Dómstólaleit

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Davíð Þór Björgvinsson, Hervör Þorvaldsdóttir og Ragnheiður Harðardóttir kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1. Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 28. september 2020. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 19. október 2020. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 15. september 2020 í málinu nr. A-2591/2020 þar sem synjað var um aðför samkvæmt aðfararbeiðni sóknaraðila. Kæruheimild er í 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför.
2. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að ,,fram fari aðfarargerð til að fá varnaraðila til að afhenda sóknaraðila ljósrit eða afrit af öllum gögnum og skjölum til staðfestingar á því að Allrahanda GL ehf. og Hópbílar ehf. hafi greitt gjöld vegna afnota af svonefndum nær- og fjarstæðum við Flugstöð Leifs Eiríkssonar að fullu frá 1. mars 2018 til 1. apríl 2020, þ.m.t. reikninga, greiðslukvittanir og innheimtubréf“. Til vara krefst sóknaraðili þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að ,,fram fari aðfarargerð til að fá varnaraðila til að veita sóknaraðila fullan og ótakmarkaðan aðgang að framangreindum gögnum og skjölum, svo sóknaraðili geti ljósritað þau eða afritað, til staðfestingar á því að Allrahanda GL ehf. og Hópbílar ehf. hafi greitt gjöld vegna afnota af svonefndum nær- og fjarstæðum við Flugstöð Leifs Eiríkssonar að fullu frá 1. mars 2018 til 1. apríl 2020, þ.m.t. reikninga, greiðslukvittanir og innheimtubréf“. Að því frágengnu krefst sóknaraðili þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að ,,fram fari aðfarargerð til að fá varnaraðila til að veita sóknaraðila fullan og ótakmarkaðan aðgang að framangreindum gögnum og skjölum, í því skyni að staðreyna hvort Allrahanda GL ehf. og Hópbílar ehf. hafi greitt gjöld vegna afnota af svonefndum nær- og fjarstæðum við Flugstöð Leifs Eiríkssonar að fullu frá 1. mars 2018 til 1. apríl 2020“. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.
3. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

1. Mál þetta er rekið á grundvelli 12. kafla laga nr. 90/1989 um útburðar- og innsetningargerðir án undangengins dóms eða réttarsáttar. Samkvæmt 1. mgr. 78. gr. laga nr. 90/1989 gildir það almenna skilyrði fyrir beinni aðfarargerð að krafa gerðarbeiðanda sé skýr eða ljós, að um skýlaus réttindi sé að ræða eða að réttmæti kröfu gerðarbeiðanda sé það ljóst að öldungis megi jafna til þess að dómur hafi gengið um hana og sönnur fyrir því færðar með þeim gögnum sem aflað verður fyrir dómi samkvæmt reglum 83. gr. sömu laga þannig að ekki verði talið varhugavert að hún nái fram að ganga.
2. Bæði aðalkrafa og varakröfur sóknaraðila eru byggðar á því að hann eigi rétt á að fá aðgang að ,,öllum gögnum og skjölum“, þar með talið reikningum, greiðslukvittunum og innheimtubréfum fyrir tímabilið frá 1. mars 2018 til 1. apríl 2020 til staðfestingar á því að ,,Allrahanda GL ehf. og Hópbílar ehf. hafi greitt gjöld vegna afnota af svonefndum nær- og fjarstæðum við Flugstöð Leifs Eiríkssonar“. Sóknaraðili afmarkar ekki nánar hvaða gögn það eru sem krafa hans tekur til. Sóknaraðili byggir á því að hann eigi skýlausan rétt til aðgangs að þessum gögnum á grundvelli 1. mgr. 5. gr. upplýsingalaga nr. 140/2012. Samkvæmt því ákvæði er skylt, sé þess óskað, að veita almenningi aðgang að fyrirliggjandi gögnum sem varða tiltekið mál eða tilteknum fyrirliggjandi gögnum, með þeim takmörkunum sem greinir í 6. gr. til 10. gr. laganna.
3. Í máli þessu liggur á hinn bóginn fyrir að sóknaraðili hefur höfðað mál á hendur varnaraðila sem nú er rekið fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur. Í því máli hefur hann skorað á varnaraðila að ,,leggja fram gögn og skjöl til staðfestingar á því að hópferðafyrirtækin Allrahanda GL ehf. og Hópbílar ehf. […] hafi greitt iðgjöld vegna afnota af svonefndum nær- og fjarstæðum að fullu frá 1. mars 2018 til þess dags er málið var höfðað, t.d. reikninga, greiðslukvittanir og innheimtubréf“ og að ,,aðgangur að upplýsingunum sem um ræðir [muni] hafa grundvallarþýðingu fyrir rekstur dómsmálsins sem hann hefur höfðað gegn [varnaraðila] …“. Af þessu er ljóst að hér er að minnsta kosti að nokkru um að ræða sömu gögn og krafist er afhendingar á í máli þessu og sóknaraðili telur að kunni að gagnast honum við sönnunarfærslu í því dómsmáli.
4. Ekki verður um það deilt að sóknaraðili freistar þess í því máli sem hér er til umfjöllunar að afla gagna til framlagningar og sönnunarfærslu í fyrrgreindu dómsmáli sem rekið er milli aðila fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur. Í því ljósi verður að telja að það fari í bága við meginreglur réttarfars að taka kröfu hans til greina í þessu máli. Ber sóknaraðila að fara eftir þeim gagnaöflunarleiðum sem lög nr. 91/1991 um meðferð einkamála gera ráð fyrir og að það sé í höndum þess dómara sem fer með það mál að taka afstöðu til þess hvort umrædd gögn kunni að hafa þýðingu við úrlausn þess máls og hvernig með eigi að fara verði þau ekki lögð fram, sbr. X. kafla og eftir atvikum VIII. kafla þeirra laga. Krafa sóknaraðila í máli þessu fer í bága við málsforræðisreglu einkamálaréttarfars. Þar sem mál þetta er ekki rekið fyrir dóminum á réttum lagagrundvelli brestur lagaskilyrði til að verða við kröfu sóknaraðila. Samkvæmt þessu verður hinn kærði úrskurður staðfestur.
5. Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Hópbifreiðar Kynnisferða ehf., greiði varnaraðila, Isavia ohf., 350.000 krónur í kærumálskostnað.

Úrskurður Héaðsdóms Reykjavíkur 15. september 2020

I.

