Dómstólaleit

Sýslumaður synjaði kröfu fjögurra náttúrverndarsamtaka um að lagt yrði lögbann við framkvæmdum V við lagningu nýs Álftanesvegar þar til skorið hefði verið úr um lögmæti þeirra fyrir dómstólum. Var synjunin meðal annars studd þeim rökum að náttúruverndarsamtökin ættu ekki sjálf þá lögvörðu hagsmuni sem gerðinni væri ætlað að tryggja. Náttúrverndarsamtökin höfðuðu mál samkvæmt V. kafla laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. til að fá afstöðu sýslumanns hrundið og kröfðust þess að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins í málinu um hvort samtökin ættu, í skilningi tilgreindra tilskipana Evrópusambandsins, lögvarinn rétt til að krefjast lögbanns á framkvæmdirnar. Héraðsdómur hafnaði beiðni náttúruverndarsamtakanna um að leita ráðgefandi álits. Hæstiréttur taldi að það eitt gæti ekki staðið því í vegi að leitað yrði ráðgefandi álits að mál væri rekið eftir reglum V. kafla laga nr. 31/1990. Hins vegar væru skuldbindingar Íslands á grundvelli Ársósasamningsins, sem öðlaðist gildi árið 2001, og tilskipunar 2011/92/ESB um mat á áhrifum sem tilteknar framkvæmdir á vegum hins opinbera eða einkaaðila kunna að hafa á umhverfið skýrar og ótvíræðar og því ekki uppi sá vafi í málinu að nauðsynlegt væri að leita ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um þau efnisatriði sem beiðni náttúruverndarsamtakanna laut að. Vísaði Hæstiréttur í því sambandi til þess svigrúms sem Árósasamningurinn eftirléti aðildarríkjunum við að meta hvor af tveimur leiðum, stjórnsýsluleið eða dómstólaleið, hentaði betur í viðkomandi aðildarríki til að tryggja almenningi aðgang að réttlátri málsmeðferð í umhverfismálum og hvaða leið íslenski löggjafinn hefði valið í þeim efnum. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur um að hafna beiðni náttúruverndarsamtakanna um leita ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins.