Dómstólaleit

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Ásmundur Helgason, Davíð Þór Björgvinsson og Ragnheiður Bragadóttir.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1. Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 29. mars 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 20. mars 2019 í málinu nr. S-[...]/2018.
2. Ákæruvaldið krefst þess að ákærða verði sakfelld samkvæmt ákæru og dæmd til refsingar.
3. Ákærða krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms um sýknu af kröfum ákæruvaldsins, en til vara að ákvörðun refsingar verði frestað skilorðsbundið. Að því frágengnu krefst ákærða vægustu refsingar sem lög leyfa og að hún verði að öllu leyti skilorðsbundin.

Málsatvik og sönnunarfærsla

1. Ákæru og málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Þar er skýrslu ákærðu og vitna fyrir héraðsdómi jafnframt gerð skil. Fyrir Landsrétti var skýrsla ákærðu fyrir héraðsdómi spiluð í hljóði og mynd sem og skýrsla sem amma hennar, A, gaf þar fyrir dómi.

Niðurstaða

1. Í máli þessu er ákærða borin sökum um að hafa brotið gegn 193. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa frá [...] 2016 til [...] 2017 svipt tvo nafngreinda barnsfeður sína valdi og umsjá yfir tveimur börnum, sem hún á með hvorum þeirra, dreng sem er fæddur árið [...] og stúlku sem er fædd árið [...]. Fram kemur í ákærunni að það hafi hún gert með því að fara með börnin, án leyfis og vitundar feðranna, til [...] en á umræddu tímabili hafi feður barnanna farið hvor um sig með forsjá barns síns sameiginlega með ákærðu.
2. Ákærða hefur gengist við því að hafa farið með börnin á umræddum tíma til [...] til námsdvalar þrátt fyrir andstöðu feðranna. Þá liggur fyrir að forsjá drengsins er sameiginlega í höndum ákærðu og föður hans. Ákærða telur aftur á móti að hún fari ein með forsjá stúlkunnar samkvæmt samkomulagi sem gert var fyrir [...] dómstól [...]. Að því leyti sé ákæran röng. Óháð því er málsvörn hennar á því reist að háttsemi hennar, eins og henni er lýst í ákæru, sé ekki refsiverð samkvæmt 193. gr. almennra hegningarlaga.
3. Í 193. gr. almennra hegningarlaga segir að hver sem sviptir foreldra eða aðra rétta aðila valdi eða umsjá yfir barni, sem er ósjálfráða fyrir æsku sakir, eða stuðlar að því, að það komi sér undan slíku valdi eða umsjá, skuli sæta sektum eða fangelsi allt að 16 árum eða ævilangt. Ákvæðið er í XXI. kafla laganna sem fjallar um sifskaparbrot. Hliðstætt ákvæði var í 215. gr. almennra hegningarlaga handa Íslandi frá 25. júní 1869. Það ákvæði var í þeim kafla laganna sem fjallaði um frelsissviptingu. Í því ákvæði sagði að ef nokkur „með brögðum eða valdi sviptir foreldra eða aðra vandamenn barni, sem er yngra en 15 ára, eða heldur því fyrir þeim“ varði það tilgreindri fangelsisrefsingu. Með núgildandi hegningarlögum frá árinu 1940 var ákvæðið flutt í fyrrgreindan kafla og orðalag þess fært í það horf sem að framan greinir. Í greinargerð með frumvarpi því sem varð að þeim lögum segir að í ákvæðinu sé „lögð refsing við broti samskonar því, sem í 226. gr. getur“ en þar er fjallað um frelsissviptingu. Þar er útskýrt hvers vegna ákvæðið eigi fremur heima í kaflanum um sifskaparbrot með því að vísa til þess að börn séu ekki sjálfráð og því beinist „verknaður að rétti foreldris til umráða yfir barni“.
4. Af þessari forsögu og skýringum við lagaákvæðið verður helst ráðið að með því sé brugðist við réttarbroti sem beinist að frelsi einstaklingsins eins og gert er með 226. gr. almennra hegningarlaga. Sökum hugmynda manna bæði fyrr og síðar um takmarkaðan sjálfsákvörðunarrétt barna virðist hafa verið litið svo á að með háttsemi, sem felur í sér frelsisskerðingu þeirra, sé brotið gegn svonefndu foreldravaldi og umsjá yfir barni. Ekki er í greinargerð með almennum hegningarlögum vikið að því hvaða þýðingu það hafi að afnema þá verknaðarlýsingu að hinn brotlegi beiti brögðum eða valdi. Af dómi Hæstaréttar Íslands 23. mars 2006 í málinu nr. 206/2005 verður á hinn bóginn ráðið að enginn áskilnaður er lengur gerður um að tiltekinni aðferð sé beitt við að svipta foreldri eða aðra rétta aðila valdi eða umsjá yfir barni þannig að varði við 193. gr. almennra hegningarlaga. Í því máli var faðir barns sakfelldur fyrir brot gegn ákvæðinu með því að fara með barn sitt til Frakklands án samráðs við móður, sem fór ein með forsjá þess til bráðabirgða samkvæmt úrskurði, sem hafði verið kveðinn upp í tengslum við forsjárdeilu foreldranna hér á landi. Í dóminum kemur fram að orðin vald og umsjá, sem notuð voru í ákæru í því máli, sem og í 193. gr. almennra hegningarlaga, svöruðu til forsjár í skilningi barnalaga.
