár.
5. Fjárfestingaráð kom saman til fundar 2. mars 2015, en hann sátu Björn Jóhannesson, Ína Björk Hannesdóttir, Sigríður Gröndal og Tómas Gíslason. Þá voru á fundinum Björg Kjartansdóttir, sjóðstjóri stefnda, og áfrýjandinn Jón. Á dagskrá var eingöngu fyrrgreind beiðni Duchamp. Í fundargerð kemur fram að farið hafi verið yfir gögn sem sjóðstjórinn lagði fram, en þar mun átt við minnisblað hans til ráðsins sama dag, auk þess sem áfrýjandinn Jón hafi gert grein fyrir lánum hluthafa til Duchamp. Þá er bókað: „Fulltrúar samþykkja lánveitingu til félagsins að fjárhæð 400 þúsund pund.“
6. 34 Lánasamningur stefnda og Duchamp Holdings Limited var undirritaður 28. maí 2015 og nam fjárhæð lánsins 322.000 sterlingspundum.

Umfjöllun ráðgjafarráðs á árinu 2015

1. 35 Ráðgjafarráð stefnda kom saman til fundar 10. mars 2015, en fundinn sátu Anna María Ágústsdóttir, Davíð Rúdolfsson, Kristjana Sigurðardóttir og Björg Kjartansdóttir, sjóðstjóri stefnda. Fyrir fundinn höfðu fulltrúar ráðsins fengið gögn um eignarhald á Kcaj Limited Liability Partnership. Í fundargerð er fært til bókar að ekki sé ástæða til að mæla gegn viðskiptunum vegna mögulegra hagsmunaárekstra en ráðið áskilji sér rétt til að taka afstöðu til þóknunar áfrýjandans Arev verðbréfafyrirtækis hf. Í kjölfar fundarins ákvað ráðið að gera ekki athugasemdir við þóknunina.

Undirritun samninga í tengslum við kaupin

1. 36 Þann 24. mars 2015 undirrituðu Földungur ehf., stefndi og Eignarhaldsfélagið Arev hf. sérstakt „afsal til staðfestingar“ vegna kaupsamningsins 2. apríl 2014, „Deed of Confirmation relating to the asset purchase agreement of 2 April 2014 entered into between the parties“. Af ákvæðum afsalsins verður ráðið að aðilar kaupsamningsins hafi ákveðið að gera breytingar á samningnum þar sem í honum hafi verið kveðið á um kaup á hlutum en ekki hlutdeildarréttindum í Kcaj Limited Liability Partnership. Þann 31. sama mánaðar voru jafnframt undirritaðir tveir samningar vegna framsals á kröfum Földungs ehf. til stefnda í samræmi við ákvæði kaupsamningsins.

Vanhöld á greiðslu hlutafjár á árinu 2015

1. 37 Af gögnum málsins verður ráðið að hlutfé stefnda hafi verið hækkað í 531.875.747 krónur 26. mars 2015 og að sjóðstjóri stefnda hafi af því tilefni farið fram á það við áskrifendur að þeir greiddu hið nýja hlutafé hlutfallslega í samræmi við áskriftarloforð sín. Er fram komið að Arev Brands Limited og Eignarhaldsfélagið Arev hf. hafi ekki greitt hlutaféð þegar farið var fram á það og að hlutaféð hafi að endingu aðeins verið greitt af síðarnefnda félaginu.

Samkomulag um efndir kaupsamningsins 2. apríl 2014

1. 38 Þann 16. júní 2015 gerðu Földungur ehf., stefndi og Eignarhaldsfélagið Arev hf. með sér samkomulag um efndir kaupsamningsins 2. apríl 2014. Í samkomulaginu er kveðið á um að uppgjör skuli fara fram með greiðslu stefnda til Földungs ehf. á annars vegar 321.120.000 krónum, að frádregnum ákveðnum kostnaði, eigi síðar en þremur dögum eftir undirritun samkomulagsins og hins vegar 80.378.000 krónum auk nánar tiltekinna vaxta af báðum greiðslunum frá 11. júlí 2014 til 30. september 2015.

Samþykki fjárfestingaráðs fyrir síðari lánveitingu stefnda til Duchamp

1. Af gögnum málsins verður ráðið að fjárhagsstaða Duchamp hafi versnað eftir því sem leið á árið 2015. Í málinu liggja meðal annars fyrir „[p]unktar til fjárfestingaráðs um stöðu fjárhags Duchamp í ágúst 2015“ þar sem kemur fram að sjóðstjóri stefnda hafi átt fund með framkvæmdastjóra og starfsfólki Duchamp í byrjun ágúst 2015, en þar hafi framkvæmdastjórinn farið fram á 150.000 til 200.000 sterlingspunda lán frá stefnda. Í minnispunktunum er vakin athygli á því að stefndi eigi eftir að greiða 78.000 sterlingspund til Duchamp vegna þess láns sem hafi verið samþykkt 2. mars 2015. Fjárþörf fyrirtækisins nemi því 230.000 til 280.000 sterlingspundum sem þurfi til að greiða opinber gjöld og kaupa birgðir. Jafnframt er vakin athygli á skýrslu framkvæmdastjórans frá því í febrúar 2014 þar sem fram komi að fyrirtækið þurfi 1.250.000 sterlingspund til að takast á við skuldavanda og 250.000 sterlingspund til að standa straum af kostnaði vegna uppsagna. Muni því 500.000 sterlingspundum á greiningu framkvæmdastjórans og seljandans, Glitnis hf., sem hafi lánað Duchamp 1.000.000 sterlingspunda í tengslum við kaupin. Í minnispunktunum er síðan fjallað ítarlega um rekstur og fjárþörf fyrirtækisins, kaup stefnda á því og tafir sem hafi orðið á frágangi skjala vegna kaupanna.
2. Meðal gagna málsins er minnisblað sjóðstjóra og lögmannsstofunnar Lagahvols slf. til fjárfestingaráðs 30. september 2015. Í því er fjallað um kaup stefnda á Kcaj Limited Liability Partnership, vanhöld á greiðslu hlutafjár, fjárhagsstöðu Duchamp, mögulega afsláttarkröfu á hendur Földungi ehf., lán Földungs ehf. og Arev Management Limited til Duchamp og greiðslu Duchamp á 47.041 sterlingspundi vegna lánsins. Að því er snertir greiðsluna er tekið fram að samkvæmt lánssamningi hafi borið að skipta henni þannig að Földungur ehf. fengi 90% og Arev Management Limited 10%. Aftur á móti hafi síðarnefnda félagið fengið alla greiðsluna. Í minnisblaðinu er tekið fram að fyrir liggi „staðfesting þess efnis að framangreindir fjármunir verði allir greiddir til baka“ og á grundvelli þess er lagt til að sjóðstjóra og lögmönnum stefnda verði falið að útbúa samkomulag við Arev Management Limited um uppgjör. Jafnframt er lagt til að könnuð verði réttarstaða stefnda gagnvart Földungi ehf.
3. Fjárfestingaráð stefnda kom saman til fundar 30. september 2015. Fundinn sátu Björn Jóhannesson, Ína Björk Hannesdóttir, Sigríður Gröndal og Tómas Gíslason, auk þeirra Bjargar Kjartansdóttur, sjóðstjóra stefnda, og nafngreinds lögmanns. Á fundinum var efni fyrrgreinds minnisblaðs til umfjöllunar, en í fundargerð segir að fyrir fundinn hafi fjárfestingaráð jafnframt fengið minnispunkta sjóðstjórans auk yfirlits um lán hluthafa til Duchamp og greiðslu fyrirtækisins til Arev Management Limited. Í fundargerðinni kemur fram að mikil umræða hafi átt sér stað um ástæður slæmrar fjárhagsstöðu Duchamp og að farið hafi verið yfir kaupverð og önnur ákvæði í samningi stefnda og Földungs ehf. Af því tilefni er fært til bókar að fjárfestingaráð telji ástæðu til að fela sjóðstjóra að gera kröfu um að Földungur ehf. veiti afslátt af kaupverðinu. Í því sambandi sé eðlilegt að miða við matsverð í skýrslu endurskoðanda félagsins, en þar mun vera átt við skýrslu endurskoðanda Kcaj Limited Liability Partnership 26. ágúst 2015. Samkvæmt fundargerðinni var einnig rætt um fyrrgreinda greiðslu Duchamp til Arev Management Limited. Af því tilefni er fært til bókar að fjárfestingaráð telji rétt að krefjast þess að Arev Management Limited greiði stefnda umrædda fjármuni fyrir 16. október 2015 ella muni ráðið fela lögmönnum að skoða hvort stefndi eigi skaðabótakröfu á hendur félaginu.
4. Samkvæmt gögnum málsins kom fjárfestingaráð næst saman til fundar 22. október 2015. Fundinn sátu þau Björn Jóhannesson, Ína Björk Hannesdóttir, Sigríður Gröndal og Tómas Gíslason auk Bjargar Kjartansdóttur, sjóðstjóra stefnda, og John Higgins, framkvæmdastjóra Duchamp. Á dagskrá fundarins var beiðni Duchamp um að stefndi veitti fyrirtækinu lán. Í fundargerð segir að framkvæmdastjóri Duchamp hafi farið yfir áætlun fyrirtækisins og ástæður lánabeiðninnar, en fyrir fundinn hafi fulltrúar í ráðinu fengið sent minnisblað framkvæmdastjórans auk uppgjörs septembermánaðar 2015. Af þessu tilefni er bókað: „Mikil umræða átti sér um (svo) raunfjárþörf félagsins og rekstarhæfni félagsins til næstu mánaða. Niðurstaða fundarins var að samþykkja lán til félagsins að fjárhæð 500 þúsund pund [...] Í umfjöllun um málið var sérstaklega litið til þess að áætlanir félagsins benda til þess að félagið geti leitað til viðskiptabanka varðandi fjármögnun innan næstu tveggja ára.“ Ákvað fjárfestingaráð að samþykkja lánabeiðnina.
5. 43 Lánasamningur stefnda og Duchamp Holdings Limited var undirritaður 10. nóvember 2015 og nam fjárhæð lánsins 400.000 sterlingspundum.

Umfjöllun ráðgjafarráðs á árinu 2016

1. 44 Ráðgjafarráð stefnda kom saman 4. maí 2016. Fundinn sátu Anna María Ágústsdóttir, Davíð Rúdolfsson og Kristjana Sigurðardóttir, auk Bjargar Kjartansdóttur, sjóðstjóra stefnda. Fyrir fundinn var lagt bréf sjóðstjórans til ráðsins 2. sama mánaðar þar sem vakin var athygli á fjölmörgum atriðum í starfsemi stefnda sem þörfnuðust skoðunar. Á fundinum kom fram að þegar hlutafé stefnda hafi verið hækkað hafi tveir hluthafar, Arev Brands Limited og Eignarhaldsfélagið Arev hf., ekki greitt hækkunina þegar kallað var eftir því. Það hafi leitt til þess að stefndi hafi hvorki getað greitt kaupverð Duchamp né staðið við lánasamninga við fyrirtækið. Þá hafi fjárþörf Duchamp reynst mun meiri en gert hafi verið ráð fyrir og stefndi gæti því ekki staðið við fyrirsjáanlegar skuldbindingar í tengslum við kaup á ákveðnu fyrirtæki. Áfrýjandinn Jón og Árni Sv. Mathiesen hafi engu að síður 11. nóvember 2015 undirritað tilkynningu til fyrirtækjaskrár um að allt hlutafé væri greitt. Á fundinum upplýsti sjóðstjórinn að framkvæmdastjóri Duchamp ynni nú að því að fá nýja fjárfesta að félaginu, en þeir hafi ekki haft áhuga vegna skulda þess við hluthafa. Framkvæmdastjórinn hafi því talið „að stilla [þyrfti] upp nýjum efnahagsreikningi“ fyrir fyrirtækið og hafi Björn Jóhannesson lagt til að áfrýjandinn Jón yrði fenginn til þess. Samkvæmt þeim tillögum sem sjóðstjórinn hafi séð í tölvupósti framkvæmdastjórans ætti að stofna nýtt dótturfélag og flytja rekstur Duchamp yfir í það. Kvaðst sjóðstjórinn hafa óskað eftir frekari skýringum og hafi framkvæmdastjórinn þá svarað að skilja ætti kröfur stefnda eftir í gamla móðurfélaginu en flytja kröfur Arev Management Limited í nýja félagið.
2. 45 Í fundargerð ráðgjafarráðs segir að fulltrúar í ráðinu líti svo á að algjör trúnaðarbrestur hafi orðið milli þeirra og stjórnenda stefnda. Áfrýjandinn Arev verðbréfafyrirtæki hf. hafi brugðist samningsskyldum sínum og að brýnt sé að boða til hluthafafundar til að upplýsa um stöðu mála og taka afstöðu til þess hvort segja eigi upp samningi stefnda við áfrýjanda um eignastýringu.
3. 46 Ráðgjafarráð kom að nýju saman til fundar 9. maí 2016. Fundinn sátu þau Anna María Ágústsdóttir, Davíð Rúdolfsson og Kristjana Sigurðardóttir. Á fundinn komu einnig áfrýjandinn Jón og Björn Jóhannesson. Að lokinni umfjöllun um þau atriði sem ráðið hafði fjallað um á fundi sínum 4. sama mánaðar var það niðurstaða ráðsins að boða þyrfti til hluthafafundar í stefnda.

