Dómstólaleit

Mál þetta, sem tekið var til dóms 28. október sl., er höfðað af Jónasi Geir Sigurðssyni, kt. 000000-0000, Stjörnusteinum 19, Stokkseyri, með stefnu birtri 11. maí 2006, á hendur Unnari Má Hjaltasyni, kt. 000000-0000, Heiðarbrún 22, Stokkseyri, og Atla Guðnasyni, kt. 000000-0000, Hásteinsvegi 14, Stokkseyri.

Í málinu krefst stefnandi þess aðallega að stefndu verði dæmdir til að greiða honum að óskiptu skaðabætur að fjárhæð 6.600.890 krónur ásamt 4,5% vöxtum skv. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, af 2.262.400 krónum frá 1. janúar 2003 til 1. maí 2003, en af 9.196.158 krónum frá þeim degi til 9. desember 2004, en þá með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af sömu fjárhæð frá þeim degi til 2. febrúar 2006 en þá af 6.600.890 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara er þess krafist að stefndu verði in solidum dæmdir til að greiða stefnanda skaðabætur  að fjárhæð 4.581.851 króna ásamt 4,5% vöxtum skv. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, af 1.976.800 krónum frá 1. janúar 2003 til 1. maí 2003, en þá af 7.177.119 krónum frá þeim degi til 9. desember 2004, en þá með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af sömu fjárhæð frá þeim degi til 2. febrúar 2006 en þá af 4.581.851 krónu frá þeim degi til greiðsludags.

Í báðum tilvikum  er krafist málskostnaðar að skaðlausu ásamt virðisaukaskatti í samræmi við framlagðan málskostnaðarreikning eins og málið væri eigi gjafsóknarmál. Báðir stefndu kröfðust þess aðallega í greinargerð að málinu yrði vísað frá dómi. Var þeirri kröfu hafnað með úrskurði uppkveðnum  28. nóvember 2006. Að öðru leyti krefjast báðir stefndu þess að þeir verði sýknaðir af kröfum stefnanda en að öðrum kosti verði þær lækkaðar. Þá krefjast þeir og málskostnaðar úr hendi stefnanda samkvæmt málskostnaðaryfirliti, að viðbættum virðisaukaskatti.

Málsatvik.

Með dómi Héraðsdóms Suðurlands í máli nr. S-377/2004 voru stefndu fundnir sekir um að hafa snemma morguns, miðvikudaginn 1. janúar 2003, að Tjarnarstíg 4 á Stokkseyri, „í félagi veist að stefnanda og fellt hann í gólfið“ með þeim afleiðingum „að hann hlaut eymsli yfir hægri augabrún og í brjóstholi, eymsli og mar á þumalfingri hægri handar, mar á höfði upp af enni vinstra megin, mar við vinstra augnalok og vægt glóðarauga og verki í mjóbaki yfir spjaldhrygg og yfir bringubeini“.

Stefnandi fékk Jónas Hallgrímsson lækni til að meta afleiðingar framangreindrar árásar á stefnanda með hliðsjón af skaðabótalögum nr. 50/1993. Samkvæmt matsgerð, dags. 28. október 2004, voru niðurstöður læknisins eftirfarandi: „Tímbundið atvinnutjón:

Tímabundið atvinnutjón vegna líkamsárásarinnar er ekkert en Jónas var ekki í launuðu starfi þegar þessi atburður gerðist.

Þjáningar:

Þjáningatímabil er metið 4 mánuðir án rúmlegu en á þeim tíma lagaðist Jónas eitthvað en síðan hefur ekki orðið nein framför og jafnvel einhver versnun í baki.

Stöðugleikapunktur er settur 01.05.2003.

Varanlegur miski:

Varanlegur miski vegna stoðkerfiseinkenna frá hálsi, brjóstbaki og mjóbaki og frá hægra hné er metinn samtals 15%. Varanlegur miski vegna einkenna frá grunnlið hægri þumalfingurs en þar hafði liðband sem tekist hafði að lagfæra áður rifnað á ný er metinn 5% og er þar vísað í miskatöflur Örorkunefndar. Varanlegur miski er ekki talinn verða vegna þunglyndis sem rekjanlegt er til líkamsárásarinnar.

Þannig er varanlegur miski vegna líkamsárásarinnar samtals metinn 20%.

Varanleg örorka:

Talið er að Jónas eigi að geta unnið sig út úr þunglyndi sínu frá því sem nú er og þar með ætti hann að geta jafnframt lagt áherslu á að ná sér á strik vegna stoðkerfiseinkenna sem sum eru vegna líkamsárásarinnar og önnur ekki rekjanleg til hennar. Ekki er hægt að reikna með neinum frekari bata varðandi grunnlið hægri þumalfingurs og frekar að einkenni muni haldast eða versna vegna slits í liðnum. Þegar þunglyndi Jónasar léttir ætti hann að geta komist aftur til starfa en þó sennilega aðeins til þeirra sem eru líkamlega létt. Jónas hefur verið erfiðisvinnumaður og er nánast menntunarlaus nema að hluta til á sviði pípulagninga. Hann yrði því sennilega að taka til að nýju við að reyna að mennta sig frekar en það hafði hann hafið með setu í Borgarholtsskóla haustið 2001 en sem varð endaslepp vegna þunglyndisins. Vegna óvissunnar um framtíð Jónasar er talið best að nota miskatölu sem viðmiðun við mat á örorku sem rekjanleg er til líkamsárásarinnar.

