Dómstólaleit

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 14.425.723 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 20. desember 2003 til greiðsludags, að frádregnum innborgunum að fjárhæð 16.685.780 krónum hinn 19. mars 2009 og 7.136.535 krónum hinn 25. mars 2009. Þá krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað að skaðlausu samkvæmt mati dómsins.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað samkvæmt mati dómsins.

Málavextir

Mál þetta er tilkomið vegna ágreinings milli skattstjóra og stefnanda um heimild til frádráttar innskatts að fjárhæð 14.425.723 krónur af kostnaði vegna byggingar mannvirkis á jörðinni Leirubakka í Landsveit samkvæmt reikningi frá Íslenskum aðalverktökum vegna uppgjörstímabilanna júlí-águst 2001, janúar-febrúar 2002 og maí-júní 2002. Stefnandi var skráður í ársskil á árinu 2002 og sætti áætlun þar sem skýrsla barst ekki á réttum tíma. Skattstjóranum í Reykjavík barst 14. apríl 2003 virðisaukaskattskýrsla fyrir árið 2002, en þar var tilgreindur útskattur að fjárhæð 698.457 krónur og innskattur 923.159 krónur. Skýrslan bar með sér beiðni um innskatt og óskaði skattstjóri skýringa á honum með bréfum 20. júní og 7. júlí 2003. Þeim fyrirspurnum var ekki sinnt. Eftir ítrekaða beiðni skattstjóra bárust bókhaldsgögn stefnanda 16. júlí 2003 og felldi skattstjóri niður áætlun vegna ársins 2002, 22. júlí 2003. Skattframtal 2003 barst 13. október 2003 ásamt samanburðarskýrslu virðisaukaskatts, en samkvæmt henni voru gerðar kröfur um verulegar breytingar á virðisaukaskatti, þannig að innskatturinn hafði hækkað um 14.425.723 krónur. Vegna þessa misræmis sendi skattstjóri fyrirspurn til stefnanda 17. október 2003, en þrátt fyrir ítrekaðar fyrirspurnir skattstjóra 5. nóvember og 24. nóvember sama ár, bárust honum ekki svör. Skattstjóri boðaði áætlun á virðisaukaskatti félagsins 28. maí 2004, en stefnandi sinnti ekki áskorun um framlagningu gagna og með úrskurði skattstjóra, 8. júní 2004, var virðisaukaskattur stefnanda öll uppgjörstímabil rekstrarársins 2002 áætlaður. Andmæli stefnanda bárust með bréfi dagsettu 10. júní 2004. Sökum þess að úrskurður skattstjóra var kveðinn upp áður en veittur andmælafrestur var liðinn, afturkallaði skattstjóri boðun sína og úrskurð um endurákvörðun, en boðaði stefnanda að nýju áætlun á virðisaukaskatti með bréfi dagsettu 14. júní 2004. Að fengnum frekari upplýsingum frá stefnanda og öðrum, var hin síðari boðun afturkölluð með bréfi skattstjóra frá 1. október 2004. Jafnframt óskaði skattstjóri eftir nánar tilteknum upplýsingum og gögnum. Skattstjóri ákvað á þessu stigi að taka til skoðunar virðisaukaskattskil stefnanda rekstrarárið 2001. Skattstjóra bárust gögn 14. og 15. október sama ár, m.a. frá stefnanda. Beiðni skattstjóra um tiltekin gögn var ítrekuð 17. nóvember 2004. Um tíu mánuðum síðar, eða 30. september 2005, boðaði skattstjóri endurákvörðun á virðisaukaskatti stefnanda. Andmæli stefnanda bárust 31. október sama ár. Með úrskurði skattstjóra frá 7. nóvember 2007 voru gerðar breytingar á virðisaukaskatti stefnanda rekstrarárin 2001 og 2002, nema að því leyti að skattstjóri tók ákvörðun um að kljúfa frá þann hluta málsins er snýr að innskatti vegna byggingar Hekluseturs. Voru breytingar varðandi þennan hluta boðaðar með bréfi sama dag og úrskurður var kveðinn upp 28. desember 2007, en andmæli stefnanda bárust 17. desember 2007.