Hluthafafundur stefnda 26. maí 2016 og atvik í kjölfar fundarins

1. Þann 26. maí 2016 var haldinn hluthafafundur í stefnda. Á fundinum var meðal annars samþykkt að breyta samþykktum stefnda og skipta um ábyrgðaraðila félagsins. Þá var nýjum ábyrgðaraðila falið að segja upp eða rifta samningi stefnda við áfrýjandann Arev verðbréfafyrirtæki hf. um eignastýringu. Með bréfi hins nýja ábyrgðaraðila til stefnda 31. sama mánaðar var samningnum rift með vísan til verulegra vanefnda á honum.
2. Þann 7. júní 2016 ákvað stefndi að selja hlutdeildarréttindi sín í Kcaj Limited Liability Partnership til Modeler Holdings Limited fyrir 80.000 sterlingspund, en þegar greiðslan var innt af hendi mun stefndi hafa fengið 12.181.696 krónur.
3. Þann 18. ágúst 2016 beindi stefndi því til áfrýjendanna Arev verðbréfafyrirtækis hf. og Jóns að þeir viðurkenndu skaðabótaskyldu vegna þess tjóns sem hefði hlotist af vanefndum á fyrrgreindum samningi um eignastýringu. Með bréfi 21. september sama ár beindi stefndi jafnframt kröfu að áfrýjandanum Sjóvá-Almennum tryggingum hf. um viðurkenningu á greiðsluskyldu úr ábyrgðartryggingu fyrstnefnda áfrýjandans af sömu ástæðum. Með bréfi stefnda til áfrýjandans Sjóvár-Almennra trygginga hf. 30. janúar 2017 var krafan áréttuð en jafnframt vísað til þess að tjónið hefði orsakast af vanefndum á samningi stefnda og áfrýjandans Arev verðbréfafyrirtækis hf. um söluráðgjöf. Af hálfu áfrýjendanna var kröfunum hafnað.
4. Þann 3. nóvember 2017 lagði stefndi fram beiðni í héraðsdómi um að dómkvaddur yrði matsmaður til að meta í fyrsta lagi hvert hafi verið eðlilegt kaupverð fyrir 84,57% hlutdeildarréttindi í Kcaj Limited Liability Partnership 2. apríl 2014, í öðru lagi hvert hafi verið tjón stefnda vegna ófullnægjandi eignastýringar starfsmanna áfrýjandans Arev verðbréfafyrirtækis hf. og í þriðja lagi hvert hafi verið tjón hans vegna blekkinga starfsmanna áfrýjandans um innborgað hlutafé.
5. Með úrskurði 15. júní 2018 féllst héraðsdómari á að dómkveðja matsmann og er matsgerð hans dagsett 2. júlí 2019.

Málshöfðun stefnda á hendur áfrýjendum

1. Stefndi höfðaði mál þetta gegn áfrýjendum til heimtu skaðabóta vegna tjóns sem hann telur sig hafa orðið fyrir vegna kaupa á fjárfestingasjóðnum Kcaj Limited Liability Partnership og tveggja lána sem hann veitti Duchamp Holdings Limited. Telur stefndi tjón sitt nema 532.373.291 krónu sem sundurliðist þannig að 314.492.000 krónur séu vegna greiðslu á hluta kaupverðsins, 83.837.387 krónur vegna ógreiddra eftirstöðva kaupverðsins og 142.225.600 krónur vegna umræddra lánveitinga en frá þessu dragist 12.181.696 krónur sem séu söluandvirði hlutdeildarréttinda hans í sjóðnum.
2. Stefndi reisir kröfu sína á hendur áfrýjendunum Arev verðbréfafyrirtæki hf. og Jóni á reglunni um ábyrgð á sérfræðiráðgjöf samkvæmt þeim samningum sem hann gerði um söluráðgjöf og eignastýringu og á reglunni um vinnuveitandaábyrgð. Telur stefndi að fyrir kaup sín á Duchamp hafi starfsmenn fyrrnefnda áfrýjandans látið hjá líða að gera áreiðanleikakönnun sem hafi leitt til þess að fjárþörf fyrirtækisins var vanmetin og verðmæti þess ofmetið. Með þessu hafi starfsmennirnir, þar á meðal áfrýjandinn Jón, brotið gegn eða vanefnt þær skyldur sem kveðið sé á um í grein 2.1 fyrrnefnda samningsins og 5. kafla síðarnefnda samningsins. Afleiðingin hafi orðið sú að stefndi hafi greitt jafnvirði 2.000.000 sterlingspunda fyrir hvort tveggja hlutdeildarréttindi og lán sem hafi verið verðlaus. Í kjölfar kaupanna hafi starfsmennirnir jafnframt vanrækt að meta fjárþörf Duchamp og óskir þess um lán frá hluthöfum. Hafi starfsmennirnir mátt gera sér grein fyrir að viðskiptalegar forsendur skorti fyrir lánveitingum stefnda til fyrirtækisins. Með þessu hafi þeir vanefnt þær skyldur sem kveðið sé á um í 5. kafla samnings aðilanna um eignastýringu. Afleiðingin hafi orðið sú að stefndi hafi tvívegis veitt Duchamp lán sem hafi tapast. Þá telur stefndi að við kaup sín á fyrirtækinu hafi áfrýjendur brotið gegn lagareglum um hagsmunaárekstra.
3. Stefndi reisir kröfu sína á hendur áfrýjandanum Jóni jafnframt á reglum um skyldur stjórnarmanna í hlutafélögum. Telur stefndi að áfrýjandinn hafi tekið eigin hagsmuni fram yfir hagsmuni stefnda. Áfrýjandinn hafi séð til þess að fjárhagslegt tap félaga sem tengdust honum lenti á stefnda, að krafa sem félag í endanlegri eigu hans átti á hendur Duchamp væri innheimt á undan kröfum stefnda og að félög tengd honum stæðu ekki við greiðslu áskriftarloforða. Þar að auki hafi hann undirritað hvort tveggja tilkynningu til fyrirtækjaskrár og hlutaskrá í stefnda þar sem því sé ranglega lýst að allt hlutfé í stefnda hafi verið greitt. Með þessu hafi áfrýjandinn vanrækt trúnaðarskyldur sínar og skyldur sem hvíldu á honum samkvæmt lögum nr. 2/1995 um hlutafélög. Auk þess hafi hann hafi brotið gegn samþykktum stefnda.
4. Stefndi reisir kröfu sína á hendur áfrýjandanum Sjóvá-Almennum tryggingum hf. á ábyrgðartryggingu stjórnar og stjórnenda sem tekin var hjá félaginu.

Ný gögn lögð fram af áfrýjendum fyrir Landsrétti

1. 56 Áfrýjendur hafa lagt nokkur ný gögn fyrir Landsrétt. Í fyrsta lagi fundargerðir vegna funda fjárfestingaráðs 4. maí og 11. nóvember 2015. Í öðru lagi bréf Földungs ehf. til Eignarhaldsfélagsins Arev hf. 8. október sama ár, bréf Eignarhaldsfélagsins Arev hf. til Földungs ehf. 13. sama mánaðar og bréf stefnda til Földungs hf. sama dag. Í þriðja lagi úrskurð Héraðsdóms Reykjavíkur 29. maí 2019 um að bú E20 ehf., sem áður hét Eignarhaldsfélagið Arev hf., sé tekið til gjaldþrotaskipta og í fjórða lagi tilkynningu embættis héraðssaksóknara til áfrýjandans Jóns 7. júlí 2021 um að ákveðið hafi verið að hætta rannsókn á ætluðum misfellum í starfsemi stefnda.

Málsástæður aðila

1. Við meðferð málsins í héraði ákvað héraðsdómari með vísan til 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að skipta sakarefni málsins þannig að fyrst yrði dæmt um þær málsástæður áfrýjenda að ætluð krafa stefnda á hendur þeim væri fyrnd. Með hinum áfrýjaða dómi var málsástæðum áfrýjenda í þá veru hafnað og kveðið á um að ákvörðun málskostnaðar biði endanlegrar dómsniðurstöðu í málinu.

Málsástæður áfrýjenda

1. Áfrýjendurnir Arev verðbréfafyrirtæki hf. og Jón byggja á því að meginregla laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda sé sú að kröfur fyrnist samkvæmt hlutlægri reglu 2. gr. laganna. Skaðabótakröfur fyrnist aftur á móti samkvæmt 9. gr. laganna. Frá þessu geri lögin undantekningu í 9. gr. að því er varðar kröfur sem eigi „rót að rekja til samnings“, sbr. afmörkun á gildissviði 9. gr. í 3. mgr. ákvæðisins. Þar sem um undantekningu sé að ræða verði í vafatilvikum að skýra gildissvið 9. gr. þröngt.
2. Áfrýjendurnir telja vafalaust að ætlaðar kröfur stefnda á hendur þeim eigi rót að rekja til samnings í framangreindum skilningi. Hafi reyndar í fræðilegri umfjöllun almennt verið miðað við að skaðabótakröfur viðskiptavina gegn sérfræðingum sem starfi fyrir þá á grundvelli samninga geri það. Krafa stefnda á hendur áfrýjendunum byggi alfarið á því að áfrýjandinn Arev verðbréfafyrirtæki hf. hafi með skaðabótaskyldum hætti brotið gegn þjónustuskyldum sínum samkvæmt fyrrgreindum samningum um söluráðgjöf og eignastýringu. Skyldurnar séu skilgreindar ítarlega í samningunum, en í þeim sé fjallað um flest ef ekki öll atriði sem stefndi byggi á eða víki að í málinu. Eigi það við um ráðgjöf í tengslum við fjárfestingu, eftirfylgni hennar, meðferð hagsmunaárekstra og trúnaðarskyldur gagnvart stefnda við meðferð fjárfestinga. Öll kröfugerð stefnda og framsetning sýni að um sé að ræða hefðbundna skaðabótakröfu viðskiptavinar gagnvart sérfræðingum á þeirri forsendu að þjónustan sem var veitt hafi verið ófullnægjandi. Krafa stefnda gegn áfrýjandanum byggi því á reglum um bótaskyldu innan samninga. Þótt áfrýjandinn Jón hafi ekki átt aðild að fyrrgreindum samningum virðist forsenda kröfu stefnda gagnvart honum engu að síður vera tilvist bótaskyldu áfrýjandans Arev verðbréfafyrirtækis hf. innan samninga.
3. Með vísan til þessa byggja áfrýjendur á því að um fyrningu kröfu stefnda fari eftir ákvæðum 2. gr. laga nr. 150/2007. Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. reiknist fyrningafrestur kröfu frá þeim degi þegar kröfuhafi gat fyrst átt rétt til efnda. Samkvæmt 2. mgr. sama ákvæðis reiknist fyrningarfrestur kröfu, sem stofnast vegna vanefnda, frá þeim degi þegar samningurinn er vanefndur. Ákvörðun vanefnda í þessum skilningi sé hlutlæg og miðist við þann dag þegar vanefnd hefst. Vitneskja kröfuhafa um ætlaða vanefnd sé alfarið án þýðingar fyrir upphafsdag fyrningar. Af málatilbúnaði áfrýjenda verður ráðið að upphafstími fyrningar teljist vera 4. júlí 2014 þegar kaupin voru samþykkt á fundi fjárfestingaráðs. Kröfur stefnda hafi því verið fyrndar þegar málið var höfðað gegn þeim 14. desember 2019 samkvæmt 3. gr. laga nr. 150/2007.
4. Verði ekki á þetta fallist byggja áfrýjendur á því að krafan sé fyrnd samkvæmt 9. gr. laga nr. 150/2007. Í hinum áfrýjaða dómi sé réttilega miðað við að 30. september 2015 hafi legið fyrir slíkar upplýsingar hjá sjóðstjóra og fjárfestingaráði að upphafsdagur fyrningar teldist vera upp runninn. Stefndi sé samlagshlutafélag sem hafi notfært sér heimild 161. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög til að víkja frá því fyrirkomulagi um stjórn og framkvæmdastjórn sem gildi um hefðbundin hlutafélög. Samkvæmt samþykktum hafi fjárfestingaráð farið eitt með vald til að ákveða fjárfestingar stefnda, sem hafi verið veigamesta valdheimildin í starfsemi hans. Ítök hluthafa í fjárfestingaráði hafi verið tryggð með því að í ráðinu sátu tveir óháðir tilnefndir úr hópi hluthafa, það er trúnaðarmenn hluthafa kjörnir á hluthafafundi. Líta verði svo á að vitneskja fjárfestingaráðs eða ætluð vitneskja ráðsins um atvik sem tengist málinu jafngildi vitneskju eða ætlaðri vitneskju stefnda. Hafi hluthafar stefnda mátt vita allt sem máli gat skipt fyrir kröfugerð þeirra í síðasta lagi frá 30. september 2015. Sá dagur marki því upphaf fyrningar.
5. Áfrýjandinn Sjóvá-Almennar tryggingar hf. byggir á því að krafa stefnda sé fyrnd. Eigi það bæði við um kröfu hans á hendur áfrýjendunum Arev verðbréfafyrirtæki hf. og Jóni og kröfu hans í stjórnendaábyrgðartryggingu áfrýjandans. Tekur áfrýjandinn undir málatilbúnað meðáfrýjenda hvað fyrningu varðar og vísar til hans.