Varanleg örorka vegna líkamsárásarinnar er metin 20%.“

Er mál þetta höfðað á grundvelli niðurstöðu mats þessa. Undir rekstri málsins var af hálfu beggja stefndu farið fram á að dómkvaddur yrði matsmaður til að meta afleiðingar árásarinnar fyrir stefnanda með tilliti til þjáningabóta skv. 3. gr. skaðabótalaga, varanlegs miska skv. 4. gr. og varanlegrar örorku skv. 5. gr.  Atli Þór Ólason bæklunarlæknir, sem dómkvaddur var til starfans, skilaði matsgerð sem dagsett er 11. júlí 2007. Kemur þar fram eftirfarandi í niðurstöðukaflanum: „Mat á varanlegum miska Kvartanir frá hægra þumli tengdust sliti á liðbandi við grunnlið og fylgdu því eymsli í grunnliðnum. Eins og að ofan er rakið er talið að góð sönnun liggi fyrir tengslum áverka á þumli og líkamsárásarinnar. Afleiðingar eru eymsli í liðnum með bólgu og hugsanlegum slitbreytingum síðar. Þá er doði litlafingursmegin á þumli en minnkað húðskyn á því svæði þumalfingursins skiptir verulegu máli fyrir notagildi fingursins við að þreifa í hlutum og við grip móti vísifingri. Varanlegur miski vegna þessa þáttar er metinn 5%.

Kvartanir frá baki og hálsi ásamt höfuðverk teljast einkum tengjast ástandi stoðkerfis fyrir líkamsárásina en ekki er talið útilokað að hnjask við atburðinn hafi ýft upp einkenni. Þáttur líkamsárásarinnar í þessum einkennum telst vera mjög lítill og talsverður vafi er um tengslin. Talið er rétt að tjónþoli njóti vafans í þessu efni. Varanlegur miski er metinn 5%.

Kvartanir frá báðum hnjám er illmögulegt að tengja við líkamsárásina. Mjög skýr saga er um áverka á hné fyrir slysið, þ.e. í desember 2002, og slasaði telur auk þess að hann hafi rekið hné í mælaborð við slys 7.2. 2002 og haft óþægindi í hnénu frá þeim tíma. Í báðum tilfellum var um að ræða atburð við hægri hnélið. Í desembermánuði 2002 var vökvi í hnénu sem merki um ertingu í því. Ekki liggur fyrir nein áverkasaga eða sýnileg upphafsáverkamerki. Rifa í innri liðþófa sem greindist og gert var að við aðgerð 11.2.2004 telst ekki með öryggi tengjast líkamsáverkanum þar sem atburðarlýsingu skortir sem gæti bent til að liðþófi gæti rifnað. Þá mælir það fremur á móti rifuliðþófaáverka að samskonar einkenni fundust í vinstra hné við segulómun í nóvember 2003 og eru það fremur merki um eðlislægt ástand en beina slysaafleiðingu. Af þessum sökum er orsakasambandi milli hnéóþæginda og líkamsárásarinnar hafnað.

Samkvæmt ofansögðu er því talið að sönnun liggi fyrir um áverka á hægri þumli sem metinn er til 5% varanlegs miska og hryggjaróþægindi metin að teknu tilliti til óvissu í hag sjúklings um 5%. Varanlegur heildarmiski er því metinn 10%.

Mat á varanlegri örorku

Við mat á varanlegri örorku er miðað við atvinnuþátttöku og vinnugetu tjónþola og líklega framvindu hennar fyrir líkamsárásina borið saman við sömu þætti eftir líkamsárásina. Fyrir líkamsárásina átti tjónþoli við mjög alvarlegt þunglyndisvandamál að stríða svo og einkenni frá stoðkerfi sem höfðu dregið svo mjög úr vinnugetu hans að hann hafði hætt atvinnuþátttöku í sumarbyrjun 2002 og var metinn til endurhæfingarlífeyris og varanlegrar örorku hjá Tryggingastofnun ríkisins frá 1.10.2002. Hann hafði verið í mánaðarlegum viðtölum hjá geðlækni vegna þunglyndis og tekið inn geðlyf. Horfur á bata svo og atvinnuþátttöku voru mjög óvissar. Engin áform voru um atvinnuþátttöku eða nám. Þó er hugsanlegt að slasaði hefði með tímanum getað náð sér að einhverju leyti og endurheimt að hluta til starfsgetu sína.

Eftir líkamsárásina 1.1.2003 bætast við óþægindi í hægri þumli en slasaði er rétthendur og óþægindi frá hrygg. Tjónþoli hafði einkum starfað við húsasmíðar og pípulagnir og var langt kominn með að ljúka námi í síðarnefndu greininni. Hann hafði því unnið handverk þar sem nota þurfti báðar hendurnar. Líkamstjón á hægri þumal hjá Jónasi sem er rétthendur er því líklegt til þess að minnka getu hans til þess að starfa við það fag eða aðra vinnu sem reynir á hann líkamlega. Af þeim sökum er talið að vinnugeta Jónasar í framtíðinni sé skert. Varanleg örorka er metin 5%.‟ Samantekið var niðurstaða matsmannsins því þessi:

1. Tímabil þjáninga er 4 mánuðir án rúmlegu.
2. Stöðugleikatímapunktur: 01.05. 2003.
3. Varanlegur miski skv. 4. gr.: 10%.
4. Varanleg örorka skv. 5. gr.: 5%.

