Dómstólaleit

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til þess að greiða sér 5.626.863 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. maí 2015 til greiðsludags. Til vara er þess krafist að viðurkennd verði bótaskylda stefnda   vegna   mistaka   sýslumannsins   í   Keflavík   við   uppboð   á   fasteigninni Hjallavegi   5,   Njarðvík,   eign   skv.   fasteignamati   nr.   209-3444,   en   lokasala eignarinnar fór fram 25. febrúar 2014. Þá krefst stefnandi málskostnaðar auk virðisaukaskatts af málskostnaði.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda auk málskostnaðar að mati dómsins. Jafnframt er þess krafist að varakröfu stefnanda verði vísað frá dómi. Til vara er krafist verulegrar lækkunar kröfufjárhæðar og að málskostnaður verði látinn niður falla.

II

Málavextir   eru   þeir   að   sýslumaðurinn   í   Keflavík   mun   hafa   auglýst nauðungarsölu á íbúð nr. 209-3444 að Hjallavegi 5 í Reykjanesbæ í Lögbirtingablaði  í  september  2013.   Uppboð   eignarinnar  mun  síðar   hafa  verið auglýst á vefnum nauðungarsolur.is. Framhald nauðungarsölu fasteignarinnar var auglýst í Víkurfréttum 20. febrúar 2014 sem og í Morgunblaðinu. Fasteignin var seld nauðungarsölu hjá sýslumannsembættinu 25. febrúar 2014. Hæstbjóðandi var Íbúðalánasjóður með boð upp á þrjár milljónir króna.

Á íbúðinni hvíldi veðskuldabréf, dags. 22. október 1999, að höfuðstólsfjárhæð 2.587.764 krónur, sem fyrrum eigandi   fasteignarinnar   hafði gefið út til Byggingarfélags   eldri   borgara   á   Suðurnesjum.   Stefnandi   var   eigandi   þessa skuldabréfs   þegar   fasteignin   var   seld   nauðungarsölu.   Þá   er   ágreiningslaust   að stefnandi fékk ekki tilkynningu um framhald uppboðs, sbr. 3. mgr. 35. gr. laga nr. 90/1991, um nauðungarsölu. Kveðst stefnandi ekki hafa heyrt af sölu eignarinnar fyrr en samþykkisfresti var lokið, en þá hafi verið orðið of seint að aðhafast nokkuð sem hefði getað takmarkað tjón stefnanda. Hann hafi þó reynt að innheimta kröfuna hjá   greiðanda   skuldabréfsins,   en   þeirri   tilraun   hafi   lokið   með   árangurslausu fjárnámi 18. mars 2015.

Með bréfi 24. mars 2015 var stefndi krafinn um skaðabætur af þessu tilefni. Með bréfi 9. júní 2015 hafnaði stefndi bótaskyldu í málinu. Í kjölfarið fékk stefnandi dómkvaddan matsmann, Guðlaug H. Guðlaugsson, löggiltan fasteignasala,   til   þess   að   meta   verðmæti   fasteignarinnar   25.   febrúar   2014. Samkvæmt matsgerð hins dómkvadda matsmanns nam verðmæti eignarinnar þann dag 11 milljónum króna.

III

1. 1. Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi byggir kröfur sínar á því að sýslumanninum á Suðurnesjum, áður sýslumanninum í Keflavík, hafi borið að láta sig vita af framhaldssölu á umræddri fasteign að Hjallavegi 5, þar sem stefnandi sé eigandi veðskuldabréfs sem hvílt hafi á 3. veðrétti eignarinnar. Stefnandi hafi aldrei fengið vitneskju um framhaldssöluna eins og hann hafi átt tilkall til samkvæmt 3. mgr. 35. gr. laga nr. 90/1991, um nauðungarsölu.   Þess   vegna   hafi   ekki   verið   mætt   af   hálfu   stefnanda   við framhaldssölu eignarinnar til að lýsa kröfum og halda uppi rétti stefnanda.