Dómkröfur o.fl.:

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 26. ágúst 2020, hófst með aðfararbeiðni, dags. 14. apríl sama ár, samkvæmt 78. gr., sbr. 73. gr., laga nr. 90/1989 um aðför. Gerðarbeiðandi er Hópbifreiðar Kynnisferða ehf., Klettagörðum 12, Reykjavík. Gerðarþoli er Isavia ohf., Reykjavíkurflugvelli, Reykjavík.

Gerðarbeiðandi krefst þess aðallega að fram fari aðfarargerð til að fá gerðarþola til að afhenda gerðarbeiðanda ljósrit eða afrit af öllum gögnum og skjölum til staðfestingar á því að Allrahanda GL ehf. og Hópbílar ehf. hafi greitt gjöld vegna afnota af svonefndum nær- og fjarstæðum við Flugstöð Leifs Eiríkssonar að fullu frá 1. mars 2018 til 1. apríl 2020, þar með talið reikninga, greiðslukvittanir og innheimtubréf. Til vara krefst hann þess að fram fari aðfarargerð til að fá gerðarþola til að veita gerðarbeiðanda fullan og ótakmarkaðan aðgang að framangreindum gögnum og skjölum svo gerðarbeiðandi geti ljósritað þau eða afritað til staðfestingar á því að Allrahanda GL ehf. og Hópbílar ehf. hafi greitt gjöld vegna afnota af svonefndum nær- og fjarstæðum við Flugstöð Leifs Eiríkssonar að fullu frá 1. mars 2018 til 1. apríl 2020, þar með talið reikninga, greiðslukvittanir og innheimtubréf. Til þrautavara krefst hann þess að fram fari aðfarargerð til að fá gerðarþola til að veita gerðarbeiðanda fullan og ótakmarkaðan aðgang að framangreindum gögnum og skjölum í því skyni að staðreyna hvort Allrahanda GL ehf. og Hópbílar ehf. hafi greitt gjöld vegna afnota af svonefndum nær- og fjarstæðum við Flugstöð Leifs Eiríkssonar að fullu frá 1. mars 2018 til 1. apríl 2020. Þá er af hálfu gerðarbeiðanda krafist málskostnaðar úr hendi gerðarþola, auk þess að fjárnám verði heimilað fyrir kostnaði af væntanlegri gerð.

Gerðarþoli krefst þess aðallega að beiðni gerðarbeiðanda verði hafnað. Til vara krefst gerðarþoli þess, verði fallist á beiðni gerðarbeiðanda að einhverju leyti, að í úrskurði héraðsdóms verði kveðið á um að málskot til æðra dóms fresti aðfarargerð á hendur gerðarþola þar til endanlegur úrskurður Landsréttar og eftir atvikum dómur Hæstaréttar Íslands gengur. Þá krefst gerðarþoli þess í öllum tilvikum að honum verði dæmdur málskostnaður úr hendi gerðarbeiðanda að mati dómsins.

II.

Málsatvik:

Gerðarbeiðandi er fyrirtæki sem býður meðal annars upp á áætlunarferðir með hópbifreiðum á milli Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar á Keflavíkurflugvelli og höfuðborgarsvæðisins. Gerðarþoli er opinbert hlutafélag sem er að fullu í eigu ríkisins, sbr. lög nr. 153/2009 um samruna opinberu hlutafélaganna Flugstoða og Keflavíkurflugvallar. Hlutverk gerðarþola er meðal annars að annast rekstur og uppbyggingu Keflavíkurflugvallar, þar með talið að reka fyrrgreinda flugstöð. Þannig fer gerðarþoli með yfirráð yfir bifreiðastæðum, sölubásum og annars konar aðstöðu og innviðum á flugvallarsvæðinu sem koma að notum fyrir þá sem annast rekstur farþegaflutninga til og frá flugstöðinni á samkeppnismarkaði. Að sögn gerðarbeiðanda er þar um að ræða ómissandi aðstöðu (e. essential facilities) fyrir slíkan rekstur.

Gerðarbeiðandi og gerðarþoli gerðu með sér rekstrarleyfissamning 4. apríl 2018 til fimm ára um aðstöðu hópferðabifreiða á svonefndum nærstæðum við fyrrgreinda flugstöð ásamt aðstöðu til miðasölu innanhúss. Samningurinn var gerður á grundvelli tilboðs gerðarbeiðanda að undangengnu útboði samkvæmt lögum nr. 120/2016 um opinber innkaup. Ágreiningur hefur verið milli gerðarbeiðanda og gerðarþola eftir að fyrrgreint samningssamband komst á um fyrirkomulag á gjaldtöku hins síðarnefnda vegna afnota af bifreiðastæðum við fyrrgreinda flugstöð. Telur gerðarbeiðandi að hann hafi sætt ólögmætri mismunun af hálfu gerðarþola vegna álagningar og innheimtu gjalda af öðrum sams konar fyrirtækjum, Allrahanda GL ehf. og Hópbíla hf., sem eru í samkeppni við gerðarbeiðanda um skipulega farþegaflutninga til og frá flugstöðinni og nýta sér önnur bifreiðastæði á svæðinu, svokölluð fjarstæði.

Aðilar hafa ekki náð saman um fyrrgreindan ágreining og hefur gerðarbeiðandi, sem stefnandi, af þeim ástæðum höfðað einkamál á hendur gerðarþola, sem stefnda, fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur. Einkamálið var höfðað 24. maí 2019 og þingfest 28. sama mánaðar og hefur það auðkennið E-2427/2019. Í því máli krefst stefnandi aðallega breytinga á fyrrgreindum rekstrarsamningi, auk skaðabóta með dráttarvöxtum. Til vara og þrautavara krefst hann viðurkenningar á skaðabótaskyldu stefnda. Stefndi krefst hins vegar sýknu. Þá hafa báðir aðilar uppi málskostnaðarkröfu. Öðrum en stefnda er ekki stefnt í málinu og gagnaöflun hefur ekki verið lýst lokið. Í fyrrgreindri stefnu skoraði stefnandi á stefnda, með vísan til 2. mgr. 67. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, að leggja fram gögn og skjöl til staðfestingar því að fyrirtækin Allrahanda GL ehf. og Hópbílar hf. hefðu greitt gjöld vegna afnota af svonefndum fjar- og nærstæðum að fullu frá 1. mars 2018 til þess dags er málið var höfðað, til dæmis reikninga, greiðslukvittanir og innheimtubréf. Í áskoruninni vísaði stefnandi til þess að hann ætti lögbundinn rétt á því að fá umbeðnar upplýsingar samkvæmt upplýsingalögum nr. 140/2012. Stefnandi teldi nauðsynlegt að fá fyrrgreind gögn í þeim tilgangi að meta hvort mismunun hefði átt sér stað. Með greinargerð stefnda, sem lögð var fram í þinghaldi 3. október 2019, var áskoruninni hafnað með vísan til þess að honum væri óheimilt samkvæmt 10. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005 að verða við áskoruninni og leggja fram umrædd gögn.

