Dómstólaleit

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Arnfríður Einarsdóttir og Jóhannes Sigurðsson og Kjartan Bjarni Björgvinsson settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1. Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 3. mars 2023. Málsgögn bárust réttinum 18. október sama ár. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 7. febrúar 2023 í málinu nr. S-[…]/2022.
2. Ákæruvaldið krefst þess að ákærða verði sakfelld fyrir þá háttsemi sem henni er gefin að sök í ákæru og að hún verði dæmd til refsingar.
3. Ákærða krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms, til vara að ákvörðun refsingar verði frestað, en að því frágengnu að henni verði gerð vægasta refsing sem lög leyfa. Verði ekki á það fallist krefst ákærða þess að refsing verði skilorðsbundin.
4. Brotaþoli, A, krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur að því er varðar einkaréttarkröfu hans og þeim hluta málsins vísað aftur heim í hérað.
5. Brotaþoli, B, krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur að því er varðar einkaréttarkröfu hennar og þeim hluta málsins vísað aftur heim í hérað.

Málsatvik og sönnunarfærsla

1. Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Þá er þar jafnframt gerð grein fyrir því sem fram kom í framburði ákærðu, brotaþola og annarra vitna í héraði.
2. Með hinum áfrýjaða dómi var háttsemi ákærðu talin hafa verið til þess fallin að særa blygðunarsemi beggja brotaþola og að það hafi jafnframt orðið raunin. Á hinn bóginn var ekki talið sannað að háttsemin hafi verið af kynferðislegum toga og lostug í skilningi 209. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákærða var því sýknuð af kröfum ákæruvaldsins í málinu og bótakröfum brotaþola vísað frá dómi.
3. Við aðalmeðferð málsins í Landsrétti voru spilaðar hljóð- og myndupptökur af skýrslum ákærðu og brotaþolanna A og B í héraði.

