Dómstólaleit

Dómur

1. Mál þetta, sem dómtekið var 1. nóvember 2022, höfðaði A, […], með stefnu birtri 23. febrúar 2022, á hendur Vátryggingafélagi Íslands, […], til viðurkenningar á bótaskyldu.
2. Dómkröfur stefnanda eru þær aðallega að viðurkennd verði greiðsluskylda stefnda úr húftryggingu sem stefnandi hafði í gildi hjá stefnda fyrir jarðýtu með vinnuvélanúmerið […] vegna tjóns sem varð á vélinni í vinnuslysi þann […]. Til vara krefst stefnandi þess að viðurkennd verði að hluta greiðsluskylda stefnda úr húftryggingu sem stefnandi hafði í gildi hjá stefnda fyrir jarðýtu með vinnuvélanúmerið [...] vegna tjóns sem varð á vélinni í vinnuslysi þann […]. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda.
3. Dómkröfur stefnda eru aðallega að stefndi verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnanda verði gert að greiða stefnda málskostnað að skaðlausu að mati dómsins. Til vara krefst stefndi þess að viðurkenningarkrafa stefnanda verði aðeins tekin til greina að hluta að mati dómsins og að málskostnaður verði felldur niður.

Málsatvik

1. Um kl. 18:00 að kvöldi […] kom B til vinnu sinnar á vegum stefnanda, en hann var stjórnandi jarðýtu af gerðinni Liebherr PR776 með vinnuvélanúmerinu [...] í malarnámu við […]. Í störfum hans fólst meðal annars að losa efni ofan á fjalli í námunni og að ýta því ofan í námuna. B var einn við vinnu þetta kvöld og átti vakt hans að ljúka kl. 07:00 að morgni […].
2. Þegar vitnið C, sem var starfsfélagi B og átti að leysa hann af, kom til vinnu um kl. 07:00 að morgni […] varð ljóst að jarðýtan hafði fallið frá fjallsbrún malarnámunnar og niður á botn hennar. Var B látinn og jarðýtan mikið skemmd, ef ekki ónýt. Ekki er nákvæmlega vitað hvenær á tímabilinu frá kl. 18:00 þann […] til kl. 07:00 þann […] slysið varð, en vísbendingar eru um það í gögnum málsins að slysið kunni að hafa orðið um kl. 02:26:31 er straumur rofnaði á jarðýtunni og mótor hennar stöðvaðist.
3. Jarðýtan hafði verið keypt þann 28. maí 2019 og var kaupverð hennar 159.306.830 krónur. Kaupin voru fjármögnuð með kaupleigusamningi, dags. 31. maí 2019, við Lykil fjármögnun hf., sem skráður var sem eigandi jarðýtunnar. Var jarðýtan nýkomin úr viðgerð og hafði aðeins verið í notkun í um fimm klukkustundir þegar B heitinn tók við stjórn hennar […]. Bíltæknirannsókn á vegum lögreglu leiddi ekki ljós neinar bilanir á stjórnbúnaði jarðýtunnar.
4. Rannsókn lögreglu á andlátinu leiddi í ljós að stjórnandi jarðýtunnar hafði neytt áfengis fyrir slysið. Mældist etanólmagn í blóði hans 1,24 prómill og í þvagi 1,94 prómill. Þá fundust merki um áfengisneyslu í bifreið sem stjórnandinn hafði komið á til vinnu. Við krufningu á líki hans fundust einnig meðalmiklar kölkunarbreytingar í ósæð, léttar kölkunarbreytingar í hálsslagæðum og kransæðum, þunnveggjablaðra á vinstra nýra, dreifðir hnútar í nýrum og góðkynja stækkun á blöðruhálskirtli.
5. Nokkru fyrir slysið, […] mældist jarðskjálfti sem var M5.6 að stærð og voru upptök skjálftans […]. Mikill fjöldi eftirskjálfta mældist í framhaldi af því, sem voru á bilinu M3.0–4.1 að stærð. Þá bárust fregnir af grjóthruni […]. Hélt þessi skjálftavirkni áfram daginn eftir, […], og varaði Veðurstofa Íslands meðal annars við því, kl. 16:15 þann dag, að aukin hætta væri á grjóthruni í bröttum hlíðum […] og einnig í öðrum fjallshlíðum […].
6. Deila aðilar um það í málinu hvort stefnda beri að bæta jarðýtuna, en stefnandi hafði keypt EE50 vinnuvélatryggingu – húftryggingu hjá stefnda. Eru aðilar ekki á einu máli um hvað kunni að hafa orsakað slysið, hvort stefnandi geti talist vátryggður í skilningi skilmála húftryggingarinnar og hvort um samsömun geti verið að ræða á milli stefnanda eða Lykils fjármögnunar hf. annars vegar og stjórnanda jarðýtunnar hins vegar.

Helstu málsástæður stefnanda

1. Stefnandi byggir á því að stofnast hafi réttur, honum til handa, til vátryggingabóta úr húftryggingu jarðýtunnar. Stefnandi getur ekki fallist á sjónarmið stefnda, sem hefur hafnað bótaskyldu með vísan til þess að tjóninu hafi verið valdið af stórfelldu gáleysi, auk þess sem varúðarreglur skilmála húftryggingarinnar hafi verið brotnar. Þá fellst stefnandi ekki á að samsama megi stefnanda með stjórnanda jarðýtunnar. Þá liggi ekki fyrir í málinu að slysið megi rekja til brots á varúðarreglum eða stórkostlegs gáleysis stjórnanda jarðýtunnar.
2. Vísar stefnandi til þess að óumdeilt sé að stefndi beri sönnunarbyrði fyrir því að slysið megi rekja til brots á varúðarreglum eða stórkostlegs gáleysis stjórnanda jarðýtunnar og að þess vegna séu skilyrði til beitingar undanþáguákvæða vátryggingarskilmála húftryggingarinnar. Stefnandi byggir á því að ekkert liggi fyrir um að stefnandi hafi brotið varúðarreglur skilmálanna né að hann hafi átt neina sök á því að tjónið varð.

   Þá byggir stefnandi á því að óljóst og ósannað sé hvað hafi valdið slysinu og þar með hafi stefndi ekki sýnt fram á að stefnandi eða stjórnandi jarðýtunnar hafi valdið tjóninu af stórfelldu gáleysi eða með broti á varúðarreglu. Hvað sem því líði þá byggi stefnandi á því að ef komist verði að þeirri niðurstöðu að slysið megi rekja til brots á varúðarreglu eða stórkostlegs gáleysis stjórnanda jarðýtunnar sé ósanngjarnt að stefnandi sé samsamaður stjórnanda jarðýtunnar.

3. Stefnandi vísar til þess að hann hafi lagt mikið upp úr vinnuverndarstarfi á vinnustað sínum svo að starfsaðstæður væru eins og best yrði á kosið. Neysla áfengis og vímuefna hafi til að mynda verið bönnuð við vinnu og á vinnustaðnum. Það hefði aldrei verið liðið að áfengi væri haft um hönd við vinnu í fyrirtækinu, hvort sem væri af hálfu starfsmanns eða undirverktaka. Stefnandi hafi því gert hvað hann gat til að tryggja vinnuverndarstarf og að skýrar reglur væru til á vinnustaðnum. Stefnandi hafi hvorki brotið varúðarreglur vátryggingarsamningsins né valdið umræddum vátryggingaratburði með háttsemi sinni. Það hafi því ekki verið saknæm háttsemi hans sem hafi leitt til slyssins og því beri að viðurkenna bótaskyldu stefnda. Stefndi beri sönnunarbyrði fyrir hinu gagnstæða.
4. Stefnandi byggir á því að ýmsar ástæður kunni að hafa verið fyrir hinu hræðilega slysi og að stefndi hafi ekki sýnt fram á að stefnandi, né stjórnandi jarðýtunnar, hafi valdið vátryggingaratburði af stórfelldu gáleysi svo til skerðingar bóta geti komið.

   Ómögulegt sé að slá því föstu hvað hafi gerst þessa nótt en líklegasta skýringin sé að jarðhræringar hafi haft þær afleiðingar á jarðveg fjallshlíðarinnar í námunni að los eða sprunga hafi myndast. Brún fjallsins hafi síðan gefið sig undan þunga jarðýtunnar.