Með tölvuskeyti 7. febrúar 2020 til lögmanns stefnda vísaði lögmaður stefnanda til fyrrgreindrar áskorunar og ítrekaði fyrri beiðni um aðgang að gögnum og skjölum til staðfestingar á því að Allrahanda GL ehf. og Hópbílar hf. hefðu greitt gjöld vegna afnota af svonefndum nær- og fjarstæðum við fyrrgreinda flugstöð að fullu frá 1. mars 2018 til 24. maí 2019 og með sömu dæmaupptalningu og greindi í áður framkominni áskorun. Af hálfu lögmannsins voru færð fram frekari rök fyrir beiðninni með vísan til úrskurðar úrskurðarnefndar um upplýsingamál frá 13. desember 2019, í máli nr. 857/2019. Þá var í tölvuskeytinu vikið að öðru atriði varðandi rekstur umrædds einkamáls. Tölvuskeyti þessu var fylgt eftir af sama lögmanni með öðru tölvuskeyti sama dag til lögmanns stefnda, þar sem meðal annars var tekið fram að með því væri verið að uppfæra upplýsingabeiðnina og óskað væri eftir umræddum upplýsingum frá 1. mars 2018 til 7. febrúar 2019. Beiðnin var ítrekuð með tölvuskeyti sama lögmanns 26. mars 2020 og upplýst að Kynnisferðir ehf. væru að íhuga að fara með málið fyrir úrskurðarnefnd um upplýsingamál eða höfða dómsmál ef umbeðnar upplýsingar yrðu ekki veittar. Þá var beiðnin ítrekuð öðru sinni með tölvuskeyti sama lögmanns 31. mars 2020. Með svartölvuskeyti lögmanns stefnda 1. apríl 2020 var fyrrgreindri beiðni synjað og voru færð fyrir því rök. Vísað var til þess að um væri að ræða beiðni sem væri orðrétt sú sama og fram kæmi í fyrrgreindri stefnu og að stefndi hefði þegar tekið afstöðu til hennar í fyrrgreindri greinargerð. Þá var vísað til fyrri afstöðu stefnda í greinargerðinni og tekið fram að hún væri óbreytt. Þá teldi lögmaðurinn að úrskurður úrskurðarnefndar um upplýsingamál breytti engu þar um. Einnig var tekið fram að stefnandi hefði á engan hátt gert grein fyrir því hvernig þau skjöl og gögn sem væru andlag fyrrgreindrar áskorunar á grundvelli 2. mgr. 67. gr. laga nr. 91/1991 gætu tengst málsástæðum hans eða kröfugerð í dómsmálinu. Þessu til viðbótar var vísað til þess sem áður greinir, að stefnandi teldi að umrædd gögn og upplýsingar féllu meðal annars undir 10. gr. laga nr. 44/2005, auk þess sem nánar var fjallað um umræddan úrskurð í sambandi við beiðni stefnanda.

III.

Málsástæður og lagarök gerðarbeiðanda:

Gerðarbeiðandi byggir á því að þar sem gerðarþoli sé opinbert hlutafélag að fullu í eigu íslenska ríkisins falli starfsemi hans ótvírætt undir lög nr. 140/2012 og það sé ágreiningslaust. Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 140/2012 sé stjórnvöldum og lögaðilum, sem falli undir gildissvið laganna, skylt að veita almenningi aðgang að fyrirliggjandi gögnum varðandi tiltekið mál, sé þess óskað, með þeim takmörkunum sem greini í 6.–10. gr. laganna. Þá segi að sama gildi þegar óskað sé aðgangs að tilteknum fyrirliggjandi gögnum. Gerðarbeiðandi tekur fram af þessu tilefni að gerðarþoli hafi ekki borið fyrir sig að umrædd gögn séu ekki fyrirliggjandi og því sé heldur ekki ágreiningur uppi um það í málinu.

Gerðarbeiðandi vísar til þess að markmið upplýsingalaga sé meðal annars að gefa almenningi og fjölmiðlum færi á að fá vitneskju um það hvernig opinberum fjármunum sé varið. Í athugasemdum sem fylgt hafi frumvarpi sem orðið hafi að lögum nr. 140/2012 sé sérstaklega tiltekið að í ákvæði 1. mgr. 5. gr. laganna felist að allir njóti réttar til aðgangs að gögnum samkvæmt lögunum og því skipti til dæmis ekki máli hvort viðkomandi sé einstaklingur eða lögaðili. Þá skipti heldur ekki máli hver tilgangur viðkomandi sé með því að óska aðgangs að gögnum að því undanskildu að hafna megi beiðni í undantekningartilvikum ef sterkar vísbendingar séu um að hún sé sett fram í ólögmætum tilgangi, sbr. 2. tölul. 4. mgr. 15. gr. laganna.

Telur gerðarbeiðandi að af framangreindu leiði að réttur almennings til aðgangs að gögnum sé lögbundin meginregla og að hún birtist í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 140/2012. Stjórnvald, eða lögaðili sem falli undir lögin, geti því til að mynda ekki heitið þeim trúnaði sem látið hafi af hendi upplýsingar. Slíkt verði ekki gert nema upplýsingarnar falli ótvírætt undir eitthvert af undanþáguákvæðum 6.–10. gr. laga nr. 140/2012, eins og sérstaklega sé áréttað í athugasemdum við frumvarp það sem orðið hafi að þeim lögum. Síðarnefndu ákvæðin feli í sér undanþágu frá meginreglu 1. mgr. 5. gr. laga nr. 140/2012 og því beri óhjákvæmilega að túlka þær heimildir þröngt sem þar greinir, sbr. síðari umfjöllun.