Niðurstaða

1. Ákærðu er gefið að sök brot gegn blygðunarsemi, með því að hafa í ágústmánuði 2020, aflað sér og dreift nektarmynd af þáverandi eiginmanni sínum, brotaþola A, sem sýndi getnaðarlim hans, ásamt tveimur nektarmyndum af brotaþola, B, sem sýndu brjóst hennar, án samþykkis brotaþola, til C og D. Er þessi háttsemi í ákæru talin varða við 199. gr. a almennra hegningarlaga, sbr. áður 209. gr. sömu laga.
2. Við þingfestingu málsins í héraði lýsti ákærða því yfir að viðstöddum verjanda að háttsemi hennar væri rétt lýst í ákæru og viðurkenndi hún jafnframt að hafa í ágúst 2020 aflað sér og dreift þeim nektarmyndum, sem frá greinir í ákæru, með tölvupósti til nafngreindra tveggja kvenna.
3. Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi byggir ákærða málsvörn sína á því að henni hafi orðið ljóst í ágúst 2020 hversu lengi og alvarlega þáverandi eiginmaður hennar, brotaþoli A, hefði farið á bak við hana og tekið sér óhóflegar greiðslur út úr fyrirtæki […]. Ákærða hafi á þeim tíma verið komin á ystu nöf kulnunar eftir áralangt, falskt hjónaband og misst stjórn á sér í mikilli geðshræringu þegar hún hefði lesið það sem hún taldi óviðurkvæmileg skrif brotaþola A um syni þeirra, sem hann hafði sent brotaþola B í Messenger-skilaboðum. Þau ummæli brotaþola A hafi verið eini aflvakinn að baki tölvupóstssendingu ákærðu en þau hefðu valdið henni mikilli reiði. Því sé að hennar mati útilokað að unnt sé að refsa henni fyrir lostugt athæfi, enda hafi verknaður hennar ekki verið af kynferðislegum toga. Þá sé ósannað að ákærða hafi sært blygðunarsemi annars eða beggja brotaþola með tölvupóstinum, sem aðeins hafi borist brotaþola A og tveimur nafngreindum konum. Af þeim sökum verði háttsemi ákærðu ekki færð undir 209. gr. almennra hegningarlaga og geti því hvorki varðað refsingu samkvæmt þeirri lagagrein né 1. mgr. 199. gr. a almennra hegningarlaga, sbr. 1. gr. laga nr. 8/2021, enda verði hinni nýju hegningarlagagrein ekki beitt um atvik sem áttu sér stað fyrir gildistöku laga nr. 8/2021, sbr. 2. gr. almennra hegningarlaga.
4. Ákæruvaldið byggir á því að ákærða hafi með þeirri háttsemi sem lýst er í ákæru gerst brotleg við 1. mgr. 199. gr. a í almennum hegningarlögum, sbr. 1. gr. laga nr. 8/2021, sem tók gildi 27. febrúar 2021. Að því virtu fari um refsinæmi og refsiákvörðun eftir nýja lagaákvæðinu. Þá byggir ákæruvaldið jafnframt á því að þegar atvik máls áttu sér stað hafi háttsemi ákærðu verið refsinæm samkvæmt 209. gr. sömu laga, sbr. 15. gr. laga nr. 40/1992.
5. Í 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga segir meðal annars að hafi refsilöggjöf breyst frá því verknaður var framinn til þess er dómur gengur skuli dæma eftir nýrri lögunum, bæði um refsinæmi verknaðar og refsingu. Aldrei megi þó dæma refsingu nema heimild hafi verið til þess í lögum þegar verknaður var framinn og ekki þyngri refsingu en orðið hefði eftir þeim lögum.
6. Að þessu virtu reynir á hvort sú háttsemi, sem ákærða hefur gengist við, teljist refsiverð samkvæmt 1. mgr. 199. gr. a í almennum hegningarlögum og jafnframt hvort háttsemin hafi með réttu talist brot gegn blygðunarsemi brotaþola samkvæmt 209. gr. sömu laga á þeim tíma sem atvik máls áttu sér stað.
7. Samkvæmt 209. gr. almennra hegningarlaga skal hver sá sem með lostugu athæfi særir blygðunarsemi manna eða er til opinbers hneykslis sæta fangelsi allt að fjórum árum, en fangelsi allt að sex mánuðum eða sektum ef brot er smávægilegt. Með „lostugu athæfi“ í skilningi ákvæðisins er átt við athöfn sem er af kynferðislegum toga og sem stjórnast af kynhneigð manna, en gengur skemmra en samræði og önnur kynferðismök, sbr. dóm Hæstaréttar 18. október 2007 í máli nr. 242/2007 og dóma Landsréttar 29. janúar 2021 í máli nr. 131/2019, 17. febrúar 2023 í máli nr. 44/2022 og 9. febrúar 2024 í máli nr. 116/2023. Ekki er áskilið samkvæmt ákvæðinu að kynferðislegar hvatir hafi legið að baki verknaði, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 10. desember 2015 í máli nr. 312/2015 og dóm Landsréttar 18. júní 2020 í máli nr. 535/2019.
8. Svo sem lýst er í héraðsdómi hefur ákærða játað fyrir dómi að hafa í ágúst 2020 aflað sér og dreift nektarmynd af þáverandi eiginmanni sínum, brotaþola A, sem sýndi getnaðarlim hans, og tveimur nektarmyndum af brotaþola B, sem sýndu brjóst hennar, án samþykkis þeirra, og sent þær myndir með tölvupósti til tveggja nafngreindra kvenna. Þessi framburður ákærðu er í samræmi við frásögn hennar hjá lögreglu og samrýmist öðrum gögnum málsins. Því telst sannað að ákærða hafi viðhaft þá háttsemi sem lýst er í ákæru.
9. Fyrir liggur að ákærða sótti framangreindar myndir í einkaskilaboð milli brotaþola á Messenger sem hún fann í tölvu sem brotaþoli A hafði afnot af. Ljóst er af myndunum og textaskilaboðum, sem þeim fylgdu þegar þau voru send milli brotaþola, að þau lutu að kynferðislegum samskiptum um einkamál þeirra. Þá verður ekki annað ráðið af framlögðum myndum en að þær séu teknar af brotaþolum fáklæddum eða nöktum í rúmum sínum og því við viðkvæmar aðstæður. Við þessar aðstæður verður að telja að sending ákærðu á nektarmyndum af brotaþolum til kvennanna tveggja hafi verið af kynferðislegum toga.
10. Þegar litið er til alls framangreinds þykir komin fram nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, fyrir því að háttsemi ákærðu hafi umrætt sinn verið „lostug“ í skilningi 209. gr. almennra hegningarlaga. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður fallist á þá niðurstöðu hans að háttsemi ákærðu hafi verið til þess fallin að særa blygðunarsemi beggja brotaþola og að sú hafi orðið raunin. Það af hvaða hvötum ákærða lét verða af háttseminni, svo sem mikilli reiði, breytir hvorki eðli né saknæmi verknaðarins.
11. Ákvæði 199. gr. a var bætt við almenn hegningarlög með 1. gr. laga nr. 8/2021 um breytingu á almennum hegningarlögum, en síðastnefndu lögin tóku sem fyrr segir gildi 27. febrúar 2021. Í ákvæðinu segir að hver sem útbúi, afli sér, dreifi eða birti ljósmynd, kvikmynd, texta eða sambærilegt efni af nekt eða kynferðislegri háttsemi annars manns án hans samþykkis skuli sæta sektum eða fangelsi allt að fjórum árum.
12. Í greinargerð með frumvarpi því er varð að lögum nr. 8/2021 kemur fram að tilefni lagasetningarinnar sé aukið stafrænt kynferðisofbeldi í íslensku samfélagi. Engin einhlít skilgreining liggi fyrir um hugtakið en með því sé vísað til háttsemi sem felist í því að nýta stafræn samskipti til þess að búa til, dreifa eða birta kynferðislegt myndefni af öðrum í heimildarleysi. Í umfjöllun um ákvæði 199. gr. a í athugasemdum við 1. gr. frumvarpsins kemur fram að tilgangur og markmið ákvæðisins séu þau að skýra réttarframkvæmd og bæta réttarvernd kynferðislegrar friðhelgi einstaklinga. Þá kemur þar fram að í lagaákvæðinu séu meðal annars til umfjöllunar brot sem snúa að því að sýna, birta eða dreifa efni. Efni sem fjallað er um í málsgreininni taki meðal annars til ljósmynda, kvikmynda, texta eða annars sambærilegs efnis. Í ljósi örra tækniframfara eru ekki talin standa efni til þess að telja upp efnislega framsetningu kynferðislegrar tjáningar svo að tæmandi sé. Þá verði ekki lögð hlutlæg viðmið um það hvað teljist kynferðislegt heldur þurfi að eiga sér stað heildstætt mat á því efni sem til skoðunar er. Þannig sé nekt hvorki sjálfkrafa forsenda þess að efni verði fellt undir ákvæðið, né heldur að kynferðisleg háttsemi eigi sér stað. Í dæmaskyni megi nefna kynferðisleg samskipti sem eigi sér stað skriflega. Með öflun sé átt við að sá brotlegi sæki sér aðgang að efni sem fjallað er um í ákvæðinu og er þar í dæmaskyni nefnt að farið sé í heimildarleysi inn á gagnageymslu sem tengd sé við farsíma eða tekið skjáskot eða annars konar afrit af efni sem ekki var ætlað til frekari dreifingar. Í dreifingu felist að öðrum sé veittur aðgangur að efni og er í dæmaskyni nefnd áframsending myndar til tilgreindra aðila í gegnum samfélagsmiðil.
13. Ákærða hefur gengist við að hafa sent umræddar myndir af brotaþolum til nafngreindra kvenna. Þegar litið er til þess sem fram er komið um efni myndanna og skorts á samþykki brotaþola, leikur enginn vafi á því að ákærða sendi myndir sem sýna nekt beggja brotaþola án samþykkis þeirra, sbr. 199. gr. a almennra hegningarlaga. Þar sem ekki hefur orðið breyting á refsinæmi, refsingu eða saknæmisskilyrðum frá því sem var í 209. gr. sömu laga um þá háttsemi sem ákært er fyrir eru skilyrði 1. mgr. 2. gr. laganna og önnur refsiskilyrði uppfyllt.
14. Að öllu framangreindu virtu verður ákærða sakfelld fyrir þá háttsemi sem í ákæru greinir og var refsiverð samkvæmt 209. gr. almennra hegningarlaga á þeim tíma sem verknaðurinn var framinn og verður nú heimfærð undir 1. mgr. 199. gr. a sömu laga.
15. Brotaþolar, A og B, krefjast þess að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur að því er varðar einkaréttarkröfur þeirra og þeim hluta málsins vísað aftur heim í hérað. Dómkröfum sínum til stuðnings vísa brotaþolar til 5. mgr. 193. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sbr. lög nr. 61/2022.
16. Með lögum nr. 61/2022, sem tóku gildi 12. júlí 2022, voru gerðar breytingar á lögum nr. 88/2008. Í greinargerð með frumvarpi því er varð að fyrrgreindum lögum kemur fram að markmiðið með lagabreytingunum sé að bæta réttarstöðu brotaþola, annars vegar meðan á rannsókn lögreglu stendur og hins vegar við meðferð sakamáls fyrir dómi. Með lögunum var meðal annars gerð breyting á 193. gr. laga nr. 88/2008 og nýrri 5. mgr. bætt við. Í ákvæðinu segir að ef kröfu samkvæmt XXVI. kafla, sem fjallar um einkaréttarkröfur o.fl., er vísað frá héraðsdómi samkvæmt fyrirmælum 2. mgr. 176. gr. laganna eða vegna þess að ákærði er sýknaður með dómi, geti kröfuhafi án kæru komið að kröfu um ómerkingu og heimvísun héraðsdóms hvað varðar einkaréttarkröfu við meðferð áfrýjaðs máls fyrir Landsrétti eftir fyrirmælum 4. mgr. 199. gr., d-liðar 2. mgr. og 4. mgr. 201. gr. og 203. gr. laganna. Í umfjöllun um ákvæði 5. mgr. 193. gr. í athugasemdum við 19. gr. frumvarpsins segir að verði fallist á ómerkingu héraðsdóms hvað kröfuna varðar, sem í öllum þorra tilvika megi gera ráð fyrir að gert yrði með stoð í sakfellingu ákærða í refsiþætti málsins á áfrýjunarstigi, fari krafan til meðferðar að nýju í héraðsdómi í sérstöku einkamáli í samræmi við ákvæði 175. gr. laganna.
17. Að virtri niðurstöðu málsins og með vísan til þess sem að framan greinir verður hinn áfrýjaði dómur ómerktur að því er varðar einkaréttarkröfur brotaþola A og B í samræmi við kröfugerð þeirra fyrir Landsrétti og þeim hluta málsins vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.
18. Ákærða hefur ekki áður hlotið refsidóm. Samkvæmt 199. gr. a almennra hegningarlaga skal hver sem gerist sekur um kynferðisbrot, af því tagi sem ákærða er sakfelld fyrir, sæta sektum eða fangelsi allt að fjórum árum. Samkvæmt þessu og með vísan til 1. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga og 3. mgr. sömu lagagreinar er refsing ákærðu hæfilega ákveðin fangelsi í þrjá mánuði. Með hliðsjón af málsatvikum öllum þykir rétt að fresta fullnustu refsingarinnar skilorðsbundið eins og nánar er kveðið á um í dómsorði.
19. Ákærðu verður gert að greiða allan sakarkostnað málsins í héraði eins og hann var þar ákveðinn og nánar greinir í dómsorði.
20. Ákærða verður dæmd til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Landsrétti og réttargæslumanna brotaþola, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti svo sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærða, X, sæti fangelsi í þrjá mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa að telja haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur að því er varðar einkaréttarkröfur brotaþola, A og B, og þeim hlutum málsins vísað aftur heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju. Ákærða greiði sakarkostnað málsins, eins og hann var ákveðinn í héraði, 3.254.256 krónur. Ákærða greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 1.721.344 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Sigurbjörns Ársæls Þorbergssonar lögmanns, 806.000 krónur og þóknun réttargæslumanna brotaþola, Ómars Arnar Bjarnþórssonar lögmanns 419.120 krónur og Arnars Kormáks Friðrikssonar lögmanns 419.120 krónur.