5. Hafa ber framangreinda forsögu ákvæðisins í huga við úrlausn sakarefnis þess máls sem hér er til úrlausnar en atvik þess eru í mikilvægum atriðum frábrugðin því sem fyrir lá í hæstaréttarmálinu nr. 206/2005. Miðað við framangreindar forsendur þykir verða að líta svo á að lagaákvæðinu sé fyrst og fremst ætlað að standa vörð um hagsmuni barnsins til að njóta umsjár og verndar þess sem fer með forsjána.
6. Samkvæmt 5. mgr. 28. gr. barnalaga nr. 76/2003 felur forsjá meðal annars í sér rétt og skyldu foreldris til að ráða persónulegum högum barns og ákveða búsetustað þess auk þess sem forsjárforeldri fer með lögformlegt fyrirsvar barns. Með lögum nr. 23/1995 um breytingu á þágildandi barnalögum nr. 20/1992 var lögfest regla er segir að þegar foreldrar fara sameiginlega með forsjá barns sé öðru foreldri óheimilt að fara með barnið úr landi án samþykkis hins. Af lögskýringargögnum verður ráðið að ákvæðið hafi verið lögfest í tengslum við fullgildingu Evrópuráðssamnings frá 20. maí 1980 um viðurkenningu og fullnustu ákvarðana varðandi forsjá barna og endurheimt forsjár barna sem og Haag-samnings frá 25. október 1980 um einkaréttarleg áhrif af brottnámi barna til flutnings milli landa en á þeim tíma var unnið að fullgildingu samninganna af Íslands hálfu.
7. Í núgildandi barnalögum nr. 76/2003 er í 3. mgr. 28. gr. a mælt fyrir um að öðru forsjárforeldri sé óheimilt að fara með barn úr landi án samþykkis hins foreldrisins sem einnig hefur forsjá barnsins. Barnalög eru á sviði einkaréttar og kveða ekki á um refsiábyrgð vegna brota gegn þeim. Jafnan verður að líta svo á að einungis almennar og eftir atvikum sérstakar þvingunarráðstafanir á sviði einkaréttar komi til álita við að framfylgja þeim skyldum sem hvíla á foreldrum gagnvart barni og rétti þeirra til að rækja skyldur sínar gagnvart því. Brjóti forsjárforeldri gegn barnalögum, þannig að gengið sé á rétt hins forsjárforeldrisins, er því engan veginn hægt að ganga út frá því að foreldrið hafi jafnframt bakað sér refsiábyrgð samkvæmt almennum hegningarlögum.
8. Í máli þessu liggur fyrir að ákærða fer með forsjá beggja barnanna sem ákæran lýtur að auk þess sem þau hafa búið hjá henni frá fæðingu þeirra. Hún lýsti því fyrir dómi að hún hefði talið börnunum fyrir bestu að koma með sér til tímabundinnar námsdvalar í [...] 2016. Hefði hún leitað eftir samþykki föður sonar síns, sem fer einnig með forsjá hans, en ekki talið sig þurfa samþykki föður dóttur sinnar vegna þess fyrirkomulags, sem mælt er fyrir um í samkomulagi þeirra fyrir [...] dómstól um foreldraábyrgð, og takmarkaðrar þátttöku hans í umsjá hennar. Í gögnum málsins liggja þó fyrir smáskilaboð sem bera með sér að hún hafi upplýst föður stúlkunnar um fyrirhugaðan flutning þeirra til [...] og ástæður hans og leitað afstöðu hans til þeirra áforma. Ekki liggur annað fyrir en að ákærða hafi einnig upplýst feðurna um hvar í [...] hún hugðist dvelja og hversu lengi hún áætlaði að dvölin stæði. Þrátt fyrir andstöðu þeirra ákvað hún að flytja með börnin þangað. Með því kann að hafa verið brotið gegn 3. mgr. 28. gr. a í barnalögum, að minnsta kosti gagnvart föður sonar hennar og mögulega einnig föður dóttur hennar. Í ljósi stöðu ákærðu sem forsjárforeldris og aðal umönnunaraðila barnanna, sem og atvika að öðru leyti, verður aftur á móti ekki á það fallist að með háttsemi sinni hafi hún brotið gegn 193. gr. almennra hegningarlaga eins og skýra verður ákvæðið samkvæmt framansögðu. Því verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sýkna ákærðu staðfest sem og um sakarkostnað.
9. Samkvæmt 2. mgr. 237. gr. laga nr. 88/2008 greiðist allur sakarkostnaður vegna áfrýjunar málsins úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu fyrir Landsrétti sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um sýknu ákærðu, X, og um sakarkostnað. Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu fyrir Landsrétti, Halldórs Þ. Birgissonar lögmanns, 942.400 krónur.

