Dómstólaleit

Dómur

Mál þetta var höfðað 10. maí 2019 og dómtekið að lokinni aðalmeðferð 27. september sl. Stefnandi er A, [...]. Stefndu eru Harpa tónlistar- og ráðstefnuhús ohf. (hér eftir „stefndi Harpa“) og Sinfóníuhljómsveit Íslands (hér eftir „stefndi Sinfónían“), báðir með heimilisfang að Austurbakka 2, Reykjavík.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru að stefndu verði, in solidum, gert að greiða stefnanda 14.559.046 krónur með 4,5% vöxtum af 3.203.559 krónum frá 22. maí 2013 til 1. júní 2014 en af stefnufjárhæð frá þeim degi til 5. september 2017 auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, þó þannig að upphafsdagur vaxta gagnvart stefnda Hörpu verði 10. maí 2015, allt að frádregnum 6.509.569 krónum sem greiddar voru 25. maí 2022, 6.048.828 krónum sem greiddar voru 16. september 2022, 740.000 krónum sem greiddar voru 26. september 2022 og 478.866 krónum sem greiddar voru 27. september 2022.

Gagnvart stefnda Sinfóníunni er krafan gerð að auki með allt að frádregnum 3.686.745 krónum, þann 20. mars 2017, sem ráðstafist upp í elstu vexti en síðan inn á höfuðstól kröfu.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi Harpa krefst aðallega sýknu en til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar. Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndi Sinfónían krefst aðallega sýknu en til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Þá er krafist málskostnaðar.

Málsatvik

Stefnandi slasaðist er hann var að störfum að morgni 22. maí 2013 sem sviðsmaður og starfsmaður stefndu í Eldborgarsal Hörpu, á æfingu stefnda Sinfóníunnar. Varð slysið skömmu eftir kaffihlé þegar hljómsveitarmenn voru að snúa til baka í hljómsveitargryfjuna. Kvaðst stefnandi hafa talið slysahættu vegna ónógrar lýsingar, en mikið af búnaði og snúrum hefði verið á gólfi gryfjunnar. Hefði hann ætlað að láta ljósamann vita af hættunni en rekið fótinn í þegar hann hefði ætlað upp á efri pall í gryfjunni og dottið með þeim afleiðingum að hann hefði hlotið af líkamstjón.

Á fyrri stigum máls þessa ákvað dómari að skipta sakarefni málsins þannig að fyrst yrði leyst úr skaðabótaskyldu stefndu vegna líkamstjóns sem stefnandi hlaut í um- rætt sinn. Var málið flutt um það efni í héraðsdómi 12. maí 2020 og dómur kveðinn upp 19. maí sama ár. Varð það niðurstaða héraðsdóms að viðurkenna skaðabótaábyrgð stefnda Hörpu vegna líkamstjóns stefnanda, en sýkna stefnda Sinfóníuna. Dóminum var áfrýjað til Landsréttar og varð það niðurstaða hans með dómi í máli nr. 365/2020, dagsettum 8. október 2021, að viðurkenna sameiginlega bótaskyldu stefndu Hörpu og stefnda Sinfóníunnar vegna líkamstjóns stefnanda.

Málið var tekið fyrir að nýju í héraðsdómi 18. október 2021. Óskuðu aðilar máls þá ítrekað eftir fresti til að reyna að ná sáttum í málinu. Sættir náðust um flest ágreiningsefni málsaðila en ekki öll og snýst málið nú því um það sem eftir stendur af ágreiningi aðila í því. Liggur fyrir að uppgjör hefur fram milli aðila um kröfu stefnanda að öðru leyti en hvað varðar þau atriði sem deilt er um í máli þessu.

Ágreiningsefni máls sem eftir standa og helstu málsástæður stefnanda og stefndu

Eftir að dómur Landsréttar féll um viðurkenningu á bótaskyldu stefndu vegna fyrrgreinds slyss stefnanda hafa aðilar málsins náð sáttum um bætur vegna tímabundins atvinnutjóns, þjáningarbætur og bætur vegna varanlegs miska og varanlegrar örorku. Ágreiningur málsins afmarkast nú við frádrátt af bótum vegna varanlegrar örorku samkvæmt 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga, auk þess sem deilt er um upphafsdag vaxta og dráttarvaxta.

Verður þá fyrst vikið að ágreiningi aðila um frádrátt af bótum vegna varanlegrar örorku. Byggja stefndu á því að frá skaðabótum eigi að draga tiltekið hlutfall reiknaðs eingreiðsluvirðis örorkulífeyris sem stefnandi þiggur frá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, sbr. 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga. Liggur fyrir mat tryggingastærðfræðings á eingreiðsluverðmæti bóta sem stefnandi hefur þegið og þiggur á grundvelli fyrirliggjandi örorkumats.