Dómur Héraðsdóms Reykjaness 7. febrúar 2023.

Mál þetta var þingfest 22. september 2022 og dómtekið 20. janúar 2023. Málið er höfðað með ákæru Héraðssaksóknara 1. september 2022 á hendur ákærðu, X, kt. […], […], […], „fyrir kynferðisbrot, með því að hafa í ágústmánuði 2020, aflað sér og dreift nektarmynd af þáverandi eiginmanni sínum A, kt. […], sem sýndi getnaðarlim hans, og tveimur nektarmyndum af B, kt. […], sem sýndu brjóst hennar, án samþykkis þeirra, til C, kt. […], og D, kt. […], með tölvupósti, en framangreind háttsemi var til þess fallin að særa blygðunarsemi A og B.“

Er háttsemin talin varða við 1. mgr. 199. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. áður 209. gr. sömu laga og þess krafist að ákærða verði dæmd til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar. Í ákæru eru teknar upp einkaréttarkröfur A og B. Endanlegar dómkröfur brotaþolanna eru þessar:

A.

Af hálfu A er þess krafist að ákærða verði dæmd til að greiða honum 2.000.000 króna, auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. september 2020 en síðan dráttarvaxta samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga, að liðnum mánuði frá birtingu bótakröfunnar til greiðsludags. Þá verði ákærða dæmd til greiðslu þóknunar Ómars Arnar Bjarnþórssonar réttargæslumanns brotaþola.

B.

Af hálfu B er þess krafist að ákærða verði dæmd til að greiða henni 992.000 krónur, auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 27. ágúst 2020, en síðan dráttarvaxta samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga, að liðnum mánuði frá birtingu bótakröfunnar til greiðsludags. Þá verði ákærða dæmd til greiðslu þóknunar Arnars Kormáks Friðrikssonar réttargæslumanns brotaþola.

Ákærða krefst þess aðallega að hún verði sýknuð af kröfum ákæruvaldsins, til vara að ákvörðun refsingar verði frestað og til þrautavara að hún verði dæmd til vægustu refsingar sem lög leyfa og þá til greiðslu fésektar en að öðrum kosti í skilorðsbundið fangelsi. Varðandi framlagðar bótakröfur er þess aðallega krafist að þeim verði vísað frá dómi, til vara að ákærða verði sýknuð af sömu kröfum og til þrautavara að dæmdar bætur verði lækkaðar. Í öllum tilvikum verði málsvarnarlaun verjanda felld á ríkissjóð.

I. - Forsaga máls frá sjónarhóli ákærðu.

Ákærða hefur greint frá því að hún og brotaþoli A hafi gengið í hjónaband […], hætt saman í nokkra mánuði […] eftir að í ljós kom að A hefði falsað nafn ákærðu á nokkur tryggingarbréf og þannig veðsett fasteignir þeirra fyrir um hundrað milljónir króna, þau síðan tekið saman aftur, ákærða næstu árin unnið að því að losa eignirnar undan veðsetningu og það klárast á árinu 2017. Ákærða hafi átt erfitt með að fyrirgefa A, traustið í hjónabandinu beðið hnekki og vantraustið ágerst á árunum 2019 og 2020, meðal annars vegna drykkjuskapar A og óeðlilegra greiðslna til hans úr fyrirtæki […], sem þau störfuðu fyrir. Ákærða hafi beðið bókara fyrirtækisins að skoða millifærslur á bankareikning A, ákærða talið þær óhóflegar og hana grunað að A hlyti að glíma við spilafíkn eða annars konar fíkn. A hafi ekki viljað gera hreint fyrir sínum dyrum, ákærða tilkynnt honum 28. júlí 2020 að hún vildi skilnað, A í framhaldi flutt út af heimili þeirra og látið af störfum í fyrirtækinu. Það hafi svo verið seinni partinn í ágúst sem ákærða ákvað að skoða tölvu þá sem A hafði haft til umráða í fyrirtækinu, tölvan reynst ólæst og Messenger samskiptaforritið opnast á skjánum. Þar hafi ákærða lesið textaskilaboð milli A og annarra, meðal annars nokkurra kvenna. Hún hafi svo rekist á textaskilaboð milli A og brotaþola B, þau skilaboð snúist um kynlífsmál og synir ákærðu blandast inn í þá umræðu á ósmekklegan hátt. Að sögn ákærðu prentaði hún út öll samskipti A og B, um 100 blaðsíður og sendi hluta þeirra sem skjáskot með tölvupósti til A, D mágkonu hans og C vinkonu sinnar. Fjallað verður síðar um skýringar ákærðu á því framferði.