Gerðarbeiðandi byggir á því að 10. gr. laga nr. 44/2005 eigi ekki við í málinu, gagnstætt því sem haldið sé fram af hálfu gerðarþola. Gerðarbeiðandi telji á hinn bóginn ljóst að engar lagaheimildir standi til þess að víkja lögbundnum upplýsingarétti hans til hliðar á grundvelli laga nr. 44/2005. Þegar af þeirri ástæðu sé gerðarþola óheimilt að hafna því að veita upplýsingarnar með vísan til 10. gr. þeirra laga.

Þá vísar gerðarbeiðandi til þess að jafnvel þó svo að ákvæði laga nr. 44/2005 gætu takmarkað lögbundinn upplýsingarétt almennings telji gerðarbeiðandi að umræddar upplýsingar séu þess eðlis að þær falli utan gildissviðs 10. gr. laga nr. 44/2005. Í ákvæðinu sé nánar tiltekið lagt bann við öllum samkeppnishamlandi samningum, samþykktum og samstilltum aðgerðum milli fyrirtækja. Reglan sem þar birtist sé í samræmi við ákvæði 1. mgr. 53. gr. EES-samningsins og 101. gr. samningsins um starfshætti Evrópusambandsins (TFEU). Í ákvæðunum hafi meðal annars verið talið felast bann við upplýsingagjöf sem sé til þess fallin að raska samkeppni. Samkvæmt leiðbeinandi reglum framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins og Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) skipti eðli upplýsinganna grundvallarmáli við mat á því hvort þær séu taldar geta raskað samkeppni í þessum skilningi. Í því sambandi beri til að mynda að líta til þess hvort um svokallaðar mikilvægar og viðkvæmar viðskiptaupplýsingar sé að ræða (e. strategic data) í skilningi samkeppnisréttarins. Við mat á eðli upplýsinganna þurfi síðan meðal annars að skoða aldur upplýsinganna, hvort þær séu sannarlega opinberar og hvort upplýsingaöflunin hafi átt sér stað með opinberum hætti.

Að þessu sögðu telur gerðarbeiðandi, í fyrsta lagi, að umbeðnar upplýsingar falli utan gildissviðs 10. gr. laga nr. 44/2005 þar sem um sé að ræða upplýsingar sem séu sannarlega opinberar, eða eigi öllu heldur að vera það á grundvelli laga nr. 140/2012. Sem fyrr segi standi öllum til boða að fá aðgang að upplýsingunum án endurgjalds á grundvelli laga nr. 140/2012, jafnt einstaklingum, öðrum lögaðilum og fjölmiðlum. Ætla megi að gerðarþoli hafi neitað gerðarbeiðanda um aðgang að upplýsingunum þar sem hann telji að gerðarbeiðandi geti á grundvelli útreikninga nálgast upplýsingar um markaðshlutdeild þeirra hópferðafyrirtækja sem gögnin varði. Í því sambandi skuli á það bent að upplýsingar um markaðshlutdeild fyrirtækjanna séu nú þegar aðgengilegar í nýlegri ákvörðun Samkeppniseftirlitsins frá 19. desember 2019, í máli nr. 44/2019, sem fjalli um kaup Reykjavík Sightseeing Invest ehf. á Allrahanda GL ehf., sbr. bls. 12– 15 í ákvörðuninni. Ákvörðun Samkeppniseftirlitsins sé öllum aðgengileg og birt á vefsíðu stofnunarinnar. Óhætt sé að fullyrða að markaðsaðstæður séu óbreyttar frá því að ákvörðunin var birt. Í öðru lagi sé um að ræða upplýsingar um það hvað tilteknir aðildar greiddu gerðarþola á tímabili sem nú þegar sé liðið. Hér sé því um að ræða sögulegar upplýsingar (e. historic) í skilningi samkeppnisréttar sem séu afar ólíklegar til að raska samkeppni. Í þriðja lagi hafi gerðarbeiðandi óskað eftir aðgangi að upplýsingunum frá gerðarþola, sem sé opinber aðili, eftir lögformlegum leiðum og nú fyrir opnum tjöldum, með atbeina dómstóla.

Jafnvel þó svo ólíklega vildi til, þrátt fyrir framangreint, að umræddar upplýsingar teldust falla undir ákvæði 10. gr. laga nr. 44/2005 þá verði ekki séð að það leiði til þess að gerðarþoli geti hafnað því að afhenda þær gerðarbeiðanda. Rétt sé að taka fram að það yrði í öllum tilvikum gerðarbeiðandi sem bæri ábyrgð á því að ákvæðum laga nr. 44/2005 yrði fylgt við meðhöndlun upplýsinganna eftir að þær væru komnar í hans hendur. Þannig gæti gerðarþoli ekki undir neinum kringumstæðum verið sakaður um að brjóta samkeppnislög fyrir það eitt að afhenda upplýsingar á grundvelli upplýsingalaga eða úrskurðar dómara þar að lútandi. Tekur gerðarbeiðandi og fram að því skuli einnig haldið til haga að þegar lögmaður hans fengi gögnin í hendur fyrir hans hönd þá myndi hann kappkosta vandaða meðhöndlun þeirra í samræmi við viðkomandi lög og reglur. Í þessu sambandi megi vísa til þess að alþekkt sé að ýmis gögn fari á milli samkeppnisaðila sem eigi í viðræðum um mögulegan samruna. Það hafi ekki verið talið brjóta í bága við lög nr. 44/2005 svo lengi sem viðhöfð séu fagleg og vönduð vinnubrögð.

Með vísan til alls framangreinds telur gerðarbeiðandi að gerðarþola sé óheimilt að takmarka lögbundinn upplýsingarétt hans og alls almennings með vísan til 10. gr. laga nr. 44/2005. Gerðarbeiðandi taki þó fram að hann hafi sett fram þrautavarakröfu í málinu sem sé í samræmi við sjónarmið 10. gr. samkeppnislaga telji dómurinn að rétt sé að horfa til þeirra sjónarmiða.

