Dómstólaleit

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Eiríkur Jónsson, Jón Höskuldsson og Þorgeir Ingi Njálsson kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1. Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 18. maí 2026 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum sama dag. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 15. maí 2026 í málinu nr. R-[…]/2026 þar sem felld var úr gildi ákvörðun sóknaraðila 20. apríl 2026 um að varnaraðila bæri að halda sig innan marka höfuðborgarsvæðisins frá þeim degi til 17. maí 2026 og sæta tilkynningarskyldu með nánar tilgreindum hætti. Kæruheimild er í 5. mgr. 114. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga.
2. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og framangreind ákvörðun hans staðfest.
3. Varnaraðili krefst þess að málinu verði vísað frá Landsrétti en til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Þá krefst hann þóknunar til handa talsmanni sínum fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

1. Hin umþrætta ákvörðun sóknaraðila féll samkvæmt efni sínu úr gildi 17. maí 2026, degi áður en sóknaraðili kærði úrskurð héraðsdóms. Samkvæmt því hefur sóknaraðili ekki lögvarða hagsmuni af því að leyst verði úr kæru hans. Verður málinu því vísað frá Landsrétti.
2. Samkvæmt 5. mgr. 13. gr. laga nr. 80/2016 greiðist þóknun talsmanns varnaraðila fyrir Landsrétti úr ríkissjóði, sem ákveðin verður að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Máli þessu er vísað frá Landsrétti.

Þóknun talsmanns varnaraðila, Leós Daðasonar lögmanns, vegna meðferðar málsins fyrir Landsrétti, 106.020 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 15. maí 2026.

1. Mál þetta barst dóminum 30. apríl 2026 með kröfu sóknaraðila, dagsettri 20. s.m. Málinu var úthlutað dómara 5. maí 2026, þingfest 8. s.m. og tekið til úrskurðar 13. s.m. Sóknaraðili er X, kt. […], ríkisborgari […]. Varnaraðili er lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu, […], Reykjavík.
2. Af hálfu sóknaraðila er þess krafist að felld verði úr gildi ákvörðun varnaraðila, dags. 20. apríl 2026, þess efnis að sóknaraðili skuli halda sig innan marka höfuðborgarsvæðisins, tilkynna breytingar á dvalarstað til lögreglu og gefa sig fram á lögreglustöðinni við Hverfisgötu 113-115 í Reykjavík á milli klukkan 9 og 16 alla mánudaga, miðvikudaga og föstudaga frá 20. apríl til 17. maí 2026.
3. Sóknaraðili krefst þess að þóknun skipaðs talsmanns greiðist úr ríkissjóði.
4. Varnaraðili krefst þess að öllum kröfum sóknaraðila verði hafnað og að hin kærða ákvörðun verði staðfest.

I

1. Með hinni kærðu ákvörðun lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, dags. 20. apríl 2026, var sóknaraðila gert skylt að halda sig innan marka höfuðborgarsvæðisins, tilkynna breytingar á dvalarstað til lögreglu og gefa sig fram á lögreglustöðinni við Hverfisgötu 113-115 milli klukkan 9 og 16 alla mánudaga, miðvikudaga og föstudaga.
2. Áður hafði sóknaraðila, með ákvörðun lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, dags. 22. mars 2026, verið gert að halda sig innan marka höfuðborgarsvæðisins frá þeim degi til 19. apríl 2026 og á sama tíma tilkynna sig alla daga á lögreglustöðinni við Hverfisgötu 113 í Reykjavík milli klukkan 9 og 16. Kæmi til þess að dvalarastaður sóknaraðila breyttist bar honum jafnframt samkvæmt ákvörðuninni að upplýsa lögreglustjóra um það.
3. Samkvæmt upplýsingum í gögnum málsins var sóknaraðili, sem hefur haft skráð lögheimili hér á landi frá 28. janúar 2026, handtekinn 21. mars 2026 grunaður um sölu og dreifingu fíkniefna. Útlendingastofnun gaf 25. mars 2026 út tilkynningu um hugsanlega brottvísun sóknaraðila og endurkomubann. Þá tók Útlendingastofnun ákvörðun 29. apríl 2026 um að vísa sóknaraðila brott frá Íslandi á grundvelli 1., sbr. 2., mgr. 95. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016 og jafnframt um að sóknaraðila væri bönnuð endurkoma til Íslands í 7 ár, sbr. 2. mgr. 101. gr. sömu laga.