Málsástæður stefnda

1. 63 Stefndi mótmælir því að krafa hans á hendur áfrýjendum sé fyrnd. Í því sambandi vísar hann til þess að krafa sín á hendur áfrýjendunum Arev verðbréfafyrirtæki hf. og Jóni sé reist á reglum skaðabótaréttar um sérfræðiábyrgð og vinnuveitandaábyrgð á grundvelli fyrrgreindra samninga um söluráðgjöf og eignastýringu. Þá sé krafa hans á hendur áfrýjandanum Sjóvá-Almennum tryggingum hf. reist á ábyrgðartryggingu sem fyrstnefndi áfrýjandinn hafi haft hjá félaginu.
2. Stefndi byggir á því að gengið hafi verið til fyrrgreindra samninga á grundvelli þeirrar sérfræðiþekkingar sem áfrýjandinn Arev verðbréfafyrirtæki hf. hafi búið yfir eða gefið sig út fyrir að búa yfir á umræddu sviði. Þar sem sú þjónusta sem stefndi nýtti og keypti af áfrýjandanum hafi byggt á sérþekkingu hans gildi reglur skaðabótaréttar um sérfræðiábyrgð um háttsemi hans. Þegar um slíka ábyrgð sé að ræða liggi almennt samningur til grundvallar réttarsambandi aðila. Aftur á móti sé réttur þess sem haldi því fram að vinnubrögðum sérfræðingsins sé áfátt ekki metinn á grundvelli reglna kröfuréttar heldur skaðabótaréttar.
3. Stefndi vísar til þess að krafa hans á hendur áfrýjandanum Jóni sé reist á sama grunni, það er að hann beri bótaskyldu á grundvelli sérfræðiábyrgðar og því utan samninga. Það verði skýrt ráðið af stefnu. Þegar vísað sé til samninga aðila í stefnunni sé vísað til þess að þeir liggi til grundvallar lögskiptum þeirra, en ekki bótaskyldu, sem fari eftir reglum um skaðabætur utan samninga. Í dómi héraðsdóms sé því réttilega lagt til grundvallar að skilja beri tilvísanir „í stefnu til fyrrgreinds samningssambands í því ljósi að þeim er ætlað að undirbyggja þann málatilbúnað [...] að sjónarmið um sérfræðiábyrgð eigi hér við sem gætu þannig leitt til þess, ef á þau væri fallist, að ríkari kröfur yrðu gerðar við mat á háttsemi meints tjónvalds.“
4. Stefndi byggir á því að um fyrningu kröfu sinnar fari eftir 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007. Samkvæmt ákvæðinu fyrnist skaðabótakrafa á fjórum árum frá þeim degi er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ber ábyrgð á því eða bar að afla sér slíkra upplýsinga. Upphaf fyrningarfrests miðist þannig við vitneskju tjónþola. Telur stefndi að miða verði vitneskju sína við vitneskju hluthafa. Fyrst þegar hluthafar hafi haft vitneskju um þau atriði sem umrætt lagaákvæði greinir hafi fyrningarfrestur byrjað að líða. Yfir slíkri vitneskju hafi hluthafar ekki búið fyrr en í fyrsta lagi á fundi ráðgjafarráðs 4. maí 2016 þegar fulltrúum tiltekinna hluthafa hafi verið kynnt raunveruleg fjárhagsstaða Duchamp og hvaða aðilar gætu talist bera ábyrgð á því hvernig komið væri fyrir fjárfestingu stefnda. Af því leiði að krafa sín hafi verið ófyrnd þegar málið var höfðað.

Niðurstaða

1. Samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda fyrnist krafa um skaðabætur á fjórum árum frá þeim degi er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð ber á því eða bar að afla sér slíkra upplýsinga. Í 3. mgr. sömu lagagreinar er tekið fram að greinin gildi ekki um kröfur sem eiga rót að rekja til samnings, nema kröfur varðandi líkamstjón. Um fyrningu kröfu sem á rót að rekja til samnings fer því eftir 2. og 3. gr. laganna. Samkvæmt 2. mgr. 2. gr. laganna reiknast fyrningarfrestur krafna, sem stofnast vegna vanefnda, frá þeim degi þegar samningur er vanefndur.
2. Í athugasemdum við frumvarp það sem varð að lögum nr. 150/2007 er bent á að við samningu þess hafi verið talið heppilegast að hafa hliðsjón af gildandi fyrningarlögum í Noregi. Er það rökstutt með vísan til þess að þau lög hafi verið sett á grundvelli eldri laga sem hafi verið hliðstæð gildandi fyrningarlögum hér á landi og að réttarreglur landanna um kröfuréttindi séu sambærilegar í flestu tilliti. Í athugasemdum við 9. gr. frumvarpsins segir að upphafstími fyrningarfrests sé mismunandi eftir því hvort um skaðabótakröfu innan eða utan samninga sé að ræða. Er bent á að krafa um skaðabætur innan samninga fyrnist eftir almennum reglum 2. og 3. gr., en krafa um skaðabætur utan samninga og krafa um bætur fyrir líkamstjón, bæði innan og utan samninga, eftir reglu 9. gr.
3. Áfrýjendur byggja sem fyrr segir á því að krafa stefnda eigi rót að rekja til samnings, sbr. 3. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007, og hafi því samkvæmt 3. gr., sbr. 2. mgr. 2. gr. laganna, verið fyrnd er málið var höfðað. Samkvæmt orðum sínum er 3. mgr. 9. gr. laganna ekki bundin við það hvort krafa sé reist á reglum um skaðabótaábyrgð innan eða utan samninga heldur hvort sjálf krafan eigi rót að rekja til samnings. Í samræmi við það hefur í norskri réttarframkvæmd verið litið svo á að krafa vegna ábyrgðar á sérfræðiráðgjöf geti átt rót að rekja til samnings þegar samningur um slíka ráðgjöf er hinn eiginlegi grundvöllur kröfunnar. Hefur þá ekki ráðið úrslitum þótt krafan sé reist á reglum um skaðabótaábyrgð utan samninga. Í ljósi skýrs orðalags 3. mgr. 9. gr. þykir rétt að leggja sömu sjónarmið til grundvallar þegar leyst er úr því hvort um fyrningu kröfu stefnda fari samkvæmt 1. mgr. 9. gr. eða 3. gr., sbr. 2. mgr. 2. gr. laganna.

Um fyrningu kröfu stefnda á hendur áfrýjandanum Arev verðbréfafyrirtæki hf.

1. Sem áður greinir er krafa stefnda á hendur áfrýjandanum Arev verðbréfafyrirtæki hf. reist á því að starfsmenn áfrýjandans hafi brotið gegn eða vanefnt þær skyldur sem kveðið er á um í samningum aðilanna um söluráðgjöf og eignastýringu. Þannig hafi starfsmennirnir vanmetið fjárþörf Duchamp, ofmetið verðmæti fyrirtækisins og ekki fylgst nægjanlega vel með rekstri og fjárþörf þess í kjölfar kaupa stefnda á því. Telur stefndi að starfsmennirnir hafi brotið gegn eða vanefnt skyldur áfrýjandans samkvæmt grein 2.1 í fyrrnefnda samningnum og 5. kafla síðarnefnda samningsins. Þegar leyst er úr því hvort krafa stefnda á hendur áfrýjandanum eigi rót að rekja til samnings í skilningi 3. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 verður að líta til þess að umræddar skyldur eru hinn eiginlegi grundvöllur kröfunnar. Í grein 2.1 í samningi aðila um söluráðgjöf er mælt fyrir um skyldur áfrýjandans gagnvart stefnda í tengslum við fyrirhuguð kaup hans á Duchamp. Samkvæmt greininni tekur áfrýjandinn að sér að verðmeta Duchamp og veita stefnda ráðgjöf við kaupin, meðal annars um fjárhæð kaupverðsins. Í 5. kafla samnings aðila um eignastýringu er kveðið á um skyldur áfrýjandans í tengslum við fjárfestingar stefnda. Þótt stefndi vísi ekki í tilteknar greinar í 5. kafla heldur kaflann í heild sinni verður að miða við að krafa hans sé reist á því að áfrýjandinn hafi brotið gegn eða vanefnt þær skyldur sem hann tókst á hendur sem fjárfestingastjóri stefnda í grein 5.3 samningsins. Samkvæmt því verður krafa stefnda talin eiga rót að rekja til samnings í skilningi 3. mgr. 9. gr. laganna. Ræður það ekki úrslitum að stefndi reisi kröfuna á reglum um skaðabótaábyrgð utan samninga. Í því sambandi hefur heldur ekki þýðingu þótt stefndi haldi því fram að áfrýjandinn hafi brotið gegn lagareglum um hagsmunaárekstra enda snýr sú háttsemi sem stefndi tiltekur eftir sem áður að framangreindum samningsskyldum. Um fyrningu kröfu stefnda að þessu leyti fer því eftir 2. og 3. gr. laganna.
2. Í 2. mgr. 2. gr. laga nr. 150/2007 segir að fyrningarfrestur krafna, sem stofnast vegna vanefnda, reiknist frá þeim degi þegar samningurinn er vanefndur. Um samning aðila um söluráðgjöf vísar stefndi til þess að starfsmenn áfrýjandans hafi brotið gegn eða vanefnt skyldur áfrýjandans samkvæmt grein 2.1 í samningnum. Hafi þeir vanmetið fjárþörf Duchamp og ofmetið verðmæti fyrirtækisins, sem hafi leitt til þess að stefndi keypti hlutdeildarréttindi og lán sem hafi verið verðlaus. Samkvæmt þessu verður að miða við að ætluð vanefnd í skilningi 2. mgr. 2. gr. laganna hafi í síðasta lagi átt sér stað 4. júlí 2014 þegar fjárfestingaráð stefnda tók kaupin til umfjöllunar og samþykkti þau. Hvað sem því líður byggir stefndi ekki á því að áfrýjandinn hafi veitt sér ráðgjöf á grundvelli samningsins eftir 14. desember 2015, það er fjórum árum áður en málið var höfðað. Um samning aðila um eignastýringu vísar stefndi til þess að starfsmenn áfrýjandans hafi brotið gegn eða vanefnt þær skyldur sem er kveðið á um í 5. kafla samningsins, þar á meðal í tengslum við beiðnir Duchamp um lánveitingar. Hafi þeir mátt gera sér grein fyrir að viðskiptalegar forsendur skorti fyrir lánveitingum stefnda. Samkvæmt þessu verður að miða við að ætlaðar vanefndir í skilningi 2. mgr. 2. gr. hafi í síðasta lagi átt sér stað 28. maí 2015 og 10. nóvember sama ár þegar lánasamningar stefnda og Duchamp Holdings Limited voru undirritaðir.
3. Í samræmi við 3. gr. laga nr. 150/2007 var krafa stefnda á hendur áfrýjandanum Arev verðbréfafyrirtæki hf. því fyrnd þegar málið var höfðað á hendur honum 14. desember 2019.