II. - Lögreglurannsókn máls.

Þann 26. ágúst 2020 mætti brotaþoli A á lögreglustöð og kærði ákærðu fyrir kynferðisbrot. Í kæruskýrslu segir að ákærða hafi tilkynnt A 28. júlí að samband þeirra væri búið, hann í kjölfarið flutt út af heimili þeirra, kynnst brotaþola B 6. ágúst, þau verið í persónulegum samskiptum gegnum Messenger og meðal annars skipst á klámfengnum myndum af hvort öðru. Þann 27. ágúst hafi ákærða sent A tölvupóst, með viðhengi af Messenger skilaboðum hans og B og kynferðislegum myndum af þeim. Í skýrslunni eru nafngreindir sex einstaklingar sem eiga að hafa fengið afrit af tölvupóstinum, þeirra á meðal C og D.

A gaf ítarlega skýrslu hjá lögreglu 27. október 2020 og bar með sama hætti og að ofan greinir. Er ekki ástæða til að rekja efni skýrslunnar í löngu máli en fram kom að skilnaðarferli væri hafið milli A og ákærðu og að þau ættu saman […] stálpaða syni. Þá kom fram að ákærða væri búin að senda fjölda tölvupósta til annarra einstaklinga þar sem því væri meðal annars haldið fram að A væri spilafíkill og í kókaínneyslu; allt í því skyni að sverta mannorð hans.

Brotaþoli B gaf kæruskýrslu hjá lögreglu 29. október 2020. Fram kom að B hafi aldrei hitt ákærðu og ekki átt nein samskipti við hana. B hafi á hinn bóginn kynnst brotaþola A einhverjum vikum áður, þau verið í samskiptum á Messenger og meðal annars skipst á kynferðislegum myndum af hvort öðru, A svo hringt í B 27. ágúst og tilkynnt henni að þær myndir væru farnar í dreifingu og það fyrir tilstuðlan ákærðu. B kvaðst ekki vita hvað ákærðu stóð til með dreifingu myndanna, sagði hana í rægingarherferð gegn A, B væri líklega „peð í einhverju tafli“ og hún upplifað aðgerðir ákærðu sem árás og brot gegn nekt B, sem hún stæði varnarlaus frammi fyrir.

Í málinu liggur fyrir tölvupóstur ákærðu til brotaþola A 27. ágúst 2020, með yfirskriftinni „Þú ert viðbjóður“ og textanum: „Vona að þín hægri hönd og helsti ráðgjafi D geti hjálpað þér. Þú ert djöfull í mannsmynd og berð hvorki virðingu fyrir mér né strákunum þínu (sic). Að fá þetta í hendurnar er hryllingur og það er meira til sem kemur út á næstunni og fólk fær að sjá hvaða mann þú hefur að geyma.“ Með tölvupóstinum sendi ákærða viðhengi með níu skjáskotum af útprentuðum Messenger skilaboðum milli A og brotaþola B og fylgdu þeim skilaboðum ein mynd af getnaðarlim A og tvær myndir af brjóstum B. Verður nánar vikið að þessum skilaboðum síðar.

Teknar voru vitnaskýrslur af C 15. janúar 2021 og D 28. apríl 2021. Þær staðfestu að ákærða hafi sent þeim tölvupóstinn til brotaþola A, með mynd af getnaðarlim hans og brjóstum ókunnrar konu.

Ákærða var yfirheyrð 11. janúar 2021. Liggur fyrir ítarleg framburðarskýrsla hennar sem óþarft er að rekja í löngu máli. Ákærða gekkst við því að hafa farið í tölvu brotaþola A seinni part ágúst 2020, séð að opið var fyrir Messenger samskipti hans og hún lesið samtöl hans við aðrar konur. Ákærða hafi meðal annars dottið inn á samtöl A við brotaþola B, á þeim tíma talið að B væri vændiskona, ákærða séð myndir af getnaðarlim A og brjóstum konunnar og sent þær myndir ásamt textaskilaboðum milli A og B til C og D með tölvupósti 27. ágúst. Tilgangurinn með þeirri sendingu hafi verið að vekja athygli á því hve neikvæð afstaða A væri til sona sinna og hvernig hann ræddi um þá við B á Messenger; allt í því skyni að sýna að A væri ekki hæfur til að umgangast drengina. Velferð sona ákærðu hafi þannig ráðið för og hinar kynferðislegu myndir og sending þeirra verið aukaatriði máls.

Af rannsóknargögnum ber loks að nefna bréf E sálfræðings til lögreglu 20. nóvember 2020. Þar segir að brotaþoli A hafi leitað til E vegna meints kynferðisbrots ákærðu, hitt hann í þrjú skipti, eigi fleiri viðtöl eftir, og hafi A greint frá því að birting ákærðu á persónulegum samskiptum hans á samfélagsmiðlum, þar á meðal dreifing á kynferðislegum myndum, hafi haft djúpstæð og eyðileggjandi andleg áhrif á hann og finnist A sem hann sé berskjaldaður gagnvart samskiptum við annað fólk og framtíðarstörf. A hafi upplifað mikinn vanmátt, kvíða og þunglyndi, átt erfitt með svefn og misst matarlyst.

III. - Ný gögn fyrir dómi.

Undir rekstri málsins var lagt fram vottorð F sálfræðings 21. september 2022 vegna brotaþola B. Þar segir að B hafi sótt fjögur viðtöl á tímabilinu nóvember 2020 til janúar 2021 vegna andlegrar vanlíðunar í tengslum við rafrænt, kynferðislegt ofbeldi sem hún varð fyrir eftir að hafa sent ástmanni sínum persónulegar myndir af sér, fyrrum eiginkona mannsins komist yfir myndirnar og gert þær opinberar á netinu. B hafi meðal annars greint frá martröðum, varnarleysi, innbyrgðri reiði og sorg, depurð, kvíða, streitu, ótta og óöryggi og verið veittur sálrænn stuðningur við að vinna úr þeim einkennum. Niðurstöður prófana og greiningar væru þær að B glímdi við miðlungs þunglyndi, alvarlegan kvíða og bæri merki um alvarleg einkenni áfallastreituröskunar, sem allt skerti lífsgæði hennar. B hafi svarað meðferð mjög vel og bati náðst í sálrænum einkennum. Ekki sé unnt að segja til með vissu hver séu áhrif ofbeldisins til lengri tíma, en sálfræðingurinn telji ljóst að atburðurinn hafi haft víðtæk og djúpstæð áhrif á B.