   Eftir að framangreind niðurstaða Atla Þórs Ólasonar lá fyrir var af hálfu stefnanda óskað eftir að dómkvaddir yrðu tveir yfirmatsmenn, læknir og lögfræðingur, til að meta afleiðingar líkamsárásarinnar með tilliti til þjáningabóta, varanlegs miska og varanlegrar örorku, sbr. 3.-5. gr. skaðabótalaga. Voru til starfans dómkvaddir þeir Guðjón Baldursson læknir og Ingvar Sveinbjörnsson hæstaréttarlögmaður á dómþingi hinn 21. september 2008. Skiluðu þeir yfirmatsgerð sinni hinn  27. mars 2008. Kemur eftirfarandi m.a. fram í samantekt þeirra: „Í líkamsárásinni 01.01.2003 hlaut Jónas Geir Sigurðsson mar og yfirborðsáverka á andlit og brjóstkassa. Þessi einkenni gengu algjörlega til baka. Yfirmatsmenn álíta einnig að matsbeiðandi hafi hlotið í líkamsárásinni áverka á grunnlið hægri þumalfingurs sem var veill fyrir. Þá telja yfirmatsmenn að fyrri einkenni frá hálsi og baki hafi ýfst upp við þennan áverka. Yfirmatsmenn telja ekki að matsbeiðandi hafi nein langvinn geðræn einkenni vegna þessarar árásar umfram það sem ætla má við svipaðar kringumstæður. Þá telja yfirmatsmenn ekki unnt með neinum gildum rökum að telja að orsakasamhengi sé milli slyssins og núverandi einkenna frá hnjám. Kemur þar fyrst og fremst til að hann lenti í slysi með hægra hné fyrir slys það sem hér er til mats.

   Samantekið telja yfirmatsmenn að matsbeiðandi hafi í umræddri líkamsárás hlotið rof á hliðarliðband hægri þumalfingurs og búið við viðvarandi skerta færni í fingrinum vegna þessa. Þá telja yfirmatsmenn að matsbeiðandi hafi hlotið versnun á einkennum frá hálsi og baki í umræddri líkamsárás. Varanlegur miski vegna einkenna frá grunnlið hægri þumalfingurs telst hæfilega metinn 5% en miski vegna viðbótar óþæginda frá hálsi og baki telst hæfilega metinn 10%. Samanlagður miski í kjölfar þessarar líkamsárásar telst því hæfilega metinn 15%.“ „Við mat á varanlegri örorku er litið til afleiðinga slyssins og aðstæðna tjónþola. Um er að ræða 31 árs verkamann með takmarkaða almenna menntun. Hann hefur nokkra reynslu af störfum við pípulagnir og smíðar. Hann hefur nánast ekkert verið í vinnu frá því á árinu 2001. Matsmenn hafa metið honum 15% miska vegna stoðkerfiseinkenna af völdum slyssins. Ljóst er að hann var óvinnufær þegar hann lenti í slysinu og komu þar til aðallega geðræn einkenni svo sem kvíði, þunglyndi og félagsfælni. Í endurhæfingarmati Tryggingastofnunar ríkisins frá 15.10. 2002 er ekki lýst neinum stoðkerfisvandamálum. Í mötum Tryggingastofnunar ríkisins eftir slysið bætast við stoðkerfiseinkenni sem þá eru einnig lögð til grundvallar mötum. Matsmenn telja ljóst að meginástæða óvinnufærni sé af geðrænum toga og jafnframt er ljóst að mati matsmanna að nái matsbeiðandi tökum á þeim vandamálum þé eigi hann að geta komist á vinnumarkað. Með hliðsjón af aldri og eðli einkenna verða batahorfur að teljast nokkuð góðar hvað varðar geðræn einkenni. Með þessu eru matsmenn að benda á að geðræn einkenni eru ekki líkleg til að koma í veg fyrir atvinnuþátttöku matsbeiðanda það sem eftir er af líklegri starfsævi. Hvað varðar þau stoðkerfiseinkenni sem matsmenn rekja til slyssins þá telja matsmenn líklegt að þau komi til með að takmarka atvinnuþátttöku við erfiðari störf svo sem pípulagnir og smíðar en þátttaka í slíkum störfum er þó ekki útilokuð að mati matsmanna. Matsmenn miða í þeim efnum við það sem þeir þekkja til um afleiðingar slysa- og stoðkerfiseinkenna almennt. Matsmenn telja að hann eigi einnig að geta unnið létt störf án verulegra takmarkana. Með léttum störfum líta matsmenn t.d. til starfa við akstur og afgreiðslu. Ljóst virðist hins vegar að mjög erfið störf eru útilokuð og koma þar til afleiðingar þessa slyss sem og fyrri stoðkerfiseinkenni. Matsmenn telja og rétt að líta til þess að þau einkenni sem þeir tengja slysinu koma til viðbótar einkennum sem fyrir hendi voru og kunna því að vega þyngra en ella. Með hliðsjón af þessu telst varanleg örorka réttilega metin 15%.“

   Samantekið var niðurstaða yfirmatsmanna því þessi:

5. Tímabil þjáninga er 4 mánuðir án rúmlegu.
6. Varanlegur miski er 15%.
7. Varanleg örorka er 15%.
8. Heilsufar telst stöðugt 01.05. 2003.