Um fyrningu kröfu stefnda á hendur áfrýjandanum Jóni

1. Þótt áfrýjandinn Jón sé ekki aðili að fyrrgreindum samningum verður að miða við að krafa stefnda á hendur honum sé jafnframt fyrnd að því leyti sem hún er byggð á því að hann hafi sem starfsmaður áfrýjandans Arev verðbréfafyrirtækis hf. brotið gegn eða vanefnt þær skyldur sem er kveðið á um í samningunum.
2. Krafa stefnda á hendur áfrýjandanum Jóni er jafnframt byggð á því að hann hafi sem stjórnarmaður í stefnda vanrækt hvort tveggja trúnaðarskyldur sínar gagnvart stefnda og þær skyldur sem hvíldu á honum samkvæmt lögum nr. 2/1995 um hlutafélög. Þá hafi hann brotið gegn samþykktum stefnda. Svo sem áður er lýst var ábyrgðaraðili stefnda Eignarhaldsfélagið ANIIGP ehf. fram til þess að skipt var um ábyrgðaraðila á aðalfundi stefnda 26. maí 2016. Í samræmi við heimild 2. mgr. 161. gr. laganna var í samþykktum stefnda kveðið á um að ábyrgðaraðili félagsins gegndi hlutverki stjórnar. Þegar ábyrgðaraðili er lögaðili kemur tiltekinn einstaklingur fram fyrir hönd hans, sbr. 2. málslið 2. mgr. 161. gr. laganna. Af gögnum málsins er ljóst að áfrýjandinn Jón kom fram sem stjórnarmaður í stefnda. Þegar litið er til þess að stjórnarseta hans var fyrir hönd ábyrgðaraðilans en ekki á grundvelli þeirra samninga sem um ræðir verður krafa stefnda á hendur áfrýjandanum að þessu leyti ekki talin eiga rót að rekja til samnings í skilningi 3. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 heldur fer um fyrningu hennar samkvæmt 1. mgr. sömu lagagreinar. Samkvæmt framansögðu þarf að meta hvenær stefndi fékk nauðsynlegar upplýsingar um ætlað tjón sitt og þann sem ábyrgð ber á því eða bar að afla sér slíkra upplýsinga.
3. Sem áður segir byggir stefndi á því að áfrýjandinn Jón hafi tekið eigin hagsmuni fram yfir hagsmuni stefnda. Þannig hafi hann séð til þess að fjárhagslegt tap félaga sem tengdust honum lenti á stefnda, að krafa sem félag í endanlegri eigu hans átti á hendur Duchamp væri innheimt á undan kröfum stefnda og að félög tengd honum stæðu ekki við greiðslu áskriftarloforða. Þá hafi hann undirritað hvort tveggja tilkynningu til fyrirtækjaskrár og hlutaskrá í stefnda þar sem því sé ranglega lýst að allt hlutfé í stefnda hafi verið greitt.
4. Í minnisblaði sem Björg Kjartansdóttir, sjóðstjóri stefnda, lagði fyrir fjárfestingaráð stefnda 30. september 2015 er fjallað ítarlega um erfiðleika stefnda vegna kaupanna á Duchamp. Í minnisblaðinu er meðal annars gerð grein fyrir vanhöldum á greiðslu hlutafjár, erfiðri fjárhagsstöðu Duchamp, hugsanlegri afsláttarkröfu stefnda á hendur Földungi ehf., láni Földungs ehf. og Arev Management Limited til Duchamp sem og greiðslu Duchamp til fyrrnefnda félagsins vegna lánsins. Fjárfestingaráð stefnda tók minnisblaðið til umfjöllunar sama dag. Af ítarlegum bókunum í fundargerð ráðsins er ljóst að fulltrúar hvort tveggja ábyrgðaraðila og hluthafa í ráðinu litu svo á að bregðast þyrfti við þeim upplýsingum sem koma fram í minnisblaðinu. Í þessu sambandi verður einnig að hafa í huga að þegar á fyrsta fundi ráðsins kom fram að fulltrúar í því drægju í efa að hægt yrði að draga úr rekstrarkostnaði Duchamp með þeim hætti er áætlanir eignastýringaraðila gerðu ráð fyrir. Þá verður ekki litið fram hjá því að fulltrúarnir höfðu fjallað um rekstrar- og fjárhagsvandræði Duchamp í tengslum við lánveitingu stefnda. Með vísan til þessa verður fallist á það með héraðsdómi að þær upplýsingar sem koma fram í minnisblaði sjóðstjórans og fundargerð ráðsins séu þess eðlis að hafi stefndi búið yfir þeim umræddan dag hafi honum borið að afla sér upplýsinga um ætlað tjón sitt og þann sem ábyrgð bæri á því.
5. Í hinum áfrýjaða dómi er komist að þeirri niðurstöðu að vitneskja fjárfestingaráðs um framangreind atriði verði ekki samsömuð vitneskju stefnda. Er það rökstutt með vísan til þess að hlutverk ráðsins hafi takmarkast við fjárfestingaákvarðanir og að ráðið hafi ekki verið í stöðu til að taka bindandi ákvörðun um aðgerðir sem gætu slitið fyrningu. Telja verður að hvorugt þessara atriða sé þess eðlis að það komi í veg fyrir að vitneskja þeirra fulltrúa sem sátu í ráðinu sé samsömuð vitneskju stefnda. Í því sambandi verður ekki litið fram hjá því að hluthafar stefnda fólu ráðinu vald til þess að taka ákvarðanir um allar fjárfestingar stefnda og að samþykki allra fulltrúa í ráðinu þurfti fyrir heimild stefnda til að kaupa eða selja hluti í öðrum félögum. Í þeim samningi sem stefndi gerði um eignastýringu er því til samræmis tekið fram að fjárfestingastjóra stefnda beri við framkvæmd starfa sinna að fara eftir öllum ákvörðunum fjárfestingaráðs og að ráðið geti gefið honum fyrirmæli hvort heldur bréflega eða samkvæmt bókun í fundargerð. Samkvæmt framansögðu bar fjárfestingaráð og hver og einn fulltrúi í því ríka ábyrgð gagnvart hluthöfum í stefnda og getur sú málsástæða stefnda að hluthafar hafi ekki tilnefnt þá einstaklinga sem voru kosnir í ráðið engu breytt í þeim efnum.
6. Með hliðsjón af hlutverki fjárfestingaráðs og þeirri ríku ábyrgð sem fulltrúar í því báru gagnvart hluthöfum í stefnda verður sú vitneskja sem þeir bjuggu yfir í kjölfar fundar ráðsins 30. september 2015 samsömuð vitneskju stefnda. Að því leyti sem krafa stefnda á hendur áfrýjandanum Jóni er reist á því að hann hafi vanrækt skyldur sínar sem stjórnarmaður í stefnda og brotið gegn samþykktum stefnda hófst fyrningarfrestur kröfunnar því 30. september 2015. Í samræmi við 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 var krafan fyrnd þegar stefndi höfðaði málið á hendur áfrýjandanum 14. desember 2019.

Um fyrningu kröfu stefnda á hendur áfrýjandanum Sjóvá-Almennum tryggingum hf.

1. Samkvæmt 2. mgr. 52. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga fyrnist ábyrgð vátryggingafélags samkvæmt sömu reglum og gilda um fyrningu skaðabótaábyrgðar. Þar sem kröfur stefnda á hendur áfrýjendunum Arev verðbréfafyrirtæki hf. og Jóni eru fyrndar gildir hið sama um ábyrgð áfrýjandans Sjóvár-Almennra trygginga hf.
2. Þar sem krafa stefnda á hendur áfrýjendum er fyrnd verða þeir sýknaðir af kröfunni. Eftir þessum málsúrslitum verður stefnda gert að greiða áfrýjendum málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Áfrýjendur, Arev verðbréfafyrirtæki hf., Jón Scheving Thorsteinsson og Sjóvá- Almennar tryggingar hf., eru sýkn af kröfu stefnda, Arev NII slhf. Stefndi greiði áfrýjendum, hverjum fyrir sig, samtals 3.000.000 króna í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.

LANDSRÉTTUR

Dómur föstudaginn 11. febrúar 2022.

Mál nr. 510/2021: Arev verðbréfafyrirtæki hf., Jón Scheving Thorsteinsson og (Reimar Pétursson lögmaður) Sjóvá-Almennar tryggingar hf. (Kristín Edwald lögmaður) gegn Arev NII slhf. (Gunnar Sturluson lögmaður)

Lykilorð

Skaðabætur. Fyrning. Fyrningarfrestur. Skipting sakarefnis.

Útdráttur A slhf. krafði A hf., J og S hf. um skaðabætur vegna tjóns sem A slhf. taldi að A hf. og J hefðu valdið sér í tengslum við kaup A slhf. á breskum fjárfestingarsjóði en krafan á hendur S hf. var reist á fyrirliggjandi ábyrgðartryggingu. Sakarefni málsins var skipt í héraði, sbr. 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, og laut ágreiningur í þessum þætti málsins aðeins að því hvort krafa A slhf. væri fyrnd. Landsréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um að skaðabótakrafan lyti reglum um skaðabætur utan samninga. Samkvæmt því færi um fyrningu kröfunnar eftir 1. málslið 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda en þar segir að krafa um skaðabætur fyrnist á fjórum árum frá þeim degi er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð ber á því eða honum bar að afla sér slíkra upplýsinga. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að þótt þess yrði ekki í öllum tilvikum krafist að sá sem búi yfir nauðsynlegum upplýsingum væri bær til að slíta fyrningu með málsókn fyrir hönd lögaðila væri fallist á það með héraðsdómi, eins og hér standi á, að hafna málsástæðum A hf., J og S hf. um fyrningu ætlaðrar kröfu A slhf. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms var hann staðfestur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma Eyvindur G. Gunnarsson prófessor, Jóna Björk Helgadóttir lögmaður og Vilhjálmur H. Vilhjálmsson, fyrrverandi landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1. Áfrýjendur, Arev verðbréfafyrirtæki hf. og Jón Scheving Thorsteinsson, skutu málinu til Landsréttar 30. júlí 2021. Áfrýjandi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., skaut málinu til Landsréttar fyrir sitt leyti sama dag. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 6. júlí 2021 í málinu nr. E-7414/2019.
2. Áfrýjendur krefjast sýknu af öllum kröfum stefnda auk málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti. Verði ekki fallist á kröfu áfrýjenda um sýknu krefst áfrýjandinn Sjóvá- Almennar tryggingar hf. þess að ákvörðun um málskostnað bíði efnisdóms.
3. Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

1. Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi gerðu stefndi, sem er samlagshlutafélag, og áfrýjandinn Arev verðbréfafyrirtæki hf. með sér samning 20. febrúar 2014 um söluráðgjöf í tengslum við kaup stefnda á breska fjárfestingarsjóðnum Kcaj Limited Liability Partnership. Eignastýringarsamningur milli sömu aðila var gerður 28. mars 2014. Kcaj Limited Liability Partnership var 100% eigandi eignarhaldsfélagsins Duchamp Holdings Limited sem aftur átti rekstrarfélagið Duchamp Limited. Í rekstri hins síðastnefnda félags fólst hönnun karlmannafatnaðar, smásala, heildsala og annar tengdur rekstur. Stefndi byggir á því að áfrýjendurnir Jón og Arev verðbréfafyrirtæki hf. hafi valdið sér tjóni í tengslum við framangreind kaup en kröfu sína á hendur áfrýjandanum Sjóvá-Almennum tryggingum hf. reisir stefndi á fyrirliggjandi ábyrgðartryggingu.
2. Sakarefni málsins var skipt í héraði, sbr. 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, þannig að fyrst yrði fjallað um þær málsástæður aðila sem lytu að fyrningu ætlaðrar kröfu stefnda. Ágreiningur í þessum þætti málsins lýtur að því hvort krafa stefnda á hendur áfrýjendum sé fyrnd. Nánar tiltekið er deilt um það hvort um skaðabótakröfu stefnda fari eftir 2. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda, sem tekur til skaðabótakrafna innan samninga, eða 9. gr. sömu laga sem gildir um skaðabótakröfur utan samninga og, eftir því hvernig á er litið, hver eigi að teljast upphafsdagur fyrningar. Staðfest er sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms, sem fær stoð í dómaframkvæmd Hæstaréttar, að skaðabótakrafa stefnda lúti reglum um skaðabætur utan samninga. Samkvæmt því fer um fyrningu kröfunnar eftir 1. málslið 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 en þar segir að krafa um skaðabætur fyrnist á fjórum árum frá þeim degi er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð ber á því eða bar að afla sér slíkra upplýsinga.
3. Kemur þá til úrlausnar hvort stefndi hafi höfðað málið eftir að fjögur ár voru liðin frá þeim degi er hann fékk nauðsynlegar upplýsingar um ætlað tjón og þann sem ábyrgð ber á því eða honum bar að afla sér slíkra upplýsinga, eins og áfrýjendur halda fram. Stefndi er lögaðili en ekki einstaklingur. Þótt þess verði ekki í öllum tilvikum krafist að sá sem býr yfir nauðsynlegum upplýsingum sé bær til að slíta fyrningu með málsókn fyrir hönd lögaðila er fallist á það með héraðsdómi, eins og hér stendur á, að hafna málsástæðum áfrýjenda um fyrningu ætlaðrar kröfu stefnda. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur.
4. Áfrýjendum verður gert að greiða stefnda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti sem ákveðinn er í einu lagi á báðum dómstigum eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjendur, Arev verðbréfafyrirtæki hf., Jón Scheving Thorsteinsson og Sjóvá- Almennar tryggingar hf., greiði stefnda, Arev NII slhf., óskipt 1.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.

Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 6. júlí 2021

Mál þetta, sem var dómtekið 10. júní sl., var höfðað 14. desember 2019 gegn stefndu Arev verðbréfafyrirtæki hf. og Jóni Scheving Thorsteinssyni en 16. desember 2019 gegn stefnda Sjóvá- Almennum tryggingum hf. Stefnandi er Arev NII slhf., […].

Stefndu eru Arev verðbréfafyrirtæki hf., […], Jón Scheving Thorsteinsson, […], og Sjóvá- Almennar tryggingar hf., […].