5. Aðrar skýringar á orsökum slyssins kunni að vera bilun í drifbúnaði vélar jarðýtunnar, sem rétt fyrir slysið hafði verið tekinn í sundur og settur saman af aðilum sem upphaflega hafi ekki átt að sinna viðgerð jarðýtunnar. Þá geti verið að veikindi stjórnanda jarðýtunnar, sem fyrst hafi komið í ljós við krufningu, og lélegt skyggni hafi orsakað slysið.
6. Stefnandi byggir á því að stefndi beri sönnunarbyrði fyrir því að stefnandi eða stjórnandi jarðýtunnar hafi valdið vátryggingaratburði af stórfelldu gáleysi og að ábyrgð samkvæmt húftryggingu falli niður, í heild eða að hluta. Þá beri stefndi sönnunarbyrði fyrir því að meint brot á varúðarreglu vátryggingarsamnings aðila eigi að leiða til þess að ábyrgð falli niður, í heild eða að hluta.
7. Stefnandi vísar til þess að ekki hafi verið rökstutt af hálfu félagsins hvernig áfengismagn í blóði og þvagi stjórnanda jarðýtunnar geti leitt til þess að vátryggingaratburði hafi verið valdið með háttsemi umrædds aðila. Það að stjórnandi jarðýtunnar hafi verið með tiltekið áfengismagn í blóði sínu valdi því ekki sjálfkrafa að félagið losni undan ábyrgð, í heild eða að hluta, enda hvíli skylda á stefnda að sýna fram á orsakasamhengi á milli háttsemi umrædds aðila og vátryggingaratburðar. Það hafi mistekist og því geti stefndi ekki borið fyrir sig ákvæði 2. mgr. 27. gr. laga 30/2004 um vátryggingarsamninga, þar sem skilyrði þess ákvæðis séu ekki fyrir hendi. Ekkert liggi fyrir um að stefnandi eða stjórnandi jarðýtunnar hafi valdið vátryggingaratburði með stórfelldu gáleysi.
8. Stefnandi byggir einnig á því að stefndi hafi ekki sýnt fram á brot stefnanda á varúðarreglum skilmála tryggingarinnar. Þvert á móti liggi fyrir að stefnandi hafi bannað starfsfólki sínu að neyta áfengis á vinnustað og við vinnu. Þá liggi ekkert fyrir um orsakasamhengi á milli meintrar áfengisneyslu stjórnanda vélarinnar og hins hræðilega slyss. Stefnandi telur því skilyrði 26. gr. laga nr. 30/2004 ekki vera uppfyllt í málinu. Allt að einu ætti slíkt aðeins að leiða til skerðingar bóta að hluta en ekki í heild.
9. Stefnandi vísar til þess að í 26. gr. laganna segi að félagið geti gert fyrirvara um að það skuli laust úr ábyrgð, í heild eða að hluta, ef varúðarreglum sé ekki fylgt. Slíkan fyrirvara geti félagið þó ekki borið fyrir sig ef ekki sé við vátryggðan að sakast eða ef sök hans er óveruleg, eða það að vátryggingaratburður sem hafi orðið verði ekki rakinn til brota hans. Umrædd regla vátryggingarskilmálanna um að stjórnandi skuli ekki vera undir áhrifum áfengis við notkun vélarinnar sé því ekki hlutlæg ábyrgðartakmörkun, líkt og stefndi virðist byggja á, heldur þurfi að leggja heildstætt mat á aðstæður með þeim hætti sem regla 26. gr. kveði á um.
10. Verði það niðurstaða dómsins að stjórnandi jarðýtunnar hafi með stórfelldu gáleysi sínu valdið vátryggingaratburði eða að um brot á varúðarreglu hafi verið að ræða, sem leiða eigi til skerðingar bótaábyrgðar stefnda, telur stefnandi að engin ástæða sé til þess að stefnandi verði samsamaður stjórnanda jarðýtunnar. Því beri samt sem áður að viðurkenna bótaábyrgð stefnda.
11. Stefnandi telur samsömun á milli hans og stjórnanda jarðýtunnar ekki vera heimila.

    Í fyrsta lagi verði að líta til þess að stjórnandi vinnuvélarinnar hafi ekki verið starfsmaður hans heldur undirverktaki. Þrátt fyrir það hafi honum borið að gæta að þeim öryggisreglum sem settar höfðu verið í fyrirtækinu. Í öðru lagi verði að líta til þess hvað stefnandi hafi gert og hvað hann hafi getað gert til að tryggja að varúðar og öryggis væri gætt á vinnustaðnum. Hafi stjórnandi vélarinnar farið gegn þeim reglum sem stefnandi hafi sett og án vitneskju innan stefnanda verði stefnandi ekki látinn líða fyrir það. Í þriðja lagi byggir stefnandi á því að það sé frumskilyrði þess að beita megi samsömun að sá sem samsamaður sé vátryggðum hafi þá stöðu í atvinnurekstri vátryggðs að sanngjarnt sé að beita samsömun. Með vísan til þess sem rakið hafi verið, atvika málsins, stöðu stjórnanda jarðýtunnar sem undirverktaka stefnanda og líklegs brots hans á öryggisreglum stefnanda, þá telur stefnandi það beinlínis ósanngjarnt að hann sé samsamaður stjórnanda jarðýtunnar. Því beri að viðurkenna bótaábyrgð stefnda í málinu.

12. Til vara byggir stefnandi á því, með sömu rökum og að framan eru talin, að ábyrgð stefnda úr húftryggingu, sem stefnandi keypti af stefnda, verði ekki felld niður í heild, hvorki samkvæmt 26. gr. né samkvæmt 27. gr. laga nr. 30/2004. Jafnvel þótt stefnda takist að sýna fram á brot á varúðarreglu, sem leiða eigi til þess að ábyrgð falli niður samkvæmt 26. gr. laganna, geti það aðeins leitt til skerðingar að hluta. Líta verði til þeirra viðmiða sem fram komi í ákvæðinu.
13. Í 3. málslið 26. gr. segi að þótt vátryggingafélag geti samkvæmt greininni borið fyrir sig að varúðarreglum hafi ekki verið fylgt megi samt leggja á það ábyrgð að hluta, með hliðsjón af því hvers konar varúðarreglu hafi ekki verið sinnt, sök vátryggðs, hvernig vátryggingaratburð hafi borið að og atvikum að öðru leyti. Leggja beri mat á ábyrgð stefnda samkvæmt þessum skilyrðum, en stefnandi hafi ekki sýnt af sér neina sök, ekki brotið varúðarreglu né stuðlað að öðru leyti að hinu hræðilega slysi.

    Þá liggi ekki fyrir hver orsök slyssins sé né hvort meint áfengisneysla stjórnanda jarðýtunnar hafi haft nokkur áhrif á að slysið hafi orðið. Bætur verði því aðeins skertar að hluta ef eitthvað.

14. Stefnandi byggir á því að við mat á því hvort bætur skuli falla niður á grundvelli 27. gr. laga nr. 30/2004 beri að líta til sakar vátryggðs, hvernig vátryggingaratburð hafi borið að, hvort vátryggður hafi verið undir áhrifum áfengis eða fíkniefna, sem hann hafði sjálfviljugur neytt og atvika að öðru leyti samkvæmt 2. málslið 2. mgr. 27. gr. laganna. Stefnandi byggir á því að stefndi hafi ekki sýnt fram á að stefnandi hafi sýnt af sér ásetning eða stórfellt gáleysi né hafi verið sýnt fram á að stjórnandi jarðýtunnar hafi sýnt af sér slíka háttsemi. Þá er einnig byggt á því að jafnvel þótt svo hafi verið þá séu engin orsakatengsl á milli slíkrar háttsemi og slyssins.
15. Hvað aðild sína varðar byggir stefnandi á því að honum hafi borið að vátryggja jarðýtuna samkvæmt samningi sínum við Lykil fjármögnun hf. Stefnandi beri samkvæmt samningnum alla áhættu af jarðýtunni, hvort sem hún skemmist eða ferst, sbr. 10. gr. samningsins. Hann beri allan kostnað vegna skemmda og bilana á jarðýtunni, auk þess að kosta allt viðhald, þjónustuskoðanir og annað sem tilheyri rekstri vélarinnar, sbr. 13. gr. samningsins. Í 14. gr. sé mælt fyrir um það að leigutaki beri ábyrgð á og skuli bæta leigusala allt tjón sem kunni að verða á leigumun á meðan hann sé í vörslu leigutaka, þ.e. stefnanda. Skylda stefnanda til að greiða Lykli fjármögnun hf. leigugreiðslur falli ekki niður þótt stefnandi geti ekki notað jarðýtuna vegna tjóns eða bilunar. Allur kostnaður vegna tjóns eða bilunar lendi á leigutaka, þ.e. stefnanda, sbr. 14. gr. samningsins. Það sé því ljóst af samningnum að öll áhætta vegna jarðýtunnar og hugsanlegs tjóns á henni sé á ábyrgð leigutaka samningsins, þ.e. stefnanda. Það sé því stefnandi sem muni bera það tjón sem hafi orðið vegna slyssins aðfaranótt […], ef ekki komi til bótagreiðslu af hálfu stefnda, þrátt fyrir að Lykill fjármögnun hf. sé skráður sem eigandi jarðýtunnar. Vátryggingarskírteini húftryggingarinnar virðist vera í samræmi við þennan fjármögnunarsamning, þar sem stefnandi sé vátryggingartaki eða a.m.k. meðvátryggður í skilningi 2. mgr. 2. gr. skilmála tryggingarinnar.
16. Svo að ekki leiki nokkur vafi á því að það sé stefnandi sem eigi þau réttindi sem um ræði í þessu máli hafi hann, til viðbótar við framangreint, fengið framselda til sín kröfu eiganda jarðýtunnar, Lykils fjármögnunar hf., á hendur stefnda, um bætur úr tryggingu jarðýtunnar. Það sé því stefnandi sem hafi rétt til að krefjast bóta úr hendi stefnda vegna þess tjóns sem hafi orðið á jarðýtunni aðfaranótt […].

Helstu málsástæður stefnda

1. Stefndi mótmælir því að stefnandi sé vátryggður eða meðvátryggður í skilningi vátryggingarskilmála stefnda EE50 eða laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga.

   Með vátryggingarsamningi hafi verið samið um það að húftrygging jarðýtunnar væri engum öðrum til hagsbóta en eiganda, sbr. 39. gr. laga nr. 30/2004. Samkvæmt 4. mgr. 39. gr. sé heimilt að víkja frá ákvæðum 1.–3. mgr. sömu greinar. Það hafi stefndi gert með 2. gr. skilmála vinnuvélatryggingarinnar EE50. Þar komi fram með skýrum og afdráttarlausum hætti að eigandi vinnuvélar sé vátryggður og enginn annar.

