Dómstólaleit

Dómur

Málsmeðferð, aðild og dómkröfur aðila

1. Málið var höfðað 19. janúar 2023 og tekið til dóms að loknum munnlegum málflutningi 15. nóvember 2023. Gætt var að áskilnaði 1. mgr. 15. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.
2. Stefnandi er A, [...]. Stefndi er B, [...].
3. Stefnandi krefur stefnda um greiðslu bóta, launa og orlofs að fjárhæð 3.529.340 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 398.993 krónum frá 1. mars 2022 til 1. apríl 2022, af 1.324.118 krónum frá þeim degi til 1. maí 2022, af 2.249.243 krónum frá þeim degi til 1. júní 2022 og af 3.529.340 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda, þar með talins virðisaukaskatts af málskostnaði þar sem stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur.
4. Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og að honum verði tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda. Til vara krefst stefndi þess að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og að málskostnaður verði látinn niður falla.

Helstu málsatvik

Ráðningarsamband aðila og riftun ráðningarsamnings

1. Stefnandi starfaði sem framkvæmdastjóri stefnda frá 9. apríl 2021, sbr. ráðningarsamning sem dagsettur er 16. sama mánaðar. Stefndi rekur [...]. Auk þess hafa tölvur stefnda í einhverjum mæli verið notaðar til rafmyntagraftar í því skyni að afla stefnda frekari tekna. Stefndi rifti ráðningarsamningnum með bréfi stjórnarformanns stefnda til stefnanda, dags. 16. mars 2022, þar sem stefndi taldi stefnanda hafa brotið starfsskyldur sínar með ýmsum hætti, eins og nánar er lýst í riftunarbréfinu, og greiddi stefnanda ekki laun eftir þann tíma. Stefndi áréttaði riftun ráðningarsamningsins með bréfi, dags. 7. apríl 2022, og tilgreindi þar fleiri ástæður fyrir henni. Ágreiningur málsins stendur um hvort stefnda beri að greiða stefnanda laun fyrir tímabilið frá 16. mars 2022 og þar til þriggja mánaða uppsagnarfresti stefnanda lauk, auk annarra launatengdra greiðslna, þ.e. ökutækjastyrks, orlofs, orlofsuppbótar og desemberuppbótar.
2. Í ráðningarsamningi aðila, dags. 16. apríl 2021, er starfssviði framkvæmdastjóra lýst. Meðal annars kemur fram í gr. 1.2 að framkvæmdastjóri annist allan daglegan rekstur félagsins, í samræmi við stefnu og fyrirmæli stjórnar og jafnframt í samræmi við viðteknar venjur, gildandi lög og samþykktir félagsins. Í störfum framkvæmdastjóra felist m.a. að samþykkja sérstaklega öll útgjöld félagsins og markaðsefni. Framkvæmdastjóri annist samskipti við viðskiptamenn, samninga- og áætlanagerð, skipulagningu og eftirfylgni sölu- og markaðsherferða, umsjón með starfsmönnum félagsins og önnur verkefni sem honum eru falin af stjórn félagsins í samræmi við viðteknar venjur og gildandi lög.
3. Þá segir í gr. 1.3 að framkvæmdastjóri skuli inna af hendi samviskusamlega og af kostgæfni öll þau verk sem félagið og stjórn þess treysti honum fyrir, auk allra annarra verka er þurfi að vinna fyrir félagið. Samkvæmt gr. 1.4 skyldi framkvæmdastjóri gæta þess í hvívetna að rækja störf sín í þágu félagsins í samræmi við ákvæði laga um einkahlutafélög nr. 138/1994 og starfsreglur stjórnar sem séu í gildi hverju sinni. Auk þess skyldi framkvæmdastjóri gæta þess í hvívetna að rækja störf sín í þágu félagsins í samræmi við góðar venjur.
4. Fram kemur í gr. 1.6 í ráðningarsamningnum að framkvæmdastjóri skuli ávallt leita eftir samþykki stjórnar ef um óvenjulegar eða meiriháttar ráðstafanir eða ákvarðanir sé að ræða og starfa eftir samþykktum og ákvörðunum stjórnar hverju sinni.
5. Í gr. 1.8 kemur fram að framkvæmdastjóri ráði starfsmenn til félagsins að höfðu samráði við stjórn þess. Þá segir í gr. 1.9 að framkvæmdastjóri fari með prókúru félagsins og í gr. 1.10 að hann skuli vinna þau verk sem þarf innan hæfilegra tímamarka sem honum beri að sinna í þágu félagsins sem og þau verk sem stjórn félagsins feli honum í hvert og eitt sinn.
6. Fram kemur í gr. 2.3 í ráðningarsamningnum að hann sé uppsegjanlegur af hálfu hvors aðila um sig með þriggja mánaða fyrirvara. Uppsögn skuli ávallt vera skrifleg og taka gildi frá næstu mánaðamótum eftir að skrifleg uppsögn berst gagnaðila. Um riftun kemur fram í gr. 2.5 að félagið geti rift ráðningarsamningnum við starfsmanninn einhliða með tilkynningu til starfsmannsins, komi til þess að starfsmaður vanefni samninginn verulega. Tilgreind eru tiltekin atvik sem teljist til verulegra vanefnda en tekið er fram að sú upptalning sé á engan hátt tæmandi. Meðal þeirra atvika sem nefnd eru, í gr. 2.5.1, er ef starfsmaður brýtur starfsskyldur sínar verulega eða brýtur ítrekað gegn fyrirmælum stjórnar þrátt fyrir áminningar, séu fyrirmælin innan starfssviðs starfsmanns. Jafnframt, í gr. 2.5.2, ef starfsmaður brýtur í starfi sínu eða einkalífi ákvæði almennra hegningarlaga nr. 19/1940 eða refsiákvæði annarra laga. Enn fremur, í gr. 2.5.3, ef starfsmaður brýtur á annan hátt gegn skyldum sínum, svo sem trúnaðarskyldum og/eða ákvæðum um samkeppnishömlur. Riftun skuli vera skrifleg og rökstudd og taki hún gildi um leið og hún hafi verið móttekin af starfsmanni með sannanlegum hætti. Komi til slíkrar riftunar af hendi félagsins sé félagið þegar laust undan öllum skyldum um greiðslu fullra launa, hlunninda eða annarra greiðslna til starfsmanns frá og með riftunardegi.