Stefnandi krefst þess að stefndu verði dæmdir sameiginlega til greiðslu skaðabóta að fjárhæð 532.373.291 krónur auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 314.492.000 krónum frá 25. júní 2015 til 28. maí 2015, af 381.088.100 krónum frá þeim degi til 30. september 2015, af 464.925.487 krónum frá þeim degi til 10. nóvember 2015 og af 544.554.987 krónum frá þeim degi til þingfestingardags en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun á 12.181.696 krónum 17. ágúst 2016. Þá er þess krafist að stefndu verði sameiginlega gert að greiða stefnanda málskostnað.

Stefndu Arev verðbréfafyrirtæki hf. og Jón Scheving Thorsteinsson krefjast sýknu og málskostnaðar.

Stefndi Sjóvá-Almennar tryggingar hf. krefst sýknu og málskostnaðar.

Í þinghaldi 19. apríl sl. var ákveðið að skipta sakarefni málsins að tillögu stefndu, sbr. 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, þannig að fyrst yrði fjallað um þær málsástæður aðila sem lytu að fyrningu ætlaðrar kröfu stefnanda. Nánar tiltekið hafði sú tillaga upphaflega komið fram í greinargerð stefndu Jóns og Arev verðbréfafyrirtækis hf. og tók lögmaður stefnda Sjóvár-Almennra trygginga hf. undir tillöguna í fyrrgreindu þinghaldi þegar hún var tekin til umræðu.

I

Stefnandi, sem er samlagshutafélag, byggir á því að stefndu Jón og Arev verðbréfafyrirtæki hf. hafi valdið sér tjóni í tengslum við kaup stefnanda á breska fjárfestingarsjóðnum Kcaj Limited Liability Partnership. Hið erlenda félag var 100% eigandi eignarhaldsfélagsins Duchamp Holdings Limited, sem aftur átti rekstrarfélagið Duchamp Limited. Fólst rekstur hins síðastnefnda félags í hönnun karlmannsfatnaðar, smásölu, heildsölu og öðrum tengdum rekstri. Stefnandi reisir kröfu sína á hendur stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf. á fyrirliggjandi ábyrgðartryggingu.

Með tilkynningu, dags. 17. júní 2012, var hlutafélagaskrá upplýst um stofnun stefnanda. Stofnendur voru LAGPNII ehf. og Arev H2 ehf. Prókúruhafar voru stefndi Jón og Guðmundur Auðunsson, en hinn síðarnefndi var þá framkvæmdastjóri stefnanda. Björn Jóhannesson, starfsmaður stefnda Arev verðbréfafyrirtækis hf., varð framkvæmdastjóri stefnanda 20. júní 2013. Hinn 28. mars 2014 varð Björg Kjartansdóttir, starfsmaður stefnda Arev verðbréfafyrirtækis hf., framkvæmdastjóri stefnanda en hún var auk þess titluð sem fjárfestingastjóri stefnanda. Hinn 12. ágúst 2014 tók Björn Jóhannesson aftur við stöðu framkvæmdastjóra stefnanda.

Stefnandi og stefndi Arev verðbréfafyrirtæki hf. gerðu með sér samning 20. febrúar 2014 um söluráðgjöf í tengslum við framangreind viðskipti í Kcaj Limited Liability Partnership. Eignastýringarsamningur milli sömu aðila var gerður 28. mars 2014.

Upphaflegum samþykktum stefnanda frá 17. júní 2012 var breytt 20. nóvember 2013, 7. febrúar 2014 og 28. mars 2014. Samkvæmt grein 4.1 í samþykktum stefnanda á síðastnefndum tíma skyldi svonefndur ábyrgðaraðili gegna hlutverki stjórnar og rita firma félagsins. Þess skal getið að ábyrgðaraðili á umræddum tíma var ANIIGP ehf., sem ágreiningslaust er að laut raunverulegum yfirráðum stefnda Jóns. Samkvæmt grein 4.2 í fyrrnefndum samþykktum skyldi ábyrgðaraðili tryggja að eignastýringaraðili, þ.e. stefndi Arev verðbréfafyrirtæki hf., gegndi hlutverki framkvæmdastjóra fyrir hönd félagsins. Fram til þess tíma að samið yrði um eignastýringu skyldi ábyrgðaraðili gegna hlutverki framkvæmdastjóra. Eins og áður segir var samningur um eignastýringu gerður við stefnda Arev verðbréfafyrirtæki hf. 28. mars 2014. Samkvæmt grein 4.4 skyldi sérstakt fjárfestingaráð starfrækt hjá stefnanda, en í því skyldu sitja fjórir einstaklingar, þar af tveir tilnefndir af ábyrgðaraðila félagsins og tveir „óháðir tilnefndir úr hópi hluthafa“. Ráðið skyldi kosið með beinni kosningu hluthafa félagsins á hluthafafundi. Fram kom að starfsheimildir ráðsins væru takmarkaðar við fjárfestingarákvarðanir félagsins. Í grein 4.7 sagði að hluthafafundur kysi þrjá menn í ráðgjafaráð með beinni kosningu á hluthafafundi. Hlutverk þess væri að veita ráðgjöf um hugsanlega hagsmunaárekstra, leggja fram tillögu á hluthafafundi um hvort framlengja ætti líftíma sjóðsins og fjalla um og samþykkja ráðgjafarþóknanir til tengdra aðila. Síðari breytingar á samþykktum félagsins hrófluðu ekki við framangreindum ákvæðum, þ.e. þar til þeim var breytt 26. maí 2016, en þá var jafnframt skipt um ábyrgðaraðila félagsins.

Með kaupsamningi, dags. 2. apríl 2014, fjárfesti stefnandi í Kcaj Limited Liability Partnership. Samkvæmt fyrirliggjandi fundargerð fjárfestingaráðs stefnanda, dags. 4. júlí 2014, virðast kaupin þó fyrst hafa verið samþykkt í fjárfestingaráðinu síðastnefndan dag. Seljandi var Földungur ehf., sem var félag í eigu Glitnis hf., áður Glitnis banka hf., sem þá var í slitameðferð. Efni kaupsamningsins þurfti síðan að staðfesta á nýjan leik, eins og nánar er rakið hér á eftir, en það var gert með skjali 24. mars 2015.

Í tengslum við fyrrgreind kaup kallaði Björg Kjartansdóttir, þáverandi framkvæmdastjóri stefnanda og starfsmaður stefnda Arev verðbréfafyrirtækis hf., eftir greiðslu hlutafjárloforða frá þeim sem höfðu skráð sig fyrir hlutafé í stefnanda. Var þar einkum um að ræða íslenska lífeyrissjóði. Þar á meðal voru þó einnig tvö félög tengd stefnda Jóni, þ.e. Arev Brands Limited og Eignarhaldsfélagið Arev hf. Hvorugt hinna síðastnefndu félaga varð þá við greiðslu hlutafjár í samræmi við erindi Bjargar. Síðar greiddi Eignarhaldsfélagið Arev hf. hlutaféð árið 2016 en greiðsla barst ekki frá Arev Brands Limited.

Í minnisblaði Bjargar Kjartansdóttur til ráðgjafaráðs stefnanda, dags. 10. september 2014, er fjallað um hagsmunaárekstra í tengslum við kaup stefnanda á Kcaj Limited Liability Partnership. Þess skal getið að Björg var þá ekki lengur framkvæmdastjóri stefnanda heldur fjárfestingastjóri félagsins. Í skjalinu er greint frá því að eignarhald Kcaj Limited Liability Partnership hafi verið þannig að Földungur ehf. hafi átt 85,2% hlut, JST Holding ehf. hafi átt 9,4% hlut og Arev Management Limited hafi átt 5,4% hlut. Síðastnefnd tvö félög voru í reynd í eigu stefnda Jóns. Til stóð samkvæmt minnisblaðinu að stefnandi myndi eignast Kcaj Limited Liability Partnership í heild sinni en fram kemur í minnisblaðinu að til þess að ekki verði um fjárhagslegan ágóða eða forðun frá fjárhagslegu tapi að ræða hjá stefnda Jóni, sem sagður er starfsmaður stefnda Arev verðbréfafyrirtækis hf., þá yrði kaupverð félaganna tveggja sem tengjast honum annars vegar eitt sterlingspund og hins vegar ein íslensk króna.

Síðar kom í ljós, eins og rakið er í minnisblaði Árna Sv. Mathiesen, starfsmanns stefnda Arev verðbéfafyrirtækis hf., dags. 18. febrúar 2015, að Arev Management Limited væri ekki raunverulegur eigandi að hlut í Kcaj Limited Liability Partnership líkt og gengið hefði verið út frá í upphafi heldur Arev LP. Samkvæmt minnisblaðinu var þetta ástæða þess að nauðsynlegt var að staðfesta efni samningsins frá 2. apríl 2014 með undirritun nýs samnings áður en unnt var að ganga til gagnkvæmra efnda.

Hinn 27. febrúar 2015 tók fjárfestingaráð fyrir beiðni forstjóra Duchamp Holdings Limited um hluthafalán frá stefnanda. Á fundi ráðsins 2. mars 2015 var samþykkt að veita slíkt lán að fjárhæð 400.000 sterlingspund og hluti þess, þ.e. 322.000 sterlingspund, í kjölfarið afhentur. Í samantekt Bjargar Kjartansdóttur fyrir fjárfestingaráðið kemur fram að vegna taps Duchamp Limited hafi Euler Hermez (Allianz) sagt upp birgðatryggingu með þeim áhrifum að félagið þurfi að lækka fyrirgreiðslu frá birgjum og greiða þeim hraðar. Þetta ásamt minni sölu undanfarna mánuði hafi leitt til þess að beiðni um hluthafalán hafi verið sett fram. Síðan segir: „Lánsfjárhæð verður nýtt til að greiða lánardrottnum til að tryggja vöruflæði og greiða vangoldinn virðisaukaskatt. Ef ekki næst að semja um lán er ljóst að félagið mun ekki verða rekstrarhæft á komandi mánuðum vegna vöruskorts. Euler Hermez (Allianz) hefur tilkynnt félaginu að þeir hafi áhuga á að veita birgðatryggingu á nýjan leik en vilja sjá jákvæða EBITDA og vöxt áður en það gerist.“

Í fundargerð ráðgjafaráðs, dags. 10. mars 2015, er fjallað um aðdraganda viðskipta stefnanda með hluti í Kcaj Limited Liability Partnership. Um hagsmunaárekstra segir meðal annars að fyrir liggi að stefndi Jón eigi tvo af seljendum hlutafjárins, þ.e. JST Holding ehf. og Arev Management Limited. Þá sé stefndi Jón framkvæmdastjóri fyrirtækjaráðgjafar stefnda Arev verðbréfafyrirtækis hf. og raunar eigandi Eignarhaldsfélagsins Arev hf., stærsta eiganda stefnda Arev verðbréfafyrirtækis hf. Fjallað var um erfiðleika við öflun yfirlýsingar breskra lögmanna og endurskoðenda um staðfestingu þess að Arev Management Limited væri ekki að forðast fjárhagslegt tap með viðskiptunum. Síðan segir að ráðgjafaráðið telji ekki hægt að ganga lengra í að kanna hvort seljendur, þ.e. JST Holding ehf. og Arev Management Limited, séu að forðast fjárhagslegt tap á kostnað stefnanda með sölu fyrrgreindra hluta.

Í minnispunktum Bjargar Kjartansdóttur til fjárfestingaráðs í ágúst 2015 kemur fram að í febrúar 2014 hafi forstjóri Duchamp Limited metið fjárþörf félagsins 1.500.000 sterlingspund en að við söluna hafi aðeins verið miðað við að Földungur ehf. lánaði hinu selda félagi 1.000.000 sterlingspund.

Fyrir liggur minnisblað Bjargar Kjartansdóttur og lögmannsstofunnar Lagahvols slf., dags. 30. september 2015, til fjárfestingaráðs stefnanda. Í upphafi minnisblaðsins kemur fram að Björg hafi leitað til lögmannsstofunnar um aðstoð við gerð samantekar um fyrrgreinda fjárfestingu stefnanda sem leggja eigi fyrir fjárfestingaráð stefnanda. Í minnisblaðinu segir meðal annars að vegna fjárfestingarinnar hafi Björg kallað eftir innborgun hlutafjár. Aðeins hafi borist greiðsla vegna 86,5% hlutafjár. Því hafi ekki verið unnt að standa í skilum með greiðslu kaupverðs vegna fjárfestingarinnar. Í dag hafi Duchamp Limited misst allt lánsvilyrði og þurfi að staðgreiða allar vörur sem sé næsta ómögulegt vegna langvarandi rekstrarvanda. Einsýnt sé að Földungi ehf. hafi verið ljóst í hve slæmri stöðu Duchamp Limited hafi verið. Félagið þurfi nú á lánsfjármagni að halda því ella geti það ekki staðið við skuldbindingar sínar. Endurskoðandi Kcaj Limited Liability Partnership hafi gert athugasemdir við ársreikning þess félags og talið að verðmæti dótturfélagsins, þ.e. Duchamp Limited, væri stórlega ofmetið. Nánar tiltekið hefði hann metið rekstrarverðmæti Duchamp Limited um 1.367.000 sterlingspund, sem væri lækkun um 663.000 sterlingspund frá umsömdu kaupverði.

