Dómstólaleit

Með úrskurði óbyggðanefndar 14. nóvember 2003, þar sem fjallað var um mörk þjóðlendna og eignarlanda í Nesjum í Sveitarfélaginu Hornafirði, voru mörkin látin fylgja jökuljaðri eins og hann var við gildistöku laga nr. 58/1998 og jökullinn ofan þeirrar línu talinn þjóðlenda en allt neðan hans eignarland allt að mörkum fyrrum Neshrepps og Lónshrepps og til sjávar. Sú undantekning var þó gerð að Hoffells-Lambatungur voru taldar afréttur í þjóðlendu sem eigendur jarðarinnar Hoffells ættu rétt yfir. Ú o.fl. kröfðust ógildingar á þeirri niðurstöðu óbyggðanefndar að Hoffells-Lambatungur væri þjóðlenda og viðurkenningar á því að svæðið væri háð einkaeignarrétti þeirra. Með héraðsdómi voru kröfur þeirra teknar til greina. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að ekki hefði verið sýnt fram á nokkuð því til styrktar að Hoffells-Lambatungur hefðu verið numdar í öndverðu. Þá var talið að landamerkjabréf Hoffells frá 1884 benti ekki til annars en að svæðið hefði verið afréttur og aðskilið frá öðru landi jarðarinnar. Engar heimildir lágu fyrir um not svæðisins til annars en sumarbeitar og voru Ú o.fl. ekki talin hafa sýnt fram á að skilyrðum eignarhefðar á landinu hefði verið fullnægt með þeim venjubundnu afréttarnotum sem umráðamenn Hoffells hefðu ásamt fleirum haft af því. Þá varð ekki séð að Ú o.fl. hefðu mátt vænta þess að þau ættu nokkur frekari réttindi á þessu landsvæði. Að öllu þessu virtu voru þau ekki talin hafa sýnt fram á að landið væri háð beinum eignarrétti. Var niðurstaða óbyggðanefndar um að landsvæðið væri þjóðlenda í afréttarnotum þeirra því staðfest og Í sýknaður af kröfum þeirra.

K krafðist þess aðallega að fellt yrði úr gildi ákvæði úrskurðar óbyggðanefndar frá 14. nóvember 2003 í máli nr. 1/2001 þess efnis að landsvæði á milli Hrútárjökuls og Fjallsjökuls sem nefnt er Ærfjall, svo sem það er afmarkað af jökli við gildistöku laga nr. 58/1998 teldist þjóðlenda. Þá krafðist hann viðurkenningar á því að land innan kröfulínu hans fyrir óbyggðanefnd umhverfis Ærfjall væri eignarland hans, svo og að merki jarðarinnar Kvískerja gagnvart jökli yrðu ákveðin við jökulbrún eins og hún væri á hverjum tíma. Til vara krafðist K þess að viðurkennt yrði að Ærfjall væri afréttareign jarðarinnar. Í héraðsdómi var fallist á það með óbyggðanefnd að krafa K um beinan eignarrétt að Ærfjalli gæti ekki stuðst við lýsingu landamerkjabréfs og að ekki hefði verið sýnt fram á að svæðið væri eignarland fyrir nám, löggerninga eða með öðrum hætti. Eins og notkun landsins hafði verið háttað var heldur ekki talið sýnt fram á að eignarhefð hefði verið unnin á því. Niðurstaða héraðsdóms um að Ærfjall væri þjóðlenda var staðfest í Hæstarétti. Með vísan til framburðar eins eigenda K um að Ærfjall hefði lengi verið nýtt til sauðfjárbeitar, þess að ekki var fram komið að eigendur annarra jarða teldu sig eiga beitarrétt í fjallinu og ljósrita úr dagbókum ábúenda á jörðinni þar sem fram kom að þeir hefðu nýtt fjallið til sauðfjárbeitar á árunum 1929 til 1981 var hins vegar fallist á varakröfu K um að Ærfjall væri afréttur Kvískerja.