7. Með riftunarbréfinu, dags. 16. mars 2022, var stefnanda tilkynnt um riftun ráðningarsamningsins sem tæki gildi frá og með þeim degi. Fram kemur að riftunin sé byggð á gr. 2.5.1 í ráðningarsamningi aðila. Þrátt fyrir ítrekaðar áminningar og samtöl um væntingar og skyldur í starfi meti félagið það svo að starfsmaðurinn hafi ekki staðið undir væntingum og ábyrgð. Á fundi um stefnumótun og rekstraráætlun 21. janúar 2022 hafi starfsmanninum verið gefin munnleg viðvörun. Þrátt fyrir það hafi félagið ekki fengið í hendur rekstraráætlun eða drög að fullnægjandi áætlun fyrir rekstur félagsins. Starfsmaðurinn hafi skuldbundið félagið til langvarandi samninga, þvert á fyrirmæli stjórnar, sem ekki séu félaginu fyrir bestu og muni hafa í för með sér fjárhagslegan skaða fyrir félagið. Þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir fjármálastjóra hafi starfsmaðurinn ekki skilað inn gögnum um eigin úttektir á [...]stað félagsins. Kallað hafi verið eftir stöðu úttekta úr bókhaldskerfi og upphæðin dregin af launauppgjöri starfsmannsins. Því meti félagið það svo að forsendur til frekara ráðningarsambands séu brostnar.
8. Einnig liggur fyrir annað bréf stefnda til stefnanda, dags. 16. mars 2022. Þar er staðfest að gengið hafi verið frá starfslokum stefnanda og þau séu samkvæmt samkomulagi dagsett þann dag og starfsmaðurinn muni fá greidd laun til þess dags. Við starfslok skuli starfsmaðurinn skila til félagsins öllum eignum félagsins og/eða upplýsingum er varða félagið og kunni að vera í hans vörslum.
9. Með bréfi sérfræðings hjá VR til stefnda, dags. 22. mars 2022, var riftuninni og forsendunum að baki henni mótmælt, m.a. því að gripið hefði verið til ráðstöfunarinnar án undanfarandi skriflegrar áminningar.
10. Með bréfi lögmanns stefnda til stefnanda, dags. 7. apríl 2022, var farið nánar yfir ástæður riftunarinnar. Fram kemur að staðið hafi til að 10. janúar það ár færi fram stjórnarfundur þar sem stefnandi myndi kynna rekstraráætlun fyrir árið 2022, sem og stefnumótun ársins, hverjar áherslurnar ættu að vera í rekstrinum og leggja þær fram til samþykkis. Boðað hafi verið til fundarins með eins mánaðar fyrirvara og stefnandi ítrekað verið upplýstur um mikilvægi hans. Þegar komið hafi að fundinum hafi stefnandi, að sögn stefnda, ekki undirbúið fundinn og því hafi nauðsyn borið til að fresta honum. Fundurinn hafi loks farið fram 21. janúar 2022. Að sögn stefnda hafi stefnandi mætt svo til óundirbúinn á fundinn og litlu getað svarað um stefnumótun ársins. Eina rekstraráætlunin sem stefnandi hafi verið með hafi verið fyrstu drög að fjárhagsáætlun sem fjármálastjóri félagsins hafi útbúið.
11. Eftir þennan fund hafi stjórnarformaður stefnda veitt stefnanda formlega áminningu og fjármálastjóri félagsins verið viðstödd þegar sú áminning var veitt. Sérstaklega hafi verið rætt um, og það að sögn stefnda verið ítrekað nokkrum sinnum eftir fundinn, að þarna hefði stefnandi fengið „stóra gula spjaldið“. Að sögn stefnda hafi stefnandi þó ekki bætt ráð sitt og ekki komið fram með raunverulega stefnumótun eða rekstraráætlun þrátt fyrir ítrekanir af hálfu stjórnarformanns stefnda. Því hafi verið til staðar grundvöllur riftunar.
12. Ofan á þetta hafi síðan bæst að stefnandi hafi að sögn stefnda gert langvarandi samning fyrir félagið, þvert á skýr fyrirmæli stjórnar, og þar með brotið trúnaðarskyldur sínar hvað það varðar. Að auki hafi verið ljóst að stefnandi hafi ítrekað tekið út af [...]stað stefnda án þess að skila inn gögnum hvað þær úttektir varðar.
13. Auk þess voru í bréfinu, dags. 7. apríl 2022, rakin fleiri atriði sem stjórn stefnda hefði komist að eftir riftunina og hefðu að mati stefnda ein og sér réttlætt riftun. Í því sambandi voru tilgreind málefni sex starfsmanna sem ekki hefðu verið gerðir ráðningarsamningar við og/eða hefðu ekki fengið greidd laun sem þeir hefðu átt rétt á. Í framburði C fyrir dómnum kom m.a. fram, hvað þetta snertir, að nokkuð hafi verið um að stefnandi hefði samið við einstaklinga um að þeir fengju greitt fyrir störf sín fyrir stefnda með öðrum hætti en með peningum og að í sumum tilvikum hafi kjörin ekki staðist ákvæði kjarasamninga um lágmarkslaun. C mun hafa séð um fjármálastjórn stefnda en hún gegnir starfi fjármálastjóra móðurfélags stefnda.
14. Þá var þess getið í bréfinu, dags. 7. apríl 2022, að fjármálastjóri og stjórn hefðu ítrekað óskað eftir því að stefnandi skilaði inn birgðatalningu. Eftir riftun ráðningarsamningsins hafi komið í ljós að þetta hafi ekki verið gert og enn sé til staðar óreiða þegar komi að birgðum hjá stefnda. Síðan hafi komið í ljós úttektir á greiðslukort stefnda sem engar nótur eða reikningar séu fyrir, m.a. vegna barúttekta, leigubíla o.fl., sem erfitt sé að sjá hvernig geti tengst rekstri stefnda. Því virðist sem stefnandi hafi notað fjármuni félagsins til að greiða fyrir persónulega notkun. Enn fremur var rakið að í ljós hefði komið að stefnandi hefði óskað eftir því við starfsmenn félagsins að settur yrði hugbúnaður í 12 tölvur til að grafa eftir rafmyntum, annar hugbúnaður en tíðkaðist hjá stefnda, og að tölvurnar yrðu tengdar við rafmyntaveski stefnanda en ekki stefnda. Fyrrgreind riftun ráðningarsamningsins var áréttuð með bréfinu og auk þess lýst yfir sjálfstæðri riftun á honum vegna þeirra verulegu vanefnda sem hefðu komið í ljós eftir að stefnandi lauk störfum.
15. Farið var yfir sömu atriði og í fyrrgreindu bréfi lögmanns stefnda til stefnanda í bréfi lögmanns stefnda til VR, sem einnig er dagsett 7. apríl 2022. Því bréfi var svarað með bréfi VR til stefnda, dags. 18. maí 2022. Þar var skorað á stefnda að greiða stefnanda tiltekna fjárhæð, sem er nokkurn veginn sú sama og í dómkröfu stefnanda í málinu, nánar tiltekið einni krónu hærri. Sú krafa var ítrekuð með bréfi lögmanns stefnanda til stefnda, dags. 7. júní 2022.
16. Samkvæmt framlögðum launaseðlum stefnanda námu mánaðarlaun hans 867.250 krónum þegar honum var sagt upp störfum og ökutækjastyrkur 50.000 krónum. Í kjarasamningi milli VR og Samtaka atvinnulífsins, sem gilti frá 1. apríl 2019 til 1. nóvember 2022, var kveðið á um að orlofslaun skyldu vera 10,17% af öllu kaupi, hvort sem væri fyrir dagvinnu, eftirvinnu eða yfirvinnu. Desemberuppbót skyldi nema 98.000 krónum árið 2022 og orlofsuppbót 53.000 krónum. Við útreikning orlofsuppbótar og desemberuppbótar skyldi fullt ársstarf teljast 45 unnar vikur eða meira fyrir utan orlof.

Fundir um rekstur stefnda o.fl.