Með úrskurði yfirskattanefndar í máli nr. 57/2008, 11. mars 2009, var skorið úr ágreiningi stefnanda við skattstjórann í Reykjavík varðandi uppgjör á virðisaukaskatti stefnanda samkvæmt virðisaukaskattskýrslum á árunum 2001 og 2002. Með úrskurðinum hnekkti yfirskattanefnd úrskurði skattstjóra frá 28. desember 2007, um að hafna innskatti stefnanda að fjárhæð 44.214 krónur uppgjörstímabilið júlí-ágúst 2001, 14.330.059 krónur, uppgjörstímabilið janúarfebrúar 2002 og 51.450 krónur, uppgjörstímabilið maí-júní 2002. Nefndin féllst á röksemdir stefnanda í úrskurði sínum. Ágreiningur málsins lýtur að kröfu stefnanda um dráttarvexti af því fé sem honum var endurgreitt, en féð var endurgreitt með svokölluðum inneignarvöxtum.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi kveður að skattstjóri hafi tekið sér ríflega fjögur ár til að rannsaka mál stefnanda og kveða upp úrskurð í því. Þær óhóflegu tafir sem verið hafi á afgreiðslu skattstjóra verði að skoða með hliðsjón af þeim forsendum sem lagðar hafi verið til grundvallar í fyrrgreindum úrskurði skattstjóra, um höfnun á innskattsfrádrætti stefnanda, en rannsókn og athugun skattstjóra hafi aldrei verið í föstum farvegi á þeim ríflega fjórum árum sem athugun skattstjóra hafi tekið. Að auki þurfi að skoða tafirnar með hliðsjón af því að skattstjóri hafi fjórum sinnum vikið sér undan því að kveða upp úrskurð um endurákvörðun á virðisaukaskattskilum stefnanda, eftir að hafa boðað til þeirra sérstaklega.

Athugun skattstjóra hafi í upphafi beinst að því að stefnandi og FR ehf. hefðu ekki tilkynnt sölu jarðarinnar Leirubakka með fullnægjandi hætti, en umræddur úrskurður skattstjóra, um höfnun á innskattsfrádrætti stefnanda, hafi fyrst og fremst byggst á þeirri málsástæðu. Þrátt fyrir það hafi skattstjóri ítrekað óskað eftir rökstuðningi um fyrirhugaða notkun Hekluseturs, auk teikninga og afrita af verksamningum um bygginguna. Öflun þessara upplýsinga hefði engin áhrif haft á rétt stefnanda til innskattsfrádráttar, heldur hafi hún leitt til frekari tafa á máli stefnanda, eins og vikið sé að í fyrrgreindum úrskurði yfirskattanefndar.

Sá ógnarlangi dráttur sem orðið hefði á afgreiðslu virðisaukaskattskýrslu verði því einungis rakinn til þess hvernig skattstjóri hafi staðið að athugun sinni. Í úrskurði yfirskattanefndar sé síðan vakin athygli á því hversu illa hafi verið staðið að afgreiðslu erindis stefnanda. Þar hefði verulega skort á að lagður hefði verið réttur lagagrundvöllur að úrlausn erindisins og að gætt hafi verið að lögmæltum afgreiðslufresti, samkvæmt 4. mgr. 29. gr. virðisaukaskattslaga.

Eftir niðurstöðu yfirskattanefndar hafi stefnandi krafist endurgreiðslu á inneign félagsins samkvæmt úrskurðinum. Stefnandi hafi fengið greiddar 16.685.780 krónur, 19. mars 2009, en af þeirri fjárhæð hafi 573.566 krónur verið tilgreindar sem vextir. Vaxtauppgjörinu hafi verið mótmælt með bréfi sama dag, þar sem stefnandi hafi talið sig eiga rétt á dráttarvöxtum af inneigninni. Stefnandi hafi 25. mars 2009 fengið greiddar 7.136.535 krónur, án þess að skýring væri á því hvernig sú fjárhæð væri fundin. Allnokkru síðar, eða með bréfi 14. maí 2009, hafi borist bréf frá Tollstjóra, sem innt hafði greiðsluna af hendi, og þar gerð grein fyrir því að reiknaðir hafi verið svokallaðir inneignarvextir samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 26/1995, en ákvæði laga nr. 38/2001 eigi ekki við í þessu tilviki.