Þá liggur fyrir vottorð G ráðgjafa hjá Stígamótum 8. júlí 2022 vegna brotaþola B. Þar segir að B hafi sótt fimm viðtöl hjá Stígamótum á tímabilinu 9. mars til 15. júní 2021, í framhaldi farið í hópastarf til að vinna með afleiðingar og sú vinna staðið í 12 vikur. B hafi greint frá stafrænu kynferðisbroti af hálfu fyrrum eiginkonu manns, sem B var að hitta, og B lýst því að hún væri að fást við fjölmargar erfiðar afleiðingar eftir kynferðisbrotið á borð við óvissu, óöryggi, ótta og kvíða.

Ákærða hefur lagt fram vottorð H bráðahjúkrunarfræðings hjá […] frá september 2022 og vottorð I geðlæknis 29. september 2022. Í vottorði H segir að ákærða hafi komið til hennar í nálastungumeðferð 30. ágúst 2020, ákærða verið miður sín, þær farið að spjalla og ákærða verið í áfalli vegna ummæla fyrrum maka og vinkonu hans um ákærðu og syni þeirra. Í ljósi menntunar og starfsreynslu H hóf hún áfallameðferð, hitti ákærðu í nokkur skipti vegna þess og taldi greinilegt að ákærða hafi fengið „mikið áfall vegna þessa máls“.

Í vottorði I segir að ákærða hafi leitað til hans 26. ágúst 2020, verið mjög kvíðin og uppspennt vegna erfiðra samskipta við þáverandi maka, hún nýverið komist að því að makinn hefði dregið sér fé úr rekstri fyrirtækis […] og hefði ákærða áhyggjur af því að synir þeirra væru hjá honum þar sem hann væri ekki í góðu jafnvægi. Ákærða hafi svo mætt í annað viðtal 9. september 2020, verið mikið niðri fyrir og í uppnámi og greint frá því að hún hefði komist að því að makinn hefði farið á bak við hana; trúlega frá árinu 2005.

Einnig liggur fyrir af hálfu ákærðu tölvupóstur brotaþola A til ákærðu og […] 19. september 2022, sem hefst með því að A segist gjarnan vilja „hætta við allar aðgerðir sem eru í gangi og eru að fara í gang. Hér er tilboð sem þið getið skoðað og metið“. Eru síðan rakin í 14 liðum tilgreind atriði, sem virðast vera kröfuliðir, áður en póstinum lýkur með orðunum: „Tilboðið er 85 milljónir og gildir í dag.“

Loks lagði ákærða fram sex útprentaðar blaðsíður/skjáskot af textaskilaboðum brotaþola A og brotaþola B á Messenger. Verður nánar vikið að þeim síðar.

IV. - Framburður ákærðu og vitna fyrir dómi.

Eins og áður greinir var mál þetta þingfest 22. september 2022. Ákærða mætti fyrir dóm þann dag og lýsti því yfir að viðstöddum verjanda að háttsemi hennar væri rétt lýst í ákæru og að hún viðurkenndi að hafa í ágúst 2020 aflað sér og dreift þeim nektarmyndum, sem frá greinir í ákæru, með tölvupósti til nafngreindra tveggja kvenna. Ákærða neitaði engu að síður sök og vísaði til þess að á þeim tíma, þ.e. í gildistíð 209. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, hafi umrædd háttsemi verið refsilaus. Bæri þegar af þeirri ástæðu að sýkna hana af ákæru í málinu.

Við aðalmeðferð máls greindi ákærða frá aðdraganda þess að hún sendi umræddan tölvupóst. Var sú frásögn í fullu samræmi við fyrri framburð hjá lögreglu og vísast nánar um hann til I. kafla að framan. Ákærðu kvaðst í ágúst 2020 hafa grunað að brotaþoli A væri í fíkniefnaneyslu, hún því farið í tölvu þá sem A hafði haft afnot af hjá […]fyrirtækinu í leit að gögnum um meinta fíkn, tölvan opnast í Messenger samskiptaforritinu og ákærða séð þar samskipti A við vini sína, D og nokkrar aðrar konur, þeirra á meðal brotaþola B. Talsmátinn milli A og B hafi verið rosalegur, þau rætt um kynlífsmálefni, synir ákærðu tengst þeirri umræðu og ákærða fengið áfall við lesturinn. Ákærða bar að textaskilaboðin milli A og B hafi talið um 100 útprentaðar blaðsíður og ákærða verið mest brjáluð yfir þeim ummælum A að hann hefði átt „að skipta á rúminu“ áður en sonur hans kæmi til hans í gistingu og að A færi kannski með syni sína í Bláa lónið og „Kannski læra þeir loksins að ríða“ þar. Virðist seinni textinn vera tilvísun til skrifa B um að hún hefði séð par stunda kynlíf í baðlóninu. Þá hefði A í textaskilaboðum til B gert lítið úr því að […].

Daginn eftir að ákærða las umrædd textaskilaboð hafi hún enn verið öskureið, hún þá sent frá sér tölvupóstinn um að A væri „djöfull í mannsmynd“ og látið fylgja í viðhengi níu blaðsíður af útprentuðum Messenger skilaboðum milli A og B, þar á meðal mynd af getnaðarlim A og tvær myndir af brjóstum B.

Ákærða kvaðst með tölvupóstinum eingöngu hafa ætlað að sýna hvaða mann A hefði að geyma og fá fólk til að trúa því að hann glímdi við fíkn, þyrfti að leita sér aðstoðar og ætti ekki að hafa syni þeirra hjá sér. Þannig hafi meginhvötin að baki tölvupóstsendingunni verið umhyggja fyrir drengjunum […]. Ákærða kvaðst á þeim tíma ekkert hafa velt því fyrir sér að hér væri um einkasamskipti A og B að ræða, ákærða verið í taugaáfalli vegna textaskilaboðanna tengdum sonum hennar, verið A öskureið og því gert það sem hún gerði. Ákærða kvað nektarmyndirnar hafa fylgt með, sending þeirra þó ekki verið aðalatriði heldur bæri að skoða þær í samhengi við textaskilaboðin og það sjúka ástand sem var í gangi á þessum tíma. Nefndi ákærða í því sambandi að B hafi verið búin að þekkja A „í kortér“, þau strax verið farin að ræða um syni ákærðu og það gert hana reiða.

Ákærðu minnti að hún væri búin að eyða öllum Messenger skilaboðunum og kvaðst ekki í neinu sambandi við A í dag. Borinn var undir ákærðu tölvupóstur A til hennar og […] 19. september 2022 með tilboði um 85 milljón króna greiðslu og líkti hún þeim pósti við tilraun til fjárkúgunar.