1. Fyrir liggur fundargerð rekstrarfundar stefnda 20. desember 2021 vegna nóvember það ár. Þar kemur m.a. fram að ákveðið hafi verið að fara í vinnu við rekstraráætlun fyrir árið 2022 í janúar þegar niðurstöður desembermánaðar liggi fyrir. Undir liðnum „Aðgerðapunktar“ er nefnt að stefnandi taki saman stefnumótun fyrir stefnda 2022 og kynni hvernig tekjumarkmiði skuli náð, mánudaginn 10. janúar kl. 11. Fram kom í vitnisburði C, fjármálastjóra félagsins sem á stefnda, fyrir dómnum að áhersla hafi verið lögð á gerð rekstraráætlunarinnar, m.a. í ljósi þess að starfsemi stefnda hafi hafist haustið 2021 og lítil reynsla því verið komin af rekstrinum. Ábyrgð á gerð tekjuhliðar rekstraráætlunarinnar hafi hvílt á stefnanda.
2. Haldinn mun hafa verið fundur hjá stefnda um stefnumótun vegna ársins 2022 21. janúar það ár, sbr. fundarboð sem lagt hefur verið fram. Í vitnisburði C kom fram að stefnandi hafi ekki verið tilbúinn með tekjuáætlun þá og hafi ekki verið með á reiðum höndum röksemdir að baki því litla sem hann hafi verið búinn að gera hvað það varðar.
3. Þá liggur fyrir fundargerð vegna rekstrarfundar stefnda 28. febrúar 2022. Fram kemur að stefnandi, stjórnarformaður stefnda og fjármálastjóri stefnda hafi setið fundinn. Bókað var að tekjuáætlun vegna ársins 2022 væri „að verða klár“. Fjármálastjóri, stjórnarformaður og stefnandi muni hittast í næstu viku og yfirfara hana. Fjármálastjóri leggi mikla áherslu á að hún verði kynnt og tilbúin sem allra fyrst. Í vitnisburði C fyrir dómnum kom fram að tekjuáætlunin hafi enn ekki verið tilbúin á umræddum fundi. Eigandi félagsins hafi verið mjög ósáttur við það enda hafi margoft verið búið að ítreka við stefnanda mikilvægi þess að útbúa hana.

Samningur um aðstöðuleigu

1. Fyrir liggur samningur, dags. 4. febrúar 2022, milli stefnda og D um aðstöðuleigu fyrir 30.000 króna mánaðargjald. Fram kemur að samningurinn gildi í 12 mánuði. Að þeim tíma loknum framlengist hann sjálfkrafa og verði þaðan í frá uppsegjanlegur með tveggja mánaða fyrirvara.

Samningur við bílaleigu

1. Í samningi stefnda við E um leigu á bílaleigubíl kemur fram að leigutíminn sé frá 11. febrúar 2022 til 11. febrúar 2023. Leiguverð nemi 99.500 krónum á mánuði, þar af tryggingar 10.950 krónum. Tilgreindur er ökumaðurinn I. Í reikningi frá bílaleigunni vegna tímabilsins frá 11. til 28. febrúar 2022 kemur fram að leigugjald vegna tímabilsins sé 56.925 krónur og verð trygginga 7.039 krónur, þ.e. alls 63.964 krónur. Þá liggja fyrir tölvupóstsamskipti milli stefnanda og C, fjármálastjóra félagsins sem á stefnda, vegna þessa frá 28. febrúar 2022. Í tölvupósti stefnanda kemur fram að þetta sé bílaleigubíll sem tiltekinn nafngreindur einstaklingur sé með og að þetta sé hluti af samningi þangað til hann fari á laun. Fjármálastjórinn kveðst ekki geta samþykkt svona vinnubrögð, þ.e. að greitt sé fyrir bíl fyrir aðila innan félagsins sem ekki sé á launaskrá. Í vitnisburði fjármálastjórans fyrir dómnum kom fram að ekki hafi legið fyrir samþykki vegna þessarar ráðstöfunar en að hún hafi slitið umræddum samningi 15. mars 2022.

Rafmyntagröftur

1. Fyrir liggja tölvupóstsamskipti, frá 6. apríl 2022, milli stjórnarformanns stefnda og tiltekins starfsmanns varðandi rafmyntagröft. Þar staðfestir starfsmaðurinn að stefnandi hafi beðið hann um að grafa eftir rafmyntum í 12 tölvum hjá stefnda, að hugbúnaðurinn sé ekki sá sami og notaður sé í öðrum tölvum hjá stefnda, að stefnandi hafi beðið hann um að tengja sitt eigið persónulega rafmyntaveski við rafmyntanámið og því hafi ávinningur starfseminnar borist beint til hans en ekki til stefnda og enn fremur að stefnandi hafi verið hans yfirmaður, hann hafi því verið að fylgja fyrirmælum hans og treyst því að hann væri að breyta rétt. Starfsmaðurinn staðfesti fyrir dómnum að hafa átt í umræddum tölvupóstsamskiptum og gat þess jafnframt að hugbúnaðurinn hefði fyrst verið tengdur veski stefnda en stefnandi hafi beðið hann um að færa það yfir á annað veski.

Tölvupóstsamskipti fjármálastjóra stefnda og stefnanda varðandi ýmis atriði

1. Með tölvupósti 10. janúar 2022 minnti fjármálastjóri stefnda stefnanda á að samþykkja þrjá reikninga sem hún kvaðst áður hafa sent honum póst um fyrir helgina á undan. Til viðbótar minnti hún hann á að senda sér einn reikning til viðbótar frá tilteknum birgi. Þá liggur fyrir tölvupóstur frá fjármálastjóranum til stefnanda, frá 6. mars 2023, þar sem hún minnti hann á að samþykkja reikninga á mánudögum og fimmtudögum og gat þess að margir reikningar væru ósamþykktir og a.m.k. einn þeirra til greiðslu þann dag.
2. Með tölvupósti 16. febrúar 2022 spurði fjármálastjóri stefnda stefnanda út í tiltekin atriði varðandi tekjur stefnda af rafmynt í janúar það ár og um skiptingu húsaleigu milli stefnda og annars félags. Með tölvupósti degi síðar spurði fjármálastjórinn stefnanda hvort það gæti staðist að seðlar hefðu síðast verið lagðir inn í byrjun nóvember og kvað það algjörlega óásættanlegt ef rétt reyndist. Í svarpósti sama dag, 17. febrúar, kvaðst stefnandi hafa rekið eftir því daginn áður að fá betri skýrslu varðandi rafmyntirnar. Þá kvað hann það ekki stemma að síðast hefði verið lagt inn í nóvember, án þess þó að skýra það frekar. Í svari fjármálastjórans sama dag kvaðst hún sjá innborgun 3. janúar, spurði hvort það passaði að búið væri að leggja inn tvisvar og bað stefnanda vinsamlegast að leggja inn vikulega. Stefnandi svarar sama dag á þann veg að það stemmi og svo verði lagt inn vikulega eins og rætt hafi verið um í síðasta símtali. Í svari fjármálastjórans frá sama degi segir að rætt hafi verið um það fyrir nokkrum mánuðum að það yrði vikulegt og hann megi „endilega leggja inn þennan eina og hálfan mánuð fyrir helgi“.

Færslur af kreditkortayfirliti stefnda

1. Á framlögðu yfirliti yfir færslur af kreditkorti stefnda á tímabilinu frá 25. febrúar 2022 til 26. mars sama ár sést færsla að fjárhæð 23.980 krónur til F 1. mars og færslur 7. sama mánaðar að fjárhæð 3.840 krónur og 4.760 krónur til Hreyfils og að fjárhæð 84.933 krónur til G.