Stefnandi byggir á því að hann hafi átt rétt til endurgreiðslu innskatts umfram útskatt samkvæmt lögum um virðisaukaskatt nr. 50/1998, svo sem yfirskattanefnd hafi úrskurðað í framangreindum úrskurði. Skattstjóri hafi móttekið fullnægjandi gögn um þessa inneign 13. október 2003, þegar stefnandi hafi skilað samanburðarskýrslu um virðisaukaskatt með skattframtali félagsins fyrir árið 2002 eins og rakið sé í úrskurðinum. Skattstjóri hafi neitað að samþykkja skýrsluna og tekið málið til athugunar  sem hafi staðið í meira en fjögur ár, eða allt þar skattstjóri hafi kveðið upp úrskurð þann í desember 2007, sem hrundið hafi verið með úrskurði yfirskattanefndar.

Samkvæmt 1. málslið 4. mgr. 25. gr. laga nr. 50/1988 skuli skattstjóri endurgreiða mismun á milli innskatts og útskatts innan 15 daga frá lokum skilafrests virðisaukaskattsskýrslna. Stefnandi byggi á því að sama regla eigi við þegar leiðréttingarskýrslu virðisaukaskatts sé skilað inn, þ.e. að skattstjóri skuli greiða innskattsfrádrátt innan 15 daga frá skilum skýrslunnar, enda ekki kveðið á um annað í lögum nr. 50/1988. Kröfugerð stefnanda taki mið af því, að inneign innskatts samkvæmt virðisaukaskattskýrslu fyrir tímabilið september-október 2003 hefði samkvæmt 4. mgr. 25. gr. laga nr. 50/1988 átt að koma til útborgunar eigi síðar en 15 dögum eftir lok skilafrests vsk. skýrslu fyrir það tímabil. Lok skilafrests fyrir þetta tímabil hafi verið 5. desember 2002 og á þeim grundvelli geri stefnandi dráttarvaxtakröfu frá og með 20. desember 2003.

Um rétt sinn til dráttarvaxta af inneigninni vísar stefnandi til 4. mgr. 27. gr. laga nr. 50/1988 og til 5. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001.

Stefnandi byggir kröfu sína einnig á því að málsmeðferð skattstjórans í sambandi við úrlausn um innskattsskýrslu stefnanda hafi brotið gróflega gegn málsmeðferðarreglum laga nr. 50/1988 og stjórnsýslulögum nr. 37/1993, sem stefnandi telji að hér eigi einnig við, einkum 9. gr. Málsmeðferðin hafi valdið stefnanda mjög miklu fjárhagstjóni, enda hafi hann verið búinn að greiða þær fjárhæðir sem innskattsrétturinn snúist um. Í úrskurði yfirskattanefndar sé málsmeðferð skattstjóra rakin allítarlega og vísi stefnandi til þess. Meðferð málsins hafi dregist úr hömlu hjá skattstjóra án þess að stefnanda verði um kennt. Er á því byggt að með þessari málsmeðferð hafi starfsmenn skattstjórans í Reykjavík bakað stefnda skaðabótaskyldu. Tjónið sem af þessum brotum hafi hlotist svari til dómkröfunnar í málinu, enda sé dráttarvaxtakrafa ekkert annað en krafa um lögmæltar bætur fyrir það að haldið sé greiðslu fyrir kröfuhafanum.

Stefnandi bendir og á að hann hafi engin úrræði haft til að ná rétti sínum fyrr en úrskurður yfirskattanefndar um ágreininginn hafi legið fyrir. Vísist í því sambandi til 5. mgr. 29. gr. laga nr. 50/1988.

Stefnandi telur af og frá að réttur hans til dráttarvaxta eða skaðabóta takmarkist af ákvæðum laga nr. 29/1995, sem fjalli um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda.