Stefnandi byggir á því að málsástæða stefndu um frádrátt á þessum grundvelli hafi komið fram of seint og ekki verið hluti af sakargrundvelli málsins, hvorki í stefnu né greinargerðum. Hafi málsástæðan í raun ekki komið fram fyrr en í málflutningi stefndu. Stefndu byggja hins vegar á því að málsástæðan hafi komið fram jafn skjótt og tilefni var til. Hafi hún komið fram í fyrsta þinghaldi eftir að niðurstaða Landsréttar hafi legið fyrir. Þá hafi varakrafa um að bætur væru lækkaðar komið fram strax í greinargerð stefndu. Hafi umrædd málsástæða verið stefnanda að fullu ljós eftir að útreikningur á eingreiðsluverðmæti umræddra bóta var lagður fram enda hafi stefnandi þá mótmælt framlagningunni og málflutningur farið fram í kjölfarið um framlagningu skjalsins og tilgang þess.

Stefnandi byggir á því að ekki sé orsakasamband milli slyssins og frádráttarins. Hafi hann átt við vanheilsu að stríða fyrir slysið og þau vandamál hafi blossað upp eftir að hann var rekinn úr starfi eftir slysið. Stefndu benda á að fram komi í læknisvottorði, sem sé grundvöllur greiðslnanna, að orkutap stefnanda verði rakið til starfa hans fyrir Sinfóníuna. Á því verði að byggja.

Stefnandi byggir á því að ekki sé heimilt að draga frá skaðabótum lífeyrisgreiðslur sem ekki voru fyrirsjáanlegar við slysdag eða stöðugleikapunkt. Stefndu mótmæla því og benda á að bæta eigi raunverulegt tjón. Ef ekki verði dregið frá eingreiðsluverðmæti umræddra bóta muni stefnandi í raun fá tjón sitt að hluta til bætt tvisvar.

Stefnandi byggir á því að hann eigi ekki í raun rétt til umræddra bóta, sem hann þó þiggur frá lífeyrissjóði, nema í mesta lagi að hluta. Vísar hann í því samhengi til laga og samþykkta Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Eigi því ekki að draga greiðslurnar frá skaðabótum þar sem þær fari ekki fram á löglegum grunni. Stefndu mótmæla því og benda á að stefnandi hafi þegið umræddar bætur athugasemdalaust og að ekkert bendi til þess að það muni breytast.

Þá byggir stefnandi á því að útreikningur tryggingastærðfræðings sé rangur. Því mótmæla stefndu og vísa til þess að stefnandi hafi ekki hnekkt mati hans.

Hvað varðar ágreining um vexti byggja stefndu á því að vextir fyrir 10. maí 2015 séu fyrndir, enda hafi stefna í málinu ekki verið birt fyrr en 10. maí 2019. Stefnandi fellst á það hvað varðar stefnda Hörpu, en hvað varðar stefnda Sinfóníuna telur hann vexti vera ófyrnda þar sem greiðsla Sinfóníunnar vegna slysatryggingar launþega, 20. mars 2017, hafi fyrst farið inn á ógreidda vexti og séu vextir því ófyrndir. Því mótmælir stefndi Sinfónían og vísar til þess að á þeim tíma hafi ekki verið komin fram skaðabótakrafa frá stefnanda. Þá vísar stefndi til þess að ekki hafi verið höfð uppi nein krafa um bætur vegna slysatryggingar launþega í máli þessu enda hafi hún verið greidd upp að fullu.

Um upphafsdag dráttarvaxta byggir stefnandi á því að dráttarvextir falli á kröfu þegar tjónsatvik liggi fyrir þannig að tjónvaldur geti tekið afstöðu til þess hver fjárhæð bóta eigi að vera. Það sé ekki skilyrði að útreikningar hafi verið framkvæmdir heldur að fyrir liggi upplýsingar og gögn sem dugi tjónvaldi til að reikna út tjónið. Það sé því í þessu sambandi nægjanlegt að tjónvaldur fái afhent örorkumat og skattframtöl. Í þessu máli hafi öll tjónsatvik legið fyrir frá upphafi, og að minnsta kosti 3. ágúst 2017, og hafi stefndu þá haft undir höndum öll gögn sem máli gátu skipt. Stefndu mótmæla því og vísa til þess að umrætt bréf frá 3. ágúst 2017 hafi ekki uppfyllt áskilnað 9. gr. vaxtalaga um að kröfuhafi hafi sannanlega lagt fram þær upplýsingar sem þörf var á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta. Þær upplýsingar hafi ekki verið lagðar fram fyrr en undir rekstri málsins. Telja stefndu að þar sem upplýsingar um frádrátt hafi ekki legið fyrir fyrr en undir rekstri málsins væri unnt að miða upphafsdag dráttarvaxta við dómsuppsögu, dag sem útreikningar tryggingastærðfræðings á uppreiknuðu eingreiðsluverðmæti bóta lá fyrir eða niðurstöðu endurmats læknis um 100% örorku stefnanda, sem dagsett er 25. október 2021. Stefndu gera hins vegar þá kröfu í málinu að miðað verði við málshöfðun með birtingu stefnu.