Helstu málsástæður stefnanda

1. Stefnandi byggir á því að stefndi hafi staðið með ólögmætum hætti að uppsögn hans. Því sé gerð krafa um bætur og orlof sem nemi launum út lögmætan uppsagnarfrest. Sú meginregla gildi í vinnusambandi að óheimilt sé að segja upp starfsmanni fyrirvaralaust nema að undangenginni aðvörun. Áminning skuli vera skrifleg og skýr hvað varðar efni og hvaða afleiðingu það hafi í för með sér ef ekki er bætt úr vanefnd. Í málinu sé deilt um hvort áminning hafi verið gefin en stefnandi neiti því að hann hafi fengið áminningu. Þó beri að hafa í huga að þær ávirðingar sem fram hafi komið í bréfi lögmanns stefnanda, dags. 7. apríl 2022, séu ekki tilefni áminningar eða fyrirvaralausrar uppsagnar. Ekki sé hægt að líta á þær ávirðingar öðruvísi en sem eftiráskýringar frekar en forsendur uppsagnar. Ekkert liggi fyrir um að stefnandi hafi verið áminntur fyrir starfsmannamál, fjármál félagsins eða rafmyntagröft. Engin þeirra röksemda sem fram komi í bréfinu hafi bent til þess að stefnandi hefði brotið af sér, né heldur að meint brot hans hefðu verið með þeim hætti að réttlætt gæti fyrirvaralausa uppsögn.
2. Ásökunum um að stefnandi hafi skuldbundið stefnda án heimildar sé mótmælt. Málið varðandi bílaleigubifreiðina hafi snúist um leigu á henni fyrir verktaka og leigukjör. Bifreiðinni hafi síðar verið skilað án nokkurrar skuldbindingar gagnvart félaginu.
3. Stefnanda hafi verið greidd laun til þess dags er honum var sagt upp, 16. mars 2022. Hann eigi því rétt til bóta sem nemi mismun á launum út mars 2022. Krafa um það nemi 377.254 krónum og eftirstöðvar af ökutækjastyrk þann mánuð 21.739 krónum. Einnig eigi stefnandi rétt til 10,17% orlofs á útistandandi laun í mars 2022 að fjárhæð 38.367 krónur (377.254 krónur x 10,17%). Þá eigi stefnandi rétt til launa á þriggja mánaða uppsagnarfresti, vegna apríl, maí og júní 2022, 875.125 króna fyrir hvern mánuð auk 50.000 króna í ökutækjastyrk á mánuði, eða alls 2.775.375 króna (925.125 krónur x 3). Enn fremur eigi stefnandi rétt til 10,17% orlofs á laun í uppsagnarfresti, alls að fjárhæð 267.000 krónur (2.625.375 krónur x 10,17%).
4. Jafnframt sé gerð krafa um hlutdeild í orlofs- og desemberuppbótum. Orlofsuppbót hafi samkvæmt kjarasamningi numið 53.000 krónum árið 2022 og miðast við 45 vikur. Stefnandi hafi samkvæmt útgefnum launaseðlum áunnið sér hlutfall af orlofsuppbót í 5,38 vikur. Fjárhæð kröfu vegna þessa nemi því 6.338 krónum ((53.000 krónur/45) x 5,38). Samkvæmt kjarasamningi sé orlofsuppbót einnig 53.000 krónur árið 2023 og miðist við 45 vikur. Stefnandi hafi samkvæmt útgefnum launaseðlum verið búinn að ávinna sér hlutfall af orlofsuppbót í níu vikur. Fjárhæð kröfu vegna þessa nemi því 10.600 krónum ((53.000 krónur/45) x 9).
5. Desemberuppbót hafi samkvæmt kjarasamningi numið 98.000 krónum árið 2022 og miðast við 45 vikur. Stefnandi hafi samkvæmt útgefnum launaseðlum áunnið sér hlutfall af desemberuppbót í 16,37 vikur. Því sé gerð krafa um hana að fjárhæð 35.667 krónur ((98.000 krónur/45) x 16,37).
6. Samkvæmt gr. 1.9 í kjarasamningi VR og SA eigi laun að greiðast fyrsta dag eftir að þeim mánuði lýkur sem laun eru greidd fyrir. Að auki skuli vinnuveitandi greiða áunnið orlof til launþega við lok ráðningarsambands samkvæmt 8. gr. orlofslaga nr. 30/1987.
7. Þar sem innheimtutilraunir, sbr. bréf frá VR, dags. 18. maí 2022, og ítrekunarbréf frá lögmanni stefnanda, dags. 7. júní 2022, hafi reynst árangurslausar sé málshöfðun nauðsynleg. Gerðar séu ýtrustu kröfur samkvæmt lögum og kjarasamningum.

Helstu málsástæður stefnda

Vanræksla á stefnumótun og gerð rekstraráætlunar

1. Af hálfu stefnda kemur fram að stefndi hafi í lok árs 2021 verið farinn að hafa áhyggjur af því að stefnandi væri ekki að sinna starfi sínu sem skyldi. Starfssvið stefnanda hafi verið ítarlega skýrt í ráðningarsamningi en stjórn stefnda hafi ekki þótt stefnandi sinna því nægilega vel. Hinn 10. janúar 2022 hafi staðið til að fram færi stjórnarfundur þar sem stefnandi kynnti rekstraráætlun fyrir árið 2022 sem og stefnumótun ársins, hverjar áherslurnar ættu að vera í rekstrinum og legði þær fram til samþykkis stjórnar. Boðað hafi verið til fundarins með um þriggja vikna fyrirvara og stefnandi ítrekað verið upplýstur um mikilvægi hans.
2. Þegar fór að líða að umræddum fundi hafi komið í ljós að stefnandi hafði ekki undirbúið hann þrátt fyrir fyrrgreindan undanfara og því hafi verið nauðsynlegt að fresta honum. Hann hafi svo farið fram 21. janúar 2022. Stefnandi hafi að sögn stefnda mætt óundirbúinn á fundinn og litlu getað svarað um stefnumótun ársins. Eina rekstraráætlunin sem hann hafi lagt fram hafi verið fyrstu drög að fjárhagsáætlun sem fjármálastjóri félagsins hafði undirbúið. Líkt og gefi að skilja hafi eigandi stefnda, stjórnarformaður og fjármálastjóri verið mjög óánægð með þessi vinnubrögð og talið þau vera skýrt brot á skyldum framkvæmdastjóra félagsins.
3. Eftir fundinn hafi stefnanda verið veitt formleg munnleg áminning af stjórnarformanni félagsins. Sérstaklega hafi verið rætt um, og það ítrekað nokkrum sinnum eftir fundinn, að þarna hefði stefnandi fengið „stóra gula spjaldið“.
4. Þrátt fyrir áminningu vegna starfa stefnanda hafi stefndi talið að stefnandi hefði ekki bætt ráð sitt og þannig ekki komið fram með raunverulega stefnumótun eða rekstraráætlun, þrátt fyrir ítrekanir af hálfu stjórnarformanns félagsins. Til að mynda megi benda á að í fundargerð rekstrarfundar þann 28. febrúar 2022, fimm vikum eftir að áminning var veitt, hafi verið bókað og lögð áhersla á að það væri mikilvægt að rekstraráætlun yrði lögð fram sem fyrst. Nýr fundur hafi verið boðaður í vikunni á eftir en án árangurs. Þar að auki hafi samskipti við stefnanda verið regluleg og hafi hann oft verið munnlega minntur á mikilvægi þess að skila inn rekstraráætlun sem fyrst.

Samningar gerðir í heimildarleysi o.fl.

1. Í byrjun árs 2022 hafi stefnandi svo, þvert á fyrirmæli stjórnar, gert 12 mánaða samning fyrir hönd félagsins um leigu á bílaleigubíl fyrir aðila sem ekki var starfsmaður félagsins heldur ráðgjafi. Auk þess hafi stefnandi, án heimildar frá stjórn, gert langtímasamning til 14 mánaða um aðgangskort á D. Samningurinn, dags. 2 febrúar 2022, hafi verið tímabundinn og óuppsegjanlegur til 12 mánaða og að því liðnu hafi hann orðið ótímabundinn með tveggja mánaða uppsagnarfresti. Enn fremur hafi komið í ljós að stefnandi virðist ítrekað hafa tekið út af [...]stað stefnda án þess að gera skuldirnar upp mánaðarlega með launum.