   Stefnandi bendir á að samkvæmt þinglýsingarvottorði, dags. 24. febrúar 2014, hafi Byggingarfélag eldri borgara á Suðurnesjum verið skráður eigandi veðskuldabréfs á 3. veðrétti. Á veðbókarvottorðinu sé þó að finna skuldskeytingu, dags. 27. febrúar 2003, þar sem fram kemur að núverandi skuldari yfirtaki lán samkvæmt umræddu veðskuldabréfi. Í þessu skjali komi fram að Lífeyrissjóður Austurlands sé eigandi veðskuldabréfsins. Þinglýsingarvottorðið hafi sýslumaður haft undir höndum við söluna. Byggir stefnandi á því að stefndi hafi sýnt af sér gáleysi með því að hafa ekki kannað nægilega þinglýst skjöl á eigninni sem hafi legið nauðungarsölunni til grundvallar. Hafi það leitt til tjóns fyrir stefnanda sem ekki hafi getað varið hagsmuni sína við söluna og beri stefndi skaðabótaábyrgð á því. Um þá ábyrgð vísar stefnandi til 87. gr. laga nr. 90/1991, um nauðungarsölur, og almennra meginreglna skaðabótaréttar um bótaskyldu vegna gáleysis. Einnig sé bótaskylda stefnda byggð á reglum skaðabótaréttar um vinnuveitandaábyrgð.

   Stefnandi byggir jafnframt á því að stefndi hafi ekki sýnt fram á að það hafi reynst honum ómögulegt að finna út að stefnandi væri eigandi veðskuldabréfsins á 3. veðrétti eignarinnar, miðað við þau gögn sem stefndi hafi haft undir höndum. Telur stefnandi að stefnda hafi borið að kanna skuldskeytinguna frekar svo tryggja mætti lögmæta framkvæmd lokasölunnar. Með einfaldri leit á internetinu hefði stefnandi   getað   séð   að   stefnandi   væri   raunverulegur   eigandi   bréfsins.   Bendir stefnandi   á   að   þegar   Lífeyrissjóði  Austurlands   sé   slegið   upp   í   leitarvafranum „Google“ komi fram í efsta flipa að sjóðurinn heiti nú Stapi lífeyrissjóður eftir samrunasamning   við   Lífeyrissjóð   Norðurlands   15.   nóvember   2006.   Fleiri   og ítarlegri upplýsingar um það atriði sé einnig „þarna og víðar að finna án mikillar fyrirhafnar“, eins og segir í stefnu.

   Stefnandi telur að framkomnar skýringar sýslumannsins fái ekki staðist. Í því sambandi   áréttar   stefnandi   það   sem   rakið   hefur   verið.  Telur   hann   að   sérhæft starfsfólk stefnda hafi átt að geta aflað upplýsinga um Lífeyrissjóð Austurlands og finna út að hann hefði verið sameinaður stefnanda. Þá kveður hann líklegt að framkomnar skýringar sýslumannsins séu eftiráskýringar. Bendir hann m.a. á að í tölvuskeyti frá starfsmanni embættisins hafi komið fram að ranglega hafi verið ályktað að kröfuhafinn á bréfinu væri Íbúðalánasjóður og því hafi ekki verið hirt um að koma tilkynningu til rétts kröfuhafa. Þetta hafi verið fyrstu skýringar sem fengist hafi á málinu frá sýslumanni. Gefi þetta til kynna að starfsmenn stefnda hafi sýnt af sér verulegt gáleysi og ekki viðhaft þau vinnubrögð sem almennt sé gerð krafa um við sambærilegar aðstæður við framkvæmd og meðferð nauðungarsölu.

   Stefnandi telur stefnda ekki geta borið því við að hann hafi fullnægt skyldu sinni með því að auglýsa framhald uppboðs í staðarblaði eða öðrum miðlum, enda hafi stefndi haft möguleika á því að kynna sér til hlítar hverjir væru eigendur þeirra veðskulda sem hvílt hafi á eigninni. Telur hann stefnda hafa sýnt af sér gáleysi með því að fara ekki að settum lögum við nauðungarsöluna og að það hafi valdið stefnanda tjóni.

   Stefnandi kveðst einnig byggja kröfur sínar á því að rannsóknarreglan, sem sé meginregla í stjórnsýslurétti, hafi verið brotin. Hafi stefndi ekki séð til þess að málið   væri   nægjanlega   upplýst   áður   en   lokasala   fasteignarinnar   fór   fram. Nauðsynlegt hafi verið að kanna hver væri kröfuhafi veðskuldabréfsins, sér í lagi ef stefndi hafi orðið þess áskynja fyrir uppboðið, eins og stefndi haldi fram, að ætlaður kröfuhafi væri afmáður og hans nyti ekki við. Augljóst hafi verið að einhver   annar   hlyti   að   eiga   kröfuna.   Bendir   stefnandi   í   því   sambandi   á   að veðskuldabréfið beri með sér að vera gefið út árið 1999 til 40 ára, með 480 gjalddögum á 1 mánaðar fresti. Samkvæmt efni sínu hafi skuldabréfið því átt að hvíla á eigninni til ársins 2039.