Í kröfugerð stefnanda séu tilgreindar fjárhæðir sem stefnandi hafi fengið greiddar frá Tollstjóra eftir að úrskurður yfirskattanefndar hafi gengið. Verði kröfur stefnanda teknar til greina verði þessar innborganir vaxtareiknaðar með sama hætti og aðalkrafan til greiðsludags.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi bendir á að 13. október 2003 hafi skattstjóra borist skattframtal ársins 2003 frá stefnanda, ásamt samanburðarskýrslu virðisaukaskatts, eins og fram hafi komið, en samkvæmt henni hafi verið gerðar kröfur um verulegar breytingar á virðisaukaskatti. Engin gögn sem útskýrt hafi þennan mun hafi fylgt með. Skattstjóri hafi réttilega krafið stefnanda um skýringar á þessu misræmi og skýringar á innskatti. Málið hafi verið í eðlilegum farvegi hjá skattstjóra allt fram yfir fyrirhugaða áætlun hans með bréfi dagsettu 30. september 2005. Málið hafi verið umfangsmikið og málavextir ekki glöggir. Þá verði ekki fram hjá því litið að stefnandi hafi verið verulega seinn til svars í mörgum tilvikum, eins og komist sé að orði í úrskurði yfirskattanefndar. Um lagarök í þessu sambandi er vísað til 4. mgr. 25. gr. og 3. mgr. 29. gr. laga nr. 50/1988.

Stefnandi krefjist þess að endurgreiðsla sem  fram hafi farið til stefnanda 19. mars 2009 beri dráttarvexti frá og með 20. desember 2003, í stað inneignarvaxta. Stefndi telji að krafa um dráttarvexti á endurgreiðslu innskatts stefnanda eigi ekki við rök að styðjast og að lög um vexti og verðtryggingu eigi ekki við í þessu tilviki. Að mati stefnda sé ljóst að lög um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda eigi við um tilvikið, en í þeim komi fram hvernig haga skuli endurgreiðslu þess fjár sem ofgreitt hafi verið í ríkissjóð og í 2. gr. laganna sé tiltekið hvernig vextir skuli ákvarðaðir af ofteknu fé. Takmarkist réttur stefnanda af ákvæðum þeirra laga. Í greinargerð með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 29/1995, komi fram að ætlunin hafi verið sú að af ofgreiddu skattfé séu ekki greiddir dráttarvextir heldur vextir sem taki með sanngjörnum hætti mið af þeim ávöxtunarmöguleikum sem gjaldendum bjóðist á almennum markaði, en hvetji á hinn bóginn ekki til ofgreiðslu. Sé gert ráð fyrir að þessir vextir verði greiddir á alla ofgreiðslu skatta án tillits til þess hvernig hún sé til komin. Í 2. mgr. 114. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt sé regla um ákvörðun vaxta þegar gjaldandi hafi ofgreitt og þar sé jafnframt miðað við inneignarvexti. Stefndi telji því að inneignarvextir hafi réttilega verið lagðir á framangreinda endurgreiðslu til stefnanda. Með vísan til 4. mgr. 25. gr. laga nr. 50/1988 telji stefndi ekki koma til álita að miða dráttarvaxtakröfu við 20. desember 2003, enda hefði inneignin aldrei komið til greiðslu þann dag þar sem virðisaukaskattskil stefnanda hafi verið í málsmeðferð hjá skattstjóra og greiðsla inneignar hefði ekki komið til álita fyrr en að lokinni þeirri málsmeðferð.

Skattstjóri hafi vefengt gjöld gjaldanda í málinu og byggt  það á málefnalegum ástæðum. Í úrskurði yfirskattanefndar hafi komið fram það mat að fullnægjandi gögn hefðu borist skattstjóra 29. júní 2004, með framlagningu kaupsamnings milli stefnanda og Ferðaþjónustu Rangárþings, en það sé mun síðara tímamark en það sem stefnandi miði við.

Stefndi krefst auk framangreinds sýknu af öllum kröfum um vexti og dráttarvexti sem eldri eru en 4 ára við höfðun þessa máls með vísan til 3. gr. laga um fyrningu kröfuréttinda nr. 150/2007, sbr. áður 3. gr. laga nr. 14/1905.