Riftun ráðningarsamnings og atriði sem komu í ljós í framhaldi af henni

1. Vegna framangreinds hafi ráðningarsamningi við stefnanda verið rift með bréfi 16. mars 2022 samkvæmt heimild í 2.5. gr. hans, m.a. vegna verulegs brots á starfsskyldum. Sama dag hafi verið gengið frá starfslokum og stefnandi ritað undir staðfestingu þess efnis. Eftir riftun ráðningarsamnings hafi stjórn haft tök á að fara nánar yfir daglegan rekstur félagsins, þ.e. starfssvið stefnanda sem framkvæmdastjóra félagsins. Við þá skoðun hafi komið í ljós frekari og alvarlegar brotalamir sem einar og sér hafi falið í sér verulegar vanefndir sem hafa í för með sér riftun ráðningarsamnings.
2. Í fyrsta lagi hafi komið í ljós að starfsmannamál félagsins hafi verið í ólestri. Þvert á reglur hafi ráðningarsamningar ekki verið gerðir við starfsmenn og kjör þeirra hafi verið á reiki. Að auki hafi starfsmenn ekki fengið greidd laun í samræmi við vinnuframlag. Af hálfu stefnda eru nafngreindir sex starfsmenn sem þannig hafi háttað til um. Einn þeirra hafi verið ráðinn til stefnda sem kokkur. Enginn ráðningarsamningur hafi verið gerður við hann og kjör hafi verið á reiki. Hann hafi starfað frá 1. febrúar 2021 og til loka mars án þess að gerður væri við hann samningur eða hann fengi nokkuð greitt. Annar hafi verið ráðinn í hlutastarf án ráðningarsamnings. Hann hafi ekki fengið greidd laun en verið lofað vöruúttekt sem ekki hafi verið staðið við. Sá þriðji hafi verið ráðinn í hlutastarf án samnings og ekkert skráð um kjör. Laun hafi ekki verið greidd fyrir febrúar. Sá fjórði hafi verið ráðinn án samnings en fengið greiddar verktakagreiðslur. Gerður hafi verið árssamningur um bílaleigubíl fyrir hann án samþykkis og þvert á vilja stjórnar. Sá fimmti hafi unnið 12 tíma vakt en ekki fengið greitt þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir um greiðslur. Sá sjötti hafi verið ráðinn í 25% starf án þess að umsamið hafi verið hvað hann ætti að gera.
3. Í öðru lagi hafi komið í ljós að fjármál stefnda hafi verið í óreiðu. Í því sambandi nefnir stefndi vanhöld á lögmætri skráningu í bókhald um ýmsar birgðir, verulega vankanta á samþykkt reikninga og að iðulega hafi reikningum eða nótum ekki verið skilað vegna viðskipta, þrátt fyrir áminningar. Til dæmis hafi stefnandi ítrekað samþykkt reikning frá Íslensku gámaþjónustunni upp á 51.000 krónur fyrir gám sem var löngu farinn. Auk þess hafi skort verulega á að stefnandi færi eftir fyrirmælum um að leggja seðla inn í banka. Hann hafi fengið fyrirmæli um að gera það vikulega en komið hafi í ljós um miðjan febrúar að það hefði aðeins verið gert tvisvar á þriggja til fjögurra mánaða tímabili. Við nánari skoðun á fjármálum félagsins hafi einnig vaknað grunur um að greiðslukort félagsins hefði verið notað í persónulegum tilgangi. Á greiðslukortunum hafi verið ýmsar úttektir sem engar nótur eða reikningar hafi verið fyrir og ekki hægt á grundvelli gagna að tengja rekstri stefnda, þ.m.t. vegna barúttekta og leigubíla. Við starfslok hafi verið dregnar af launauppgjöri hans óútskýrðar færslur sem hann skilaði ekki kvittunum fyrir. Aukinheldur hafi stefnanda láðst að sjá til þess að úttektir hans af [...]stað stefnda, sem og úttektir annarra starfsmanna, væru gerðar upp við mánaðarlegt launauppgjör.
4. Það sem stefndi hafi þó talið alvarlegast hafi verið að í þriðja lagi hafi vaknað grunur um að stefnandi væri að nýta aðstöðu fyrirtækisins til rafmyntagraftar í eigin þágu. Stefndi reki [...] á daginn og utan hefðbundins opnunartíma sé því fjöldinn allur af tölvum sem ekki séu annars í notkun við [...]. Vegna þess nýti stefndi aðstöðu sína til rafmyntagraftar á þeim tíma. Slík starfsemi sé kostnaðarsöm og orkufrek og ekki á allra færi. Eftir riftun ráðningarsamnings hafi komið í ljós að stefnandi hafði óskað eftir því við starfsmann félagsins að settur yrði hugbúnaður í 12 tölvur í [...] til þess að grafa eftir rafmyntum. Í sjálfu sér falli þetta innan starfssviðs framkvæmdastjóra, enda liður í að auka tekjur félagsins. Hins vegar hafi stefnandi, að sögn umrædds starfsmanns, óskað eftir því að annar hugbúnaður yrði notaður við gröftinn en sá sem settur sé upp á aðrar tölvur félagsins sem notaðar séu í rafmyntagröft. Að sögn sama starfsmanns hafi stefnandi óskað eftir því að hans eigið rafmyntaveski (e. crypto wallet) yrði tengt við rafmyntagröft þessara 12 tölva en ekki veski félagsins. Þannig hafi verið útlit fyrir að stefnandi hefði misnotað aðstöðu sína til að afla sjálfum sér persónulega fjárhagslegs ávinnings á kostnað stefnda.
5. Vegna þessarar háttsemi, sem komið hafi í ljós eftir riftun ráðningarsamnings stefnanda, hafi fyrri riftun verið ítrekuð með bréfi til stefnanda þann 7. apríl 2022 og jafnframt lýst yfir sjálfstæðri riftun á ráðningarsamningi vegna hinna síðastnefndu atriða.
6. Með tölvupósti 11. apríl 2022 hafi stefnandi veitt þær skýringar að hann hafi ekki tengt sitt veski heldur veski stefnda við gröftinn. Stefndi telur þetta rangt, sbr. framlagða yfirlýsingu starfsmanns stefnda þess efnis, auk þess sem stefndi hafi hvorki vitað um umræddan gröft né haft aðgang að rafmyntinni. Þar af leiðandi hafi stefndi enga vitneskju um þá fjárhæð sem sé þar inni eða kunni einhvern tímann að hafa verið þar inni. Enn fremur hafi stefnandi beðið um „ETH addressu“ svo að hann gæti „komið þessu frá [sér]“. Erfitt sé að túlka það sem svo að rafmyntirnar hafi verið geymdar í veski stefnda eins og stefnandi hafi haldið fram. Rafmyntirnar hafi enn ekki verið millifærðar inn á veski stefnda.