II

1. Um heimild til að leggja kröfu þessa fyrir héraðsdóm vísar sóknaraðili til 3. mgr. 114. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga.
2. Sóknaraðili vísar til þess að í 4. mgr. 114. gr. laga nr. 80/2016 sé afdráttarlaust kveðið á um að fyrirmæli um tilkynningarskyldu á grundvelli c-liðar 1. mgr. 114. gr. laganna gildi ekki lengur en í fjórar vikur nema viðkomandi útlendingur samþykki það eða dómari ákveði samkvæmt reglum um meðferð sakamála.
3. Byggir sóknaraðili kröfu sína á því að hin kærða ákvörðun varnaraðila sé haldin verulegum form- og efnisgöllum og fari í bága við skýr lagaákvæði um hámarkstíma tilkynningarskyldu og brjóti gegn meðalhófi.
4. Sóknaraðila hafi með ákvörðun lögreglu 22. mars 2026 verið gert að sæta tilkynningarskyldu og dvalarstaðartakmörkun til 19. apríl 2026. Að því tímabili loknu, þann 20. apríl 2026, hafi varnaraðili tekið nýja ákvörðun um áframhaldandi tilkynningarskyldu sem eigi að gilda til 17. maí 2026. Sú ákvörðun hafi verið tekin einhliða af varnaraðila án þess að legið hafi fyrir samþykki sóknaraðila fyrir framlengingu umfram fjórar vikur eða að leitað hafi verið úrskurðar dómara.
5. Sóknaraðili hafi því þegar samkvæmt fyrri ákvörðuninni sætt umræddu úrræði í fjórar vikur. Feli hin nýja ákvörðun varnaraðila í sér framlengingu á sama úrræði sem fari samtals langt fram úr hinu lögmælta fjögurra vikna hámarki án þess að lagaskilyrðum fyrir slíkri framlengingu, þ.e. samþykki eða dómsúrskurði, hafi verið mætt.

III

1. Varnaraðili mótmælir kröfu sóknaraðila og krefst þess að henni verði hafnað, sem og að staðfest verði hin kærða ákvörðun. Við munnlegan flutning málsins var til þess vísað af hálfu varnaraðila að hin umþrætta ákvörðun frá 20. apríl 2026 væri ný ákvörðun, sem byggð hefði verið á nýju heildarmati á grundvelli 3. mgr. 105. gr. laga nr. 80/2016 þess efnis að ástæða væri til að ætla að sóknaraðili myndi komi sér undan því að ákvörðun um brottvísun hans verði framfylgt. Feli ákvarðanir lögreglustjóra frá 22. mars og 20. apríl 2026 ekki í sér eina samfellda ákvörðun um tilkynningarskyldu sóknaraðila og afmörkun dvalarstaðar hans heldur sé um að ræða tvær sjálfstæðar ákvarðanir.