Verði fallist á kröfur stefnanda telji stefndi ljóst að óhjákvæmilegt sé að vaxtareikna svokallaðar innborganir stefnda til jafns við kröfur stefnanda.

Þá telji stefndi engin rök til þess að stefnanda verði greiddar skaðabætur. Málið fjalli um fjárskuldbindingar stefnanda vegna greiðslu virðisaukaskatt og endurákvörðunar skattstjóra vegna hans og telji stefndi ekki að sú málsmeðferð hafi valdið stefnanda slíku tjóni að greiðsla skaðabóta sé réttmæt, þótt tafir hafi orðið á henni.

Niðurstaða

Mál þetta hefur stefnandi höfðað til greiðslu dráttarvaxta af endurgreiðslu innskatts umfram útskatt samkvæmt lögum um virðisaukaskatt, en stefnandi fékk fjárhæðina greidda frá ríkissjóði með inneignarvöxtum á grundvelli laga nr. 26/1995. Yfirskattanefnd hafði, með úrskurði nr. 37/2009 frá 11. mars 2009 hnekkt ákvörðunum skattstjóra um höfnun á innskatti að fjárhæð 44.214 kr. uppgjörstímabilið júlí-ágúst 2001, 14.330.059 kr. uppgjörstímabilið janúar-febrúar 2002 og 51.450 kr. uppgjörstímabilið maí-júní 2003.

Stefnandi hefur haldið því fram að við málsmeðferð skattstjórans í Reykjavík um virðisaukaskattskyldu sína hafi verið brotið gróflega gegn ákvæðum stjórnsýslulaga og málsmeðferðarreglum laga nr. 50/1988 og að sú málsmeðferð hafi valdið sér tjóni, sem sé skaðabótaskyld af hálfu stefnda.

Í úrskurði yfirskattanefndar eru gerðar alvarlegar athugasemdir við þann drátt sem varð á afgreiðslu málsins af hálfu skattstjóra og málsmeðferð skattstjóra að öðru leyti. Þannig segir m.a. í úrskurði yfirskattanefndar: Í kæru til yfirskattanefndar gerir umboðsmaður kæranda athugasemdir við þann drátt sem orðið hafi á afgreiðslu málsins af hálfu skattstjóra. Er byggt á því af hálfu kæranda að skattstjóri hafi ekki haft heimild til að ,,framkvæma þá endurákvörðun sem gerð var með hinum kærða úrskurði“ svo sem segir í kærunni, enda geti skattstjóri ekki haldið endurákvörðunarheimild sinni gangandi svo árum skipti með endurteknum boðunarbréfum eftir að frestur samkvæmt 4. mgr. 26.gr. laga nr. 50/1988 sé liðinn. Af þessu tilefni skal áréttað að telja verður að í raun varði mál þetta afgreiðslu skattstjóra á innsendum virðisaukaskattskýrslum kæranda árin 2001 og 2002, sem skattstjóri hafði til meðferðar sem kærur samkvæmt 29. gr. laga nr. 50/1988, þótt skattstjóri hafi fært ákvarðanir sínar í búning endurákvarðana samkvæmt 26. gr. sömu laga. Samkvæmt 3. mgr. 29. gr. laga nr. 50/1988 skal skattstjóri að jafnaði innan tveggja mánaða frá lokum kærufrests kveða upp rökstuddan úrskurð um kæruna. Þess er að geta að í 4. mgr. 25. gr. laganna er tekið fram að endurgreiðsla samkvæmt inneignarskýrslu skuli fara fram innan 15 daga frá lokum skilafrests eða innan 15 daga frá uppkvaðningu úrskurðar samkvæmt 29. gr. ef skýrsla hefur borist eftir lok skilafrests. Jafnframt er kveðið á um að geti skattstjóri ekki vegna aðstæðna aðila gert nauðsynlegar athuganir á gögnum þeim er skýrslugjöf byggist á, þar með talið ef skattaðili hefur lagt fram röng eða villandi gögn, framlengist framangreindur frestur um þann tíma sem slíkar aðstæður ríkja. Við afgreiðslu á virðisaukaskattskýrslum kæranda árin 2001 og 2002 bar skattstjóra að gæta umræddra ákvæða um fresti til afgreiðslu mála í 4. mgr. 25. gr. og 3. mgr. 29. gr. laga nr. 50/1988, en virðisaukaskattur kæranda árin 2001 og 2002 var fyrst ákvarðaður með úrskurði skattstjóra dags. 7. nóvember 2007…Þótt kærandi hafi verið seinn til svars við mörgum fyrirspurnum skattstjóra er ljóst að verulegur dráttur hefur orðið á afgreiðslu máls kæranda af hendi skattstjóra sem brotið hefur í bága við greind lagaákvæði...“