Riftunin 16. mars 2022

1. Stefndi byggir sýknukröfu sína aðallega á því að riftun ráðningarsamningsins 16. mars 2022 hafi verið lögmæt. Brot stefnanda á starfsskyldum sínum í tengslum við stefnumótun og rekstraráætlun, sem stefnandi hafi fengið munnlega áminningu um, nægi eitt og sér til riftunar ráðningarsamnings. Í því sambandi vísar stefndi til ákvæða 1. gr. ráðningarsamnings aðila um starfssvið framkvæmdastjóra, sérstaklega gr. 1.2, 1.3, 1.4 og 1.10, en efni þeirra er rakið í málsatvikalýsingu hér að framan. Stefnandi bendir á að í gr. 1.2 sé áætlanagerð sérstaklega nefnd á nafn. Enn fremur vísar stefndi til gr. 2.5 í ráðningarsamningnum, þess efnis að það teljist til verulegrar vanefndar þegar starfsmaður brýtur starfsskyldur sínar verulega eða brýtur ítrekað gegn fyrirmælum stjórnar, þrátt fyrir áminningar.
2. Rekstraráætlun sé grundvöllur að rekstri félaga og af því leiði að það sé ein aðalskylda framkvæmdastjóra að útbúa hana. Stjórn hafi einnig verið búin að undirstrika mikilvægi hennar við stefnanda. Þrátt fyrir það hafi stefnandi ekki útbúið rekstraráætlun á þeim tíma sem óskað var eftir svo hægt væri að leggja fram á stjórnarfundi til samþykktar. Því hafi þurft að fresta fundinum, þrátt fyrir að boðað hafi verið til hans með mánaðar fyrirvara. Að sögn stefnda hafi stefnandi síðan mætt óundirbúinn og án rekstraráætlunar á næsta stjórnarfund.
3. Með þessu athæfi hafi stefnandi brotið verulega gegn starfsskyldum sínum, þar með töldum til áætlanagerðar (gr. 1.2 í ráðningarsamningi), að inna þau störf sem félagið og stjórn fela honum samviskusamlega og af kostgæfni (gr. 1.3) og að vinna þau verk sem honum eru falin innan hæfilegra tímamarka (gr. 1.11). Bein fyrirmæli frá stjórn um gerð rekstraráætlunar hafi legið fyrir í desember 2021 þegar fundurinn var boðaður. Úr þessu hafi ekki verið bætt þrátt fyrir áskoranir og samtöl um væntingar, allt þangað til 16. mars 2022 þegar samningnum hafi verið rift. Stefnandi hafi því fengið margar áminningar um að skila rekstraráætlun og brotið með því starfsskyldur sínar verulega og farið ítrekað gegn fyrirmælum stjórnar. Því hafi riftun verið lögmæt með vísan til gr. 2.5 í ráðningarsamningi.
4. Í öðru lagi hafi riftunin verið lögmæt þar sem áminning hafi verið gefin varðandi það brot sem riftunin varðaði. Mótmælt sé málatilbúnaði stefnanda þess efnis að hann hafi ekki verið áminntur í starfi, hvorki munnlega né skriflega, fyrir brot á starfsskyldum sínum.
5. Eftir fundinn þann 21. janúar hafi stjórnarformaður stefnda veitt stefnanda munnlega áminningu vegna framangreinds brots á ráðningarsamningi. Áminningin hafi verið bæði skýr hvað varðar efni og afleiðingu og hún varðað sérstaklega vinnubrögð hans í tengslum við skil á rekstraráætlun. Enn fremur hafi stefnanda mátt vera ljóst að til brottrekstrar kæmi ef frekari vanefndir yrðu vegna þessa en stefndi hafi lýst því yfir að þarna væri stefnandi að fá „stóra gula spjaldið“. Alkunna sé að tvö gul spjöld geri rautt, sem varði brottrekstur af velli í íþróttaheiminum. Þar að auki hafi verið tekið fram að gula spjaldið væri „stórt“ sem hafi gefið skýrlega til kynna að lítið þyrfti til viðbótar til að ávinna sér rauða spjaldið.
6. Þau atriði sem einnig séu nefnd í riftunarbréfi, þ.e. leiga á bílaleigubíl þvert á skýr fyrirmæli stjórnar sem og skortur á skilum á gögnum um úttektir, varði einnig sama efni og áminnt hafi verið fyrir, þ.e. brot á starfsskyldum og brot gegn fyrirmælum stjórnar. Riftun sé einnig byggð á skýru ákvæði ráðningarsamnings sem stefnandi hafi kynnt sér og þekki.
7. Stefndi byggir að auki á því að riftun á grundvelli framangreindra atriða hefði verið heimil, hvort sem áminning hafi verið veitt eða ekki, enda sé um að ræða verulega vanefnd á ráðningarsamningi.

Árétting riftunar eða sjálfstæð riftun með bréfinu, dags. 7. apríl 2022

1. Verði ekki fallist á að riftun 16. mars 2022 hafi verið lögmæt byggir stefndi á því til vara að tímamark riftunar ráðningarsamnings verði miðað við 7. apríl 2022. Þau brot sem komið hafi í ljós eftir brottrekstur stefnanda og honum hafi verið tilkynnt um 7. apríl 2022 hafi verið slík að þau réttlæti fyrirvaralausa riftun án undangenginnar áminningar. Um þetta vísar stefndi til gr. 2.5 í ráðningarsamningi sem og almennra meginreglna vinnuréttar um fyrirvaralausa riftun.
2. Notkun á greiðslukorti stefnda í eigin þágu stefnanda og án heimildar réttlæti fyrirvaralausa riftun án undangenginnar áminningar. Riftunin hafi einnig verið heimil á grundvelli meginreglna vinnuréttar. Stefnandi hafi ekki veitt neinar skýringar á þeim úttektum og því verði að leggja til grundvallar að þær tengist ekki rekstri stefnda. Eins hafi rafmyntagröftur í eigin þágu falið í sér gróft brot á starfsskyldum, sem og alvarlegt brot gegn trúnaðarskyldum stefnanda. Þessi tvö brot hafi ein og sér veitt rétt til riftunar án undangenginnar áminningar.
3. Við þetta bætist að stefnandi hafi, eins og að framan greinir, skuldbundið sig í ráðningarsamningi til að annast daglegan rekstur af kostgæfni, samviskusemi og í samræmi við viðteknar venjur og gildandi lög. Skylda sé að gera skriflega ráðningarsamninga samkvæmt lögum og kjarasamningum, sbr. t.d. 1. gr. laga um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda nr. 55/1980 og tilskipun 91/533/EBE, og það sé einnig í samræmi við góðar venjur. Þá sé skylda til greiðslu launa samkvæmt lögum um greiðslu verkkaups nr. 28/1930 og sú skylda hafi hvílt á stefnanda sem framkvæmdastjóra. Vinnulag í tengslum við samþykkt reikninga, innlögn á seðlum í banka og skortur á að rukka fyrir úttektir hans og annarra starfsmanna hafi enn fremur ekki borið keim af kostgæfni eða samviskusemi við daglegan rekstur. Þá hafi birgðatalning og skortur á skilum á kvittunum fyrir reikninga ekki verið í samræmi við lög um bókhald nr. 145/1994 en framkvæmdastjóri skuli, samkvæmt 2. málsl. 3. mgr. 44. gr. laga um einkahlutafélög nr. 138/1994, sjá um að bókhald félagsins sé fært í samræmi við lög og venjur. Vísist t.d. til 1. mgr. 6. gr. og 8. gr. laga um bókhald hvað þetta varðar. Telur stefndi að vanefndir þessar séu svo verulegar, hvort sem litið sé á þær hverja fyrir sig eða saman, að þær réttlæti fyrirvaralausa uppsögn án áminningar.
4. Loks byggir stefndi á því að samkvæmt heildarmati á þeim vanefndum sem hafi verið ljósar 7. apríl 2022, og hafi m.a. verið lýst í riftunarbréfunum 16. mars og 7. apríl 2022, hafi stefnda verið heimilt að rifta ráðningarsamningi stefnanda fyrirvaralaust og án áminningar.