Í fundargerð fjárfestingaráðs stefnanda, dags. 30. september 2015, er fjallað um fyrrgreint minnisblað Bjargar og Lagavols slf. Fram kemur að mikil umræða hafi átt sér staða um slæma fjárhagsstöðu Duchamp Limited. Farið hafi verið yfir kaupverð og önnur ákvæði í samningi stefnanda við Földung ehf. frá apríl 2014. Bókað er að fjárfestingaráð telji að fjárhagsvandi Duchamp Limited hafi verið mun meiri en ljóst hafi verið við undirskrift kaupsamnings 2014. Seljanda megi nú vera ljóst að hin raunverulega fjárhagsstaða félagsins hafi ekki verið gerð að fullu ljós fyrir stefnanda sem kaupanda. Ástæða sé til að fela fjárfestingastjóra stefnanda að gera kröfu um að Földungur ehf. veiti afslátt af kaupverðinu. Í því samhengi telji ráðið eðlilegt að miða við matsverð sem fram komi í athugasemdum endurskoðanda félagsins, enda sé ekki enn búið að lána félaginu þá fjármuni sem nauðsynlegir séu til að komast í gegnum rekstur næstu mánuði. Í þessu samhengi skal þess getið að af fyrrgreindu minnisblaði Bjargar og Lagahvols slf. verður ráðið að þar hafi endurskoðandi Kcaj Limited Liability Partnership metið rekstrarverðmæti Duchamp Limited um 1.367.000 sterlingspund, sem var lækkun um 663.000 sterlingspund frá umsömdu kaupverði. Í fundargerð fjárfestingaráðsins segir enn fremur að það telji ástæðu til að heimila fjárfestingastjóra að fela lögmönnum stefnanda að koma að málinu verði ástæða til. Í fundargerðinni segir einnig að rætt hafi verið um hlutafalán til Duchamp Limited, sem einnig er vikið að í fyrrgreindu minnisblaði. Síðar segir að svo virðist sem Arev Management Limited, en það er félag í eigu stefnda Jóns, hafi fengið endurgreiddan hluta af láni, en slík greiðsla hafi ekki borist Földungi ehf. Enn fremur hafi Arev Management Limited fengið hærra hlutfall af endurgreiðslu en réttur þess hafi staðið til miðað við lánssamninga, en stefnandi hafi átt að ganga inn í rétt Földungs ehf. samkvæmt þeim samningum. Um þetta er bókað í fundargerðinni að ljóst sé að Arev Management Limited hafi fengið endurgreiddan hluta láns frá Duchamp Limited en ekki stefnandi. Í öðru lagi hafi Arev Management Limited fengið 100% af endurgreiðslu í stað 10%, andstætt ákvæðum lánssamninga. Ályktað er í fundargerð að fjárfestingaráð stefnanda telji rétt að krefjast þess að Arev Management Limited endurgreiði umrædda fjárhæð, þ.e. 47.040,75 sterlingspund. Fjárfestingaráðið telji enn fremur rétt að krefjast þess að þetta sé gert fyrir 16. október 2015. Ella muni ráðið fela lögmönnum stefnanda að skoða hvort skaðabótakrafa hafi stofnast vegna þessa.

Á fundi fjárfestingaráðs stefnanda 22. október 2015 var tekin fyrir beiðni frá Duchamp Holdings Limited um annað hluthafalán. Niðurstaðan varð sú að veita félaginu lán að fjárhæð 500.000 sterlingspund og hluti þess, þ.e. 400.000 sterlingspund, í kjölfarið afhentur.

Ráðgjafaráð stefnanda fundaði 4. maí 2016. Í fundargerð kemur fram að tilefni fundarins hafi verið bréf Bjargar Kjartansdóttur til ráðsins, dags. 2. maí 2016. Fram kemur einnig að fulltrúar í ráðgjafaráði hafi rætt um það að á aðalfundi stefnanda í júní 2015 hafi aðalfundur ekki verið upplýstur um að á þeim tíma hafi tveir hluthafar, Arev Brands Limited og Eignarhaldsfélagið Arev hf., verið í skuld við félagið vegna ógreiddra hlutafjárloforða. Stefndi Jón hefði að sögn Bjargar ekki verið á umræddum aðalfundi þar sem hann hefði verið í fjallgöngu, en Björg hefði vonast til að sjá hann á fundinum til að ræða þetta þar. Fram kemur að vegna framangreindra vanefnda hafi stefnandi ekki getað staðið við greiðslur samkvæmt áðurnefndum kaupsamningi við Földung ehf. Í maí 2016 fól stefnandi Arctica Finance hf. að leggja mat á stöðu Duchamp Limited. Var niðurstaða þess mats sú að „slökkvistarf“ hefði gengið lengur en svo að hagvæmt gæti talist að sækja fram með auknum fjárframlögum til félagsins.

Hinn 26. maí 2016 var skipt um ábyrgðaraðila í stefnanda.

Hinn 31. maí 2016 rifti stefnandi eignastýringarsamningi við stefnda Arev verðbréfafyrirtæki hf. Fór svo að stefnandi seldi eignir sínar sem tengdust fyrrnefndri fjárfestingu til Modeler Holdings Limited fyrir 80.000 sterlingspund, þ.e. greiðslu á 12.181.696 krónum, 17. ágúst 2016.

Stefnandi sendi stefndu Jóni og Arev verðbréfafyrirtæki hf. bréf 18. ágúst 2016 þar sem krafist var viðurkenningar á greiðsluskyldu vegna tjóns stefnanda.

Þeim kröfum var hafnað með bréfum stefndu Jóns og Arev verðbréfafyrirtækis hf., dags. 7. september 2016. Í bréfunum var þó upplýst um gildandi ábyrgðartryggingu stefnda Arev verðbréfafyrirtækis hf. hjá meðstefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf. ásamt því að tilkynnt var að tryggingafélagið hefði verið upplýst um framkomna kröfu.

Stefnandi sendi stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf. bréf 21. september 2016 þar sem krafa var gerð um viðurkenningu greiðsluskyldu úr starfsábyrgðartryggingu stefnda Arev verðbréfafyrirtækis hf. vegna framangreindra atvika. Því bréfi var ekki svarað, en í kjölfar ítrekunarbréfs stefnanda, dags. 30. janúar 2017, hafnaði stefndi kröfunni með bréfi, dags. 6. febrúar 2017. Upplýst var í því bréfi að stefndi Arev verðbréfafyrirtæki hf. hefði verið með ábyrgðartryggingu stjórnar- og stjórnenda í gildi hjá vátryggingafélaginu. Síðasta vátryggingartímabil þeirrar tryggingar hefði verið 1. janúar 2016 til 1. janúar 2017 en hún hefði ekki endurnýjast.

Með matsbeiðni, dags. 3. nóvember 2017, fór stefnandi þess á leit við héraðsdóm að dómkvaddur yrði matsmaður í tengslum við mat á ætluðu tjóni stefnanda. Var Svanbjörn Thoroddsen hagfræðingur dómkvaddur sem matsmaður. Matsgerð hans lá fyrir 2. júlí 2019.

Eins og áður segir var ákveðið í þinghaldi 19. apríl sl. að skipta sakarefni málsins, sbr. 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991, þannig að fyrst yrði fjallað um þær málsástæður aðila sem lytu að fyrningu ætlaðrar kröfu stefnanda.

Engar skýrslutökur fóru fram fyrir dómi við aðalmeðferð málsins.

II

Stefnandi byggir á reglu skaðabótaréttar um vinnuveitandaábyrgð og reglunni um stranga ábyrgð sérfræðinga á grundvelli samnings milli aðilanna um ráðgjöf við kaup stefnanda á Kcaj Limited Liability Partnership og samnings milli aðilanna um eignastýringu.

Nánar tiltekið sé byggt á því að á grundvelli framangreindra samninga hafi hvílt sérfræðiábyrgð á starfsmönnum stefnda Arev verðbréfafyrirtækis hf., þ.m.t. stefnda Jóni. Stefndi Arev verðbréfafyrirtæki hf. hafi tekið að sér sérfræðiþjónustu í tengslum við framangreinda ráðgjöf og aðstoð og tekið fyrir það gjald. Þegar ráðgjöf og sérfræðiþjónusta sé veitt gegn gjaldi eigi strangar reglur um sérfræðiábyrgð við. Starfsmönnunum stefnda Arev verðbréfafyrirtæki hf. hafi borið í ljósi sérfræðiábyrgðar skylda til aukinnar aðgæslu og vandvirkni í starfi fyrir stefnanda auk skyldu um að grípa til allra tiltækra ráðstafana til að koma í veg fyrir tjón. Á þessum skyldum starfsmannanna beri stefndi Arev verðbréfafyrirtæki hf. ábyrgð á á grundvelli reglunnar um vinnuveitendaábyrgð.

Líkt og greini í samningi aðila frá 20. febrúar 2014 hafi það alfarið verið á könnu stefnda Arev verðbréfafyrirtækis hf. að annast alla þætti kaupanna og gæta þess í hvívetna að hagsmuna stefnanda væri gætt. Hafi stefnda Arev verðbréfafyrirtæki hf. meðal annars borið að afla allra nauðsynlegra upplýsinga um verðmat sem og annarra upplýsinga sem nauðsynlegar hafi verið til að veita fullnægjandi ráðgjöf við kaupin.

Matsgerð dómkvadds matsmanns sé skýr um það að virði Duchamp Limited hafi verið stórlega ofmetið og fjárþörf þess félags vanmetin er endanlegur samningur um efni kaupsamningsins hafi verið undirritaður 24. mars 2015.

Með eðlilegri árvekni og athugun á raunverulegri fjárhagsstöðu Duchamp Limited hefði starfsmönnum stefnda Arev verðbréfafyrirtækis hf. mátt vera ljóst að fyrirhugað kaupverð félagsins og lánasamninga með kröfum á hendur félaginu hafi verið allt of hátt eða því sem nemi að minnsta kosti öllu kaupverðinu. Telji stefnandi einnig verulega hafa á skort að rétt greining hafi farið fram af hálfu stefnda Arev verðbréfafyrirtækis hf. á því hversu há lánafyrirgreiðsla hefði dugað á kaupsamningsdegi, þ.e. 2. apríl 2014, til að mæta rekstrarvanda Duchamp Limited.

Vegna hagsmuna stefnda Jóns vegna eignarhalds hans á stefnda Arev verðbréfafyrirtæki hf., og vegna beinna fjárhagslegra hagsmuna hans af fjárfestingu stefnanda í Kcaj Limited Liability Partnership, hafi hvílt á honum og öðrum starfsmönnum stefnda Arev verðbréfafyrirtækis hf., aukin skylda til að sýna aðgæslu við ráðgjöf og samningagerð í þágu stefnanda. Þessum skyldum sínum hafi þeir brugðist, meðal annars með því að láta ekki framkvæma áreiðanleikakönnun, og sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við störf sín.

III

Stefndu Jón og Arev verðbréfafyrirtæki hf. byggja á því að allar kröfur stefnanda séu fyrndar. Kröfur stefnanda byggi alfarið á því að stefndi Arev verðbréfafyrirtæki hf. hafi með skaðabótaskyldum hætti brotið gegn þjónustuskyldum sínum samkvæmt samningi um ráðgjöf frá 20. febrúar 2014 og samningi um eignastýringu frá 28. mars 2014. Kröfugerðin byggi því á reglum um bótaskyldu innan samninga. Þótt stefndi Jón hafi enga aðild átt að þeim samningum, virðist forsenda kröfugerðarinnar gagnvart honum engu að síður vera tilvist bótaskyldu stefnda Arev verðbréfafyrirtækis hf. innan samninga.

Af þessu leiði að upphafstími fyrningar gagnvart stefnda Arev verðbréfafyrirtækis hf. teljist vera sá tími þegar þjónusta samkvæmt samningunum hafi verið innt af hendi, sbr. 2. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Í tilviki samningsins um ráðgjöf frá 20. febrúar 2014 teljist það tímamark vera þegar „bindandi kaupsamningi“ hefði verið komið á vegna hins selda, sbr. 4. gr. kaupsamningsins. Í tilviki samningsins um eignastýringu frá 28. mars 2014 teljist það vera þegar fjárfestingastjóri hefði veitt fjárfestingaráðinu þá aðstoð og þann atbeina sem það hefði óskað áður en ráðið hefði samþykkt kaupin en það sé á sama tíma og gerður hafi verið bindandi kaupsamningur.