Dómur Héraðsdóms Reykjaness 20. mars 2019

Mál þetta, sem dómtekið var þann 20. febrúar sl., er höfðað með ákæru héraðssaksóknara, dagsettri 23. ágúst sl., á hendur ákærðu, X, kt. [...], til heimilis að, [...], „fyrir sifskaparbrot, með því að hafa frá [...] 2016 til [...] 2017 svipt B valdi og umsjón yfir syni þeirra, C, kt. [...], og á sama tíma svipt D valdi og umsjón yfir dóttur þeirra ákærðu, E kt. [...], með því að hafa farið með börnin, án leyfis og vitundar B og D, til [...] en á framangreindu tímabili fóru ákærða og B sameiginlega með forsjá C og ákærða og D sameiginlega með forsjá E. Telst brot þetta varða við 193. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þess er krafist að ákærða verði dæmd til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Einkaréttarkrafa:

Af hálfu D kt. [...] er gerð sú krafa að ákærða greiði honum skaða- og miskabætur að fjárhæð kr. 1.403.957.- auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 31. september 2016 þar til mánuður er liðinn frá birtingu kröfunnar, en síðan dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags. Jafnframt er þess krafist að ákærðu verði gert að greiða málskostnað að mati dómsins eða samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi, að viðbættum virðisaukaskatti á málflutningsþóknun.“

Ákærða neitar sök og krefst aðallega sýknu af öllum kröfum ákæruvaldsins en til vara að ákvörðun um refsingu verði frestað skilorðsbundið og til þrautavara krefst hún vægustu refsingar sem lög leyfa. Þá krefst hún þess aðallega að bótakröfu verði vísað frá dómi, til vara að hún verði sýknuð af henni og til þrautavara að hún verði lækkuð.