Gerðarbeiðandi byggir einnig á því að upplýsingarétturinn takmarkist ekki á grundvelli 4. tölul. 1. mgr. 10. gr. laga nr. 140/2012. Við mat á því hvort samkeppnissjónarmið geti vikið upplýsingaréttinum til hliðar verði jafnframt að skoða ákvæði 10. gr. laga nr. 44/2005 með hliðsjón af 4. tölul. 1. mgr. 10. gr. laga nr. 140/2012. Þar sé að finna heimild til að takmarka aðgang almennings að gögnum þegar mikilvægir almannahagsmunir krefjist, enda hafi þau að geyma upplýsingar um: viðskipti stofnana og fyrirtækja í eigu ríkis eða sveitarfélaga að því leyti sem þau séu í samkeppni við aðra. Af þessu megi ráða að takmarkanir á upplýsingarétti vegna samkeppnissjónarmiða gildi aðeins þegar mikilvægir almannahagsmunir krefjist þess að upplýsingarnar verði ekki veittar og að því leyti sem viðkomandi fyrirtæki í eigu ríkisins séu í samkeppni við aðra. Í athugasemdum við 10. gr. frumvarps sem varð að lögum nr. 140/2012 segi enn fremur: Ákvæðið er [...] einskorðað við þá stöðu þegar opinberir aðilar eru í samkeppni við aðra aðila. Ákvæðinu verður því ekki beitt þegar hið opinbera starfar í skjóli einkaréttar eða ef opinber aðili er einn um rekstur þótt einkaréttar njóti ekki við. Gerðarþoli sé, sem fyrr greini, opinbert hlutafélag að fullu í eigu íslenska ríkisins og það sé eini lögaðilinn sem standi í rekstri alþjóðaflugvalla á Íslandi. Þó svo að samkeppni ríki um akstur farþega á milli Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar og höfuðborgarsvæðisins þá sé rekstur gerðarþola á þeim bílastæðum sem um ræði ekki samkeppnisrekstur. Þvert á móti sé um að ræða rekstur sem lúti einokunarstöðu gerðarþola. Að því sögðu verði ekki séð að gerðarþola sé heimilt að undanþiggja upplýsingarnar upplýsingarétti almennings með vísan til samkeppnissjónarmiða.

Gerðarbeiðandi tekur fram að framangreindur skilningur hans á gildissviði upplýsingalaga í málinu sé í fullu samræmi við áralanga framkvæmd úrskurðarnefndar upplýsingamála (ÚNU). Í því sambandi sé rétt að vísa sérstaklega til nýlegs úrskurðar nefndarinnar frá 13. desember 2019, í máli nr. 857/2019, sem einnig hafi varðað skyldu gerðarþola í þessu máli, þ.e. Isavia ohf., til að afhenda fyllilega sambærilegar upplýsingar og gerðarbeiðandi óski nú eftir. Nánar tiltekið hafi þar komið til skoðunar réttur blaðamanns til aðgangs að upplýsingum frá Isavia ohf. um afnot hópferðabifreiða af bifreiðastæðum við Keflavíkurflugvöll á árinu 2017. Í umræddu máli ÚNU hafi gerðarþoli einnig borið því við að miðlun upplýsinganna kynni að brjóta í bága við 10. gr. laga nr. 44/2005. Í fyrrgreindum úrskurði ÚNU komi meðal annars fram sú afstaða kærunefndarinnar að þótt vissulega kunni að vera rétt við skýringu 4. tölul. 10. gr. [laga nr. 140/2012] að líta til sjónarmiða um beitingu 10. gr. [laga nr. 44/2005], þá [séu] lagaákvæðin um margt ólík og verndarandlag ákvæðanna [sé] mismundandi. [Verði] af þessum sökum ekki fullyrt að í öllum tilvikum verði talið heimilt að takmarka aðgang að gögnum á grundvelli 4. tölul. 10. gr. [laga nr. 140/2012] þótt þau geti talist vera „mikilvæg og viðkvæm“ þegar 10. gr. [laga nr. 44/2005] [sé] beitt. Gerðarbeiðandi taki undir þessi sjónarmið kærunefndarinnar og vísi enn frekar til framangreindrar umfjöllunar um 10. gr. laga nr. 44/2005.

Gerðarbeiðandi vísar til þess, hvað varðar 4. mgr. 10. gr. laga nr. 140/2012, að það sé rakið í fyrrgreindum úrskurði ÚNU að opinberir aðilar geti ekki byggt takmörkun á aðgangsrétti á lagaákvæðinu nema að uppfylltum að minnsta kosti þremur eftirtöldum skilyrðum: Í fyrsta lagi skuli starfsemi þess aðila sem upplýsingabeiðni beinist að eða upplýsingar tengist að öðru leyti, í heild eða að hluta, vera í samkeppni við aðra aðila. Í öðru lagi þurfi umbeðnar upplýsingar að tengjast þeirri starfsemi viðkomandi aðila sem teljist til samkeppnisrekstrar hans. Í þriðja lagi hafi sú afstaða verið tekin á grundvelli ígrundaðs mats á því að þeir samkeppnishagsmunir hinnar opinberu stofnunar eða fyrirtækis sem um ræði séu það verulegir að réttlætanlegt sé að þeir gangi framar hagsmunum og rétti almennings samkvæmt 5. gr. laga nr. 140/2012 til aðgangs að umbeðnum upplýsingum. Þessu til stuðnings telur gerðarbeiðandi að einnig megi vísa til fyrri úrskurða ÚNU nr. 823/2019, 813/2019, 764/2018 og 762/2018, auk úrskurða í málum nr. A-492/2013, A-379/2011, A-378/2011 og A-344/2010, sem kveðnir hafi verið upp í gildistíð eldri upplýsingalaga.

Gerðarbeiðandi tekur fram að hann telji augljóst að framangreind skilyrði eigi ekki við um þá starfsemi gerðarþola sem hér sé til skoðunar. Eins og fram hafi komið sé rekstur gerðarþola á umræddum bifreiðastæðum, sem upplýsingarnar taki til, ekki í samkeppni við aðra og því sé ekki um að ræða samkeppnisrekstur í framangreindum skilningi. Telur gerðarbeiðandi að þegar vegnir séu saman hagsmunir hans af því að fá aðgang að umræddum upplýsingum og hagsmunir gerðarþola og þeirra sem upplýsingarnar kunni að varða af því að þeim skuli haldið leyndum verði að líta til þess að um sé að ræða samninga opinbers hlutafélags sem sé í einokunarstöðu á því sviði sem upplýsingarnar lúti að. Fullyrða megi að þeir lögaðilar sem eigi í viðskiptum við opinbera aðila sem séu í slíkri einokunarstöðu verði að þola að tilteknar fjárhagsupplýsingar sem varpi ljósi á viðskipti þeirra við hið opinbera verði gerðar opinberar.