2. Stefnandi þessa máls sé vátryggingartaki, en eigandi vinnuvélarinnar sé hins vegar Lykill fjármögnun hf. Eigandi vinnuvélarinnar hafi hins vegar selt stefnanda kröfu sína í vinnuvélatryggingu vinnuvélarinnar [...] með kaupsamningi og stefndi veitt samþykki fyrir því framsali í samræmi við 17. gr. skilmála vinnuvélatryggingarinnar EE50. Í máli þessu sé þar af leiðandi deilt um bótarétt vátryggðs, Lykils fjármögnunar hf., sem framselt hafi kröfu sína til stefnanda þessa máls.
3. Sýknukrafa stefnda byggir á því að tjóninu hafi verið valdið með háttsemi sem teljist til stórkostlegs gáleysis stjórnanda vinnuvélarinnar og til brots á varúðarreglu, að vátryggður verði samsamaður með þeirri háttsemi og að á þeim grundvelli falli bótaréttur niður að fullu úr vinnuvélatryggingu vinnuvélarinnar [...] hjá stefnda vegna atviksins.
4. Stefndi telur að félaginu sé heimilt að samsama vátryggðum með háttsemi stjórnanda vinnuvélarinnar. Byggir afstaða stefnda á því að í vátryggingum sem tengist atvinnustarfsemi megi, með þeim takmörkunum sem leiða megi af 1. mgr. 41. gr. laga nr. 30/2004, semja um að vátryggður geti glatað rétti sínum til bóta, í heild eða að hluta, vegna háttsemi nánar tilgreindra manna eða hópa, sbr. 3. mgr. 29. gr. laganna. Það hafi verið gert með grein 8 í skilmálum vinnuvélatryggingar félagsins EE50, þar sem fram komi að félagið geti borið fyrir sig háttsemi stjórnenda vátryggðs og stjórnanda hinnar vátryggðu vinnuvélar.
5. Takmarkanir 1. mgr. 41. gr. laga nr. 30/2004 eigi ekki við um það að í skilmálum sé samið um að vátryggður glati bótarétti vegna háttsemi stjórnanda vinnuvélar, þar sem stjórnandi vinnuvélar sé hvorki vátryggður né meðvátryggður. Ákvæðið takmarki því í engu heimild til að semja um það að í atvinnurekstri geti stefndi borið fyrir sig háttsemi stjórnanda hinnar vátryggðu vinnuvélar gagnvart vátryggðum sjálfum, en í máli þessu sé deilt um bótarétt vátryggðs, Lykils fjármögnunar hf., sem framselt hafi kröfu sína til stefnanda. Hann geti ekki öðlast ríkari rétt en vátryggður með framsali á kröfu. Í þessu samhengi áréttar stefndi að stefnandi sé hvorki vátryggður né meðvátryggður í skilningi umræddra skilmála.
6. Með vísan til alls ofangreinds er það afstaða stefnda að honum hafi verið heimilt að semja um að vátryggður glati rétti sínum til bóta, í heild eða að hluta, vegna háttsemi stjórnanda vinnuvélar og þar af leiðandi séu skilyrði til staðar til þess að samsama vátryggðum með háttsemi stjórnanda vinnuvélarinnar í máli þessu. Þar sem heimild sé til staðar til að samsama vátryggðum með háttsemi stjórnanda vinnuvélarinnar komi aðeins háttsemi stjórnanda vinnuvélarinnar til álita en ekki háttsemi stefnanda sjálfs. Þannig hafi það engin áhrif á niðurstöðu málsins hvaða varúðar- og öryggisráðstafanir stefnandi hafi sett fram í öryggis- og heilbrigðisáætlun eða áhættumati.
7. Stefndi byggir enn fremur á því að staða stjórnanda vinnuvélarinnar gagnvart stefnanda hafi engin áhrif við úrlausn málsins. Eina skilyrðið sé að hann hafi verið stjórnandi vinnuvélarinnar og það sé óumdeilt í málinu. Gildi því einu hvort stjórnandi vinnuvélarinnar hafi verið launþegi, undirverktaki, verktaki eða eitthvað annað.

   Þannig sé því mótmælt að það hafi áhrif við úrlausn málsins hver staða þess sem samsamaður sé með vátryggðum sé í atvinnurekstri stefnanda.

8. Stefndi telur jafnframt ósannað að stjórnandi vinnuvélarinnar hafi verið raunverulegur undirverktaki, enda styðji engin gögn þá fullyrðingu. Þvert á móti bendi gögn málsins til þess að vinnuréttarsamband stjórnanda vinnuvélarinnar og stefnanda hafi borið öll einkenni sambands launþega og atvinnurekanda. Þannig liggi fyrir í málinu að stjórnandi vinnuvélarinnar hafði til umráða bifreið í eigu stefnanda til að sinna starfi sínu, auk þess sem hann notaði búnað í eigu stefnanda við vinnu sína.
9. Stefndi byggir á því að á honum hvíli sönnunarbyrðin um það að stjórnandi vinnuvélarinnar hafi verið undir áhrifum áfengis og að ástand hans hafi verið með þeim hætti að hann hafi ekki getað stjórnað vinnuvélinni með öruggum hætti af þeim sökum, svo og að orsakatengsl séu milli þess ástands og þess að vélin hrapaði niður fjallshlíðina. Í málinu liggi fyrir rannsókn lögreglu, þ.m.t. krufningarskýrsla og matsgerð Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði. Þar komi fram að stjórnandi vinnuvélarinnar hafi verið ölvaður og að styrkur etanóls í blóði hafi verið 1,24 prómill og í þvagi 1,94 prómill. Niðurstaða rannsóknar lögreglu sé því skýr og afdráttarlaus um að stjórnandi vinnuvélarinnar hafi verið undir verulegum áfengisáhrifum við stjórn vinnuvélarinnar.
10. Stefndi telur fullvíst að stjórnandi vinnuvélarinnar hafi verið óhæfur til að stjórna henni er atvikið varð og að orsakatengsl séu milli ölvunar hans og atviksins. Í fyrsta lagi komi fram í 2. mgr. 49. gr. umferðarlaga nr. 77/2019 að ef vínandamagn í blóði ökumanns nemi 0,20 prómillum en sé minna en 1,20 prómill teljist hann ekki geta stjórnað ökutæki örugglega. Í 3. mgr. ákvæðisins komi fram að ef vínandamagn í blóði ökumanns sé 1,20 prómill eða meira teljist hann óhæfur til að stjórna ökutæki.

    Ákvæðin eigi jafnt við um umferð á vegum og umferð ökutækja utan vega, sbr. 2. mgr. 2. gr., sbr. 47. tölulið 1. mgr. 3. gr. umferðarlaga. Þannig liggi fyrir að styrkur etanóls í blóði stjórnanda vinnuvélarinnar hafi verið yfir efri mörkum umferðarlaga og hann því með öllu ófær um að stjórna vinnuvélinni örugglega. Í öðru lagi séu ekki leiddar líkur að öðrum orsökum slyssins en að atvikið verði rakið til notkunar stjórnanda vinnuvélarinnar á tækinu, sem hafi með öllu verið óhæfur til þess verks vegna ölvunarástands. Þannig hafi verið sýnt fram á með bíltæknirannsókn að atvikið verði ekki rakið til bilunar í vélinni. Þá séu aðrar orsakir ekki tilteknar sem mögulegar orsakir í rannsóknargögnum lögreglu.

11. Stefndi telur, með vísan til ofangreindra gagna, að fram komin sé fullnægjandi sönnun á því að stjórnandi vinnuvélarinnar hafi verið undir slíkum áhrifum áfengis að fullvíst sé að hann hafi verið óhæfur til aksturs er atvikið varð og að orsakatengsl séu milli ölvunarinnar og atviksins. Er það jafnframt afstaða stefnda að á grundvelli þess hafi sönnunarbyrðin færst yfir á stefnanda samkvæmt dómafordæmum Hæstaréttar Íslands.
12. Það hvíli þannig á stefnanda að sýna fram á það með fullnægjandi hætti að atvikið verði ekki rakið til ölvunar stjórnanda vinnuvélarinnar og þá til hvaða annarra atvika það verði rakið. Af hálfu stefnanda hafi engin gögn verið lögð fram sem rýri sönnunargildi þeirra gagna sem lögreglan hafi aflað við rannsókn málsins, en rannsóknargögn lögreglu hafi ítrekað verið lögð til grundvallar úrlausnum íslenskra dómstóla. Þá hafi stefnandi ekki lagt fram nein gögn sem styðji við það sem kallað sé hugsanlegar orsakir slyssins í stefnu. Stefnanda hafi því ekki tekist að hnekkja niðurstöðu rannsóknar lögreglu að neinu leyti eða að sýna fram á að aðrar orsakir séu fyrir slysinu en ölvun stjórnanda vinnuvélarinnar.
13. Er það jafnframt afstaða stefnda að á stefnanda hvíli sönnunarbyrði um þau atriði sem hann beri fyrir sig, sér til hagsbóta, sbr. meginreglur skaðabótaréttarins um sönnun. Sú sönnun hafi ekki tekist. Af dómaframkvæmd Hæstaréttar Íslands leiði að sönnunarbyrði fyrir því að orsakatengsl séu ekki milli saknæms brots á varúðarreglu og vátryggingaratburðar hvíli á stefnanda, þegar stefnda hafi tekist að sýna fram á að varúðarregla hafi verið brotin með saknæmum hætti og að sökin teljist ekki vera óveruleg.
14. Stefndi byggir á því að tjóninu hafi verið valdið með háttsemi sem teljist til stórkostlegs gáleysis ökumanns vinnuvélarinnar [...], sbr. 27. gr. laga nr. 30/2004, sbr. 9. gr. sameiginlegra skilmála stefnda YY10. Þar komi fram að hafi tjóni verið valdið með háttsemi sem teljist til stórkostlegs gáleysis losni félagið úr ábyrgð í heild eða að hluta. Mat á stórkostlegu gáleysi í máli þessu snúi sem fyrr segir að háttsemi stjórnanda vinnuvélarinnar en ekki að háttsemi stefnanda sjálfs.
15. Við mat á stórkostlegu gáleysi skuli litið til sakar stjórnanda vinnuvélarinnar, hvernig vátryggingaratburð hafi borið að, hvort stjórnandi vinnuvélarinnar hafi verið undir áhrifum áfengis eða fíkniefna sem hann hafði sjálfviljugur neytt og atvika að öðru leyti. Sannað sé að stjórnandi vinnuvélarinnar hafi verið óhæfur til að stjórna vinnuvélinni sökum ölvunar og að orsakatengsl séu milli þeirrar háttsemi og atviksins.
16. Stjórnandi vinnuvélarinnar hafi með háttsemi sinni í fyrsta lagi brotið gegn ákvæðum umferðarlaga nr. 77/2019 með því að stjórna vinnuvélinni undir verulegum áhrifum áfengis, sbr. 2. mgr. 48. gr. og 1., 2. og 3. mgr. 49. gr. laganna, en ákvæði þeirra eigi jafnt við um umferð á vegum og umferð ökutækja utan vega, sbr. 2. mgr. 2. gr., sbr. 47. tölulið 1. mgr. 3. gr. umferðarlaga.
17. Stjórnandi vinnuvélarinnar hafi með háttsemi sinni í öðru lagi brotið gegn skráðum hátternisreglum í öryggis- og heilbrigðisáætlun stefnanda. Notkun áfengis sé stranglega bönnuð á vinnusvæðum og með öllu óheimil í vinnunni. Tilvist þessara reglna og efni endurspegli hversu alvarlegt frávik stjórnanda vinnuvélarinnar hafi verið frá skráðum hátternisreglum. Honum hafi verið skylt að fara eftir ofangreindum hátternisreglum, bæði ákvæðum umferðarlaga og reglna í öryggis- og heilbrigðisáætlun stefnanda, en reglurnar séu sérstaklega settar með það að markmiði að tryggja öryggi og forða líkams- og munatjóni.
18. Að mati stefnda er því sannað að um verulegt og alvarlegt frávik var að ræða frá þeirri háttsemi sem stjórnanda vinnuvélarinnar bar að viðhafa og að af háttseminni hafi stafað augljós og mikil hætta í vinnu á hættulegu tæki við hættulegar aðstæður.