IV

Niðurstaða

1. Með ákvörðun varnaraðila, dags. 22. mars 2026, var sóknaraðila gert að sæta tilkynningarskyldu og dveljast á afmörkuðu svæði í fjórar vikur frá þeim degi að telja. Þá var sóknaraðila með nýrri ákvörðun varnaraðila, dags. 20. apríl 2026, gert að sæta tilkynningarskyldu og dveljast á afmörkuðu svæði næstu fjórar vikarnar frá þeim degi. Voru báðar þessar ákvarðanir teknar með vísan til c-liðar 1. mgr. 114. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga. Ágreiningsefni þessa máls takmarkast við það hvort varnaraðila hafi verið heimilt í kjölfar ákvörðunar er tekin var 22. mars 2026 og gilti í fjórar vikur, þ.e. til 19. apríl 2026, að taka aðra ákvörðun 20. apríl 2026 einnig í fjórar vikur um tilkynningarskyldu sóknaraðila og afmörkun dvalarstaðar hans.
2. Samkvæmt c-lið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 80/2016 er heimilt að skylda útlending til að sinna reglulegri tilkynningarskyldu um veru sína hér á landi eða dveljast á ákveðnum stað í tilvikum þar sem það þykir nauðsynlegt til þess að tryggja framkvæmd þegar tekin hefur verið ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið og þegar mál sem getur leitt til slíkrar ákvörðunar er til meðferðar.
3. Samkvæmt 2. mgr. 114. gr. laga nr. 80/2016 skulu ákvarðanir um kröfu um tilkynningarskyldu útlendings og dvöl á ákveðnum stað teknar af lögreglustjóra.
4. Samkvæmt 3. mgr. 114. gr. laga nr. 80/2016 á útlendingur rétt á að fá úr því skorið fyrir dómstólum hvort skilyrði fyrir ákvörðun samkvæmt 1. mgr. greinarinnar séu til staðar og hvort grundvöllur sé fyrir að framfylgja ákvörðuninni. Um slíka málsmeðferð eiga við ákvæði XV. kafla laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.
5. Í 4. mgr. 114. gr. laga nr. 80/2016 er kveðið á um það í fyrri málslið málsgreinarinnar að fyrirmæli samkvæmt c-lið 1. mgr. greinarinnar sé því aðeins heimilt að gefa að ástæða sé til að ætla að útlendingur muni koma sér undan því að ákvörðun um brottvísun verði framfylgt, sbr. 3. mgr. 105. gr. sömu laga. Í síðari málslið 4. mgr. 114. gr. laga nr. 80/2016 er kveðið á um að fyrirmæli samkvæmt c-lið 1. mgr. greinarinnar gildi ekki lengur en í fjórar vikur nema útlendingurinn samþykki eða dómari ákveði það samkvæmt reglum um meðferð sakamála.
6. Samsvörun við ákvæði síðari málsliðar 4. mgr. 114. gr. laga nr. 80/2016 er að finna í síðari málslið 2. gr. 105. gr. sömu laga. Þar segir að fyrirmæli samkvæmt 1. mgr. þeirrar greinar gildi ekki lengur en í fjórar vikur nema útlendingurinn samþykki það eða dómari ákveði annað samkvæmt reglum um meðferð sakamála. Efni ákvæðis 2. mgr. 105. gr. laga nr. 80/2016 verður rakið aftur til 4. mgr. 33. gr. eldri laga um útlendinga nr. 96/2002 frá 15. maí 2002, þar sem sagði að fyrirmæli er sú grein tók til gildi ekki lengur en í tvær vikur nema útlendingurinn samþykki eða dómari ákveði samkvæmt reglum laga um meðferð opinberra mála. Í athugasemdum í frumvarpi er varð að lögum nr. 96/2002 segir um umrætt ákvæði: „Slík fyrirmæli eru tímabundin og mega ekki standa lengur en í tvær vikur án samþykkis útlendingsins eða ákvörðunar dómara samkvæmt reglum laga um meðferð opinbera mála, sbr. 110. gr. þeirra laga.“ Efni 110. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála er nú að finna í ákvæði 1. mgr. 100. gr. laga nr. 88/2008 sem er í XIV. kafla þeirra laga.
7. Að mati dómsins verður ákvæði síðari málsliðar 4. mgr. 114. gr. laga nr. 80/2016 samkvæmt orðalagi sínu og að teknu tilliti til framangreindra lögskýringargagna ekki skilið á annan veg en að heimild lögreglustjóra, til að gefa útlendingi fyrirmæli um að hann skuli á grundvelli c-liðar 1. mgr. 114. gr. laganna tilkynna sig eða dveljast á ákveðnum stað, sé takmörkuð við fjögurra vikna tímaramma og að óheimilt sé að ákvarða gildistíma fyrirmælanna til lengri tíma nema viðkomandi útlendingur samþykki það eða dómari ákveði slíkt á grundvelli 100. gr. laga nr. 88/2008. Verður samkvæmt því að telja að varnaraðila hafi verið óheimilt, án þess að hafa fyrir því samþykki sóknaraðila eða ákvörðun dómara, að leggja fyrir sóknaraðila 20. apríl 2026 að tilkynna sig og dveljast á ákveðnum stað eftir að fyrirmæli sama efnis höfðu verið í gildi í fjórar vikur.
8. Ekkert liggur fyrir um að varnaraðili hafi leitað eftir samþykki sóknaraðila fyrir hinni umþrættu ákvörðun, dags. 20. apríl 2026 og í kæru máls þessa til héraðsdóms felst augljóslega að sóknaraðili er ekki samþykkur ákvörðuninni. Þá verða kæra sóknaraðila á grundvelli 3. mgr. 114. gr. laga nr. 80/2016 og sú kröfugerð varnaraðila við málsmeðferðina, að hin kærða ákvörðun hans verði staðfest, ekki taldar fela í sér að leitað hafi verið eftir ákvörðun dómara um hvort fyrirmæli varnaraðila samkvæmt hinni kærðu ákvörðun skuli gilda í lengri tíma en fjórar vikur.
9. Að öllu framangreindu virtu þykir ekki annað fært en að fella hina kærðu ákvörðun úr gildi.
10. Með vísan til 5. mgr. 13. gr. laga nr. 80/2016 greiðist kostnaður skipaðs talsmanns sóknaraðila, Leós Daðasonar lögmanns, úr ríkissjóði. Þykir hann hæfilega ákveðinn 200.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.
11. Jakob Steinn Stefánsson saksóknarfulltrúi flutti málið af hálfu varnaraðila.
12. Stefanía G. Sæmundsdóttir héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð:

Felld er úr gildi ákvörðun varnaraðila, lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, dags. 20. apríl 2026, þess efnis að sóknaraðili, X, skuli halda sig innan marka höfuðborgarsvæðisins, tilkynna breytingar á dvalarstað til lögreglu og gefa sig fram á lögreglustöð á milli klukkan 9 og 16 alla mánudaga, miðvikudaga og föstudaga frá 20. apríl til 17. maí 2026. Kostnaður talsmanns sóknaraaðila, Leós Daðasonar lögmanns, 200.000 krónur greiðist úr ríkissjóði.