Gerðarbeiðandi tekur einnig fram að þó svo að ekki skipti máli hver sé tilgangur með beiðni um aðgang að upplýsingum á grundvelli laga nr. 140/2012 þá telji hann rétt að koma því á framfæri að aðgangur að umræddum upplýsingum muni hafa grundvallarþýðingu fyrir rekstur dómsmálsins sem hann hafi höfðað gegn gerðarþola, þ.e. mál Héraðsdóms Reykjavíkur nr. E-2427/2019. Málið varði gríðarlega fjárhagslega hagsmuni fyrir gerðarbeiðanda og niðurstaða þess kunni að varpa ljósi á umdeilda starfshætti gerðarþola. Þá tekur gerðarbeiðandi fram að hann eigi sjálfstæðan rétt á aðgangi að upplýsingunum án tillits til dómsmálsins. Ef í ljós kemur að umræddir aðilar hafi ekki greitt gjöld sín að fullu þá kunni það einnig að kalla á aðrar og frekari aðgerðir af hálfu gerðarbeiðanda, enda raski það samkeppni á milli aðila ef gerðarbeiðandi hefur einn verið rukkaður um fullt gjald. Upplýsingarnar sem gerðarbeiðandi hafi óskað eftir kunni því að kalla á frekari bótakröfur gagnvart gerðarþola eða til dæmis kvörtun til Samkeppniseftirlitsins, svo sem vegna röskunar á samkeppni.

Gerðarbeiðandi áréttar að almenningur hafi hagsmuni af því að starfsemi gerðarþola sé rekin með hagkvæmni að leiðarljósi. Ef í ljós kemur að tilteknir einkaaðilar sem eigi í viðskiptum við gerðarþola hafi notið sérkjara sem ekki hafi verið í boði fyrir aðra, svo sem gerðarbeiðanda, megi ætla að þar eigi sér stað óvönduð meðhöndlun á almannafé sem jafnvel kunni að stangast á við lög. Að því sögðu ætti gerðarþoli að kappkosta að afhenda upplýsingarnar í þessu máli enda gefist honum með því tækifæri til að sýna fram á að vinnubrögð hans standist skoðun. Á hinn bóginn telur gerðarbeiðandi að gerðarþoli hafi ekki fært rök fyrir því að miðlun upplýsinganna geti valdið honum tjóni, né heldur að þær varði svo mikilvæga hagsmuni að réttlætanlegt þyki að hafna miðlun þeirra. Vísar gerðarbeiðandi til þess að þá verði, sem áður greinir, að líta til þess að krafa gerðarbeiðanda lúti að fortíðarupplýsingum. Að því virtu sé alveg ljóst að miðlun þeirra muni ekki raska samkeppni með neinum hætti. Þá verði enn fremur að hafa í huga að gerðarbeiðandi reisi kröfu sína á meginreglunni um upplýsingarétt almennings sem meðal annars sé ætlað að tryggja almenna vitneskju um ráðstöfun opinberra fjármuna. Í því sambandi megi vísa til þess að birting upplýsinganna væri fyllilega í samræmi við stefnu stjórnvalda um að auka enn frekar aðgengi almennings að fjárhagsupplýsingum ríkisins. Megi þar til dæmis vísa til þess að hægt sé að nálgast greiðsluupplýsingar fjölmargra stofnana á vefsíðunni opnirreikningar.is.

Framangreindu til frekari stuðnings vísar gerðarbeiðandi til niðurstöðu ÚNU í áðurnefndu máli nr. 857/2019, þar sem úrskurðarefndin hafi metið það svo að jafnvel þótt upplýsingarnar teldust varða samkeppnisrekstur Isavia ohf. þá hafi þær ekki varðað svo verulega samkeppnishagsmuni að réttlætanlegt væri að þær gengju framar upplýsingarétti almennings samkvæmt meginreglu 1. mgr. 5. gr. laga nr. 140/2012. ÚNU hafi með þessu litið til þess að Isavia ohf. hefði ekki fært fram sannfærandi rök fyrir því að veiting upplýsinganna gæti haft neikvæð áhrif á rekstur félagsins á bifreiðastæðum og valdið félaginu tjóni. Telur gerðarbeiðandi að hið sama eigi við um viðbrögð gerðarþola í því máli sem nú sé til meðferðar enda hafi hann ekki sýnt fram á neikvæð áhrif eða tjón. Að auki hafi ÚNU litið til þess í máli nr. 857/2019 að almenningur hefði hagsmuni af því að geta kynnt sér upplýsingarnar, meðal annars svo unnt væri að veita Isavia ohf. aðhald. Nefndin hafi í því sambandi vísað til 3. tölul. 1. gr. laga nr. 140/2012. Sem fyrr segi hafi það verið niðurstaða ÚNU í málinu að Isavia ohf. væri ekki heimilt að undanþiggja upplýsingarnar upplýsingarétti almennings með vísan til 4. tölul. 10. gr. laga nr. 140/2012. Ekki liggi annað fyrir en að gerðarþoli hafi veitt aðgang að gögnunum í kjölfar úrskurðar ÚNU í fyrrgreindu máli og ekkert bendi til þess að hann hafi vefengt niðurstöðuna með því að bera málið undir dómstóla. Að þessu virtu telur gerðarbeiðandi að ætla megi að gerðarþoli sé bundinn af þeirri afstöðu sinni í síðari málum er varði miðlun sambærilegra upplýsinga.

Gerðarbeiðandi tekur einnig fram að þó svo að gerðarþoli hafi ekki hafnað miðlun upplýsinganna með vísan til 2. málsl. 9. gr. laga nr. 140/2012 þá árétti hann að gerðarþola sé heldur ekki heimilt að hafna aðgangi að gögnunum á þeim grunni. Í ákvæðinu segi að óheimilt sé að veita almenningi aðgang að gögnum er varði mikilvæga virka fjárhags- eða viðskiptahagsmuni fyrirtækja og annarra lögaðila, nema sá samþykki sem í hlut eigi. Telur gerðarbeiðandi að ekki verði séð að þær upplýsingar sem komi fram í gögnum sem hann óski eftir aðgangi að varði svo mikilvæga hagsmuni umræddra fyrirtækja að það réttlæti frávik frá meginreglunni um upplýsingarétt almennings, sbr. og niðurstöðu ÚNU í máli nr. 857/2019.