    Hann hafi sjálfviljugur neytt áfengisins. Þá verði við matið að horfa til þess að stjórnandi vinnuvélarinnar hafi staðist ökupróf og því mátt vera fullljóst að hann mætti ekki stjórna ökutæki undir áhrifum áfengis. Einnig verði við matið að horfa sérstaklega til þess að stjórnandi vinnuvélarinnar hafði atvinnu af því að stjórna stórri vinnuvél, sem sérstakra aukinna réttinda sé krafist við akstur á.

19. Að því virtu hafi hvílt á honum sérstaklega rík aðgæsluskylda í aðdraganda atviksins, þar sem hann bjó yfir sérstakri kunnáttu, sérmenntun og áralangri reynslu en hafi þrátt fyrir það látið sér í léttu rúmi liggja þá gríðarlegu hættu sem stafaði af háttsemi hans og mátti vera öllum ljós og þá sérstaklega honum sjálfum. Stjórnandi vinnuvélarinnar hafi brotið gróflega gegn ofangreindum skráðum hátternisreglum og þeirri háttsemi sem eðlilegt hefði verið að viðhafa og gera mátti kröfu til hans um að hann gerði. Verði það að teljast sérlega alvarlegt frávik frá þeirri háttsemi sem eðlilegt hefði verið að viðhafa.
20. Stefndi vísar til þess að til að gáleysi teljist stórkostlegt þurfi háttsemi tjónvalds annað hvort að víkja hlutrænt meira frá þeirri háttsemi sem honum hafi borið að viðhafa, eða hin huglæga afstaða hans til tjónsins að einkennast af meira tillitsleysi en í tilviki almenns gáleysis. Það sé að mati stefnda ljóst að bæði skilyrðin nái til þeirrar háttsemi stjórnanda vinnuvélarinnar, sem hafi vikið verulega frá skráðum hátternisreglum með háttsemi sinni og látið sér í léttu rúmi liggja þá augljósu hættu sem af því stafaði er hann tók að sér stjórn vinnuvélarinnar undir verulegum áhrifum áfengis.
21. Af dómaframkvæmd Hæstaréttar Íslands megi ráða að mælikvarði á stórkostlegu gá- leysi ráðist einkum af því hversu augljós hætta sé á ferðum vegna tiltekinnar háttsemi.

    Styðjist það einnig við danska dómaframkvæmd, þar sem lengi hafi verið horft til þess hversu augljós hætta stafi af háttseminni (D: „En så indlysende fare“). Það sé þannig afstaða stefnda að hættan af þeirri háttsemi stjórnanda vinnuvélarinnar að taka að sér stjórn hættulegrar vinnuvélar og hefja vinnu við hættulegar aðstæður, undir verulegum áhrifum áfengis, sé háttsemi sem stafi augljós hætta af.

22. Að öllu ofangreindu virtu telur stefndi því að sú ákvörðun að skerða bótarétt að fullu hafi verið réttmæt ákvörðun með vísan til þess að stjórnandi vinnuvélarinnar hafi verið valdur að umræddu tjóni með stórkostlega gáleysislegri háttsemi og að vátryggður verði samsamaður með þeirri háttsemi.
23. Stefndi telur að stjórnandi vinnuvélarinnar hafi með því að stjórna vinnuvélinni undir verulegum áhrifum áfengis valdið því að vátryggingaratburðurinn varð með því að hlíta ekki varúðarreglu í grein 6.2 í skilmálum vinnuvélatryggingar EE50. Þar komi fram með skýrum hætti að stjórnandi vinnuvélarinnar skuli ekki vera undir áhrifum áfengis við notkun vélarinnar. Brot stjórnanda vinnuvélarinnar leiði til þess að ábyrgð stefnda falli niður í heild, sbr. 26. gr. laga um nr. 30/2004 og 7. gr. skilmála EE50.
24. Stefndi hafi þannig sýnt fram á að stjórnandi vinnuvélarinnar hafi brotið skýra varúðarreglu gróflega og með því valdið tjóninu af stórkostlegu gáleysi og að orsakatengsl séu milli þeirrar háttsemi og atviksins. Í því samhengi sé mikilvægt að skilyrði 26. gr. laga um vátryggingarsamninga áskilji aðeins saknæma háttsemi sem ekki sé óveruleg sem sé lægra stig saknæmis en stórkostlegt gáleysi. Stefndi ítrekar að mat á broti á varúðarreglu í máli þessu snúi að háttsemi stjórnanda vinnuvélarinnar en ekki að háttsemi stefnanda sjálfs.
25. Fallist dómurinn ekki á aðalkröfu stefnda um sýknu gerir stefndi þá varakröfu að viðurkenningarkrafa stefnanda verði aðeins tekin til greina að hluta, að mati dómsins, og að málskostnaður verði felldur niður. Varakrafa stefnda byggir á því að sýnt hafi verið fram á að tjóninu hafi verið valdið með háttsemi sem teljist til stórkostlegs gáleysis stjórnanda vinnuvélarinnar, auk þess sem hann hafi brotið gegn varúðarreglu skilmála tryggingarinnar. Þá séu til staðar skilyrði til þess að samsama vátryggðum með háttsemi stjórnanda vinnuvélarinnar. Vísar stefndi til umfjöllunar hér fyrir ofan um samsömun, sönnun, stórkostlegt gáleysi og brot á varúðarreglu. Verði ekki fallist á aðalkröfu um sýknu er það afstaða stefnda að atvikið verði rakið til svo alvarlegs fráviks á þeim hátternisreglum sem stjórnanda vinnuvélarinnar bar að viðhafa að hlutfall þeirra bóta ætti að vera með minnsta móti.

Niðurstaða

1. Eins og áður segir deila málsaðilar um það hvort stefnda beri að greiða stefnanda bætur úr EE50 vinnuvélatryggingu – húftryggingu, sem stefnandi keypti hjá stefnda vegna jarðýtu af gerðinni Liebherr PR776 með vinnuvélanúmerinu [...], sem skemmdist í vátryggingaratburði […]. Deila aðilar meðal annars um það hvort stefnandi geti talist vera vátryggður í skilningi vátryggingarskilmála stefnda og 13. töluliðar 2. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, eða meðvátryggður í skilningi 2. mgr. 2. gr. skilmála tryggingarinnar, hvort um samsömun sé að ræða á milli stjórnanda jarðýtunnar og eiganda jarðýtunnar, hvernig vátryggingaratburðurinn hafi orðið, hvort um stórfellt gáleysi hafi verið að ræða eða brot á varúðarreglum og hvort skilyrði séu til að skerða bætur í heild eða að hluta o.s.frv.
2. Við aðalmeðferð málsins voru teknar skýrslur af D, fyrirsvarsmanni stefnanda, C, fyrrverandi starfsmanni stefnanda, sem var stjórnandi umræddrar jarðýtu á móti B heitnum og hitti hann á vaktaskiptum […], um kl. 18:00, svo og af E lögreglumanni.

   Allir komu þeir á vettvang að morgni […], þ.e. eftir að umrætt slys hafði orðið.

   Verður nánar vikið að framburðum þeirra eftir því sem ástæða þykir til.

Um það hver sé eigandi jarðýtunnar og vátryggður rétthafi bóta

1. Með framangreindri tryggingu tryggði stefndi umrædda jarðýtu hvar sem er á Íslandi og nam fjárhæð kaskótryggingarinnar 105.087.000 krónum. Samkvæmt vátryggingarskilmálum EE50, grein 4.1, bætir tryggingin beint tjón á hinu vátryggða af völdum skyndilegs og ófyrirsjáanlegs utanaðkomandi atviks. Vátryggður er eigandi vinnuvélarinnar, sbr. grein 2.1. Samkvæmt gögnum málsins er Lykill fjármögnun hf. eigandi jarðýtunnar, sbr. til að mynda kaupleigusamning aðila, dags. 31. maí 2019.

   Telst Lykill fjármögnun hf. þar með vera vátryggður í skilningi nefndrar greinar, sbr. og 13. tölulið 2. gr. laga nr. 30/2004, jafnvel þótt stefnandi hafi keypt vátrygginguna og teljist þar með vátryggingartaki í skilningi 19. töluliðar sömu greinar.