   Forsendur og niðurstöður

5. Deilt er um hvort stefndi hafi verið búinn að veita stefnanda munnlega áminningu áður en ráðningarsamningi aðila var rift 16. mars 2022 og jafnframt um hvort skilyrði hafi verið til að rifta samningnum fyrirvaralaust og án undanfarandi áminningar. Til að fallist verði á að hið síðarnefnda hafi verið heimilt þarf að vera sýnt fram á að stefnandi hafi vanefnt ráðningarsamninginn verulega og stefndi ber sönnunarbyrði fyrir því að það skilyrði sé uppfyllt, sbr. t.d. dóm Landsréttar frá 23. júní 2023 í máli nr. 290/2022.
6. Af gögnum málsins, sérstaklega riftunarbréfi stefnda til stefnanda, dags. 16. mars 2022, og bréfi lögmanns stefnda til stefnanda, dags. 7. apríl sama ár, verður ráðið að ætluð vanræksla stefnanda á gerð rekstraráætlunar fyrir stefnda hafi verið ein meginástæða riftunar ráðningarsamningsins. Samkvæmt fundargerð vegna rekstrarfundar stefnda 20. desember 2021 var ákveðið á fundinum að stefnandi skyldi móta stefnu fyrir stefnda fyrir árið 2022 og kynna á fundi 10. janúar það ár hvernig tekjumarkmiðum skyldi náð. Ekki mun þá hafa verið haldinn fundur þann dag en aftur á móti liggur fyrir að fundað var um stefnumótun 21. þess mánaðar, sbr. einnig fundarboð sem lagt hefur verið fram. Stefndi heldur því fram að engin stefnumótun hafi verið tilbúin á þeim fundi af hálfu stefnanda. Sú fullyrðing fær stuðning af framburði C, fjármálastjóra móðurfélags stefnda, fyrir dómnum en hún mun einnig hafa annast fjármálastjórn hjá stefnda.
7. Stefndi heldur því fram að eftir þennan fund hafi stjórnarformaður stefnda veitt stefnanda munnlega áminningu sem talað hafi verið um sem „stóra gula spjaldið“. Sú fullyrðing er þó ekki studd gögnum eða framburðum fyrir dómnum, öðrum en framburði stjórnarformannsins. Enn fremur liggur hvað þetta snertir fyrir fundargerð frá fundi stefnanda, stjórnarformanns stefnda og fjármálastjóra stefnda 28. febrúar 2022. Bókað var í fundargerð þess fundar að tekjuáætlun vegna ársins 2022 væri „að verða klár“ og að þau þrjú sem sátu fundinn myndu hittast í vikunni á eftir og yfirfara hana. Fjármálastjóri leggi mikla áherslu á að hún verði kynnt og tilbúin sem allra fyrst. Fyrir dómnum bar fjármálastjórinn C um að tekjuáætlunin hafi enn ekki verið tilbúin þá þótt ítrekað hafi verið búið að leggja áherslu á mikilvægi þess við stefnanda og hið sama kom fram í aðilaskýrslu H, stjórnarformanns stefnda.
8. Sönnunargildi framburðar stjórnarformanns stefnda skoðast í ljósi þess að hann er fyrirsvarsmaður aðila málsins. Jafnframt er framburður C metinn í ljósi þess hvaða stöðu hún gegnir hjá stefnda. Á hinn bóginn er til þess að líta að framburðir þeirra og málatilbúnaður stefnda um drátt á gerð rekstraráætlunar af hálfu stefnanda samræmist þeim gögnum sem hér voru rakin, þ.e. fundargerðum vegna fundanna 20. desember 2021 og 28. febrúar 2022. Þá hefur stefnandi að mati dómsins ekki fært fram neinar aðrar haldbærar skýringar á því hvers vegna fresta þurfti fundinum sem vera átti 10. janúar 2022 eða hvers vegna fjalla þurfti að nýju um áætlunargerðina á fundi 28. febrúar 2022, þrátt fyrir fundinn sem fram fór 21. janúar sama ár. Af framangreindu sýnist ljóst að í lok febrúar 2022, þegar tveir mánuðir voru liðnir af því rekstrarári, hafi stefnandi enn ekki verið búinn að útbúa tekjuáætlun, þrátt fyrir að til hafi staðið að hann kynnti slíka áætlun á fundi, fyrst 10. janúar, svo 21. janúar og loks 28. febrúar 2022.
9. Samkvæmt 2. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög annast framkvæmdastjóri daglegan rekstur félags og skal í þeim efnum fara eftir þeirri stefnu og fyrirmælum sem félagsstjórn hefur gefið. Hið sama kom efnislega fram í gr. 1.2 í ráðningarsamningi aðila. Þá er áætlanagerð sérstaklega nefnd þar meðal þeirra verkefna sem framkvæmdastjóri annist. Af framangreindu verður ráðið að áhersla hafi verið lögð á það af hálfu stjórnar og fjármálastjóra stefndu, undir lok árs 2021 og á fyrstu vikum ársins 2022, að stefnandi gerði tekju- eða rekstraráætlun fyrir stefnda. Þá verður að telja ljóst að slík áætlanagerð sé afar mikilvægur liður í rekstri stefnda og að það hafi sérstaklega átt við svo skömmu eftir að starfsemi stefnda hófst og að framkvæmdastjóra, sem bar ábyrgð á daglegum rekstri stefnda, hafi mátt að vera það ljóst. Í ljósi framangreinds er fallist á það með stefnda að umræddur misbrestur á gerð slíkrar áætlunar af hálfu stefnanda hafi falið í sér alvarlega vanrækslu á starfsskyldum hans.
10. Stefndi byggði riftunina 16. mars 2022 einnig á því að stefnandi hefði skuldbundið stefnda til langvarandi samninga, þvert á fyrirmæli stjórnar. Hvað þetta varðar hefur stefndi bent á samning um bílaleigu við E til 12 mánaða frá 11. febrúar 2022 fyrir alls 99.500 krónur á mánuði, fyrir aðila sem ekki hafi verið starfsmaður félagsins heldur ráðgjafi. Einnig samning við D um aðstöðuleigu fyrir 30.000 króna mánaðargjald. Stefndi hefur ekki lagt fram gögn sem staðfesta að þessar ráðstafanir hafi gengið gegn fyrirmælum stjórnar og hefur heldur ekki byggt á því að um hafi verið að ræða óvenjulegar eða meiriháttar ráðstafanir í skilningi gr. 1.6 í ráðningarsamningi aðila og þær því krafist samþykkis stjórnar. Þó verður að mati dómsins að leggja til grundvallar að stefnanda hafi mátt vera ljóst að sú skuldbinding sem fólst í leigu á bílaleigubifreiðinni til svo langs tíma í þágu aðila sem ekki var meðal ráðinna starfsmanna stefnda teldist ekki eðlilegur þáttur í daglegum rekstri stefnda. Ekki skiptir máli í því sambandi þótt stefnda hafi síðar reynst unnt að slíta samningnum án þess að þurfa að greiða fyrir allan leigutímann.
11. Enn fremur er í riftunarbréfinu 16. mars 2022 og málatilbúnaði stefnda vísað til heimildarlausra úttekta stefnanda af [...]stað stefnda. Ekki liggja fyrir í málinu næg gögn til að unnt sé að leggja mat á réttmæti fullyrðinga stefnda þar að lútandi.
12. Auk framangreinds hefur stefndi bent á atriði sem komið hafi fram eftir riftunina og feli í sér frekari röksemdir fyrir henni, sbr. bréf lögmanns stefnda til stefnanda, dags. 7. apríl 2022, þ.e. að starfsmannamál félagsins hafi verið í ólestri, fjármál stefnda í óreiðu og stefnandi hafi nýtt aðstöðu stefnda til rafmyntagraftar í eigin þágu.