Með vísan til þess sem að framan greinir telur gerðarbeiðandi að ekki verði litið svo á að þær upplýsingar sem hann krefjist aðgangs að varði svo verulega samkeppnishagsmuni að réttlætanlegt sé að þeir gangi framar upplýsingarétti almennings samkvæmt meginreglu 1. mgr. 5. gr. laga nr. 140/2012.

Með vísan til alls framangreinds gerir gerðarbeiðandi þá kröfu að gerðarþola verði gert að afhenda honum eftirrit af öllum gögnum og skjölum til staðfestingar á því að Allrahanda GL ehf. og Hópbílar ehf. hafi greitt gjöld vegna afnota af svonefndum nær- og fjarstæðum við Flugstöð Leifs Eiríkssonar að fullu frá 1. mars 2018 til 1. apríl 2020, þar með talið reikninga, greiðslukvittanir og innheimtubréf.

Gerðarbeiðandi tekur fram að enda þótt réttur hans sé skýr þá hafi gerðarþoli ekki sinnt áskorun gerðarbeiðanda um aðgang að umræddum gögnum og skjölum. Verði því að taka til greina kröfu gerðarbeiðanda um innsetningu í upplýsingaréttinn á grundvelli 78. gr. laga nr. 90/1989, sbr. 73. gr. sömu laga. Gerðarbeiðandi telur nánar tiltekið að krafan lúti að skyldu sem fullnægja mætti með aðför samkvæmt 73. gr. fyrrgreindra laga ef aðfararheimild lægi fyrir. Lagaákvæðið lúti að umráðum yfir öðru en fasteignum og krafan um beina aðfarargerð þurfi ekki að vera byggð á því að gerðarbeiðandi telji sig eiganda þess sem gerðin beinist að, heldur geti krafan lotið að aðgangi að einhverju sem tilheyri honum ekki. Krafa gerðarbeiðanda lúti ekki að því að umræddar upplýsingar verði teknar úr umráðum gerðarþola og afhentar gerðarbeiðanda, heldur að því að fullnægt verði þeim rétti sem óumdeilt sé að hann eigi samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 140/2012 þannig að honum verði veittur aðgangur að þeim upplýsingum sem krafa hans lúti að. Þá telur gerðarbeiðandi að dómvenja styðji framangreindan málatilbúnað.

Gerðarbeiðandi vísar til þess að í 78. gr. laga nr. 90/1989 sé að finna skilyrði fyrir beitingu þess réttarfarshagræðis sem ákvæðið veiti. Réttindi gerðarbeiðanda verði að vera svo ljós að sönnur verði færðar fyrir réttmæti þeirra með þeim gögnum sem afla megi samkvæmt 1. mgr. 83. gr. sömu laga. Dómari geti því ekki vikið sér undan að skera úr ágreiningi um réttindi sem krafa um beina aðfararheimild byggist á þótt í málinu kunni að reyna á túlkun á réttarheimildum eða samningum sem byggt sé á, svo framarlega sem úr ágreiningnum verði leyst með réttum hætti án þess að leiða þurfi vitni, afla mats- eða skoðunargerða eða leggja þurfi út í aðra tímafreka sönnunarfærslu.

Um kröfugerð í málinu vísar gerðarbeiðandi til þess að aðalkrafa hans taki mið af upplýsingarétti hans á grundvelli laga nr. 140/2012. Megi þar til hliðsjónar vísa til dóma Hæstaréttar í máli nr. 312/1992 og í máli nr. 472/2015. Varakrafan sé eins og aðalkrafan að öllu leyti nema því að samkvæmt varakröfunni sé gert ráð fyrir að gerðarbeiðandi ljósriti sjálfur þau gögn og skjöl sem krafan lúti að. Til hliðsjónar megi þar vísa til dóms Hæstaréttar í máli nr. 373/2002. Þrautavarakrafan sé sett fram ef dómurinn telur tilefni til að líta til þeirra sjónarmiða í 10. gr. laga nr. 44/2005 sem gerðarþoli hafi borið fyrir sig. Þrautavarakrafan gangi því skemmst og verði að telja að sjónarmið samkeppnisréttarins geti ekki með nokkru móti komið í veg fyrir að dómari fallist á hana.

Þá áréttar gerðarbeiðandi að hann krefjist málskostnaðar úr hendi gerðarþola, auk þess að dómurinn veiti heimild fyrir fjárnámi fyrir kostnaði af væntanlegri gerð. Gerðin fari fram á ábyrgð gerðarbeiðanda en á kostnað gerðarþola.

Málsástæður og lagarök gerðarþola:

Gerðarþoli vísar almennt til þess að aðfararlög byggist á þeirri grundvallarreglu að aðför fari ekki fram nema á grundvelli dómsúrlausnar um aðfararheimild eða sátt. Það sé sérkenni innsetningargerða sem fari eftir 12. kafla laga nr. 90/1989, sbr. 3. mgr. 1. gr. þeirra laga, að þær fari fram án þess að fyrir liggi aðfararheimild samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laganna. Innsetningargerðir séu því þröngt afmarkaðar undantekningar frá fyrrnefndri grundvallarreglu. Mat dómstóla samkvæmt 13. kafla téðra laga sé strangt á því hvort fullnægja megi skyldu án þess að fyrir liggi aðfararheimild. Um forsendur og grundvöll þess mats fari meðal annars eftir fyrirmælum í 3. mgr. 83. gr. laga nr. 90/1989. Þar komi fram að aðfararbeiðni skuli að jafnaði hafnað ef varhugavert verði að telja að gerðin nái fram að ganga á grundvelli þeirra takmörkuðu sönnunargagna sem heimilt sé að afla samkvæmt 13. gr. laga nr. 90/1989. Í lögskýringargögnum greini að réttmæti kröfu gerðarbeiðanda þurfi að vera það ljóst að öldungis megi jafna til þess að dómur hafi gengið um hana. Í dómaframkvæmd hafi allur vafi um rétt gerðarbeiðanda, þ.e. að réttur hans sé svo skýr og ótvíræður að hann gangi framar rétti gerðarþola, ávallt leitt til þess að dómstólar hafni innsetningu. Sé til dæmis vafi um umfang réttinda eða kröfur gerðarbeiðanda eða gögn óljós eða misvísandi þá hafi slíkar aðstæður leitt til þeirrar niðurstöðu að varhugavert þyki í ljósi 3. mgr. 83. gr. laga nr. 90/1989 að gerðin nái fram að ganga.