Málavextir.

Ákærða og B voru í sambúð og eignuðust soninn C þann [...]. Þau slitu samvistum í [...] og var þá ákveðið að forsjá drengsins yrði sameiginleg en lögheimili yrði hjá ákærðu. Þá var kveðið á um umgengni en samningur aðila að þessu leyti var staðfestur af sýslumanni þann [...]. Árið [...] mun ákærða hafa hafið samband við D sem þá mun hafa verið búsettur í [...] og mun hún hafa flust til hans ásamt syni sínum á árinu [...]. Þau munu síðar sama ár hafa flust til [...] þar sem dóttir þeirra, E, fæddist [...]. Ákærða og D slitu samvistum sama ár og samkvæmt ákvörðun dómara í [...] þann [...] var ákærðu heimilt að fara með barnið varanlega frá [...] en barnið skyldi búa hjá móður sinni. Þá var kveðið á um umgengni og jafnframt fært til bókar m.a. að ákærða hefði samráð við föðurinn um það hvar hún byggi með barnið og fyrirhugaðar breytingar og jafnframt um fyrirhugaðar ferðir frá Íslandi sem standi yfir lengur en tvær vikur og beri að veita föður upplýsingar um dvalarstað og fastlínusímanúmer.

Bæði börnin munu hafa búið hjá ákærðu og haft lögheimili hjá henni. Hún mun hafa sótt um skólavist [...] sem hafi verið samþykkt. Ákærða kveður D hafa verið í nánast engum samskiptum við dóttur sína og kveður hún það enga spurningu í huga hennar um að dóttir þeirra myndi fylgja henni til [...]. Hún kvaðst hafa látið hann vita af fyrirætlunum sínum og hafi hann þá orðið mjög reiður, en hún taldi sig ekki þurfa að fá formlegt samþykki hans. Ákærða kvaðst hins vegar hafa upplýst B um allan ferilinn, hún hafi látið hann vita þegar hún hafi farið [...] til [...] og einnig þegar hún hafi komist inn í skólann. Ákærða kvaðst hafa staðið í þeirri trú að B væri samþykkur þessum fyrirætlunum sínum. Honum hafi hins vegar snúist hugur og hafi hann orðið mótfallinn áætlunum ákærðu að þessu leyti. Óumdeilt er að ákærða fór með bæði börnin til [...] 2016 þar sem hún stundaði nám fram í [...] árið 2017. Þann [...] sama ár var tekin fyrir í yfirrétti [...] kæra barnsfeðra ákærðu á hendur henni fyrir að hafa farið með börnin án samþykkis þeirra til [...]. Rétturinn úrskurðaði að börnin skyldu afhent feðrum sínum tafarlaust og í kjölfarið flugu ákærða, börnin og feður þeirra til Íslands. Eftir lendingu þar mun ákærða hafa tekið börnin í sína umsjá.

Barnsfeður ákærðu gáfu skýrslu hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu þann 18. október 2016 og lögðu fram kæru á hendur ákærðu fyrir að hafa numið börn þeirra á brott í leyfisleysi frá Íslandi og er í því sambandi vísað til 193. gr. almennra hegningarlaga og 3. mgr. 28. gr. a. barnalaga nr. 76/2003.

Framburður ákærðu og vitna fyrir dómi.