Upphafstími fyrningar sé því sá sami hvað varðar kröfur samkvæmt báðum samningunum og markist af gerð bindandi kaupsamnings. Sá kaupsamningur sem hafi verið gerður 2. apríl 2014 hafi orðið bindandi við samþykki fjárfestingaráðs 4. júlí 2014. Upphafstími fyrningar teljist því vera sá dagur. Málið hafi verið höfðað 14. desember 2019, þ.e. á að giska einu og hálfu ári frá því allar kröfur vegna málsins hafi fyrnst, en fyrningarfrestur þeirra sé fjögur ár samkvæmt 3. gr. laga nr. 150/2007.

Í þessu samhengi breyti engu þótt litið yrði svo á að kröfugerðin væri um skaðabótaskyldu utan samninga. Stefnandi byggi á því að hann hafi orðið fyrir tjóni svo snemma sem 2. apríl 2014 og þótt stefndu telji sýnt að þetta geti ekki verið, enda kaupin fyrst bindandi 4. júlí 2014, verði að horfa til þess að fyrningarfrestur skaðabótakrafna utan samninga, miðað við málatilbúnað stefnanda, hljóti að hafa verið runninn út þegar mál þetta var höfðað.

Til að undirstrika þetta skuli tekið fram að við mat þess hvort málið hafi verið fyrnt 14. desember 2019 verði að horfa til allra þeirra upplýsinga sem legið hafi fyrir stefnanda á svonefndum „skurðdegi“, þ.e. degi fyrir upphafstíma fjögurra ára fyrningarfrestsins, eða 13. desember 2015. Hafi þær upplýsingar gefið tilefni til kröfugerðar teljist allar skaðabótakröfur hafa verið fyrndar við málshöfðun, sbr. 9. gr. laga nr. 150/2007. Á skurðdegi hafi legið fyrir ítarlegar upplýsingar um öll helstu atriði sem málatilbúnaður stefnanda byggi á. Vitneskja hafi þannig í aðalatriðum legið fyrir hjá stefnanda á þeim degi um alla ætlaða hagsmunaárekstra sem lýst sé í stefnu, rekstrarerfiðleika Duchamp og ófullnægjandi viðsnúning í rekstri, virðisrýrnun hinna keyptu eigna og svo framvegis. Stefnandi geti því með engu móti afsakað þann óhæfilega drátt sem hafi orðið á málsókninni. Teljist því allar kröfur hans fyrndar.

IV

Stefndi Sjóvá-Almennar tryggingar hf. byggja á því að kröfur stefnanda á hendur stefndu séu fyrndar, þ.e. annars vegar kröfur stefnanda á hendur meðstefndu og hins vegar krafa stefnanda í stjórnendaábyrgðartryggingu hjá stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf. Samkvæmt 2. mgr. 52. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga fyrnist ábyrgð vátryggingarfélags í ábyrgðartryggingum samkvæmt sömu reglum og gildi um fyrningu skaðabótaábyrgðar. Stjórnendaábyrgðartrygging meðstefndu sé ábyrgðartrygging í skilningi laganna þar sem veitt sé trygging fyrir bótaskyldri háttsemi þeirra stjórnenda sem falli undir skilmála tryggingarinnar.

Skaðabótakröfur fyrnist á fjórum árum frá þeim degi sem tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð ber á því eða bar að afla sér slíkra upplýsinga, sbr. 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007. Af framangreindu sé því ljóst að sama eigi við um kröfur í stjórnendaábyrgðartryggingu stefnda.

Stefnandi hafi í síðasta lagi í lok september 2015 fengið nauðsynlegar upplýsingar um meint tjón sitt og meintan tjónvald. Fundur fjárfestingaráðs stefnanda hafi farið fram þann 30. september 2015 þar sem fundarmönnum hafi verið kynnt minnisblað fjárfestingastjóra stefnanda, dagsett sama dag. Í minnisblaðinu komi fram að fjárhagsþörf hins selda samkvæmt kaupsamningunum frá 2. apríl 2014 og 25. mars 2015 hafi verið vanáætluð og að viðbótarlán að fjárhæð 400.000 pund væri nauðsynlegt í október 2015. Rakið sé í minnisblaðinu að stefnandi hafi í ársbyrjun ekki haft upplýsingar um athafnir fyrrverandi framkvæmdastjóra Duchamp sem leitt hafi til þess að fjárhagsstaða fyrirtækisins hafi verið mun alvarlegri en talið hafi verið. Þá hafi komið í ljós að fyrrverandi hluthafar hefðu lánað fyrirtækinu frekari fjárhæðir á árinu 2013 auk þess sem fyrirtækið hafi skuldað birgjum og framleiðendum umtalsverðar fjárhæðir og það hafi ekki verið ljóst fyrir gerð kaupsamningsins í apríl 2014. Enn fremur sé tekið fram að endurskoðandi Kcaj Limited Liability Partnership hafi á árinu 2015 gert verulegar athugasemdir við ársreikning fyrirtækisins fyrir árið 2014 og talið að verðmæti Duchamp hafi verið stórlega ofmetið í efnahagsreikningi Kcaj Limited Liability Partnership. Jafnframt sé sérstaklega tekið fram í upphafi minnisblaðsins að fjárfestingaráði sé heimilt að afhenda hluthöfum stefnanda minnisblaðið til skoðunar. Þá sé tilkynnt í minnisblaðinu að vanefndir hafi orðið á hluta áskriftarloforða.

Með þessu minnisblaði hafi stefnandi fengið nauðsynlegar upplýsingar um tjón sitt af fjárfestingunni og meintan tjónvald. Í minnisblaðinu sé vísað til vanefnda á áskriftarloforðum félaga í eigu meðstefnda Jóns auk þess sem vísað sé til þess að fyrrverandi hluthafar í Kcaj Limited Liability Partnership, þ.e. félög í eigu meðstefnda Jóns, hafi veitt lán til Duchamp án þess að upplýsa um þær lánveitingar. Þá sé upplýst í minnisblaðinu um að fjárþörf Kcaj Limited Liability Partnership og Duchamp hafi verið verulega vanmetin og að vísbendingar væru um að kaupverðið fyrir Kcaj Limited Liability Partnership hafi verið stórlega ofmetið, sbr. athugasemdir endurskoðanda félagsins. Þess beri að geta að stefnandi byggi á því í málinu að tjón hans samanstandi af kaupverðinu fyrir hluti í Kcaj sem og lánveitingum hans til félagsins til að mæta vanáætlaðri fjárþörf. Á fundi fjárfestingaráðsins 30. september 2015 hafi ráðið beint því til fjárfestingastjóra að hefja viðræður við Földung ehf. um afslátt á kaupverði samkvæmt fyrrnefndum kaupsamningum og eftir atvikum að fela lögmönnum stefnanda að koma að málinu.

Verði ekki fallist á að stefnandi hafi í lok september 2015 haft nauðsynlegar upplýsingar um tjón sitt og tjónvald telji stefndi að á því tímamarki hafi stefnanda í síðasta lagi borið að afla sér slíkra upplýsinga í skilningi 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007. Fyrningarfrestur dómkrafna stefnanda í málinu hafi því byrjað að líða á þessu tímamarki og hafi kröfur stefnanda því verið fyrndar í síðasta lagi í lok september 2019, enda hafi mál þetta verið höfðað 16. desember 2019.

Í öllu falli hafi legið fyrir í nóvember 2015 hver fjárhæð hluthafalána stefnanda væri til Duchamp og þar með að forsendur fjárfestinga stefnanda hafi brugðist. Sé það tímamark allra síðasti upphafsdagur fyrningarfrests á kröfum stefnanda.

Hinar undirliggjandi bótakröfur stefnanda á hendur meðstefndu séu fallnar niður fyrir fyrningu. Af þeim sökum teljist krafa stefnanda á hendur stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf. úr stjórnendaábyrgðartryggingunni einnig fallin niður fyrir fyrningu.

V

Stefnandi krefst skaðabóta úr hendi stefndu vegna tjóns sem hann byggir á að hann hafi orðið fyrir við fjárfestingu í Kcaj Limited Liability Partnership. Stefndu mótmæla alfarið málatilbúnaði stefnanda en reisa varnir sínar einkum á því að ætluð krafa stefnanda sé fyrnd.

Eins og áður segir var ákveðið í þinghaldi 19. apríl sl. að skipta sakarefni málsins að tillögu stefndu, sbr. 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991, þannig að fyrst yrði fjallað um þær málsástæður aðila sem lytu að fyrningu ætlaðrar kröfu stefnanda. Við flutning málsins hreyfði lögmaður stefnanda því fyrst að ekki hefðu verið forsendur til að skipta sakarefni málsins með þessum hætti. Vísaði hann í þeim efnum til dóms Hæstaréttar 4. júní 2019 í máli nr. 5/2019 og dóms Landsréttar 11. desember 2020 í máli nr. 889/2019. Af þessu tilefni ber að halda því til haga að í fyrrgreindum dómi Hæstaréttar háttaði atvikum þannig til að úrlausn um tilvist kröfu hefði haft áhrif á það hvort krafa teldist hafa stofnast í tíð eldri laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda eða gildandi laga nr. 150/2007. Jafnframt lá fyrir að fyrningarfrestur var mislangur eftir því hvort ágreiningurinn félli undir eldri eða yngri lögin. Slík atvik eru ekki uppi í hinu fyrirliggjandi máli þar sem ágreiningslaust er að um fyrningu fer eftir lögum nr. 150/2007.

Hvað varðar tilvísun lögmannsins til fyrrnefnds dóms Landsréttar þá var þar áréttað að dómaframkvæmd Hæstaréttar, þ.m.t. í fyrrnefndum dómi í máli nr. 5/2019, útiloki ekki að sakarefni sé skipt þannig að fyrst sé leyst úr fyrningu ætlaðrar skaðabótakröfu áður en leyst sé úr öðrum ágreiningsefnum. Þar var einnig deilt um ákvæði 7. gr. eldri laga nr. 14/1905, sem gat leitt til lengingar fyrningarfrests þegar um tiltekna sviksamlega háttsemi væri að ræða. Slíkt ákvæði er ekki að finna í gildandi lögum nr. 150/2007 sem hér er byggt á. Í dómi Landsréttar var auk þess, ólíkt hinu fyrirliggjandi máli, um að ræða álitaefni um samspil fyrningar og tómlætis, en hið síðarnefnda atriði var talið kalla á umfjöllun um ætlað saknæmi, sem skyldi þó samkvæmt ákvörðun héraðsdóms bíða meðan dæmt væri um fyrningu.

Að öllu þessu virtu verður að draga þá ályktun að atvik hins fyrirliggjandi máls séu frábrugðin fyrrnefndum dómsmálum varðandi atriði sem þýðingu hafi við skiptingu sakarefnis. Að mati dómsins var því heimilt samkvæmt 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991, eins og ákvæðinu hefur verið beitt í langvarandi dómaframkvæmd, að fallast á þá tillögu stefndu um skiptingu sakarefnis með þeim hætti sem áður greinir.

Hvað sem líður samningssambandi stefnanda við stefnda Arev verðbréfafyrirtæki hf. þá byggir stefnandi kröfu sína berum orðum í stefnu á reglum skaðabótaréttar en ekki reglum kröfuréttar. Þetta ítrekaði lögmaður stefnanda einnig við málflutning. Sú nálgun fær auk þess skýra stoð í dómaframkvæmd, sbr. dóm Landsréttar 30. nóvember 2018 í máli nr. 377/2018. Ber þannig að skilja tilvísanir í stefnu til fyrrgreinds samningssambands í því ljósi að þeim er ætlað að undirbyggja þann málatilbúnað stefnanda að sjónarmið um sérfræðiábyrgð eigi hér við sem þannig gætu leitt til þess, ef á þau væri fallist, að ríkari kröfur yrðu gerðar við mat á háttsemi meints tjónvalds. Að öllu þessu virtu fer um fyrningu kröfunnar eftir 1. málslið 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007, en ekki 2. gr. sömu laga. Samkvæmt 1. málslið 1. mgr. 9. gr. laganna fyrnist krafa um skaðabætur á fjórum árum frá þeim degi er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð ber á því eða bar að afla sér slíkra upplýsinga.

Stefndu Jón og Arev verðbréfafyrirtæki hf. byggja á því að stefnandi hafi fengið upplýsingar um ætlað tjón sitt eða í öllu falli borið að afla sér slíkra upplýsinga meira en fjórum árum fyrir höfðun málsins. Ætluð krafa stefnanda sé því fyrnd. Stefndi Sjóvá-Almennar tryggingar hf. tekur undir þennan málatilbúnað og vísar jafnframt til þess að samkvæmt 2. mgr. 52. gr. laga nr. 30/2004 fyrnist ábyrgð hans á grundvelli umræddrar tryggingar samkvæmt sömu reglum og gildi um fyrningu skaðabótakröfu á hendur meðstefndu.