2. Ekki verður séð að ákvæði 3. mgr., sbr. 2. mgr., 39. gr. laga nr. 30/2004 geti breytt framangreindri niðurstöðu, þar sem málsaðilar, stefnandi sem vátryggingartaki og stefndi sem félag í skilningi 6. töluliðar 2. gr. laga nr. 30/2004, þ.e. sá sem með samningi skuldbindur sig til að veita vátryggingu, hafa samið um það sín á milli að vátrygging jarðýtunnar skuli vera til hagsbóta fyrir eiganda jarðýtunnar, þ.e. fyrir Lykil fjármögnun hf., en ekki fyrir vátryggingartakann, stefnanda, sbr. áðurnefnda grein 2.1. Þeir hafa samkvæmt því sammælst í samningi um að víkja frá reglum 3. mgr., sbr. 2. mgr., 39. gr. laga nr. 30/2004, en þeim er slíkt heimilt samkvæmt 4. mgr. 39. gr. laganna.
3. Að öllu framangreindu virtu og með hliðsjón af gögnum málsins verður að fallast á það með stefnda að Lykill fjármögnun hf. sé vátryggður í skilningi greinar 2.1 í vátryggingarskilmálum EE50, sem eigandi jarðýtunnar, sbr. og 13. tölulið 2. gr. laga nr. 30/2004, jafnvel þótt stefnandi sé umráðamaður hennar og vátryggingartaki, sbr. vátryggingarskírteini, dags. 16. nóvember 2020, og 19. tölulið 2. gr. laga nr. 30/2004.

   Lykill fjármögnun hf. sé sömuleiðis rétthafi samkvæmt 10. tölulið 2. gr. laga nr. 30/2004, en ekki stefnandi. Ekki verður séð af gögnum málsins, eða öðru sem fram er komið, að stefnandi geti talist vera meðvátryggður í skilningi 2. mgr. 2. gr. vátryggingarskilmála tryggingarinnar.

4. Þrátt fyrir framangreint verður að telja að stefnandi sé réttur aðili að málinu, þar sem Lykill fjármögnun hf. hefur framselt meinta viðurkenningarkröfu sína á hendur stefnda til hans með kaupsamningi, dags. 13. janúar 2022. Samþykkti stefndi framsalið fyrir sitt leyti. Ekki er því um það deilt að stefnandi er réttur aðili til að hafa uppi viðurkenningarkröfu í málinu, þ.e. kröfu Lykils fjármögnunar hf. sem vátryggðs eiganda nefndrar jarðýtu, sbr. grein 2.1 í vátryggingarskilmálum EE50, og rétthafa samkvæmt 10. tölulið 2. gr. laga nr. 30/2004.

Um samsömun á milli stjórnanda jarðýtunnar og eiganda hennar sem rétthafa bóta

1. Samkvæmt a-lið 2. mgr. 29. gr. laga nr. 30/2004 getur félag, hér stefndi, samið svo um við vátryggingartaka, stefnanda, meðal annars þegar um er að ræða vátryggingu ökutækja, skipa, loftfara eða annarra farartækja, sem mun þ.á m. geta átt við um jarðýtu, að félagið megi bera fyrir sig háttsemi manns sem með samþykki vátryggðs er ábyrgur fyrir hinu vátryggða.
2. Samkvæmt 3. mgr. sömu greinar má í vátryggingum sem tengjast atvinnustarfsemi, með þeim takmörkunum sem leiða má af 1. mgr. 41. gr. sömu laga, semja um að vátryggður geti glatað rétti sínum til bóta í heild eða að hluta vegna háttsemi nánar tilgreindra manna eða hópa. Samkvæmt 1. mgr. 41. gr. laga nr. 30/2004 þarf sá sem á vátryggða hagsmuni samkvæmt 39. og 40. gr., hér Lykill fjármögnun hf., ekki að sæta því að félag, stefndi, beri fyrir sig háttsemi vátryggingartaka, stefnanda, eða annars vátryggðs, sem greinir í IV. kafla eða 47. gr., þ.á m. háttsemi samkvæmt 26. eða 27. gr. laganna.
3. Ekki er um það deilt í málinu hvort stefnandi, sem vátryggingartaki, eða Lykill fjármögnun hf., sem vátryggður eigandi jarðýtunnar, hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi eða brotið gegn varúðarreglum. Um það er hins vegar deilt hvort ætluð sök stjórnanda jarðýtunnar jafngildi sök Lykils fjármögnunar hf., sem vátryggðs, þ.e. hvort um samsömun sé að ræða þeirra á milli. Í því samhengi verður ekki séð að stjórnandi jarðýtunnar geti talist vátryggingartaki eða annar vátryggður í skilningi 1. mgr. 41. gr. laga nr. 30/2004. Það ákvæði útilokar því ekki samning stefnda sem félags og stefnanda sem vátryggingartaka um að félagið geti borið fyrir sig háttsemi manns sem með samþykki vátryggðs er ábyrgur fyrir hinu vátryggða, sbr. a-lið 2. mgr. 29. gr. laga nr. 30/2004.
4. Með kaupleigusamningi, dags. 31. maí 2019, fól Lykill fjármögnun hf. sem eigandi jarðýtunnar og leigusali stefnanda sem leigutaka umráð jarðýtunnar. Stefnandi fól svo stjórnanda jarðýtunnar umráð hennar og stjórn að kvöldi […] og aðfaranótt […], er umræddur vátryggingaratburður varð. Verður samkvæmt því að telja að jarðýtan hafi verið undir stjórn manns, þ.e. stjórnanda jarðýtunnar, sem með samþykki vátryggðs, Lykils fjármögnunar hf., var ábyrgur fyrir hinu vátryggða í skilningi a- liðar 2. mgr. 29. gr. laga nr. 30/2004. Af því leiðir að stefnanda og stefnda var heimilt lögum samkvæmt að semja svo um með samningi að stefnda væri heimilt að bera fyrir sig háttsemi þess manns, stjórnanda jarðýtunnar, sbr. það ákvæði laganna.

   Verður jafnframt að fallast á það með stefnda að það hafi þeir gert.

5. Breytir að mati dómsins engu í þessu samhengi hvort stjórnandi jarðýtunnar var starfsmaður stefnanda eða sjálfstæður verktaki. Í því samhengi verður raunar ekki betur séð en að samband stjórnandans við stefnanda hafi borið flest einkenni vinnusambands, fremur en sambands verkkaupa og verktaka eða verktaka og undirverktaka. Kom meðal annars fram í skýrslu fyrirsvarsmanns stefnanda fyrir dómi að stjórnandi jarðýtunnar hefði starfað fyrir stefnanda í um fjögur ár, þar af um eitt og hálft ár í námunni í […]. Hann hefði yfirleitt verið í stjórnunarstöðum og staðið sig vel. Þá er einnig fram komið að stjórnandinn hafði bifreið til afnota, sem var eign stefnanda, hann notaði atvinnutæki á hans vegum í verkefnum sínum, tók við vinnufyrirmælum frá stjórnendum stefnanda og kom að öðru leyti fram sem starfsmaður hans, að því er best verður ráðið.
6. Að öllu framangreindu virtu og með vísan til greinar 8 í vátryggingarskilmálum EE50 verður að fallast á það með stefnda að hann geti borið fyrir sig hátterni stjórnenda vátryggðs og stjórnanda hinnar vátryggðu vinnuvélar. Þá verður einnig að fallast á að hafi stjórnandi jarðýtunnar sýnt af sér saknæma háttsemi í greint sinn jafngildi það sök Lykils fjármögnunar hf. sem vátryggðs, sbr. 26. gr. og 2. mgr. 27. gr. laga nr. 30/2004, sbr. og grein 8 í vátryggingarskilmálum stefnda EE50. Með öðrum orðum sé um að ræða samsömun á milli stjórnanda jarðýtunnar og Lykils fjármögnunar hf., sem eiganda hennar.

Um það hvort stjórnandi jarðýtunnar hafi brotið gegn varúðarreglum

1. Í grein 6.2 í vátryggingarskilmálum stefnda EE50 er mælt fyrir um að stjórnandi vinnuvélarinnar skuli ekki vera undir áhrifum áfengis eða ávana- eða fíkniefna við notkun vélarinnar. Er greinina að finna í þeim kafla vátryggingarskilmálanna þar sem fjallað er um varúðarreglur og er skylt að fara eftir þeim reglum. Sé þeim ekki fylgt getur ábyrgð félagsins fallið niður í heild eða að hluta, sbr. 26. gr. laga nr. 30/2004, sbr. grein 7 í vátryggingarskilmálunum.
2. Samkvæmt 26. gr. laga nr. 30/2004 getur vátryggingafélag gert fyrirvara um að það skuli laust úr ábyrgð í heild eða að hluta ef varúðarreglum er ekki fylgt. Slíkan fyrirvara getur félagið þó ekki borið fyrir sig ef ekki er við vátryggðan að sakast eða sök hans er óveruleg eða það að vátryggingaratburður hefur orðið verður ekki rakið til brota hans. Þótt félagið geti borið fyrir sig að varúðarreglum hafi ekki verið fylgt má samt leggja á það ábyrgð að hluta með hliðsjón af því hvers konar varúðarreglu var ekki sinnt, sök vátryggðs, hvernig vátryggingaratburð bar að og atvikum að öðru leyti.
3. Hér að framan var komist að þeirri niðurstöðu að sök stjórnanda jarðýtunnar jafngilti sök vátryggðs, þar sem um samsömun þeirra á milli væri að ræða, sbr. grein 8 í vátryggingarskilmálum stefnda EE50. Þá var einnig komist að þeirri niðurstöðu að Lykill fjármögnun hf. teldist vera vátryggður í skilningi greinar 2.1 í vátryggingarskilmálum EE50, sbr. einnig a-lið 13. töluliðar 2. gr. laga nr. 30/2004. Samkvæmt því verður að leggja að jöfnu, í skilningi 26. gr. laganna, Lykil fjármögnun hf. og stjórnanda jarðýtunnar. Þá hefur stefndi gert fyrirvara um að hann skuli laus undan ábyrgð í heild eða að hluta ef varúðarreglum er ekki fylgt, sbr. nefnda lagagrein og grein 7 í vátryggingarskilmálum EE50.
4. Upplýst er í málinu að stjórnandi jarðýtunnar, sem lést í umræddu slysi, var undir áhrifum áfengis er vátryggingaratburðurinn varð. Samkvæmt matsgerð Rannsóknastofu Háskóla Íslands í lyfja- og eiturefnafræði, dags. […], sem frammi liggur í málinu, mældist etanól í blóði hans 1,24 prómill og 1,94 prómill í þvagi. Engin fíkniefni fundust hins vegar, hvorki í blóði né þvagi. Er þegar af þeirri ástæðu ljóst að stjórnandi vinnuvélarinnar braut gegn varúðarreglu greinar 6.1 í vátryggingarskilmálum EE50, sem samkvæmt grein 7 í sömu skilmálum getur leitt til þess að ábyrgð félagsins falli niður í heild eða að hluta, sbr. 26. gr. laga nr. 30/2004.