Niðurstaða

Stefnandi byggir á því að málsástæða stefndu um frádrátt frá bótum vegna greiðslna úr lífeyrissjóði hafi komið of seint fram. Á það verður ekki fallist. Eins og stefndu hafa bent á var útreikningur tryggingastærðfræðings á eingreiðsluverðmæti bóta vegna slyssins lagður fram í fyrsta þinghaldi eftir að dómur Landsréttar í máli nr. 365/2020 féll, en læknisvottorð það sem greiðslurnar eru byggðar á er dagsett eftir fyrri dóm héraðsdóms í málinu. Þar var auk þess einungis fjallað um viðurkenningu á bótaskyldu, eins og áður hefur komið fram. Er því fallist á það með stefndu að umrædd málsástæða hafi komið fram jafn skjótt og tilefni var til. Fyrir liggur að stefndi hefur þegið og þiggur bætur frá lífeyrissjóði á grundvelli örorkumats frá 30. nóvember 2020 og síðan endurmats frá 25. október 2021. Kemur því eingreiðsluverðmæti þeirra til frádráttar skaðabótum, sbr. 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga. Dómurinn fellst einnig á það með stefndu að sú málsástæða þeirra að draga skyldi frá skaðabótum í málinu eingreiðsluverðmæti bóta frá lífeyrissjóði stefnanda hafi legið fyrir er fyrrgreint skjal um eingreiðsluverðmæti bótanna var lagt fram, enda um hana fjallað í málflutningi þegar stefnandi mótmælti framlagningu skjalsins.

Ekki er fallist á það með stefnanda að ekki sé orsakasamband milli frádráttarins og slyssins. Kemur þvert á móti fram í fyrirliggjandi læknisvottorðum, sem greiðslurnar byggja á, að orkutap stefnanda megi rekja til starfa hans hjá Sinfóníunni.

Stefnandi vísar til þess að ekki sé heimilt að draga frá skaðabótum lífeyrisgreiðslur sem ekki hafi verið fyrirsjáanlegar við slysdag eða stöðugleikapunkt. Dómurinn minnir á að markmið skaðabótalaga er að tjónþolar fái greiddar hæfilegar bætur fyrir fjártjón sitt og miska. Kemur því fram í 4. mgr. 5. gr. laganna að draga skuli frá skaðabótakröfu tilteknar bætur enda óeðlilegt ef tjónþolar fengju tjón sitt bætt tvisvar. Í dómi Hæstaréttar í máli nr. 10/2020 kemur fram að þótt greiðslur sem tjónþoli hafi notið á stöðugleikapunkti gefi að jafnaði vísbendingu um hvaða greiðslna hann megi vænta til framtíðar verði þær upplýsingar ekki einar og sér lagðar til grundvallar við ákvörðun um frádrátt. Verði, með vísan til tilgreindra dóma réttarins, að byggja á heildarmati á því hvort og þá hvaða réttinda til greiðslna tjónþoli muni njóta í framtíðinni. Telur dómurinn með vísan til umrædds dóms Hæstaréttar að eins og hér standi á beri því að draga frá skaðabótum umrædda eingreiðslu með þeim hætti sem stefndu krefjast. Þeirri málsástæðu stefnanda að ekki beri að taka tillit til umræddra greiðslna lífeyrissjóðsins þar sem stefnandi eigi í raun ekki rétt á þeim er hafnað, enda liggur ekki annað fyrir en að stefnandi hafa fengið og fái enn greiddar umræddar bætur. Þá er hafnað þeirri málsástæðu stefnanda að útreikningur tryggingastærðfræðings um eingreiðsluverðmæti sé rangur enda hefur stefnandi ekki rökstutt hana að neinu leyti.

Með vísan til alls framangreinds er það niðurstaða dómsins að draga beri frá skaðabótum stefnanda eingreiðsluverðmæti lífeyrisgreiðslna sem hann nýtur frá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins með þeim hætti sem stefndu krefjast.

Hvað varðar fyrningu vaxta fellst dómurinn á það með stefnda Sinfóníunni að greiðsla vegna slysatryggingar launþega samkvæmt kjarasamningi 20. mars 2017 hafi eingöngu farið inn á höfuðstól þeirrar kröfu, enda voru engir vextir orðnir til á þeim tíma vegna þeirrar skaðabótakröfu stefnanda sem síðar kom til og er til umfjöllunar í máli þessu. Leiðir það til þess að vextir fyrir 10. maí 2015 teljast fyrndir, svo sem stefndu hafa krafist og byggt hefur verið á í uppgjöri þeirra við stefnanda.

Hvað varðar upphafsdag dráttarvaxta fellst dómurinn á það með stefndu að ekki hafi legið fyrir þær upplýsingar sem þörf var á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta, í skilningi 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, fyrr en upplýsingar um eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris sem draga skyldi frá bótakröfunni lágu fyrir. Er kröfu stefnanda um upphafstíma dráttarvaxta því hafnað.

Með hliðsjón af ofangreindu er það niðurstaða dómsins að sýkna stefndu af öllum kröfum stefnanda sem eftir standa í málinu. Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður.

Björn Þorvaldsson héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndu, Harpa tónlistar- og ráðstefnuhús ohf. og Sinfóníuhljómsveit Íslands, eru sýknir af kröfum stefnanda, A.

Málskostnaður fellur niður.

Björn Þorvaldsson