13. Hvað starfsmannamálin varðar hefur stefndi tilgreint sex starfsmenn sem ekki hafi verið gerðir ráðningarsamningar við og/eða ekki fengið greidd laun, sbr. nánari umfjöllun um það í tengslum við málsástæður stefnanda hér að framan. Ekki liggja fyrir í málinu frekari gögn um þessa starfsmenn, fyrir utan það sem að framan greinir um leigu á bílaleigubifreið í þágu eins þeirra. Í framburði C fyrir dómnum kom þó m.a. fram að nokkuð hafi verið um að stefnandi hefði samið við einstaklinga um að þeir fengju greitt fyrir störf sín fyrir stefnda með öðrum hætti en með peningum og að í sumum tilvikum hafi kjörin ekki staðist ákvæði kjarasamninga um lágmarkslaun. Stefnandi bar um það fyrir dómnum að misjafnt hefði verið hvernig haldið hefði verið utan um ráðningu starfsmanna. Ráðningarsamningar hafi verið gerðir við lykilstarfsmenn en einhverjir starfsmenn hafi verið „teknir í prufur“ eins og gerist og gangi í [...]geiranum. Notast hafi verið við tímaskráningarkerfi. Fyrir dómnum bar tiltekinn einstaklingur, sem ekki er einn þeirra áðurnefndu sex sem stefndi vísaði til í málatilbúnaði sínum, um að hann hefði starfað fyrir stefnda, bæði fyrir og eftir að stefnandi lét þar af störfum. Enginn skriflegur ráðningarsamningur hefði þó verið gerður við hann, hvorki meðan stefnandi var þar við störf né síðar.
14. Staðhæfingar stefnda um að skort hafi á að skriflegir ráðningarsamningar væru gerðir við starfsmenn stefnda, meðan stefnandi gegndi þar stöðu framkvæmdastjóra, eru samkvæmt framansögðu að nokkru leyti studdar framburðum fyrir dómnum og stefnandi hefur ekki hrakið þær staðhæfingar með haldbærum rökum. Hið sama er að segja um staðhæfingar stefnda um að stefnandi hafi samið við starfsmenn um að þeir fengju greitt fyrir vinnu sína með öðrum hætti en með peningum, svo sem skylt er samkvæmt 1. gr. laga nr. 28/1930 um greiðslu verkkaups.
15. Hvað varðar meinta óreiðu á fjármálum stefnda hefur stefndi m.a. vísað til þess að verulega hafi skort á að stefnandi færi eftir fyrirmælum um að leggja seðla í banka vikulega. C bar um það fyrir dómnum að um hafi verið að ræða reiðufé sem fengið hafi verið frá viðskiptavinum sem greiðslu fyrir þjónustu. Erfiðlega hafi gengið að fá stefnanda til að leggja féð vikulega inn á bankareikning eins og ætlast hafi verið til. Það hafi valdið vandræðum við að henda reiður á því hvaðan fjármunir komu og hvenær. Þessar staðhæfingar fá samræmst því sem fram kemur í tölvupóstsamskiptum milli stefnanda og fjármálastjórans 16. febrúar 2022, þar sem fjármálastjórinn leggur m.a. áherslu á að reiðufé sé lagt inn á bankareikning stefnda vikulega.
16. Einnig hefur stefndi í þessu sambandi vísað til þess að stefnandi hafi notað greiðslukort félagsins í persónulegum tilgangi, en á þeim hafi verið ýmsar úttektir sem engar nótur eða reikningar séu fyrir, þ.m.t. vegna barúttekta og leigubíla. Í skýrslu sinni fyrir dómnum gaf stefnandi þær skýringar að um hefði verið að ræða úttektir vegna starfsmannaskemmtunar en ekki í hans eigin þágu. Þá bar starfsmaður stefnda um það fyrir dómnum að hann hefði tekið þátt í starfsmannaskemmtun umræddan dag og að leigubílar hefðu verið teknir milli staða vegna þess. Ekki liggja fyrir frekari gögn um þetta og verður því engin ályktun dregin um hvort umræddar úttektir og skuldbindingar hafi falið í sér brot stefnanda á starfsskyldum sínum.
17. Hvað varðar meinta nýtingu stefnanda á aðstöðu stefnda til rafmyntagraftar í eigin þágu liggur fyrir skrifleg staðfesting starfsmanns stefnda með tölvupósti frá 6. apríl 2022 um að stefnandi hafi beðið hann um að grafa eftir rafmyntum í 12 tölvum hjá stefnda. Stefnandi hafi beðið hann um að tengja persónulegt rafmyntaveski stefnanda við rafmyntanámið og því hafi ávinningur starfseminnar borist beint til hans en ekki til stefnda og enn fremur staðfestir starfsmaðurinn að stefnandi hafi verið yfirmaður hans, hann því verið að fylgja fyrirmælum hans og treyst því að hann væri að breyta rétt. Umræddur starfsmaður staðfesti einnig í skýrslu sinni fyrir dómnum að hafa átt í umræddum tölvupóstsamskiptum og gat þess þar einnig að hugbúnaðurinn hefði fyrst verið tengdur veski stefnda en stefnandi hafi beðið hann um að færa það yfir á annað veski. Að mati dómsins hafa ekki komið fram haldbærar skýringar á þessu í málatilbúnaði stefnanda eða aðilaskýrslu hans fyrir dómnum og ekki liggur fyrir að stefnandi hafi gert reka að því að skila stefnda umræddum verðmætum fyrr en með tölvupósti 11. apríl 2022, eftir að gerð hafði verið athugasemd við þetta með bréfi lögmanns stefnda, dags. 7. sama mánaðar.
18. Að öllu framangreindu virtu er að mati dómsins nægilega sannað af hálfu stefnda að stefnandi hafi með ýmsum hætti brotið alvarlega gegn starfsskyldum sínum, hvað varðar vanrækslu á gerð tekju- eða rekstraráætlunar fyrir árið 2022 og meðferð fjármuna og annarra eigna stefnda. Þá liggur fyrir að nokkur misbrestur hafi verið á að réttilega væri staðið að samningum við starfsmenn stefnda. Skilyrði riftunar ráðningarsamnings aðila voru því uppfyllt þegar stefndi greip til þeirrar ráðstöfunar 16. mars 2022, þótt sumar þeirra ástæðna sem ásamt öðrum gátu réttlætt riftun hafi ekki orðið ljósar stefnda fyrr en síðar. Fallist er á að brot stefnanda gegn starfsskyldum sínum hafi samanlagt verið það alvarleg að stefnda hafi verið heimilt að víkja honum frá starfi án fyrirvara eða aðvörunar. Því skiptir ekki máli þótt ekki liggi fyrir sönnun um að stjórnarformaður stefnda hafi áður veitt stefnanda munnlega áminningu áður en ráðningarsamningnum var rift. Stefndi verður því sýknaður af kröfum stefnanda.
19. Í samræmi við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn eins og í dómsorði greinir.
20. Af hálfu stefnanda flutti málið Birkir Smári Guðmundsson lögmaður og af hálfu stefnda Ólafur Eiríksson lögmaður.

    Þorsteinn Magnússon héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, B, skal vera sýkn af kröfum stefnanda, A.

Stefnandi greiði stefnda 1.200.000 krónur í málskostnað.

Þorsteinn Magnússon