   Stefnandi bendir á að þegar nauðungarsalan hafi farið fram hafi krafa stefnanda á hendur greiðanda veðskuldabréfsins verið í skilum og hafi verið það fram að því. Ekkert tilefni hafi því verið fyrir stefnanda að vera á varðbergi gagnvart vanskilum greiðanda og því síður gagnvart yfirvofandi nauðungarsölu.

   Stefnandi kveðst hafa gripið til þeirra aðgerða sem af sanngirni megi ætlast til af honum til að takmarka tjón sitt. Hafi stefnandi meðal annars reynt árangurslaust að innheimta kröfuna hjá greiðanda hennar. Stefnandi hafi ekki haft tök á því að takmarka tjón sitt og verði því að sækja fullar bætur til stefnda.

   Stefnandi byggir skaðabótakröfu sína enn fremur á fyrirliggjandi matsgerð Guðlaugs H. Guðlaugssonar, löggilts fasteignasala. Samkvæmt henni hafi verðmæti íbúðarinnar á uppboðsdegi numið 11 milljónum króna. Íbúðin hafi verið seld fyrir þrjár   milljónir   króna.   Kröfulýsingar   með   rétthæð   framar   kröfu   stefnanda   hafi samtals   numið   4.907.176   krónum.   Þá   nemi   sölukostnaður   í   ríkissjóð   vegna uppboðsins   30.000   krónum.   Krafa   stefnanda   nemi   samkvæmt   árangurslausu fjárnámi   5.626.863   krónum,   sem   sé   það   tjón   sem   stefnandi   hafi   orðið   fyrir. Samanlagt geri það 10.564.039 krónur, þannig að öll krafa stefnanda rúmast vel innan verðmætis fasteignarinnar. Með matsgerðinni telur stefnandi sig hafa sannað tjón sitt, en leggja verði til grundvallar að stefnanda hefði verið kleift að verja kröfu sína við nauðungarsöluna og, eftir atvikum, selja eignina gegn matsvirði á frjálsum markaði, hefði komið til þess að stefnandi hefði keypt eignina við nauðungarsöluna. Hefði stefnandi því átt að fá kröfu sína greidda að fullu.

   Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnanda um greiðslu skaðabóta í heild eða að hluta   er   til   vara   gerð   krafa   um   viðurkenningu   á   bótaskyldu   stefnda   gagnvart stefnanda. Kveðst stefnandi hafa lögvarða hagsmuni af því að fá dóm um slíka bótaskyldu til að eiga þess kost að sækja tjón sitt á hendur stefnda, enda verði þá ekki   ágreiningur   um   annað   en   endanlega   fjárhæð   bóta.   Heimild   til   að   afla viðurkenningardóms sé að finna í 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Með því að afstaða verði tekin til viðurkenningarkröfunnar, verði kveðið upp úr með það hvort umþrætt háttsemi stefnda við nauðungarsölu Hjallavegar 5 leiði til bótaskyldu stefnda gagnvart stefnanda.

   Til stuðnings skaðabótakröfu vísar stefnandi til skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari   breytingum,   og   almennra   meginreglna   skaðabótaréttar   þar   á   meðal sakarreglunnar   og   reglunnar   um   vinnuveitendaábyrgð.   Þá   vísar   stefnandi   til meginreglna stjórnsýsluréttarins um vandaða stjórnsýsluhætti og meginreglna um meðferð opinbers valds. Um varnarþing vísar stefnandi til 3. mgr. 33 gr. laga nr. 91/1991. Einnig vísar stefnandi til þeirra laga varðandi málsmeðferð, aðild o.fl. Um varakröfu um viðurkenningu á skaðabótaskyldu vísar stefnandi til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Þá byggir stefnandi á 35. gr. og 87. gr. laga nr. 90/1991, um nauðungarsölur,   einkum   3.   mgr.   35.   gr.   laganna.   Kröfu   sína   um   vexti   styður stefnandi við reglur laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, þ.m.t. við 1. mgr. 6. gr. þeirra laga, og skaðabótalög nr. 50/1993. Kröfu sína um málskostnað styður stefnandi við ákvæði XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum við 129. og 130. gr. laganna. Kröfu um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun kveður stefnandi styðjast við lög nr. 50/1988 en stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur og beri því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda.