   Málsástæður aðila.

   Stefnandi byggir kröfugerð sína á því að stefndu beri fulla og óskipta ábyrgð á afleiðingum árásar þeirra á stefnanda hinn 1. janúar 2003. Þar sem stefndu hafi ekki orðið við áskorun um greiðslu bóta hafi málshöfðun reynst nauðsynleg. Sundurliðar stefnandi kröfur sínar með eftirgreindum hætti:

Aðalkrafa:

1) Bætur skv. 3. gr. skaðabótalaga      (120 x 1.000)                          kr.    120.000 2) Bætur skv. 4. gr. skbl.         (20% af kr. 5.712.000)                        kr. 1.142.400 3) Bætur skv. 26. gr. skbl.                                                                   kr. 1.000.000 4) Bætur skv. 5.-7. gr. skbl.                                                                 kr. 6.933.758 (2000) 2.116.390 x 1,06/196,4 x 238,5 = 2.724.259 (2001) 2.060.659 x 1,06/212,4 x 238,5 = 2.452.708 (2002) 1.956.921 x 1,06/226 x 238,5 =    2.184.234 7.361.201 7.361.201/3 = 2.453.733 x 14,129 x 20% = 6.933.758 5) Að frádregnum bótum frá bótanefnd skv. lögum nr. 69/1995                                                                    kr. 2.595.268 Samtals                                    kr. 6.600.890 Varakrafa:

1) Bætur skv. 3. gr. skaðabótalaga (skbl.)                                           kr.    120.000 2) Bætur skv. 4. gr. skbl.   (15% af kr. 5.712.000)                              kr.    856.800 3) Bætur skv. 26. gr. skbl.                                                                   kr. 1.000.000 4) Bætur skv. 5.-7. gr. skbl.                                                                 kr. 5.200.319 (2000) 2.116.390 x 1,06/196,4 x 238,5 = 2.724.259 (2001) 2.060.659 x 1,06/212,4 x 238,5 = 2.452.708 (2002) 1.956.921 x 1,06/226 x 238,5 =    2.184.234 7.361.201 7.361.201/3 = 2.453.733 x 14,129 x 15% = 5.200.319 5) Að frádregnum bótum frá bótanefnd skv. lögum nr. 69/1995                                                                    kr. 2.595.268 Samtals                                    kr. 4.581.851 Stefnandi kveður kröfu um þjáningabætur byggjast á 3. gr. skaðabótalaga og sé hún  reiknuð með hliðsjón af mati Jónasar Hallgrímssonar læknis, bæði í aðalkröfu og varakröfu, en bæði í mati Atla Þórs Ólasonar og yfirmatsgerð sé tekið undir þá niðurstöðu Jónasar að þjáningatímabil án rúmlega hafi verið fjórir mánuðir og að heilsufar stefnanda teljist stöðugt miðað við 1. maí 2003. Samkvæmt því reiknist þjáningabætur í fjóra mánuði frá árásinni og fyrir hvern dag reiknist 1.000 krónur, eftir að fjárhæðir í nefndri 3. gr. hafi verið uppfærðar miðað við lánskjaravísitölu í nóvember 2004, sbr. 15. gr. skaðabótalaga.

Krafa stefnanda um bætur vegna varanlegs miska byggist á 4. gr. skaðabótalaga. Í aðalkröfu sé hún jafnframt reist á mati Jónasar Hallgrímssonar á því að varanlegur miski stefnanda vegna árásarinnar sé 20% en í varakröfu byggist hún á þeirri niðurstöðu yfirmatsins að miskinn sé 15%. Taki fjárhæð bótanna mið af grunnfjárhæðinni 4.000.000 króna, uppfærðri miðað við lánskjaravísitölu í nóvember 2004, sbr. tilvitnaða 15. gr. Krafan um miskabætur skv. 26. gr. skaðabótalaga að fjárhæð 1.000.000 króna sé á því reist að árásin hafi verið hrottafengin og tilefnislaus, auk þess sem afleiðingarnar séu alvarlegar.

Krafa stefnanda um bætur vegna varanlegrar örorku sé reist á 5.-7. gr. skaðabótalaga. Í aðalkröfu sé hún jafnframt byggð á mati Jónasar á því að varanleg örorka stefnanda vegna árásarinnar sé 20% en í varakröfu sé og byggt á yfirmatinu þar sem varanlega örorkan sé talin 15%. Árslaunaviðmiðun við ákvörðun bóta vegna varanlegrar örorku sé meðaltal tekna stefnanda síðastu þriggja almanaksára fyrir árásina, að viðbættu 6% framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs, og hækkunar launavísitölu til stöðugleikatímapunkts, sbr. 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga.

Til frádráttar dómkröfunum séu færðar þær bætur sem stefnandi hafi fengið greiddar úr ríkissjóði, samkvæmt ákvörðun bótanefndar skv. lögum nr. 69/1995, að fjárhæð 2.595.268 krónur.