Um það hvort stjórnandi jarðýtunnar hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi

1. Samkvæmt 2. mgr. 27. gr. laga nr. 30/2004 kann vátryggingafélag að losna úr ábyrgð í heild eða að hluta hafi vátryggður valdið vátryggingaratburði með háttsemi sem telja verður stórfellt gáleysi. Sambærilega reglu má finna í grein 9.1 í sameiginlegum vátryggingarskilmálum stefnda YY10.
2. Líkt og áður reynir hér á það álitamál hvort stjórnandi jarðýtunnar hafi sýnt af sér stórfellt gáleysi, þannig að bótaskylda stefnda gagnvart Lykli fjármögnun hf. falli niður í heild eða að hluta samkvæmt nefndri lagagrein. Við mat á ábyrgð félagsins samkvæmt þessari grein skal líta til sakar vátryggðs, hér stjórnanda jarðýtunnar, hvernig vátryggingaratburð bar að, hvort vátryggður var undir áhrifum áfengis eða fíkniefna sem hann hafði sjálfviljugur neytt og atvika að öðru leyti.
3. Stjórnandi jarðýtunnar var sem fyrr segir undir áhrifum áfengis er vátryggingaratburðurinn varð, en ekki undir áhrifum fíkniefna. Samkvæmt vitnisburði C, sem hitti B heitinn sem fyrr segir við vaktaskipti að kvöldi […], bar ekki á því þá að neitt væri óeðlilegt eða að hann væri undir áhrifum áfengis. Í bifreið sem B heitinn hafði komið á til vinnu þann dag fundust hins vegar 27 óopnaðar 330 ml bjórdósir og 11 tómar 330 ml dósir af 4,5% sterkum bjór. Virðist samkvæmt því mega leggja til grundvallar að áfengisneysla stjórnanda jarðýtunnar hafi átt sér stað á meðan á vinnutíma hans stóð og að hann hafi neytt áfengisins sjálfviljugur. Fær það jafnframt stuðning í niðurstöðu áðurnefndrar rannsóknar á etanólmagni í blóði og þvagi hans.
4. Samkvæmt 2. mgr. 2. gr. umferðarlaga nr. 77/2019 gilda þau lög um umferð ökutækja utan vega eftir því sem við á. Ökutæki er í 47. tölulið 1. mgr. 3. gr. laganna skilgreint sem tæki á hjólum, beltum, völtum, meiðum eða öðru sem ætlað er til aksturs á landi og eigi rennur á spori. Vélknúið ökutæki er í 42. tölulið sömu greinar skilgreint sem ökutæki, annað en reiðhjól, sem ætlað er til aksturs á landi og er búið aflvél til að knýja það áfram.
5. Samkvæmt 1. mgr. 48. gr. laganna skal ökumaður vera líkamlega og andlega fær um að stjórna ökutæki því sem hann fer með. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar má enginn stjórna eða reyna að stjórna ökutæki ef hann vegna veikinda, hrörnunar, ellihrumleika, ofreynslu, svefnleysis eða neyslu áfengis eða annarra örvandi eða deyfandi efna eða af öðrum orsökum er þannig á sig kominn að hann er ekki fær um að stjórna ökutækinu örugglega. Samkvæmt 4. mgr. sömu greinar má enginn neyta áfengis eða annarra örvandi eða deyfandi efna við stjórn vélknúins ökutækis.
6. Samkvæmt 1. mgr. 49. gr. umferðarlaga má enginn stjórna eða reyna að stjórna vélknúnu ökutæki ef hann er undir áhrifum áfengis. Ef vínandamagn í blóði ökumanns nemur 0,20 prómillum, en er minna en 1,20 prómill, eða ökumaður er undir áhrifum áfengis þótt magn vínanda í blóði hans sé minna telst hann ekki geta stjórnað ökutæki örugglega, sbr. 2. mgr. 49. gr. umferðarlaga. Ef magn vínanda í blóði ökumanns nemur 1,20 prómillum eða meira telst hann óhæfur til að stjórna ökutæki, sbr. 3. mgr. sömu greinar. Þá leysir það ökumann ekki undan sök þótt hann ætli vínandamagn minna en um ræðir í 2. og 3. mgr., sbr. 5. mgr. 49. gr. umferðarlaga.
7. Eins og áður segir mældist etanólmagn í blóði stjórnanda jarðýtunnar 1,24 prómill, sem er hærra en þau mörk sem tilgreind eru í 3. mgr. 49. gr. umferðarlaga. Taldist hann af þeim sökum vera óhæfur til að stjórna ökutæki. Verður með hliðsjón af því að telja fullvíst að dómgreind stjórnanda jarðýtunnar hafi verið verulega skert er ýtan fór fram af fjallsbrúninni í greint sinn og þar með möguleikar hans til að skynja og meta aðstæður rétt, svo og hæfni hans til að bregðast við því sem upp gat komið.
8. Það er mat dómsins að með því að neyta áfengis við vinnu sína umrætt kvöld og umrædda nótt, í andstöðu við öryggis- og heilbrigðisáætlun stefnanda, dags. 1. febrúar 2017, og með því að stjórna jarðýtunni undir áhrifum áfengis, í andstöðu við ákvæði umferðarlaga, hafi stjórnandi jarðýtunnar, sem var reyndur ýtustjóri og með réttindi sem slíkur, sýnt af sér stórkostlegt gáleysi. Þá hafi hann með háttsemi sinni komið sjálfum sér og þeim verðmætum, sem honum höfðu verið falin til varðveislu, í augljósa og stóraukna hættu. Aðstæður á vinnusvæði jarðýtunnar, sem gátu í eðli sínu verið varhugaverðar við bestu skilyrði, voru sérstaklega varasamar þetta kvöld og nótt, þar sem mikið myrkur var og vindasamt.

Um það hvort orsakasamband sé á milli sakar og vátryggingaratburðar

1. Óljóst er hvernig það gerðist nákvæmlega að jarðýtan fór fram af fjallsbrúninni í greint sinn. Það eina sem vitað er með vissu er að jarðýtan fór fram af brún fjallsins og hafnaði á botni námunnar, með þeim hörmulegu afleiðingum að stjórnandi hennar lést. Þar sem sannað þykir að stjórnandi jarðýtunnar hafi verið undir áhrifum áfengis er vátryggingaratburðurinn varð, sem skert hafi hæfni hans til að stýra jarðýtunni örugglega og stóraukið hættu á slysi, og með því brotið gegn varúðarreglum og sýnt af sér stórkostlegt gáleysi, verður að fallast á það með stefnda að stefnandi beri sönnunarbyrði um að vátryggingaratburðurinn eigi sér aðrar orsakir en þær að ölvun stjórnandans hafi leitt til slyssins.
2. Af gögnum málsins má ráða að jarðýtan hafi verið sett í lausagang kl. 01:25:31 aðfaranótt […] og tekið staðsetningarpunkt á sama tíma. Virðist vél hennar hafa verið í þeim gangi til kl. 02:26:31, er straumur rofnaði og mótor jarðýtunnar stöðvaðist.

   Gæti það bent til þess að jarðýtan hafi farið fram af fjallsbrúninni rétt þar á undan og að harkaleg lending hafi orsakað straumrofið og stöðvun vélarinnar.