2. 2. Málsástæður og lagarök stefnda Kröfu stefnanda um skaðabætur í heild eða að hluta er mótmælt af hálfu stefnda. Telur hann engar sannanir liggja fyrir um að stefndi hafi valdið stefnanda tjóni með saknæmum og ólögmætum hætti.

   Stefndi kveður sýknukröfu sína aðallega vera reista á því að öll skilyrð laga nr. 90/1991, um nauðungarsölu, hafi verið uppfyllt þegar íbúðin að Hjallavegi 5 hafi verið seld framhaldssölu 25. febrúar 2014. Vísar stefndi til þess að samkvæmt 3. mgr. 35. gr. þeirra laga skuli sýslumaður, þegar ákvörðun um framhald uppboðs hefur verið tekin og svo fljótt sem verða má, tilkynna öllum aðilum nauðungarsölunnar, sem náð verður til, um hana. Skuli senda slíka tilkynningu í ábyrgðarbréfi eða símskeyti eða með öðrum sambærilegum hætti.

   Stefndi viðurkennir að slík tilkynning hafi ekki verið send stefnanda enda hafi stefnda ekki verið kunnugt um aðild hans að viðkomandi nauðungarsölu. Stefndi bendir á að stefnandi hafi ekki verið þinglýstur veðhafi samkvæmt þinglýsingarvottorði og kröfulýsing hafi ekki borist frá honum. Því hafi stefnda verið ókunnugt um að stefnandi ætti hagsmuni við þessa nauðungarsölu eða væri aðili að henni. Því hafi ekki verið unnt að senda honum tilkynningu.

   Af hálfu stefnda er á það bent að umrætt skuldabréf beri með sér að veðhafi sé Byggingarfélag eldri borgara á Suðurnesjum. Þinglýsingarvottorðið staðfesti hið sama. Meginregla íslensks réttar sé að kröfuhafaskipti geti átt sér stað án samþykkis skuldara og ekki sé skylt að lögum að þinglýsa yfirlýsingu um kröfuhafaskipti. Þegar   um   sé   að   ræða   kröfu   sem   tryggð   sé   með   veði   í   fasteign   samkvæmt þinglýsingalögum nr. 39/1978 sé þó eðlilegt að gera þá kröfu til veðhafa að hann fái þinglýst yfirlýsingu um hver sé nýr eigandi kröfunnar, m.a. til að skuldari fái upplýsingar   um   kröfuhafaskiptin,   sem   og sýslumaður   vegna   hugsanlegrar nauðungarsölumeðferðar fasteignarinnar. Það sé megintilgangur þinglýsingalaga að greiðar og öruggar upplýsingar megi fá um réttindi yfir fasteignum. Tilkynni nýr kröfuhafi ekki um kröfuhafaskipti verði hann sjálfur að bera áhættu af því tjóni sem hugsanlega   hljótist   af   því,   enda   hafi   hann   þá   ekki   tryggt   réttindi   sín   með fullnægjandi hætti. Stefndi bendir einnig á að hvorki sé áritun á bréfið sjálft um framsal né almenn yfirlýsing um kröfuhafaskipti á sambærilegum bréfum, eins og hafi háttað til í nokkrum málum sem komið hafi til kasta dómstóla á undanförnum árum.

   Í tilefni af röksemdum stefnanda er lúta að því að þinglýst skuldskeyting hafi átt að koma sýslumanni á sporið tekur stefndi fram að hún beri ekki með sér með hvaða hætti eða hvenær Lífeyrissjóður Austurlands hafi orðið eigandi skuldabréfsins.   Ekki   verði   séð   að   viðkomandi   skuldabréf   hafi   fylgt   þessari skuldskeytingu eða að frumrit bréfsins hafi verið áritað um þá skuldskeytingu. Stefndi bendir í þessu sambandi á 11. gr. þinglýsingalaga þar sem kveðið er á um að ef í einu og sama skjali er stofnað til fleiri réttinda en þeirra sem skjalinu er aðallega ætlað að veita skuli athygli þinglýsingarstjóra sérstaklega vakin á því til hvaða réttinda þinglýsingin eigi að taka, t.d. með áritun á skjalið sjálft eða með undirstrikunum í texta skjalsins. Tekur stefndi fram að skuldskeytingin lúti einungis að því að nýr skuldari komi í stað upphaflegs skuldara, en ekki að nýjum kröfuhafa.