Brotaþoli A bar að háttsemi ákærðu hefði haft mjög slæm áhrif á líðan hans; hann væri nýlega farinn að geta unnið aftur og óttaðist að nektarmyndirnar og útprentuð textaskilaboð væru enn ekki „farin úr umferð“ og gætu skotið upp kollinum aftur. A hafi fengið taugaáfall þegar hann sá myndirnar fyrst, ákærða einnig dreift tölvupóstum um að hann væri spilafíkill og kókaínfíkill, A þurft sálfræðimeðferð til að vinna úr þessum áföllum og líkti aðför ákærðu við „hryðjuverkaárás í Sómalíu“. Borinn var undir A tölvupóstur hans til ákærðu og […] 19. september 2022 og kvaðst hann þar eingöngu hafa gert ákærðu tilboð um hvernig ljúka mætti ágreiningi þeirra um fjárskipti á einfaldan og sanngjarnan máta. Pósturinn hafi enga aðra merkingu og ekki í fyrsta sinn sem A hafi boðið ákærðu að ljúka skiptum þeirra í milli.

Brotaþoli B bar að hún hafi orðið fyrir miklu áfalli vegna tölvupóstsendingar ákærðu, B þurft að leita sér aðstoðar hjá Bjarkarhlíð, Stígamótum og fleiri fagaðilum til að vinna úr áfallinu og líði enn í dag ekki vel. Hún kvaðst hafa fengið allar fyrstu upplýsingar um málið frá brotaþola A, ekki vitað hve margir fengu í hendur umrædd textaskilaboð og nektarmyndir og hún þurft að undirbúa sig fyrir það versta með því að upplýsa yfirmann sinn og börn sín um stöðu mála. Þau samtöl hafi ekki verið auðveld og B óttast enn frekari dreifingu á netinu. Hún kvaðst hafa verið notuð sem peð í tafli ákærðu og ákærða hagnýtt sér nekt B til að klekkja á þriðja aðila án nokkurs tillits til einkalífs og kynfrelsis B. Ákærða hafi aldrei beðið B afsökunar, enga iðrun sýnt og óttist B enn að ákærða eigi myndirnar og gæti sett þær aftur í dreifingu. B kvaðst vera í ágætum samskiptum við A og væru þau í talsambandi.

C og D komu fyrir dóm vegna málsins og staðfestu að ákærða hafi sent þeim tölvupóstinn til brotaþola A 27. ágúst 2020, með myndum af getnaðarlim hans og brjóstum ókunnrar konu. C kvaðst hafa verið trúnaðarvinkona ákærðu, hún því strax hringt í ákærðu, varað hana við og sagt að framferði hennar gæti sætt kæru. Sjálf hafi C eytt póstinum og viðhengjum. D kvaðst enn eiga Messenger skilaboðin og nektarmyndirnar í sínu pósthólfi en ekki hafa áframsent þau á nokkurn mann.

V. - Málatilbúnaður ákæruvaldsins og ákærðu.

Ákæruvaldið byggir á því að lögfull sönnun sé fram komin um að ákærða hafi framið þann verknað sem frá greinir í ákæru, að tilgreind háttsemi sé lostugt athæfi í skilningi 209. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, að ákærða hafi með þeirri háttsemi sært blygðunarsemi brotaþolanna A og B og því beri að sakfella hana samkvæmt ákæru. Fyrir liggi að ákærða prentaði fyrst út Messenger samskipti A og B í heild sinni, tók í framhaldi skjáskot af níu blaðsíðum þeirra samskipta og sendi sem viðhengi í tölvupósti til tveggja nafngreindra kvenna í ákæru. Á þeim skjáskotum sem sýna myndir af getnaðarlim A og brjóstum B sé aðeins persónulegur texti þeirra í milli, sem tengist sömu myndsendingum, og hafi þau skjáskot því enga tengingu við meint, neikvæð ummæli um ákærðu og/eða syni hennar. Að því gættu sé fráleitt að halda því fram að nektarmyndirnar hafi óvart slæðst með öðrum textaskilaboðum sem ákærða hafi viljað koma á framfæri við nefndar tvær konur. Ákærða hafi þvert á móti valið nektarmyndirnar til dreifingar í því skyni að særa blygðunarsemi A og B. Athæfið sé án efa lostugt og varði því refsingu samkvæmt 1. mgr. 199. gr. a almennra hegningarlaga, sbr. áður 209. gr. sömu laga.

Ákærða byggir á því að henni hafi orðið ljóst í ágúst 2020 hversu lengi og alvarlega brotaþoli A hefði farið á bak við hana og þegið óhóflegar greiðslur út úr fyrirtæki […]. Ákærða hafi á þeim tíma verið komin á ystu nöf kulnunar eftir áralangt, falskt hjónaband og misst stjórn á sér í mikilli geðshræringu þegar hún las óviðurkvæmileg skrif A um syni þeirra, sem hann hafði sent brotaþola B á Messenger. Þau ummæli A hafi verið eini aflvakinn að baki tölvupóstsendingu ákærðu og því útilokað að unnt sé að refsa henni fyrir lostugt athæfi, enda verknaður hennar ekki af kynferðislegum toga. Þá sé ósannað að ákærða hafi sært blygðunarsemi annars eða beggja brotaþola með tölvupóstinum, sem aðeins barst A og tveimur nafngreindum konum. Að þessu gættu verði háttsemi ákærðu ekki færð undir 209. gr. almennra hegningarlaga og geti því hvorki varðað refsingu samkvæmt téðri lagagrein né 1. mgr. 199. gr. a almennra hegningarlaga, sbr. 1. gr. laga nr. 8/2021, enda verði hinni nýju hegningarlagagrein ekki beitt um atvik sem áttu sér stað fyrir gildistöku laga nr. 8/2021, sbr. 2. gr. almennra hegningarlaga.

VI. - Niðurstöður.

Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála hvílir sönnunarbyrði um sekt ákærðu og atvik sem telja má henni í óhag á ákæruvaldinu og verður ákærða því aðeins sakfelld að nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, teljist fram komin um hvert það atriði er varðar sekt, sbr. 1. mgr. 109. gr. Metur dómari enn fremur, eftir því sem þörf krefur, hvert sönnunargildi þær staðhæfingar hafa sem varða ekki beinlínis það atriði sem sanna skal en ályktanir má leiða af um það, sbr. 2. mgr. 109. gr. Samkvæmt 1. mgr. 111. gr. laganna gildir og sú grundvallarregla að dómur skuli reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi.