Ákærða skýrði svo frá fyrir dómi að hún kannaðist við að hafa farið með börn sín til [...] á því tímabili sem í ákæru greinir og hafi þau ekki komið til Íslands á því tímabili. Hún kvaðst ekki hafa haft ásetning til að svipta feður þeirra valdi og umsjón yfir þeim. Hún kvaðst hafa farið út í framhaldsnám og taldi hún sig ekki hafa þurft leyfi frá föður E til þess. Hann byggi erlendis og hefði hún ferðast [...] með stúlkuna án andmæla frá honum. Hún kvaðst hafa látið báða feður barnanna vita um allt umsóknarferlið og þá hefði hún farið með börnin út þegar hún hafi farið í [...]. Það hafi ekki verið fyrr en í lokin þegar hún hafi verið að gera allar ráðstafanir, leigt út húsið sitt og sagt börnunum að þau væru að fara að þeir hafi báðir sagt að þeir vildu ekki að hún færi út með börnin. Hún kvaðst hafa leitað ráða hjá starfsmanni sýslumanns sem hafi spurt hvort hún væri með vegabréf barnanna. Þegar hún hafi játað því hafi starfsmaðurinn ráðlagt henni að fara. Hún kvaðst ekki hafa talið að hún þyrfti skriflegt leyfi frá D vegna þess hvernig samningur þeirra hafi verið [...]. Hann hafi verið búsettur erlendis og hafi ekki sinnt umgengni við hana [...]. Þá kvaðst hún hafa talið það drengnum fyrir bestu að fara með þeim út. B hafi hins vegar alltaf sinnt umgengni við son þeirra og því hafi hún byrjað á því að tala við hann. B hafi þá talað við D án þess að tala við ákærðu og hafi það gert D mjög reiðan og hafi hann neitað henni um leyfi til að fara með stúlkuna út. Hún kvaðst aldrei hafa fengið neina skýringu á því hvers vegna B snerist hugur og hafi hún reynt allt til þess að semja við hann en árangurs. Þá kvaðst hún hafa búið erlendis um tíma með D án mótmæla af hálfu B. Hafi sambandið við D endað þegar dóttir þeirra var [...]. Gerður hafi verið samningur í [...] um umgengni en engin umgengni hafi verið [...]. Hún kvað sér hafa fundist að hún hefði fullt forræði hennar þar sem sameiginleg forsjá væri ekki til í [...]. Hún kvaðst oft hafa ferðast erlendis með stúlkuna án samráðs við hann [...]. Hún kvaðst ekki hafa látið feður barnanna vita þegar hún var búin að kaupa farmiðana til [...] þar sem hún kvaðst hafa verið búin að reyna allt til þess að fá samþykki B og þá kvaðst hún ekki hafa talið að hún þyrfti samþykki D. Hún kvaðst hafa boðið báðum feðrunum að heimsækja börnin í [...]. Hún kvaðst hafa verið boðuð fyrir dóm í [...] og hafi hún þá sagt dómaranum að hún hefði ekki haft skriflegt leyfi til að fara út með börnin og í framhaldi af því hafi feðurnir fengið vegabréf barnanna í hendur. Hún kvað sér hafa verið gefnir tveir kostir, annað hvort að fara með börnin til Íslands eða sæta því að börnin yrðu vistuð annars staðar meðan málið yrði rekið í [...]. Hún kvaðst hafa valið fyrri kostinn og hafi þau síðan öll flogið til Íslands en börnin hafi farið með henni heim eftir lendingu í Keflavík. Hún kvað B nokkru síðar hafa gefið sér leyfi til að fara með C út svo hún gæti klárað önnina.