Með vísan til 16. gr. skaðabótalaga sé gerð krafa um 4,5% vexti af þjáningabótum, bótum vegna varanlegs miska og miska skv. 26. gr. sömu laga frá 1. janúar 2006 fram til stöðugleikatímamarks, en þá einnig af bótum vegna varanlegrar örorku, sbr. 15. gr. laganna. Dráttarvaxta sé krafist frá 9. desember 2004 en þá hafi verið liðinn mánuður frá dagsetningu kröfubréfs til stefndu, en í vaxtakröfu sé tekið tillit til greiðslunnar frá bótanefnd hinn 2. febrúar 2006.

Af hálfu stefnda Atla er á því byggt að stefnanda beri að sanna saknæma og ólögmæta háttsemi sem stefndi beri ábyrgð á en auk þess þurfi stefnandi að sanna tjón sitt. Það eina sem stefndi hafi til sakar unnið sé að hafa slegið stefnanda eitt högg í andlitið, vinstra megin, án þess að stefnandi félli við það. Stefndi Atli hafi því engan þátt átt í þeim ryskingum sem leitt hefðu til þess að stefnandi féll, datt síðan á tölvuborð og þaðan í gólfið. Þau átök hafi verið á milli stefnanda og stefnda Unnars Más. Stefndi Unnar Már beri alla ábyrgð á afleiðingum þessara átaka og beri því að sýkna stefnda Atla. Varðandi útreikning á stefnukröfum sé sérstaklega mótmælt réttmæti kröfugerðar skv. 26. gr. skaðabótalaga, enda sé röng sú staðhæfing stefnanda að árásin hafi verið hrottafengin og tilefnislaus. Þá sé kröfugerðin skv. 4. gr. sömu laga ekki studd gögnum. Á það sé og bent að útreikningar skv. 6. og 7. gr. skaðabótalaga byggist á atvinnutekjum sem séu nefndar í stefnu árin 2000 til 2002, að báðum meðtöldum. Í öðrum gögnum séu hins vegar upplýsingar um að stefnandi hafi engar atvinnutekjur haft á árinu 2002, litlar atvinnutekjur 2001 og að hann hafi ekki gefið neinar tekjur upp vegna ársins 2000. Í gögnum málsins liggi fyrir að stefnandi hafi verið óvinnufær þegar hið meinta tjón hafi átt sér stað. Hafi hann þá verið öryrki á fullum örorku- og lífeyrisbótum. Ekki liggi nein gögn fyrir um að það sé að breytast eða kunni að breytast. Af þessari ástæðu hafi stefnandi ekki orðið fyrir neinu tjóni sem stefndi beri ábyrgð á. Geti því ekki komið til þess að stefnda verði gert að greiða honum örorkubætur.

Af hálfu stefnda Atla er og vísað til þess að fallist dómurinn á að stefndi sé bótaskyldur gagnvart stefnanda sé vísað til 24. gr. skaðabótalaganna sem feli í sér heimild til niðurfellingar eða lækkunar bóta vegna atvika er varði tjónvaldinn. Þá sé og bent á að stefnandi hafi þegar fengið greiddar úr ríkissjóði 2.580.000 krónur samkvæmt ákvörðun bótanefndar og hafi stefnandi því fengið fullnaðarbætur vegna meints tjóns síns. Loks sé mótmælt upphafstíma dráttarvaxta í kröfugerð stefnanda.

Stefndi Unnar Már kveður sýknukröfu sína byggjast á því að skilyrði sakarreglunnar séu ekki fyrir hendi. Sú háttsemi hans að stía í sundur stefnanda og stefnda Atla geti ekki talist saknæm. Hann kveðst alltaf hafa mótmælt því að hafa veist að stefnanda. Stefnandi hafi sjálfur átt upptökin að átökum sínum við Atla, meðal annars með hótunum um líkamsmeiðingar. Stefndi eigi því enga aðild að máli þessu. Í dómi héraðsdóms sé rakið að stefndi Atli hafi slegið stefnanda sem hafi við það fallið. Eigi stefndi Unnar Már ekki að bera ábyrgð á þeim afleiðingum sem af þessu höggi hafi hlotist.

Af hálfu stefnda Unnars Más sé og mótmælt niðurstöðu matsgerðar Jónasar Hallgrímssonar læknis. Eins og rakið sé í matsgerðinni eigi stefnandi að baki mikla sjúkrasögu. Komi þannig fram að hann hafi slitið liðband í þumalfingri fyrir atvikið 1. janúar 2003, þá hafi hann haft verki í hnjám og baki, m.a. vegna afleiðinga umferðarslyss frá 7. febrúar 2002, en hann hefði lýst sömu einkennum á matsfundi vegna afleiðinga umferðarslyssins, sbr. bls. 4 í matsgerðinni. Þá hefði stefnandi fengið áverka á hné um jólin 2002 auk þess að hafa þjáðst af þunglyndi á þeim tíma. Hafi stefnandi verið óvinnufær af þeim sökum þegar umrætt atvik átti sér stað. Verði því að hafna niðurstöðum matsins. Einnig verði að mótmæla útreikningi bóta, en óljóst sé um tekjur stefnanda og ósamræmi milli kröfugerðar og gagna málsins. Stefnandi hafi verið óvinnufær þegar umrætt atvik varð í janúar 2003. Sé mótmælt að hann hafi þá orðið fyrir einhverju líkamstjóni. Þá sé krafa um bætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga fjarri lagi og hvorki í samræmi við raunverulegar afleiðingar né dómaframkvæmd á þessu sviði.