Þess skal getið að stefndu styðjast einungis við fyrirliggjandi dómskjöl í því skyni að leiða í ljós vitneskju stefnanda samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 en hafa ekki kosið að leiða vitni fyrir dóminn. Af þessum skjölum standa tvö þeirra upp úr. Annars vegar er hér um að ræða áðurnefnt minnisblað lögmannsstofunnar Lagahvols slf. og Bjargar Kjartansdóttur, dags. 30. september 2015, til fjárfestingaráðs stefnanda. Þess skal getið að Björg var þá starfsmaður stefnda Arev verðbréfafyrirtækis hf. og fjárfestingastjóri stefnanda. Hins vegar er um að ræða fundargerð af fundi fjárfestingaráðs stefnanda sama dag sem áður er rakin. Í því ráði sat meðal annars Björn Jóhannesson, framkvæmdastjóri stefnanda, en hann var einnig starfsmaður stefnda Arev verðbréfafyrirtækis hf. Af fyrrnefndum tveimur skjölum verður ráðið að Björg og fjárfestingaráðið bjuggu 30. september 2015 yfir upplýsingum um það að félög tengd stefnda Jóni hefðu ekki staðið í skilum á hlutafé í stefnanda. Þetta hefði leitt til þess að ekki hefði verið unnt að greiða Földungi ehf. allt kaupverðið vegna fjárfestingar í Kcaj Limited Liability Partnership. Þá hefði Duchamp Limited þegar hér var komið við sögu misst allt lánsvilyrði og þyrfti að staðgreiða allar vörur sem væri næsta ómögulegt vegna langvarandi rekstrarvanda. Auk þess lá fyrir vitneskja þeirra um að hugsanlega ætti stefnandi kröfu á hendur Földungi ehf. þar sem því félagi hefði, að þeirra mati, mátt vera kunnugt um slæma stöðu Duchamp Limited. Það félag þyrfti þá á lánsfjármagni að halda því ella gæti það ekki staðið við skuldbindingar sínar. Endurskoðandi Kcaj Limited Liability Partnership hefði gert athugasemdir við ársreikning þess félags og talið að verðmæti dótturfélagsins, þ.e. Duchamp Limited, væri stórlega ofmetið. Nánar tiltekið hefði hann metið rekstrarverðmæti Duchamp Limited um 1.367.000 sterlingspund, sem væri lækkun um 663.000 sterlingspund frá umsömdu kaupverði. Auk þess liggur fyrir að fjárfestingaráðið taldi ástæðu til að heimila Björgu að fela lögmönnum stefnanda að koma að málinu „verði ástæða til“. Þá liggur fyrir að fjárfestingaráðið og Björg bjuggu einnig yfir upplýsingum um hlutafalán til Duchamp Limited, þ.e. umtalsverð lán frá Földungi ehf. auk lána frá Arev Management Limited. Síðastnefnda félagið var í eigu stefnda Jóns. Samkvæmt þessu hefði síðastnefnt félag fengið endurgreiddan hluta af láni, en slík greiðsla hefði ekki borist Földungi ehf. Enn fremur hefði Arev Management Limited fengið hærra hlutfall af endurgreiðslu en réttur þess hefði staðið til miðað við lánssamninga, en stefnandi hefði átt að ganga inn í rétt Földungs ehf. samkvæmt þeim samningum. Um þetta er bókað í fundargerðinni að ljóst sé að Arev Management Limited hafi fengið endurgreiddan hluta láns frá Duchamp Limited en ekki stefnandi. Í öðru lagi hafi Arev Management Limited fengið 100% af endurgreiðslu í stað 10%, andstætt ákvæðum lánssamninga. Ályktað er í fundargerð að fjárfestingaráð stefnanda telji rétt að krefjast þess að Arev Management Limited endurgreiði umrædda fjárhæð, þ.e. 47.040,75 sterlingspund. Fjárfestingaráðið telji enn fremur rétt að krefjast þess að þetta sé gert fyrir 16. október 2015. Ella muni ráðið fela lögmönnum stefnanda að skoða hvort skaðabótakrafa hafi stofnast vegna þessa.

Að mati dómsins voru framangreindar upplýsingar þess eðlis að hafi stefnandi búið yfir þeim 30. september 2015 þá bar honum að afla sér upplýsinga um ætlað tjón sitt og þann sem ábyrgð bæri á því í skilningi 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007. Þetta hefði þá þær afleiðingar að ætluð krafa hans teldist fyrnd við höfðun málsins í desember 2019. Ekki verður aftur á móti séð að gögn málsins fyrir fyrrgreinda dagsetningu árið 2015 beri nægjanlega með sér slíkar upplýsingar sem gætu, að teknu tilliti til málatilbúnaðar stefnanda, markað upphafstíma fyrningarfrests samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007.

Eftir stendur það álitaefni hvort það nægi við beitingu 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 gagnvart stefnanda að Björg Kjartansdóttir og fjárfestingaráð stefnanda, en eins og áður segir sat framkvæmdastjóri stefnanda í ráðinu, hafi búið yfir fyrrgreindum upplýsingum eða að áskilið sé að aðrir í félaginu hafi einnig búið yfir sömu upplýsingum. Þannig byggir stefnandi á því að, eins og atvikum málsins hafi verið háttað, verði hér fremur að líta til vitneskju hluthafafundar, en ekkert liggi fyrir um slíka vitneskju hans fyrr en í fyrsta lagi þegar ráðgjafaráð fundaði 4. maí 2016 með Björgu Kjartansdóttur í kjölfar bréfs hennar til ráðsins, dags. 2. maí 2016.

Stefnandi er lögaðili en ekki einstaklingur. Í þessu felst að áskilnaður 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 um að tjónþola beri að afla sér upplýsinga um tjón og þann sem ábyrgð ber á því verður almennt ekki slitinn úr samhengi við bærni tjónþolans til að fylgja þeirri skyldu eftir með innheimtu ætlaðrar kröfu, þ.e. í þessu tilviki með málshöfðun sem sliti fyrningu, sbr. 15. gr. sömu laga.

Hvað fjárfestingaráðið varðar þá orkar ekki tvímælis að mati dómsins að, hvað sem leið vangaveltum í fundargerð ráðsins um hugsanlega aðkomu lögmanna að málinu, þá var ráðið hvorki samkvæmt samþykktum stefnanda né á grundvelli laga nr. 2/1995 í stöðu til að taka bindandi ákvörðun um aðgerðir sem slitið gætu fyrningu, þ.e. í þessu tilviki með málshöfðun, sbr. 15. gr. laga nr. 150/2007. Þvert á móti var hlutverk ráðsins takmarkað við fjárfestingarákvarðanir eins og áður er rakið. Nærvera fulltrúa fyrrgreindrar lögmannsstofu á fundi fjárfestingaráðs hróflar ekki við þessari niðurstöðu, enda var þar aðeins um að ræða lögmann sem Björg Kjartansdóttir hafði kallað til sér til aðstoðar við gerð umrædds minnisblaðs.

Að öllu jöfnu verður að gera ráð fyrir því að þegar framkvæmdastjóri eða stjórn félags öðlast vitneskju sem fellur undir 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 þá hefjist fyrningarfrestur kröfu félagsins þar sem vitneskja umræddra einstaklinga er samsömuð félaginu. Slíkt getur þó ekki átt við þegar viðkomandi stjórn eða framkvæmdastjóri er sjálfur tjónvaldurinn, enda fæli sú niðurstaða þá í reynd í sér að krafa félags gæti fyrnst einungis á grundvelli vitneskju tjónvaldsins um eigin háttsemi óháð vitneskju annarra í félaginu. Þessi fyrirvari við hina almennu lögskýringu styðst við markmiðið að baki 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 og þau stjórnarskrárvörðu eignaréttindi sem felast í kröfuréttindum.

Hér háttar atvikum svo sérstaklega til að stefndi Jón fór í reynd með stjórn stefnanda, þar sem stjórn stefnanda var með samþykktum falin ANIIGP ehf., sem ágreiningslaust er að laut raunverulegum yfirráðum stefnda Jóns. Þá kváðu samþykktir stefnanda á um það að ábyrgðaraðili skyldi tryggja að eignastýringaraðili, þ.e. stefndi Arev verðbréfafyrirtæki hf., gegndi hlutverki framkvæmdastjóra stefnanda. Á umræddum tíma var stjórn stefnanda því í reynd á hendi stefnda Jóns og framkvæmdastjórn stefnanda í reynd á hendi stefnda Arev verðbréfafyrirtækis hf. Í samræmi við þetta hafði verið ákveðið að Björn Jóhannesson, sem var starfsmaður stefnda Arev verðbréfafyrirtækis hf., skyldi gegna stöðu framkvæmdastjóra stefnanda. Eins og áður er rakið var Björg Kjartansdóttir, sem þá var fjárfestingastjóri stefnanda, einnig starfsmaður stefnda Arev verðbréfafyrirtækis hf. Ljóst er þannig að störf hennar í þágu stefnanda voru unnin á grundvelli ráðningarsambands hennar við stefnda Arev verðbréfafyrirtæki hf. sem átti, eins og áður segir, að gegna hlutverki framkvæmdastjóra í stefnanda.

Með tilvísun til vinnuveitendaábyrgðar í stefnu heldur stefnandi því fram að það hafi einmitt verið starfsmenn stefndu Arev verðbréfafyrirtækis hf. sem valdið hafi tjóni sínu ásamt stefnda Jóni. Við þessar aðstæður telur dómurinn ekki koma til greina að þekking fyrrgreindra einstaklinga verði samsömuð þekkingu stefnanda. Nægði vitneskja þeirra í september 2015 því ekki til þess að fyrningarfrestur gæti hafist samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007. Öll sömu sjónarmið eiga við um upplýsingar sem lágu til grundvallar þeirri ákvörðun fjárfestingaráðs stefnanda 22. október 2015 að veita Duchamp Holdings Limited annað hluthafalán.

Eftir stendur þá aðeins það álitaefni hvenær hluthafafundur stefnanda öðlaðist vitneskju um þau atriði sem áður eru rakin. Í fyrrgreindu minnisblaði, dags. 30. september 2015, kemur fram að samantektin sé unnin fyrir fjárfestingaráðið og einungis ætluð því. Síðan segir að þó sé ráðinu heimilt að afhenda hluthöfum félagsins samantektina til skoðunar. Slík afhending sé þó meðal annars háð því skilyrði að viðtakendur geti ekki byggt neinn rétt á samantektinni.

Ekkert liggur fyrir í gögnum málsins um að hluthafafundur hafi fengið í hendur framangreindar upplýsingar meira en fjórum árum fyrir höfðun málsins. Þvert á móti var ekki boðað til hluthafafundar fyrr en eftir að svokallað ráðgjafaráð hafði fundað með Björgu Kjartansdóttur 4. maí 2016, en við það tækifæri var bókað að ráðgjafaráð teldi mjög brýnt að kalla til hluthafafundar þar sem allir hluthafar yrðu upplýstir um stöðu mála. Hvað varðar ummæli lögmanns stefndu Jóns og Arev verðbréfafyrirtækis hf. við málflutning um að gera yrði ráð fyrir að fjárfestingaráð hefði í kjölfar fundarins 30. september 2015 veitt hluthöfum aðgang að fyrirliggjandi upplýsingum þá verður sú ályktun hvorki dregin af gögnum málsins né hafa stefndu leitt fyrir dóm vitni sem stutt gætu þessa staðhæfingu þeirra, en sönnunarbyrði um hana hvílir á þeim. Þá er ekki unnt að fallast á það með stefndu að bindandi málflutningsyfirlýsing um slíka vitneskju sé að finna í stefnu. Heilt á litið telst því ósannað að hluthafafundur eða raunar einstakir hluthafir, sem ekki tengdust stefndu Jóni eða Arev verðbréfafyrirtæki hf., hafi meira en fjórum árum fyrir höfðun málsins fengið nauðsynlegar upplýsingar um ætlað tjón stefnanda og þann sem ábyrgð ber á því eða borið að afla sér slíkra upplýsinga, sbr. fyrrgreint ákvæði 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007.

Að öllu framangreindu virtu ber að hafna málsástæðum stefndu um fyrningu ætlaðrar kröfu stefnanda. Aðrar málsástæður bíða endanlegrar úrlausnar í samræmi við 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991.

Í ljósi framangreindrar niðurstöðu og með vísan til 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991 bíður ákvörðun málskostnaðar endanlegrar dómsniðurstöðu í málinu.

Af hálfu stefnanda flutti málið Gunnar Sturluson lögmaður.

Af hálfu stefndu Jóns og Arev verðbréfafyrirtækis hf. flutti málið Reimar Snæfells Pétursson lögmaður.

Af hálfu stefnda Sjóvár-Almennra trygginga hf. flutti málið Kristín Edwald lögmaður.

Arnaldur Hjartarson héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dómarinn tók við meðferð málsins 31. janúar sl., en hafði fram til þess engin afskipti haft af meðferð þess.

D Ó M S O R Ð:

Hafnað er málsástæðum stefndu, Arev verðbréfafyrirtækis hf., Jóns Scheving Thorsteinssonar og Sjóvár-Almennra trygginga hf., um fyrningu ætlaðrar kröfu stefnanda, Arev NII slhf. Ákvörðun málskostnaðar bíður endanlegrar dómsniðurstöðu í málinu.