Vitnið B, fyrrverandi sambýlismaður ákærðu, skoraðist ekki undan vitnisburði og skýrði svo frá fyrir dómi að hann og ákærða hafi verið í sambúð frá árinu [...], C hafi fæðst árið [...] en sambúð þeirra hafi lokið haustið [...] og hafi verið samið um sameiginlega forsjá. Hún hefði gifst D og hefði hún búið erlendis með honum ásamt syni þeirra með samþykki vitnisins. Hefði verið gerður umgengnissamningur sem hefði verið erfitt að framfylgja af hálfu ákærðu. Þegar ákærða og D skildu hefði ákærða flust til Íslands og þá hefði komist á gott samband milli vitnisins og C. Hafi umgengnin verið nokkuð regluleg en vorið 2016 hefði C lokað á öll samskipti við vitnið. Hann kvaðst hafa sett sig í samband við [...] og hafi þau farið í viðtal og hafi orðið að samkomulagi að C færi með vitninu til Spánar um sumarið. Í byrjun september sama ár hafi ákærða farið að tala um að hún vildi fara í skóla til [...] en á þessum tíma hafi verið [...]. Hann kvaðst ekki geta samþykkt að ákærða færi út með son þeirra. Þau hafi talað saman 28. september og hafi vitnið þá tjáð ákærðu skýrt að hann myndi ekki breyta afstöðu sinni. Hann kvað hafa komið til tals milli hans og ákærðu að drengurinn dveldist hjá vitninu á Íslandi meðan ákærða væri að koma sér fyrir. Vitnið kvaðst hafa tjáð C hver afstaða hans væri. Hann kvaðst skömmu síðar hafa fengið tilkynningu frá skóla C um að hann væri fluttur til [...]. Hann kvaðst ekki hafa átt von á þessu og hafi þessi ákvörðun ákærðu komið honum í opna skjöldu. Vitnið kvað [...] hafa ráðlagt sér að gera það sem hann teldi barninu fyrir bestu. Kvaðst vitnið þá hafa haft samband við innanríkisráðuneytið og í framhaldi af því hafi farið af stað ferli sem endað hafi með því að stjórnvöld í [...] fengu málið til meðferðar. Hann kvaðst í apríl hafa fengið að vita að málið yrði tekið fyrir í [...] og hafi hann verið beðinn um að láta ákærðu ekki vita af því. Honum og D hafi verið gert að mæta tiltekinn dag fyrir dómi í [...] en hann kveður þá ekki hafa vitað að börnin yrðu sótt í skóla sinn þar. Dómarinn hafi sagt að ákærða hefði ekki leyfi til að vera með börnin og hafi henni verið gert að afhenda þeim vegabréf þeirra og þeim gert að útkljá málið á Íslandi. Þegar þau hafi komið til Íslands haft ekkert gerst. Vitnið kvað ákærðu ekki alltaf hafa haft samráð við hann þegar hún hafi farið til útlanda með drenginn. Vitnið kvað samskipti hans við drenginn engin hafa verið eftir að þau komu heim frá [...], en forsjáin væri enn sameiginleg. Vitnið kannaðist við að hafa í upphafi ekki verið neikvæður gagnvart þeirri hugmynd ákærðu að fara út í nám. Vitnið kvað samskipti hans og C hafa verið mjög lítil meðan hann dvaldi í [...]. Hann kvað ákærðu hafa stungið upp á því að vitnið kæmi í heimsókn til C meðan ákærða færi í stutta ferð til Íslands. Hann kvað þetta ekki hafa verið rætt nánar. Vitnið kvað drenginn vera í ákveðinni hollustuklemmu hjá ákærðu. Vitnið kvaðst hafa samþykkt eftir þetta að ákærða færi aftur til [...] með C en honum fannst honum vera stillt upp við vegg vegna þess að C hafi sagt [...] og þá fannst honum yfirvöld hafa brugðist sér.