Verði hins vegar talið að krafa sé til staðar á hendur stefnda sé á því byggt að fella beri kröfuna á hendur honum niður á grundvelli niðurfellingarheimildar í 24. gr. skaðabótalaganna. Í því lagaákvæði sé að finna heimild til niðurfellingar eða lækkunar bóta vegna atvika er varði tjónvaldinn. Sé meginsjónarmiðið að baki ákvæðinu félagslegs eðlis og hafi það stundum verið nefnt velferðarsjónarmið. Komi fram í greinargerðinni með lögunum að úr ábyrgð megi draga eða fella hana niður ef bótaábyrgð yrði hinum bótaskylda svo þungbær að ósanngjarnt megi telja að hann greiddi fullar bætur. Segi þar síðan að þessari reglu yrði beitt þegar talið yrði óviðeigandi, í ljósi félagslegra viðhorfa og mannúðarsjónarmiða, að leggja þá byrði á tjónvald að gera honum að greiða fullar bætur. Engum vafa sé undirorpið að það geti haft víðtæk áhrif fyrir stefnda að hafa á baki sér tæplega 10 milljóna króna kröfu. Stefndi sé ungur að árum og þegar umrætt atvik hafi átt sér stað hafi hann einungis verið 18 ára. Hafi aðkoma hans að þessu máli verið minniháttar auk þess sem sérstaklega sé tekið fram í dómi héraðsdóms að afleiðingar vegna þessa hafi verið smávægilegar. Þá hafi stefnandi fengið verulegar bótagreiðslur úr ríkissjóði og eigi stefndi því von á endurkröfu frá ríkissjóði vegna þess. Í málinu séu þannig fyrir hendi forsendur til að beita niðurfellingarheimild tilvitnaðrar 24. gr. verði komist að þeirri niðurstöðu að krafa sé fyrir hendi á stefnda Unnar Má.

Til stuðnings kröfu stefnda um lækkun stefnukrafna sé vísað til þeirra sjónarmiða sem áður hafi verið rakin varðandi sönnunargildi matsgerðar Jónasar Hallgrímssonar, eigin sakar stefnanda sem og þess að ekkert sé sundurgreint hvaða afleiðingar megi rekja til hnefahöggs frá stefnda Atla og falls stefnanda í kjölfar þess. Ekki hafi verið sýnt fram á að aðkoma stefnda hafi valdið stefnanda einhverju tjóni, a.m.k. ekki í þeim mæli sem stefnandi haldi fram. Loks sé upphafstíma dráttarvaxta samkvæmt kröfugerð stefnanda mótmælt.

Niðurstaða.

Eins og að framan hefur verið rakið voru stefndu báðir fundnir sekir, með dómi Héraðsdóms Suðurlands í málinu nr. S- 377/2004, um að hafa í félagi veist að stefnanda í greint sinn og fellt hann í gólfið með þeim afleiðingum sem í ákæru greini. Segir svo um afleiðingarnar í ákæru: „...að hann hlaut eymsli yfir hægri augabrún og í brjóstholi, eymsli og mar á þumalfingri hægri handar, mar á höfði upp af enni vinstra megin, mar við vinstra augnalok og vægt glóðarauga og verki í mjóbaki yfir spjaldhrygg og yfir bringubeini“.  Þessi niðurstaða, sem er alveg skýr um að um samverknað beggja stefndu hafi verið að ræða og því óskipta sök þeirra á árásinni á stefnanda, sætir ekki endurskoðun hér fyrir dómi. Verður hún því lögð til grundvallar niðurstöðu í því máli sem hér er til umfjöllunar, sbr. 4. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991, enda hefur annað ekki verið sannað við meðferð þessa máls fyrir dómi. Verða báðir stefndu taldir bera óskipta sakarábyrgð á því tjóni sem stefndi hefur sannanlega orðið fyrir vegna árásarinnar og í því sambandi ekki greint á milli ábyrgðar þeirra eftir því hvor þeirra sló, sparkaði eða felldi stefnanda.

Krafa stefnanda um þjáningabætur samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga hefur ekki sætt sérstökum andmælum af hálfu stefndu og sýnist ekki um hana tölulegur ágreiningur. Þykir mega fallast á hana enda þótt stefnandi hafi þá þegar, er hann varð fyrir umræddri árás, verið óvinnufær. Verður stefndu því gert að greiða stefnanda 120.000 krónum vegna þessa.

Fram er komið að aflað hefur verið þriggja matsgerða sérfræðinga varðandi þær afleiðingar sem árás stefndu hafði í för með sér. Staðfestu undirmatsmaðurinn Atli Þór Ólason og yfirmatsmennirnir Guðjón Baldursson og Ingvar Sveinbjörnsson matsgerðir sínar við aðalmeðferð málsins og gáfu á þeim nokkrar skýringar. Metur dómari sönnunargildi slíkra matsgerða samkvæmt 2. mgr. 66. gr. laga nr. 91/1991.

Stefnandi reisir aðalkröfu sína á matsgerð sem Jónas Hallgrímsson læknir vann eftir skoðun á stefnanda. Var hennar aflað einhliða af stefnanda og var stefndu ekki gefinn kostur á að gæta hagsmuna sinna við vinnslu hennar. Þegar af þeirri ástæðu telur dómurinn ekki fært að horfa til hennar við úrlausn málsins.