3. Samkvæmt bíltæknirannsókn, sem unnin var á vegum lögreglu, bendir ekkert til þess að bilun í jarðýtunni geti hafa orðið til þess að hún hafi orðið stjórnlaus né að önnur bilun geti hafa valdið slysinu. Þá leiddi skoðun á stjórntækjum jarðýtunnar ekkert óeðlilegt í ljós. Er í bíltæknirannsókninni talið líklegast að stjórnandi jarðýtunnar hafi ekki áttað sig á því að hún hafi keyrt mjög hægt áfram og að aðstæður hafi gert það að verkum að ýtustjórinn hafi ekki áttað sig á því að jarðýtan væri að keyra hægt áfram. Þá er á það bent að öryggisrofi hafi ekki verið virkjaður og að ekki sé ólíklegt að stýripinni hafi farið í hlutlausan sökum þess að jarðýtan valt niður töluverða hæð.
4. Framangreind bíltæknirannsókn var sem fyrr segir unnin á vegum lögreglu við rannsókn banaslyss, en stefnandi hefur gert athugasemdir við forsendur hennar og niðurstöður. Höfðu aðilar þessa máls enga aðkomu að bíltæknirannsókninni. Þá hefur sá sem hana vann ekki komið fyrir dóm. Þannig hefur hvorki gefist ráðrúm til að spyrja hann út í niðurstöður rannsóknarinnar né til að biðja hann um að staðfesta skýrslu sína. Verður að meta sönnunargildi bíltæknirannsóknarinnar með hliðsjón af þessu.
5. Stefnandi hefur ekki óskað eftir því að dómkvaddur verði matsmaður til að meta það hvort bilun í jarðýtunni kunni að hafa orsakað fall hennar niður á botn malarnámunnar umrædda nótt. Efnislegum niðurstöðum bíltæknirannsóknarinnar hefur þar af leiðandi ekki verið hnekkt með matsgerð. Í framburði vitnisins C, sem stjórnað hafði jarðýtunni í um fimm klukkustundir áður en B heitinn tók við stjórn hennar að kvöldi […], kom fram að jarðýtan hefði virkað vel og að vitnið hefði ekki orðið vart við neinar bilanir í henni á þeim tíma. Vitnið hafi talið að ýtan væri í góðu lagi. Að þessu virtu verður að telja ósannað að bilun í drifbúnaði eða stjórnbúnaði jarðýtunnar hafi orsakað eða átt þátt í því að vátryggingaratburðurinn varð, enda ekkert í gögnum málsins sem styður það.
6. Af framangreindri bíltæknirannsókn má sem fyrr segir ráða að vélarsnúningur jarðýtunnar hafi verið settur í lausagang kl. 01:25:31 og frá þeim tíma eru engar skráningar um breytingar á gangi vélarinnar og þar til vélin missti straum kl. 02:26:31. Stefnandi hefur lagt nokkuð upp úr því að sjá megi af ljósmynd, sem fylgdi bíltæknirannsókninni og tekin var eftir að slysið hafði átt sér stað, að inngjöfin hafi verið á lægstu stillingu. Þá hafi vélin verið í hlutlausum eða stillt á „neutral“, þ.e. ekki í gír sem sömuleiðis hefði átt að koma í veg fyrir að vélin skriði áfram.
7. Þótt margt sé á huldu um það hvernig það gerðist nákvæmlega að jarðýtan fór fram af fjallsbrúninni þessa nótt verður eigi að síður að telja að það hafi ekki getað gerst með öðrum hætti en þeim að hún hafi færst áfram, hvernig sem það hafi gerst. Verður jafnframt að leggja til grundvallar að það hafi gerst fyrir tilverknað stjórnanda jarðýtunnar. Fær það stuðning í því að sjá mátti för á fjallsbrúninni þar sem jarðýtan fór fram af, sbr. framburð fyrirsvarsmanns stefnanda fyrir dómi, enda getur jarðýta aðeins myndað slík för sé henni ekið áfram. Á einhverjum tímapunkti virðist jarðýtan þó hafa fallið niður og tekið með sér efni úr brún pallsins sem hún var staðsett á og þannig myndað skarð í brúnina.
8. Í skýrslu fyrirsvarsmanns stefnanda við aðalmeðferð málsins kom meðal annars fram að mikið myrkur hafi almennt verið í grjótnámunni er dagsbirtu naut ekki við.

   Símasamband hafi sömuleiðis verið lélegt. Stjórnandi jarðýtunnar hafi þannig verið háður því að geta notað ljós jarðýtunnar við vinnu sína og ferðir. Erfitt hafi verið að koma sér niður úr námunni í myrkri án þess að hafa birtu frá ljósum jarðýtunnar. Hélt hann því jafnframt fram að stjórnandi ýtunnar hefði átt í erfiðleikum með stillingu á ljósum ýtunnar þetta kvöld, sem hafi þó virkað en verið vanstillt. Kvaðst hann halda að stjórnandi jarðýtunnar hefði verið í sambandi við annan starfsmann þetta kvöld, þar sem þetta hefði komið fram, jafnvel við vitnið C.

9. Vitnið C kannaðist ekki við að hafa rætt ljós jarðýtunnar við B heitinn eða að þeir hefðu ræðst við eftir að vakt vitnisins lauk […], kl. 18:00. Kvaðst vitnið aðeins hafa unnið á jarðýtunni í fimm klukkustundir fyrir vaktaskiptin og ekki hafa þurft að nota ljósin við vinnu sína. Hann hafi því ekki haft neina vitneskju um virkni ljósabúnaðar jarðýtunnar. Ýtan hafi þó virkað vel að öðru leyti. Framburður fyrirsvarsmanns stefnanda um að eitthvað hafi verið athugavert við ljósabúnað jarðýtunnar fær samkvæmt þessu ekki stoð í framburði vitnisins. Þá fær hann eigi heldur stoð í öðrum gögnum málsins. Er því ósannað að nokkuð hafi verið athugavert við ljós hennar.

   Verður því ekki fallist á að það geti hafa átt þátt í því að umræddur vátryggingaratburður varð.

10. Af gögnum málsins má ráða að lofthiti í […] umrætt kvöld og umrædda nótt hafi verið á bilinu -0,3 til 1,6°C. Þá mældist lítils háttar úrkoma á tímabilinu á bilinu kl. 5–7 morguninn […], sem er rétt áður en fólk kom á vettvang og fann jarðýtuna og stjórnanda hennar á botni námunnar, en engar úrkomumælingar eru gefnar upp í […].

    Í […] mældist vindhraði 9,4–16,7 m/s og var mestur undir morgun […]. Á sama stað fór vindhraðinn upp í 21,6 m/s í hviðum kl. 6:00 og 20,9 m/s kl. 7:00 að morgni […].

    Lofthiti í […] mældist á sama tíma 1,5–2,5°C og mesti vindstyrkur 5,5–10 m/s.

11. Mælirinn í […] er nær slysstað og er auk þess í svipaðri hæð yfir sjávarmáli og hann, en mælirinn við […] er hærra uppi […]. Má því gera ráð fyrir að hitastig á slysstað hafi verið nær því sem mælirinn í […] sýnir. Vindátt var suðaustlæg og er sennilegt að fjöll […] hafi skýlt að einhverju leyti fyrir vindi. Miðað við árstíma má gera ráð fyrir að mikið myrkur hafi verið seint um kvöld og um nóttina. Ekkert verður hins vegar ráðið af gögnum málsins hvort þoka hafi verið í námunni í umrætt sinn.
12. Af stefnu má ráða að verkefni stjórnanda jarðýtunnar hafi verið að losa efni á palli hátt í grjótnámunni og ýta því fram af brún fjallsins og niður á botn námunnar, þar sem hægt var að nálgast efnið. Var það einnig staðfest við aðalmeðferð málsins. Af gögnum má sjá að um bratta fjallshlíð er að ræða og fallið hátt. Í vitnisburði C kom fram að hann hafi haft þann háttinn á að hafa ávallt frístandandi hlass á brún fjallsins, sem hann ýtti síðan að, þannig að brún fjallsins stæði aldrei tóm. Staðfesti fyrirsvarsmaður stefnanda að það væri sú tilhögun sem almennt væri fylgt. Ekki er vitað hvernig B heitinn bar sig að umrætt kvöld og umrædda nótt. Fyrirsvarsmaður stefnanda greindi frá því fyrir dómi að brún fjallsins hefði verið tóm þar sem jarðýtan fór fram af, sem honum hafi þótt frekar óvenjulegt. Þá hefði mátt sjá rastir til hliðanna, svo og för eftir jarðýtuna, sem hefðu horfið þar sem hún fór fram af. Virtist hún hafa skilið eftir sig skarð í brúnina.
13. Stefnandi hefur vísað til þess að mælst hafi stór jarðskjálfti tæpum tveimur sólarhringum fyrir umræddan atburð, sem hafi átt upptök sín í […]. Þá hafi Veðurstofa Íslands varað við grjóthruni á […] landsins þann dag sem slysið hafi orðið. Af gögnum málsins og framburðum fyrirsvarsmanns stefnanda og vitnanna C og E lögreglumanns fyrir dómi, en þeir komu allir á vettvang að morgni […], má ráða að mikið grjóthrun hafi þá verið í hlíðum námunnar.
14. Samkvæmt vitnisburði C gat komið fyrir að grjóthrun væri í námunni. Virtist það því ekki hafa komið honum á óvart þótt grjóthrun hafi verið þennan morgun.

    Fyrirsvarsmaður stefnanda sagði sömuleiðis að grjót ætti það til að hrynja úr hlíðum námunnar, en hrunið hafi verið óvenjulega mikið þennan morgun. Sagði hann það hafa verið undir pallinum þar sem þeir hefðu verið að vinna, sem bendir að mati dómsins til þess að vinna jarðýtunnar eða fall niður hlíðina hafi orsakað grjóthrunið.

    Þá kom fram hjá fyrirsvarsmanninum að skriðan á botni námunnar hafi þennan morgun verið tiltölulega lítil, samanborið við það sem almennt var að morgni eftir næturvinnu á palli námunnar, sem benti til þess að tiltölulega litlu efni hefði verið ýtt niður þá um nóttina.

15. Hvorki fyrirsvarsmaður stefnanda né vitnið C könnuðust við að þess hefði orðið vart, daginn áður eða dagana á undan, að aðstæður í námunni væru óvenjulegar. Kannaðist C til að mynda hvorki við að hafa séð stórar skriður né sprungur í kjölfar jarðskjálfta […] og […]. Fyrirsvarsmaður stefnanda staðfesti sömuleiðis að ekki hefði verið gripið til sérstakra ráðstafana í námunni vegna aðvarana Veðurstofu Íslands um mögulegt grjóthrun á suðvesturhorni landsins. Við nánari athugun, sem fram hafi farið eftir umræddan vátryggingaratburð, hefði þó mátt sjá sprungu til hliðar við svæðið þar sem jarðýtan fór fram af. Engin gögn liggja þó fyrir í málinu um þetta.
16. Þótt aldrei sé hægt að útiloka að jarðskjálftar geti leitt til þess að jarðlög veikist, sprungur myndist eða að hrun verði í bröttum fjallshlíðum er ekkert sem bendir sérstaklega til þess að mati dómsins að vátryggingaratburðinn megi rekja til jarðskjálfta eða grjóthruns í grjótnámunni. Töluverð fjarlægð er frá námunni að upptakastað skjálftanna, auk þess sem búast má við að skriður falli á sama tíma og skjálftar verða. Þá eru mestar líkur á að skjálfti orsaki skriður í nærsvæði upptakanna samtímis og hann ríður yfir. Af gögnum málsins má ráða að jafnvel í stærsta skjálftanum, sem varð sem fyrr segir […], hafi áhrifin í […] verið lítil. Engir skjálftar mældust aðfaranótt […], með stærð eða staðsetningu sem hefði getað talist hættuleg fyrir svæðið þar sem slysið varð. Að því virtu verður að telja ósannað að jarðskjálftar í nágrenni námunnar eða grjóthrun hafi átt þátt í því að vátryggingaratburðurinn varð.