Vitnið D, fyrrverandi eiginmaður ákærðu, skoraðist ekki undan vitnisburði og skýrði svo frá fyrir dómi að hann hafi gifst ákærðu og hafi þau í fyrstu búið í [...] en síðar í [...]. Fljótlega eftir það hafi farið að ganga illa í sambandi þeirra og hafi þau skilið fljótlega eftir fæðingu E árið [...]. Hafi verið samið um sameiginlega forsjá og hafi ákærða ætlað að búa áfram í [...]. Hún hafi hins vegar tekið þá ákvörðun að fara til Íslands og liggi fyrir samningur milli þeirra um það. Hann kvaðst hafa gefið leyfi fyrir því að hún flytti til Íslands með stúlkuna. Hafi samskiptin eftir það verið gífurlega erfið. Honum hafi verið gert ómögulegt að sjá stúlkuna [...]. Hann kvaðst hafa kvartað við sýslumann um tálmun árið 2012. Hann kvaðst fyrst hafa frétt af því að ákærða ætlaði til [...] í [...] 2016 eftir að E talaði á þeim nótum. Hann kvað ákærðu á svipuðum tíma hafa gefið í skyn að hún hefði þetta í hyggju en hann kvaðst aldrei hafa gert ráð fyrir að ákærða færi út án heimildar. Hann kvað ákærðu hafa sent honum skilaboð þar sem hún hafi gefið í skyn að hún myndi fara en hann kvaðst hafa tjáð henni að hann væri algjörlega mótfallinn því. Hann kvaðst í samráði við B hafa verið í samskiptum við [...] vegna þessara fyrirætlana ákærðu en hann kvaðst hafa frétt frá skólanum í [...] að ákærða væri farin út með börnin. Hann kvað ákærðu hafa reynt að koma á símasambandi hans við E en ekkert hafi orðið úr því fyrstu vikurnar. Þá kvað hann ákærðu ekki hafa boðið honum að koma út að hitta stúlkuna. Hann kvað honum og B hafa verið bent á þá leið sem þyrfti að fara til að þeir gætu fengið börnin. Þeir hafi fengið tilkynningu um að þeir ættu að mæta erlendis og þegar þeir hafi mætt í dóminn hafi þeir fengið að hitta börnin og hafi þeim verið afhent vegabréf þeirra og tjáð að þeir mættu taka þau. Eftir að E og ákærða lentu á Íslandi hafi hún farið með ákærðu frá flugvellinum. Hafi samskipti þeirra verið mjög erfið eftir þetta. Vitnið F [...]. Vitnið G [...]. Hann kvaðst hafa ráðlagt B að leita til sýslumanns vegna deilna um umgengni.

Vitnið H skólastjóri skýrði svo frá fyrir dómi að amma barnanna hafi skýrt svo frá að börnin væru farin út en hann kvaðst ekki vita til þess að þetta hafi verið rætt við starfsfólk skólans áður en þau fóru út.

Vitnið A, amma ákærðu, skoraðist ekki undan vitnisburði og skýrði svo frá fyrir dómi að hún hafi verið mikið inni í lífi ákærðu. Hún kvað samskipti B við C alltaf hafa verið góð en samskipti D við E hafi verið lítil sem engin, hann hafi hitt hana í mesta lagi tvisvar til þrisvar á ári. Hún kvað ákærðu aldrei hafa tálmað umgengni barnanna við feður sína.

Niðurstaða.

Í máli þessu er ákærðu gefið að sök að hafa svipt barnsfeður sína valdi og umsjón yfir börnum þeirra með því að fara með börnin án leyfis og vitundar þeirra til [...] eins og nánar er rakið í ákæru og er ágreiningslaust að á þessum tíma hafi ákærða og B farið sameiginlega með forsjá sonar þeirra, C, en deilt er um það hvort forsjá E hafi verið sameiginleg með ákærðu og D. Er byggt á því af hálfu ákærðu að gengið hafi verið frá hjúskaparslitum þeirra í [...] þar sem kveðið hafi verið á um það að stúlkan skyldi búa hjá ákærðu en hugtakið forsjá sé ekki til sem lagahugtak í [...].

Ákærða hefur viðurkennt að hafa farið út til [...] með börnin án þess að fyrir hendi hafi verið formlegt leyfi til þess af hálfu feðra þeirra. Það hafi hins vegar ekki verið ætlun hennar að svipta þá valdi og umsjón yfir börnunum, aðeins hafi átt að vera um tímabundna dvöl að ræða vegna náms hennar. Barnsfeður ákærðu kannast við að hún hafi reynt að fá þá til þess að samþykkja þessa námsdvöl í [...] með börnum þeirra en þeir hafi báðir neitað henni um leyfi til þess. Þegar ákærða allt að einu fór með börnin til [...] lögðu barnsfeður hennar fram kæru hjá lögreglu á hendur ákærðu fyrir brot gegn 193. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 3. mgr. 28. gr. a. liðar barnalaga nr. 76/2003 eins og stendur í kæruskýrslu. Þá fór af stað ferli sem endaði með því að málið var tekið fyrir í dómi í [...] þar sem úrskurðað var að börnin skyldu afhent feðrum sínum tafarlaust.