Ákærða hefur játað fyrir dómi að hafa í ágúst 2020 aflað sér og dreift nektarmynd af þáverandi eiginmanni sínum, brotaþola A, sem sýndi getnaðarlim hans og tveimur nektarmyndum af brotaþola B, sem sýndu brjóst hennar, án samþykkis þeirra og sent þær myndir með tölvupósti til C og D. Er sá framburður ákærðu í samræmi við frásögn hennar hjá lögreglu og samrýmist öðrum málsgögnum. Er ákærða þannig sönn að því að hafa viðhaft þá háttsemi sem lýst er í ákæru. Er reyndar ekki um það deilt í málinu.

Í ákæru er ofangreind háttsemi talin varða refsingu samkvæmt 1. mgr. 199. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. áður 209. gr. sömu laga. Ákvæði 199. gr. a kom nýtt inn í hegningarlög með gildistöku 1. gr. laga nr. 8/2021 í febrúar það ár og var sett í þeim tilgangi að auka réttarvernd þeirra sem verða fyrir stafrænum brotum gegn kynferðislegri friðhelgi. Samkvæmt 1. mgr. 199. gr. a skal hver sem útbýr, aflar sér eða öðrum, dreifir eða birtir myndefni, texta eða sambærilegt efni af nekt eða kynferðislegri háttsemi annars manns án hans samþykkis sæta sektum eða fangelsi allt að 4 árum. Samkvæmt verknaðarlýsingu ákvæðisins er tilgreind háttsemi lýst refsiverð án tillits til aðstæðna að broti eða afleiðinga af háttseminni. Voru sækjandi og verjandi enda á einu máli um það við munnlegan málflutning að hefði ákærða viðhaft þá háttsemi sem lýst er í ákæru eftir gildistöku laga nr. 8/2021 bæri að sakfella hana. Þá kom fram af hálfu beggja sakflytjenda að þar sem háttsemin var viðhöfð fyrir gildistöku laganna væri refsinæmi háð því að háttsemin teljist „lostugt athæfi“ í skilningi 209. gr. almennra hegningarlaga.

Samkvæmt 209. gr. skal hver sá, sem með lostugu athæfi særir blygðunarsemi manna eða er til opinbers hneykslis, sæta fangelsi allt að 4 árum, en fangelsi allt að 6 mánuðum eða sektum ef brot er smávægilegt.

Ákvæði 209. gr. hefur ekki tekið efnislegum breytingum frá setningu almennra hegningarlaga og var tekið óbreytt upp úr 186. gr. eldri hegningarlaga handa Íslandi frá 1869, þótt þar stæði sauruglegt athæfi í stað lostugs athæfis. Í þeim lögum var ákvæðinu komið fyrir í sextánda kapítula, „Afbrot á móti skírlífi“ og það sett í XXII. kafla, „Skírlífisbrot“, við setningu almennra hegningarlaga árið 1940. Því kaflaheiti var síðan breytt í „Kynferðisbrot“ með lögum nr. 40/1992. Sú staðreynd að 209. gr. er höfð í kynferðisbrotakafla almennra hegningarlaga veitir sterka vísbendingu um að verknaður eða háttsemi geranda þurfi að vera af kynferðislegum toga svo háttsemin teljist refsinæm samkvæmt þeirri lagagrein. Fær sú ályktun stoð í greinargerð með frumvarpi til laga nr. 40/1992, sem fólu í sér verulegar breytingar á kynferðisbrotakafla hegningarlaganna, þar á meðal sérákvæði um kynferðislega áreitni. Segir um þær breytingar í frumvarpinu að ef kynferðisathafnir geta ekki talist samræði, önnur kynferðismök eða önnur kynferðisleg áreitni kunni 209. gr. að eiga við um þær athafnir. Þá segir í athugasemdum við 15. gr. frumvarpsins að formlega séð feli frumvarpið í sér óverulegar breytingar á 209. gr. Af nýjum sérákvæðum um kynferðislega áreitni leiði hins vegar að undir 209. gr. falli nú fyrst og fremst ýmiss konar háttsemi önnur en káf og þukl á líkama, til dæmis gægjur á glugga, berháttun og önnur strípihneigð og klúrt orðbragð í síma. Þessi upptalning er ekki tæmandi og í dómaframkvæmd hefur heimildarlaus taka og dreifing kynferðislegs myndefnis einnig verið heimfærð undir 209. gr. Þrátt fyrir ofangreindar breytingar og aðrar á almennum hegningarlögum er hvergi að finna í lagafrumvörpum eða öðrum lögskýringargögnum hvert sé inntak hugtaksins „lostugt athæfi“. Hefur skýring þess verið mótuð af dómstólum og þeir lagt þann skilning í hugtakið að með því sé átt við athöfn af kynferðislegum toga sem gengur skemmra en samræði og önnur kynferðismök, sbr. hæstaréttardómar nr. 523/2005 nr. 242/2007 og 312/2015, sbr. og landsréttardómur 29. janúar 2021 í máli nr. 131/2019.

Með lögfestingu 209. gr. almennra hegningarlaga valdi löggjafinn þann kost að sníða brotalýsingu ákvæðisins þann stakk að brotið sé samhverft. Er háttsemi samkvæmt 209. gr. þannig lýst refsiverð án tillits til afleiðinga. Að því gættu þarf ásetningur geranda aðeins að ná til þess að fremja brot gegn ákvæðinu og ákvarðast sá ásetningur í samræmi við verknaðinn sjálfan og verknaðaraðstæður, þ.e. hvað gerst hefur á undan og samfara verknaði og hver var huglæg afstaða geranda þegar hann vann verkið. Við mat á huglægri afstöðu geranda koma hvatir til skoðunar. Verknaður geranda er hinn sami, en sálræn undirrót eða aflvaki verknaðar getur skipt máli undir hvaða refsiákvæði háttsemi fellur. Má í því sambandi vísa til hæstaréttardóms nr. 53/1984, í dómasafni réttarins 1984:1303, en þar voru þrír karlmenn ákærðir fyrir brot gegn 209. gr., með því að hafa girt niður um sig í bifreið á ferð og sýnt á sér beran sitjandann í gluggum bifreiðarinnar. Héraðsdómur taldi að tilgangur ákærðu með þessu háttalagi hafi verið að vekja athygli á sér þar sem almennt mátti búast við mannaferðum og að háttsemin hafi almennt verið til þess fallin að valda opinberu hneyksli og misbjóða almennu velsæmi. Á hinn bóginn þótti mega fallast á þá málsvörn ákærðu „að hér hafi enginn kynferðislegur þáttur verið í“. Voru ákærðu því sýknaðir í héraði og sú niðurstaða staðfest í Hæstarétti með vísan til þess að ákvæði 209. gr. ætti ekki við um háttsemi mannanna.