   Stefndi vísar til þess að framangreindri skuldskeytingu hafi verið þinglýst í apríl 2003, en að nauðungarsalan hafi farið fram árið 2014. Þá hafi Lífeyrissjóður Austurlands ekki verið til enda hafi hann liðið undir lok árið 2007. Ekkert hafi legið fyrir um með hvaða hætti eignum lífeyrissjóðsins hafi verið skipt eða hverjir hafi þá verið nýir kröfuhafar. Þannig hafi stefnda verið ómögulegt að komast að því með athugun á fyrirliggjandi gögnum hverjum ætti að senda tilkynningu samkvæmt 3. mgr. 35. gr. laga nr. 90/1991.

   Stefndi telur að ekki hvíli sú skylda á sýslumanni að skoða alla leitarvefi sem til staðar séu og reyna þannig að finna út hver sé kröfuhafi. Hins vegar sé það vinnuregla hjá viðkomandi embætti í slíkum tilvikum að fletta upp í opinberum skrám, þ.e. fyrirtækjaskrá, þegar leita þurfi að veðhöfum. Stefndi mótmælir því að útskýringar sýslumanns séu eftiráskýringar og að starfsmenn embættisins hafi ekki sinnt starfi sínu og hirt um að tilkynna veðhafa um nauðungarsöluna. Hið rétta sé að ekki hafi verið unnt að senda stefnanda tilkynningu um uppboðið vegna þess að skráður kröfuhafi hafi ekki verið til, auk þess sem ekki hafi verið tilkynnt um kröfuhafaskiptin og þeim þinglýst á fasteignina.

   Stefndi   kveður   tilvísanir   stefnanda   til   meginreglna   stjórnsýsluréttar   hafa takmarkað gildi enda segi í 1. mgr. 2. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, að lögin gildi ekki um nauðungarsölu. Einnig verði að hafa í huga við skoðun þessa máls að stefnandi sé stór lífeyrissjóður á fjármálamarkaði og beri að fylgjast vel með og gæta hagsmuna sinna m.a. með athugun á nauðungarsölum. Nauðungaruppboðið hafi verið auglýst með lögboðnum hætti. Því hafi stefnandi getað hvenær sem var látið vita af réttindum til viðkomandi eignar og tryggt aðkomu sína og hagsmuni.

   Stefndi telur að vísa beri varakröfu stefnanda frá dómi enda eigi sú krafa, byggð á 2. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, ekki við í þessu máli. Þegar fyrir liggi dómkrafa um greiðslu á tjóni sé óvíst hvaða lögvörðu hagsmuni stefnandi geti haft af sérstakri umfjöllum um viðurkenningarkröfu, enda þurfi að taka afstöðu til bótaskyldu við mat á aðalkröfu stefnanda. Því beri að vísa þessari kröfu frá enda fullnægi hún ekki skilyrðum d- og e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Þessu til stuðnings vísar stefndi m.a. til Hæstaréttardóms í málinu nr. 146/2005.

   Til stuðnings kröfum stefnda um málskostnað vísar hann í öllum tilvikum til XXI. kafla laga nr. 91/1991, einkum 129. og 130. gr. þeirra laga. Þá kveðst stefndi mótmæla kröfugerð og málsástæðum stefnanda í heild sinni, þar á meðal kröfu um dráttarvexti og málskostnað.

IV

Stefnandi var eigandi skuldabréfs sem hvíldi á 3. veðrétti fasteignar með fasteignanúmerið 209-3444 að Hjallavegi 5 í Reykjanesbæ, þegar fasteignin var seld nauðungarsölu á uppboði 25. febrúar 2014. Ágreiningslaust er að stefnanda var ekki send tilkynning um framhald uppboðs fasteignarinnar og kveðst hann ekkert hafa vitað af nauðungarsölu hennar fyrr en hún var um garð gengin. Með því kveðst stefnandi hafa orðið fyrir tjóni sem rekja megi til vanrækslu starfsmanns stefnda við að senda honum tilkynningu samkvæmt 3. mgr. 35. gr. laga nr. 90/1991, um nauðungarsölu.