Samkvæmt 3. mgr. 28. gr. a. barnalaga nr. 76/2003 er öðru foreldrinu óheimilt að fara með barnið úr landi án samþykkis hins. Samkvæmt 1. mgr. 51. gr. a. sömu laga úrskurðar sýslumaður að kröfu foreldris um rétt til að fara í ferðalag með barn úr landi ef foreldrar fara sameiginlega með forsjá barns. Ekkert er komið fram í máli þessu um að hugur ákærðu hafi staðið til varanlegrar búsetu í [...] heldur hafi hún ætlað að stunda þar nám tímabundið. Hvorugur barnsfeðra ákærðu leituðu til sýslumanns í því skyni að fá úrskurð um það hvort ákærða ætti rétt á því að fara með börn þeirra úr landi vegna námsdvalar hennar. Lá því ekki fyrir úrskurður yfirvalds sem meinaði henni þessa för, heldur einungis sú afstaða barnsfeðra hennar að þeir væru þessu algjörlega mótfallnir. Ekkert hefur komið fram í máli þessu sem bendir til þess að ákærða hafi viljað aftra umgengni barnsfeðra sinna við börnin meðan á námsdvöl hennar hefði staðið. Þá ber til þess að líta að ákærða fékk bæði börnin í umsjá sína eftir komuna til Íslands og þá gaf B samþykki sitt fyrir því eftir þetta að ákærða færi aftur til [...] með son þeirra. Þá verður ekki fram hjá því litið að samkvæmt gögnum málsins virðist leika vafi á því hvort ákærða og D fari í reynd með sameiginlega forsjá dóttur þeirra, en gengið var frá skilnaði þeirra í [...] og óljóst er hvort hugtakið sameiginleg forsjá sé til í [...] rétti.

Samkvæmt 193. gr. almennra hegningarlaga skal hver, sem sviptir foreldra eða aðra rétta aðila valdi eða umsjá yfir barni, sem ósjálfráða er fyrir æsku sakir, eða stuðlar að því, að það komi sér undan slíku valdi eða umsjá, skal sæta sektum eða fangelsi allt að 16 árum eða ævilangt. Eins og að framan er rakið fór ákærða sjálf með vald og umsjá yfir börnum sínum, þau áttu lögheimili hjá henni en ákærða og B fóru sameiginlega með forsjá C. Eins og að framan greinir leikur hins vegar vafi á því hvort ákærða og D hafi farið sameiginlega með forsjá dóttur þeirra. Það er mat dómsins að þar sem enginn yfirvaldsúrskurður hafi legið fyrir sem meinaði ákærðu brottför úr landi með börn sín og þar sem hún fór sjálf með vald og umsjá yfir þeim, verður ekki talið að unnt sé að færa háttsemi hennar undir 193. gr. almennra hegningarlaga. Verður ákærða því sýknuð af öllum kröfum ákæruvaldsins í máli þessu.

Með hliðsjón af þessum úrslitum og með vísan til 2. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008, ber að vísa bótakröfu D frá dómi.

Þá ber með vísan til 2. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála að fella allan kostnað sakarinnar á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu, Halldórs Þ. Birgissonar lögmanns, 1.100.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Hjörtur O. Aðalsteinsson héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Ákærða, X, skal vera sýkn af öllum kröfum ákæruvaldsins í máli þessu. Bótakröfu D er vísað frá dómi.

Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu, Halldórs Þ. Birgissonar lögmanns, 1.100.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.