Að öllu jöfnu hlýtur sönnunargildi yfirmatsgerðar tveggja matsmanna, sem ekki hefur verið hnekkt með öðrum gögnum, að vega þyngra við mat á sönnun en undirmatsgerð dómkvadds matsmanns, að því tilskildu að ekki hafi verið sýnt fram á ágalla á yfirmatsgerðinni. Stefndu hafa við aðalmeðferð málsins haldið því fram að ekki verði á yfirmatsgerðinni byggt við ákvörðun á varanlegum miska og varanlegri örorku heldur verði fremur að horfa til undirmatsins í því efni. Þessu til stuðnings vísa þeir í fyrsta lagi til þess að í ljós hafi komið að annar yfirmatsmanna, Guðjón Baldursson læknir, hafi reynst vanhæfur til að taka slíkt mat að sér þar sem hann hafi á fyrri stigum skoðað stefnanda og síðan unnið skýrslu, sem dagsett er 1. apríl 2004, um líkamlegt og andlegt ástand hans vegna umsóknar um örorkubætur til Tryggingastofnunar ríkisins. Stefnandi hefur mótmælt þessari málsástæðu stefndu um vanhæfi Guðjóns sem of seint fram kominni. Á það verður ekki fallist. Verður ekki séð að stefndu hafi átt að geta áttað sig á aðkomu matsmannsins að málinu á fyrri stigum, en þeir kveðast fyrst hafa fengið ljósrit af umræddri skýrslu frá lögmanni stefnanda í september sl., eftir að ákveðin hafði verið aðalmeðferð málsins. Telur dómurinn að aðkoma yfirmatsmannsins að málefnum  stefnanda á fyrri stigum, með þeim hætti sem hér um ræðir, sé til þess fallin að rýra nokkuð sönnunargildi yfirmatsgerðarinnar.

Í annan stað vísa stefndu til ófullnægjandi rökstuðnings matsmanna í yfirmatsgerðinni. Yfirmatsmennirnir tveir, þar af annar sérfróður um læknisfræði, komast að þeirri niðurstöðu að varanlegur miski stefnanda af völdum árásarinnar teljist hæfilega metinn alls 15% og megi þar af rekja 10% miskans til viðbótaróþæginda frá hálsi og baki. Af fyrirliggjandi gögnum má ráða að stefnandi hefur allt frá árinu 1991 haft endurtekin mjóbaksóþægindi. Er eftir honum haft í matsgerðum og læknisvottorðum að hann hafi, líklegast á árunum 1991-1993, haft bakverki sem tengdir væru hryggskekkju og að á árinu 1999 hafi hann fengið þursabit neðst í mjóbaki. Þá hafi hann kvartað um verki, m.a. í öxlum og hálsi, eftir umferðarslys sem hann lenti í 7. febrúar 2002. Þannig hafi hann ekki verið í vinnu og notið endurhæfingarlífeyris frá októbermánuði 2002 og fram að líkamsárásinni 1. janúar 2003. Hafi hann þá þjáðst af þunglyndi, kvíða og verkjum í olnbogum, öxlum, herðum og hálsi. Þrátt fyrir þessa sögu um endurtekin bakóþægindi stefnanda þá er ofangreind niðurstaða yfirmatsmanna ekki rökstudd frekar en svo „að fyrri einkenni frá hálsi og baki hafi ýfst upp við þennan áverka“. Þá verður ekki séð að það styrki framangreinda niðurstöðu yfirmatsmanna að í tilvitnaðri skýrslu Guðjóns Baldurssonar til Tryggingastofnunar, sem hann vann eftir að hafa skoðað stefnanda rúmu ári eftir líkamsárásina, framkvæmir hann mat á líkamlegri og andlegri færni stefnanda. Er þar engra annarra líkamlegra vandamála getið en langrar sögu um bakverki og einkenna frá hnjám auk einkenna frá þumalfingri án þess þó að nokkurt þessara atriða sé talið valda skerðingu á líkamlegri færni stefnanda.

Sé á hinn bóginn litið til matsgerðar Atla Þórs Ólasonar kemur þar fram það álit að ekki séu augljós tengsl milli óþæginda stefnanda í baki og líkamsárásarinnar. Tekur hann meðal annars fram í því sambandi að hvergi liggi fyrir lýsing á beinum höggum eða spörkum á hrygg stefnanda. Þá mæli það heldur mót beinum áverka að ekki hafi sést nein merki um áverka á mjóbaki eða mjaðmagrind svo sem mar, hrufl eða sár. Kvörtun um verki eina sér sé ekki hægt að líta á sem beina sönnun fyrir áverka þar sem stefnandi hafi talsverða sögu um mjóbaksverki fyrir árásina. Ekki sé því hægt að draga þá ályktun að fyrir liggi sönnun um upphafsáverka á baki. Hins vegar geti hryggjaróþægindi ýfst upp að einhverju leyti við hnjask en þessi þáttur geti eðli málsins samkvæmt ekki skýrt nema örlítinn hluta af hryggjaróþægindum stefnanda. Telur Atli Þór kvartanir vegna verkja frá baki og hálsi, ásamt höfuðverk, einkum tengjast ástandi stoðkerfis fyrir líkamsárásina en ekki sé útilokað að hnjask við atburðinn hafi ýft upp einkenni. Teljist þáttur líkamsárásarinnar í þessum einkennum vera mjög lítill og talsverður vafi sé með tengslin. Sé þó rétt að stefnandi njóti vafans í þessu efni og varanlegur miski því metinn 5% vegna þessa, til viðbótar þeim 5% sem hann telur sönnun liggja fyrir um varðandi áverka á hægri þumli, eða samtals 10%.