Fyrsti málsliður 3. mgr. 35. gr. laganna er svohljóðandi: „Þegar ákvörðun hefur verið tekin um framhald uppboðs skal sýslumaður svo fljótt sem verða má tilkynna öllum aðilum að nauðungarsölunni sem verður náð til um hana, sbr. þó 2. mgr.“

Stefnandi átti sjálfkrafa aðild að nauðungarsölu fasteignarinnar sem veðhafi samkvæmt skuldabréfinu sem hvíldi á henni, sbr. 3. tölulið 2. gr. laga nr. 90/1991. Hið þinglýsta skuldabréf bar hins vegar ekki með sér að stefnandi ætti þau réttindi yfir fasteigninni sem hann átti, heldur upphaflegur kröfuhafi, Byggingarfélag eldri borgara á Suðurnesjum. Við athugun í opinberum skrám mátti ráða að þetta félag var ekki lengur starfandi. Engum skjölum hafði þó verið þinglýst um kröfuhafaskipti á skuldabréfinu. Þess ber þó að geta að engin skylda hvílir á nýjum kröfuhafa að láta þinglýsa skjölum um kröfuhafaskipti.

Með 3. mgr. 35. gr. laga nr. 90/1991 er lögð ákveðin skylda á sýslumann að afla upplýsinga um aðila nauðungarsölunnar þannig að tilkynna megi þeim um framhald uppboðs. Ber sýslumanni í því skyni að rannsaka gögn málsins og kanna upplýsingar í aðgengilegum, opinberum skrám. Sýslumanni var ljóst að upphaflegur kröfuhafi var ekki lengur eigandi þess skuldabréfs sem um ræðir. Við þær   aðstæður   má   ætlast   til   þess   að   sýslumaður   athugi   þinglýst   skjöl   um skuldskeytingu skuldabréfsins, enda getur skuldskeyting ekki átt sér stað nema með samþykki þess kröfuhafa sem er eigandi skuldabréfsins á þeim tíma. Með því má varpa   ljósi   á   hvort   kröfuhafaskipti   kunni   að   hafa   orðið   á   bréfinu   fyrir skuldskeytinguna og hver sé þá eigandi þess.

Skuldskeytingu,   dags.   27.   febrúar   2003,   hafði   verið   þinglýst   á   umrædda fasteign. Í skjali þessu kemur fram að Lífeyrissjóður Austurlands sé „núverandi eigandi“ skuldabréfsins og var bréfið undirritað fyrir hönd þess sjóðs. Lífeyrissjóður   Austurlands   sameinaðist   stefnanda   árið   2007.   Fyrir   liggur   að tilkynningar sem sendar eru á heimilisfang fyrrnefnda sjóðsins berast stefnanda. Þá koma fram upplýsingar um sameininguna í vottorði frá fyrirtækjaskrá Ríkisskattstjóra sem stefnandi lagði fram undir rekstri málsins.

Í þessu ljósi verður að fallast á það með stefnanda að unnt hafi verið að ná til hans og að sýslumanni hafi borið að senda honum sem aðila að nauðungarsölunni tilkynningu um framhald uppboðs á fasteigninni samkvæmt 3. mgr. 35. gr. laga nr. 90/1991.   Þar   sem   það   var   ekki   gert   verður   á   það   fallist   að   stefndi   beri skaðabótaábyrgð á grundvelli almennra skaðabótareglna á tjóni sem stefnandi hefur orðið fyrir sökum vanrækslu sýslumanns.

Nauðungarsala á fasteignum er auglýst í Lögbirtingablaði samkvæmt 19. og 20. gr. laga nr. 90/1991. Sýslumanni ber enn fremur að auglýsa uppboð með minnst þriggja daga fyrirvara í dagblaði, á vef sýslumanna eða á annan samsvarandi hátt, sbr. 26. gr. sömu laga. Framhald uppboðs er jafnframt auglýst með sama hætti, sbr. 5. mgr. 35. gr. laganna. Ágreiningslaust er að sýslumaður birti auglýsingar um nauðungarsölu umræddrar fasteignar í samræmi við framangreindar kröfur.