    Erfitt er þó að útiloka að skjálftavirkni dagana á undan hafi getað veikt jarðlög sem jarðýtan fór fram af.

17. Stefnandi hefur einnig vísað til þess að við krufningu á líki stjórnanda jarðýtunnar hafi fundist meðalmiklar kölkunarbreytingar í ósæð, léttar kölkunarbreytingar í hálsslagæðum og kransæðum, þunnveggjablaðra á vinstra nýra, dreifðir hnútar í nýrum og góðkynja stækkun á blöðruhálskirtli og að þessi veikindi stjórnandans kunni að hafa leitt til vátryggingaratburðarins. Stjórnandi jarðýtunnar kunni til að mynda að hafa fengið aðsvif vegna þessa. Þessar hugleiðingar fá enga stoð í gögnum málsins og ekkert sem bendir til þess að þessi atriði hafi átt nokkurn þátt í því að umræddur vátryggingaratburður varð. Er slíkt því ósannað með öllu.
18. Að öllu framangreindu virtu verður að fallast á það með stefnda að langlíklegast sé að umræddur vátryggingaratburður hafi orðið vegna háttsemi stjórnanda jarðýtunnar umrætt kvöld og umrædda nótt. Hann hafi með öðrum orðum ekki lagt rétt mat á aðstæður og ekki brugðist rétt við þeim, meðal annars og ekki síst þar sem hann var undir áhrifum áfengis við vinnu sína þetta kvöld og þessa nótt. Dómgreind hans hafi af þeim sökum verið verulega skert sem og hæfni hans til að bregðast við krefjandi aðstæðum í námunni. Þessi háttsemi stjórnandans hafi stóraukið hættu á að slys yrði, eins og raunin varð.
19. Verður samkvæmt framansögðu að fallast á það með stefnda að orsakasamband hafi verið á milli stórkostlegs gáleysis stjórnanda jarðýtunnar og brota hans á varúðarreglum annars vegar og vátryggingaratburðarins hins vegar, svo og að stórkostlegt gáleysi stjórnandans og brot hans á varúðarreglum hafi verið meginorsök þess að vátryggingaratburðurinn varð. Á sama hátt verður að telja líklegt að unnt hefði verið að afstýra umræddum atburði hefði stjórnandinn ekki verið undir áhrifum áfengis og brugðist við eins og góður og gegn stjórnandi hefði gert við þær aðstæður sem til staðar voru nefnt kvöld og nefnda nótt, en þessum aðstæðum var lýst hér að framan.

Um það hvort fella skuli niður bætur í heild eða að hluta

1. Þrátt fyrir framangreint er erfitt að fullyrða nokkuð um aðdraganda þess að jarðýtan fór fram af palli í umræddri malarnámu og hrapaði uns hún lenti loks á botni námunnar um 80 metrum frá brún pallsins. Stjórnandi jarðýtunnar, sem var einn við vinnu í námunni umrætt kvöld og umrædda nótt, lést í slysinu og engin vitni urðu að því. Þá verður að telja ósannað að hann hafi haft samband við nokkurn mann frá því að hann tók við stjórn ýtunnar á botni námunnar, af vitninu C, um kl. 18:00 þann […], og þar til vátryggingaratburðurinn varð. Samkvæmt gögnum málsins átti fyrirsvarsmaður stefnanda samtal við hann í síma kl. 19:02. Fyrir dómi mundi hann þó ekki eftir því símtali. Þá fær framburður fyrirsvarsmannsins um að B heitinn hafi haft samskipti við starfsmann stefnanda vegna vanstillingar á ljósabúnaði jarðýtunnar ekki stoð í gögnum málsins eins og áður segir. Enginn er því til frásagnar um það hvað nákvæmlega gerðist þetta kvöld og þessa nótt. Um það ríkir þar af leiðandi talsverð óvissa.
2. Eins og áður segir hefur stefndi gert þann fyrirvara að hann skuli laus úr ábyrgð í heild eða að hluta sé varúðarreglum ekki fylgt, sbr. 1. málslið 1. mgr. 26. gr. laga nr. 30/2004 og grein 7 í vátryggingarskilmálum EE50. Þá verður ekki séð, þrátt fyrir framangreint, að ekki sé við vátryggðan að sakast, eða í þessu tilviki stjórnanda jarðýtunnar. Á sama hátt verður að telja að sök stjórnanda jarðýtunnar hafi ekki verið óveruleg, en Lykill fjármögnun hf. telst samsamaður honum eins og áður segir. Þá verður heldur ekki séð að það að vátryggingaratburður hafi orðið verði ekki rakið til brota stjórnanda jarðýtunnar.
3. Af 1. málslið 2. mgr. 27. gr. laga nr. 30/2004 leiðir að hafi vátryggður, eða maður sem samsamaður er honum, valdið vátryggingaratburði með háttsemi sinni, sem telja verði stórkostlegt gáleysi, losni félagið úr ábyrgð í heild eða að hluta. Við mat á ábyrgð félagsins skal líta til sakar vátryggðs, hér stjórnanda jarðýtunnar, hvernig vátryggingaratburð bar að, hvort vátryggður var undir áhrifum áfengis eða fíkniefna sem hann hafði sjálfviljugur neytt og atvika að öðru leyti, sbr. 2. málslið 2. mgr. 27. gr. laganna.
4. Með vísan til alls þess sem rakið hefur verið hér að framan verður að fallast á það með stefnda að skilyrði 26. gr. og 2. mgr. 27. gr. laga nr. 30/2004 til þess að hann losni úr ábyrgð í heild eða að hluta séu uppfyllt eins og hér stendur á. Sakarstig stjórnanda jarðýtunnar er að mati dómsins hátt, þ.e. stórkostlegt gáleysi. Þá verður sem fyrr segir að leggja til grundvallar að orsakasamband sé á milli sakar og vátryggingaratburðar. Stjórnandinn var sömuleiðis undir verulegum áhrifum áfengis og yfir þeim mörkum sem greind eru í 3. mgr. 49. gr. umferðarlaga.
5. Á hinn bóginn ber einnig að líta til atvika að öðru leyti þegar mat er lagt á það hvort ábyrgð félags falli niður í heild eða að hluta. Í málinu er ekkert fram komið sem gefur vísbendingu um að stefnandi hafi sjálfur viðhaft saknæma háttsemi, eða Lykill fjármögnun hf. sem eigandi jarðýtunnar. Þá verður ekki séð að stefnandi eða Lykill fjármögnun hf. hafi mátt vita af ölvunarástandi stjórnanda jarðýtunnar í greint sinn, hvað þá að þeir hafi verið í aðstöðu til að fyrirbyggja það að vátryggingaratburðurinn yrði. Tjónið er að sama skapi mikið fyrir stefnanda samkvæmt gögnum málsins, en eftir því sem fram er komið í málinu ber hann áfram greiðsluskyldu gagnvart Lykli fjármögnun hf. jafnvel þótt jarðýtan sé ónothæf.
6. Að öllu framangreindu virtu og með hliðsjón af atvikum öllum þykir ósanngjarnt að stefnandi eða Lykill fjármögnun hf. beri tjón sitt að öllu leyti. Er það niðurstaða dómsins að skerða beri bætur úr EE50 vinnuvélatryggingu – húftryggingu stefnanda hjá stefnda um 2/3 hluta vegna sakar stjórnanda jarðýtunnar. Lykill fjármögnun hf. og stefnandi beri samkvæmt því 2/3 hluta tjóns síns sjálfir og stefndi 1/3 hluta tjónsins, en aðilar málsins hafa komist að samkomulagi um tryggingarfjárhæð ef greiðsluskylda er viðurkennd með dómi, sbr. samkomulag þeirra frá 23. febrúar 2022 sem frammi liggur í málinu.
7. Að virtum úrslitum málsins og með vísan til 1. og 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 þykir rétt að hvor aðili um sig beri sinn kostnað af málinu og að málskostnaðar falli þar af leiðandi niður á milli málsaðila.
8. Jóhannes Rúnar Jóhannsson héraðsdómari kveður upp dóm þennan sem dómsformaður, ásamt Kristínu Jónsdóttur jarðskjálftafræðingi og Magnúsi Þór Jónssyni vélaverkfræðingi. Var það mat dómsformanns að þörf væri á sérfræðiþekkingu þeirra beggja í málinu vegna sérfræðilegra skjala sem stefnandi lagði fram í málinu og málatilbúnaðar hans varðandi mögulegar orsakir vátryggingaratburðarins, þar sem því var meðal annars haldið fram að bilun í umræddri jarðýtu eða jarðskjálftar gætu hafa orsakað vátryggingaratburðinn.
9. Gætt hefur verið að ákvæði 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála við meðferð málsins og dómsuppsögu.

Dómsorð:

Viðurkennd er greiðsluskylda stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., úr húftryggingu sem stefnandi, A, hafði í gildi hjá stefnda fyrir jarðýtu með vinnuvélanúmerið [...] vegna 1/3 hluta tjóns sem varð á vélinni í vinnuslysi þann […].

Málskostnaður fellur niður.

Jóhannes Rúnar Jóhannsson Kristín Jónsdóttir Magnús Þór Jónsson