Framangreind ummæli í úrskurði yfirskattanefndar renna stoðum undir það álit stefnanda að brotið hafi verið gegn málsmeðferðarreglum laga nr. 50/1998 við meðferð virðisaukaskattsskýrslna stefnanda. Til þess að unnt sé að fallast á kröfu stefnanda um bætur af þessum sökum verður stefnandi þó að sýna fram á að bótaskilyrði séu fyrir hendi, m.a. að hann hafi sannanlega orðið fyrir tjóni vegna þess að honum hafi verið greiddir inneignarvextir af fjárhæð þeirri sem honum var greidd, í stað dráttarvaxta. Af hálfu stefnanda hafa ekki verið færðar sönnur á tjón það sem hann kveðst hafa orðið fyrir og eru því ekki uppfyllt almenn bótaskilyrði. Skaðabótakröfu stefnanda er því hafnað.

Óumdeilt er að skattstjóri móttók gögn um inneign stefnanda 13. október 2003, þegar stefnandi skilaði samanburðarskýrslum um virðisaukaskatt með skattframtali félagsins. Skil stefnanda á framangreindum virðisaukaskattskýrslum 13. október 2003, fyrir árin 2001 og 2002, jafngilda þó ekki því að hann hafi þá gert kröfu um endurgreiðslu oftekinna skatta í skilningi 2. mgr. 2. gr. laga nr. 29/1995, enda fór mál stefnanda þá í ákveðinn farveg hjá skattyfirvöldum sem lauk með úrskurði yfirskattanefndar frá 11. mars 2009 og breytir þar engu um þótt meðferð skattstjóra hafi að mati yfirskattanefndar verið talin aðfinnsluverð. Með vísan til sömu raka verður ekki talið að stefnandi geti byggt á því að hann hafi átt rétt til endurgreiðslu innan 15 daga frá skilum leiðréttingarskýrslu, sbr. 1. málslið 4. mgr. 25. gr. laga nr. 50/1998 eða dráttarvaxta samkvæmt 4. mgr. 28. gr. laganna og 5. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001.

Í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 29/1995 kemur fram að vextir af ofgreiddu skattfé skuli taka mið af þeim ávöxtunarmöguleikum sem gjaldendum bjóðist á almennum markaði. Sé gert ráð fyrir að þessir vextir verði greiddir á alla ofgreiðslu skatta án tillits til þess hvernig hún sé til komin.

Eftir úrskurð yfirskattanefndar 11. mars 2009 krafðist stefnandi endurgreiðslu inneignar sinnar og fékk með greiðslum 19. mars 2009 og 25. mars 2009 greidda inneignina ásamt vöxtum sem ákvarðaðir voru á grundvelli 1. mgr. 2. gr. laga nr. 29/1995. Er fallist á með stefnda að réttur stefnanda í máli þessu til vaxta af ofgreiddu fé, takmarkist af ákvæðum laga nr. 29/1995.

Með vísan til framangreinds er stefndi sýknaður af kröfu stefnanda, en rétt þykir í ljósi atvika málsins að hvor aðila beri sinn kostnað af málinu.

Ingveldur Einarsdóttir héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

D ó m s o r ð:

Stefndi, íslenska ríkið, er sýknað af kröfu stefnanda, Hilmis ehf. Málskostnaður fellur niður.

Ingveldur Einarsdóttir.