Tilgangur auglýsinga um nauðungarsölu er að gefa þeim sem kunna að eiga réttindi í viðkomandi eign færi á því að standa vörð um þau réttindi sem ella kunna að falla niður að einhverju eða öllu leyti við nauðungarsöluna. Ætlast má til þess að lífeyrissjóður, sem ekki hefur þinglýst skjölum um réttindi sín yfir fasteign, láti fylgjast með auglýsingum um nauðungarsölur fasteigna til að honum sé unnt standa vörð um hagsmuni sína og sjóðfélaga sinna. Stefnandi getur því ekki varpað allir ábyrgð á gæslu þeirra hagsmuna yfir á sýslumann í þeirri von að hann finni út hver sé réttur eigandi áhvílandi skuldabréfs og tilkynni honum um framhald uppboðs. Af þessum sökum verður stefnandi látinn bera helming þess tjóns sem hann hefur orðið fyrir við nauðungarsölu umræddrar fasteignar.

Stefndi andmælir ekki röksemdum stefnanda fyrir því að sjóðurinn hafi orðið fyrir tjóni við nauðungarsölu fasteignarinnar, sem nemur kröfu stefnanda á hendur skuldara við árangurslaust fjárnám sem gert var hjá honum, 5.626.863 krónur. Þannig er ágreiningslaust að stefnandi hefði fengið þessa kröfu greidda að fullu hefði hann vitað af nauðungarsölunni og gætt þar hagsmuna sinna. Samkvæmt framansögðu ber að fallast á að stefndi bæti stefnanda helming tjónsins. Verður stefnda því gert að greiða stefnanda 2.813.432 krónur í skaðabætur.

Í ljósi þessarar niðurstöðu, sem rúmast innan kröfugerðar og málsástæðna fyrir aðalkröfu stefnanda, kemur varakrafa stefnanda um viðurkenningu á skaðabótaskyldu stefnda ekki til álita. Kemur því heldur ekki til álita að vísa þeirri kröfu frá dómi, eins og stefndi gerir kröfu um.

Samkvæmt   9.   gr.   laga   nr.   38/2001,   um   vexti   og   verðtryggingu,   bera skaðabótakröfur   dráttarvexti   að   liðnum   mánuði   frá   þeim   degi   er   kröfuhafi sannanlega lagði fram þær upplýsingar sem þörf var á til að meta tjónsatvik og fjárhæð   bóta.   Dómstólar   geta   þó,   ef   sérstaklega   stendur   á,   ákveðið   annan upphafstíma dráttarvaxta. Eins og atvikum er háttað í máli þessu var ekki unnt að meta fjárhæð skaðabótakröfunnar fyrr en upplýsingar lágu fyrir um verðmæti umræddrar   fasteignar.   Stefnandi   staðreyndi   verðmæti   hennar   með   matsgerð dómkvadds matsmanns, sem er dagsett 19. nóvember 2015. Ekkert er fram komið um að stefnda hafi verið gerð grein fyrir niðurstöðu matsgerðar fyrr en við höfðun málsins. Með vísan til 9. gr. laga nr. 38/2001, sbr. niðurlag 4. mgr. 5. gr. sömu laga, skal skaðabótakrafa stefnanda bera dráttarvexti frá því að mánuður var liðinn frá málshöfðun.

Stefndi hefur frá öndverðu alfarið neitað skaðabótaskyldu á þeim grundvelli að sýslumaður hafi ekki sýnt af sér sök í aðdraganda nauðungarsölunnar. Stefnanda var því nauðsynlegt að höfða mál til að fá tjón sitt bætt að hluta. Í ljósi niðurstöðu málsins og með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verður stefnda því gert að greiða stefnanda hluta þess kostnaðar sem stefnandi hefur haft af rekstri málsins. Þykir sá hluti hæfilega ákveðinn 500.000 krónur.

Ásmundur Helgason héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda, Stapa lífeyrissjóði, 2.813.432 krónur með   dráttarvöxtum   samkvæmt   1.   mgr.   6.   gr.   laga   nr.   38/2001,   um   vexti   og verðtryggingu, frá 10. mars 2016 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 500.000 krónur í málskostnað.

Ásmundur Helgason (sign.)