Í því máli sem hér er til meðferðar liggur fyrir að ákærða gekk í tölvu sem þáverandi eiginmaður hennar, brotaþoli A, hafði haft til umráða á sameiginlegum vinnustað þeirra, hnýsaðist í einkasamskipti A og brotaþola B á Facebook Messenger og prentaði út um 100 blaðsíður af þeim samskiptum, þar á meðal eina mynd af getnaðarlim A og tvær myndir af brjóstum B. Þá liggur fyrir að ákærða tók skjáskot af níu útprentuðum blaðsíðum og sendi sem viðhengi í tölvupósti til A og nafngreindra tveggja kvenna, þar á meðal þrjár blaðsíður sem sýna ýmist hluta af brjósti eða brjóstum B, eina blaðsíðu sem sýnir andlit og efri hluta A liggjandi í rúmi og eina blaðsíðu sem sýnir mynd af getnaðarlim hans. Textaskilaboð milli brotaþolanna tveggja á sömu blaðsíðum eru persónuleg þeirra í milli og hafa enga tengingu við persónu ákærðu eða sona hennar og A. Á einni blaðsíðu ber ákærðu á góma með þeim hætti að A ritar til B að hann sé búinn að „blocka símann hennar“ og á tveimur blaðsíðum ber syni A og ákærðu á góma, annars vegar í tengslum við […] og hins vegar í tengslum við heimsókn eins sonarins til A og ritar hann þá til B að það „hefði verið sniðugt að skipta á rúminu áður en litli maðurinn gisti - en lét það bara floata“. Auk þegar greindra skjáskota lagði ákærða fram aðrar þrjár blaðsíður af textaskilaboðum milli A og B þar sem minnst er á ákærðu og synina. Má þar á einni blaðsíðunni lesa fyrrgreind ummæli A um að hann fari ef til vill með drengina í Bláa lónið og „Kannski læra þeir loksins að ríða“ þar.

Eins og áður greinir byggir ákærða málsvörn sína á því að hún hafi verið A svo reið eftir lestur ofangreindra textaskilaboða og annarra milli hans og B að ákærða sendi frá sér tölvupóstinn og skjáskot í viðhengi, sem frá greinir í kafla II.-3. Sending nektarmyndanna hafi ekki verið aðalatriði heldur bæri að skoða þær í samhengi við textaskilaboðin og það sjúka ástand sem var í gangi í ágúst 2020. Tilgangur ákærðu með póstsendingunni hafi eingöngu verið að sýna hvaða mann A hefði að geyma og aflvakinn að baki sendingunni verið umhyggja fyrir sonum þeirra. Þannig hafi háttsemin ekki verið af kynferðislegum toga, athæfi ákærðu ekki lostugt og hún ekki sært blygðunarsemi A og B.

Dómstólar hafa lagt hlutrænan mælikvarða á hvað teljist lostugt athæfi í skilningi 209. gr. almennra hegningarlaga og þá að teknu tilliti til aðstæðna hverju sinni. Þannig skiptir ekki máli skoðun eða afstaða geranda til þess hvort athæfi hans sé lostugt og gildir hið sama um skýringu hugtaksins blygðunarsemi. Að þessu gættu og að virtum öllum atvikum að framferði ákærðu og dómsframburði brotaþolanna A og B, sem studdur er vottorðum meðferðaraðila, telur dómurinn ótvírætt að háttsemi ákærðu hafi verið til þess fallin að særa blygðunarsemi beggja brotaþola og að sú hafi orðið raunin.

Meiri vafi leikur á hvort því verði slegið föstu að athæfi ákærðu hafi verið lostugt og verður hún í því sambandi að njóta skynsamlegs vafa um þá huglægu afstöðu sem bjó að baki verknaðinum. Ákærða hefur frá upphafi haldið því fram að tilgangur hennar með athæfinu hafi verið að sýna fram á að brotaþoli A væri ekki í jafnvægi og ekki hæfur til að umgangast syni þeirra. Verknaðinn hafi hún framið í reiði og geðshræringu eftir að hafa lesið á Messenger hvernig A ræddi um drengina við brotaþola B. Efni tölvupósts ákærðu frá 27. ágúst 2020 styður framburð ákærðu um hug hennar til A og ástæður fyrir póstsendingunni, en þar kallar hún A viðbjóð, djöful í mannsmynd og boðar fleiri tölvupóstsendingar til fólks til að sýna fram á hvaða mann A hafi að geyma. Af framburði A virðist og sem ákærða hafi sent fleiri pósta og borið á torg að A væri spilafíkill og kókaínfíkill. Þá kom fram í vætti B hjá lögreglu að ákærða væri í einhvers konar rægingarherferð gegn A og notað B sem peð í því tafli. Þegar litið er til þessara atriða og þeirrar miklu reiði og óbeitar, sem ákærða hefur lýst í garð A, ekki síst við lestur Messenger skilaboða hans til B um að hann hefði kannski átt að skipta á rúminu áður en sonur hans kæmi í gistingu og að A færi kannski með drengina í Bláa lónið og þar gætu þeir kannski loksins lært að ríða, telur dómurinn að hlutrænt séð og eins og aðstæðum var háttað umrætt sinn verði ekki staðhæft að athæfi ákærðu, þótt einkar ósmekklegt og meiðandi sé, hafi sannanlega verið af kynferðislegum toga og lostugt í skilningi 209. gr. almennra hegningarlaga. Samkvæmt því og með vísan til 108. og 109. gr. laga um meðferð sakamála ber að sýkna ákærðu af kröfum ákæruvaldsins í málinu. Eins og sakargiftum er háttað í ákæru kemur ekki til álita hvort önnur refsiákvæði kunni að taka til lýstrar háttsemi ákærðu.

Samkvæmt greindum málsúrslitum og 2. mgr. 176. gr. laga um meðferð sakamála ber að vísa bótakröfum brotaþola A og brotaþola B frá dómi.

Samkvæmt 2. mgr. 235. gr. sömu laga ber að fella allan sakarkostnað á ríkissjóð. Er hér um að ræða málsvarnarlaun Sigurbjörns Ársæls Þorbergssonar verjanda ákærðu hjá lögreglu og fyrir dómi, sem og þóknun lögmannanna Ómars Arnar Bjarnþórssonar og Arnars Kormáks Friðrikssonar vegna réttargæslustarfa hjá lögreglu og fyrir dómi. Með hliðsjón af eðli og umfangi máls og að teknu tilliti til framlagðra tímaskýrslna þykja málsvarnarlaun hæfilega ákveðin 1.386.072 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti og þóknun réttargæslumanna hvors um sig 934.092 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Jónas Jóhannsson héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

DÓM SORÐ: Ákærða, X, er sýkn af kröfum ákæruvaldsins. Bótakröfum A og B er vísað frá dómi.

Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin 1.386.072 króna málsvarnarlaun Sigurbjörns Ársæls Þorbergssonar verjanda ákærðu, 934.092 króna þóknun Ómars Arnar Bjarnþórssonar réttargæslumanns A og 934.092 króna þóknun Arnars Kormáks Friðrikssonar réttargæslumanns B.