Við mat á varanlegri örorku stefnanda sýnast yfirmatsmenn svo reisa niðurstöðu sína um 15% varanlega örorku stefnanda eingöngu á framangreindum viðbótaróþægindum hans í hálsi og baki.

Þegar allt framangreint er virt, og í því tilliti vegnar saman þær röksemdir sem settar eru fram í matsgerðum hinna dómkvöddu matsmanna, er það álit dómsins að leggja beri undirmatsgerð Atla Þórs Ólasonar til grundvallar ákvörðun um varanlegan miska og varanlega örorku stefnanda.

Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið verður stefndu því gert að greiða stefnanda 571.200 krónur í bætur vegna varanlegs miska.

Við aðalmeðferð málsins var af hálfu stefndu mótmælt forsendum fyrir útreikningi bóta fyrir varanlega örorku að því leyti að stefnandi hefði nánast engar tekjur haft á árinu 2002. Hlyti því við útreikning bótanna að þurfa að miða við þau lágmarkslaun sem kveðið er á um í 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Af hálfu stefnanda var þessum mótbárum stefndu mótmælt sem of seint fram komnum. Enda þótt í greinargerðum stefndu hafi með almennum hætti verið gerðar athugasemdir við útreikning bóta sýnast þær gerðar á þeim forsendum að óljóst væri með tekjur stefnanda á árabilinu 2000 til 2002. Skattframtöl vegna þessara ára voru lögð fram strax við þingfestingu málsins þar sem getið er um þær tekjur sem stefnandi hefur lagt til grundvallar útreikningum sínum. Hefðu stefndu því átt að geta, strax í greinargerðum sínum, sett fram framangreindar mótbárur. Teljast þær því of seint fram komnar og verður ekki á þeim byggt í málinu. Þá vísuðu stefndu einnig til þeirrar málsástæðu, til stuðnings kröfu um lækkun bótagreiðslna, að greiðslur sem stefnandi hefði fengið frá Tryggingastofnun ríkisins og lífeyrissjóði ættu að koma þar til frádráttar. Gegn mótmælum stefnanda kemst þessi málsástæða ekki að, enda var ekki til hennar vísað með skýrum hætti í greinargerðum stefndu. Loks er af hálfu stefndu vísað til þess að þar sem stefnandi hafi þá þegar verið óvinnufær er árásin átti sér stað, og þegið fullar örorku- og lífeyrisbætur vegna þess, þá hafi hann ekki orðið fyrir neinu tjóni sem leiði til skaðabótaábyrgðar stefndu. Á þetta verður ekki fallist enda eingöngu um að ræða tímabundnar greiðslur vegna örorku- og endurhæfingarlífeyris er engan veginn koma í staðinn fyrir bætur vegna varanlegrar örorku.

Að þessu öllu athuguðu verður fallist á forsendur fyrir kröfugerð stefnanda að öðru leyti en því, eins og áður segir, að varanleg örorka ákveðst 5%. Verður stefndu því gert að greiða stefnanda 1.733.440 krónur í bætur vegna varanlegrar örorku.

Loks þykir rétt, með vísan til 26. gr. skaðabótalaga, að stefndu greiði stefnanda miskabætur sem þykja hæfilega ákveðnar 150.000 krónur.

Samkvæmt öllu framanrituðu verður stefndu gert að greiða stefnanda óskipt samtals 2.574.640 krónur með vöxtum eins og greinir í dómsorði. Þykja engin efni til að fella niður eða lækka hinar dæmdu bætur með vísan til 24. gr. skaðabótalaga eins og stefndu hafa krafist. Frá bótafjárhæðinni skal draga 2.595.268 krónur sem stefnandi fékk frá bótanefnd skv. lögum nr. 69/1995 og er í því sambandi miðað við 2. febrúar 2006 eins og gert er í kröfugerð stefnanda.

Að fenginni þessari niðurstöðu þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður.  Gjafsóknarkostnaður stefnanda, sem ákveðst samtals 1.561.752 krónur, að meðtöldum útlögðum kostnaði og virðisaukaskatti, greiðist úr ríkissjóði.

Ásgeir Magnússon héraðsdómari kveður upp dóm þennan sem dómsformaður ásamt meðdómsmönnunum Magnúsi Páli Albertssyni bæklunarskurðlækni og Yngva Ólafssyni bæklunarlækni.

D ó m s o r ð:

Stefndu, Atli Guðnason og Unnar Már Hjaltason, greiði óskipt stefnanda, Jónasi Geir Sigurðssyni, 2.574.640 krónur með 4,5% ársvöxtum af 841.200 krónum frá 1. janúar 2003 til 1. maí 2003 en þá af 2.574.640 krónum frá þeim degi til 9. desember 2004 en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af sömu fjárhæð frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni greiðslu á 2.595.268 krónum 2. febrúar 2006.

Málskostnaður milli aðila falli niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, samtals 1.561.752 krónur, að meðtöldum útlögðum kostnaði, greiðist úr ríkissjóði.

Magnús Páll Albertsson               Ásgeir Magnússon                   Yngvi Ólafsson -------------------------                       ---------------------- -------------------