Gerðarþoli byggir á því að kröfugerð gerðarbeiðanda sé óskýr. Vísar hann til þess að gerðarbeiðandi krefjist þess að fram fari aðfarargerð til að fá gerðarþola til að afhenda eða veita aðgang að öllum gögnum og skjölum til staðfestingar á því að Allrahanda GL ehf. og Hópbílar ehf. hafi greitt nánar tilgreind gögn, þar með talið reikninga, greiðslukvittanir og innheimtubréf. Gerðarbeiðandi tiltaki ekki að hvaða gögnum eða skjölum innsetningarbeiðninni sé beint, heldur nefni einungis í dæmaskyni þrjár tegundir gagna, sem taldar séu upp í lok kröfugerðar gerðarbeiðanda. Kröfur gerðarbeiðanda séu því of víðtækar og óljósar til að hægt sé að láta fara fram aðför á grundvelli þeirra. Nánar tiltekið vísar gerðarþoli til þess að ekki sé hægt að ráða af kröfugerð gerðarbeiðanda til hvaða gagna og skjala kröfur gerðarbeiðanda raunverulega taki. Í kröfugerð gerðarbeiðanda sé eingöngu kveðið á um [...] gjöld sem greidd [hafi] verið vegna afnota af svonefndum nær- og fjærstæðum. Lýsing á meintu innihaldi veiti litla vísbendingu um það að hvaða skjölum og gögnum kröfugerð í beiðni sé beint. Ekki sé hægt að meta hvort gögn og skjöl hafi að geyma upplýsingar sem leynt eigi að fara vegna hagsmuna þeirra er þau kunni að varða. Slík kröfugerð hafi í dómaframkvæmd ekki verið talin tæk til efnisdóms eða efnislegs úrskurðar.

Gerðarþoli telur að þar sem dómkrafa í beiðni um beina aðfarargerð þurfi að vera þannig úr garði gerð að unnt sé að fullnusta hana beint þá megi ekki vera neitt svigrúm til mats á því hvaða gögn sé verið að biðja um. Réttindi, sem aðili vilji knýja á um með beinni aðfarargerð þurfi, eins og áður greini, að vera algjörlega skýr. Kröfugerð í beiðni um beina aðför þurfi þannig einnig að vera alveg skýr. Óljós kröfugerð, eins og háttað er um kröfugerð gerðarbeiðanda,, bendi til hins gagnstæða. Gerðarþoli bendir á að beinum aðfarargerðum sé að meginstefnu ætlað að veita beiðanda umráð yfir réttindum sem enginn vafi leiki á hver séu, til dæmis eign, og sé þá ekki neinum vafa til að dreifa um það hver eignin sé. Að þessu leyti séu þau úrræði sem í boði séu fyrir úrskurðarnefnd upplýsingamála hentugri og þeim beinlínis ætlað að gera það kleift að afmarka þau gögn sem beiðni taki til. Með því sé unnt að leggja forsvaranlegt mat á það hvort beiðandi eigi rétt á viðkomandi gögnum. Kröfugerð gerðarbeiðanda sýni það hins vegar hve innsetningargerð sé óheppilegt úrræði til að krefjast umráða gagna. Þetta breyti því ekki, að mati gerðarþola, að krafa í beiðni um beina aðfarargerð megi ekki veita neitt svigrúm til mats, heldur þurfi að vera hægt að taka hana beint upp í úrskurðarorð. Ef gerðarbeiðandi á erfitt með að afmarka þau gögn sem hann biðji um þá standi honum, sem fyrr greinir, önnur úrræði til boða en að afla þeirra með beinni aðfarargerð.

Gerðarþoli byggir einnig á því að málatilbúnaður gerðarbeiðanda gangi gegn meginreglum réttarfars. Eins og rakið sé í aðfararbeiðni hafi gerðarbeiðandi höfðað mál á hendur gerðarþola fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur sem hafi auðkennið E-2427/2019. Í stefnu þess máls skori gerðarbeiðandi á gerðarþola með vísan til 2. mgr. 67. gr. laga nr. 91/1991 að leggja fram sömu gögn og hann krefjist í aðfararmáli þessu. Þá hafi gerðarþoli skilað greinargerð í málinu þar sem áskorun gerðarbeiðanda var hafnað á nánar tilteknum forsendum. Í ljósi tölvupóstsamskipta lögmanna gerðarbeiðanda og gerðarþola, sem fram komi í gögnum málsins, verði efni og tilgangur með aðfararbeiðni gerðarbeiðanda ekki skilið öðruvísi en svo að í henni felist öflun sönnunargagna í tengslum við framangreint dómsmál sem gerðarbeiðandi hafi höfðað á hendur gerðarþola. Raunar taki gerðarbeiðandi það skýrt fram í aðfararbeiðninni að með henni og kröfu hans um aðgang að hinum ótilgreindu gögnum og skjölum freisti gerðarbeiðandi þess að fá aðgang að upplýsingum sem muni hafa [...] grundvallarþýðingu fyrir rekstur dómsmálsins sem hann hafi höfðað gegn gerðarþola.

Gerðarþoli byggir á því að þessi aðferð við öflun sönnunargagna í dómsmáli gangi gegn meginreglum réttarfars. Í fyrsta lagi sé tilgangur með aðfararbeiðni gerðarbeiðanda á skjön við meginreglu sem fram komi í 1. mgr. 47. gr. laga nr. 91/1991. Þar sé kveðið á um að eftir að mál sé höfðað fari öflun sönnunargagna fram fyrir þeim dómara sem komi til með að leysa úr máli. Í annan stað séu úrræði aðila dómsmáls til að knýja á um að fá aðgang að skjali í vörslum gagnaðila til notkunar í dómsmáli tæmandi talin í 2. mgr. 67. gr., sbr. 1. mgr. 68. gr., laga nr. 91/1991. Fram hjá þessum lagaákvæðum verði ekki farið með kröfu um að gögn verði afhent með beinni aðfarargerð á öðrum lagagrundvelli. Að þessu virtu beri að hafna beiðni gerðarbeiðanda, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 763/2016.

Gerðarþoli byggir einnig á því að engin beiðni hafi komið fram á grundvelli laga nr. 140/2012. Eins og áður greini hafi gerðarbeiðandi í dómsmáli milli aðila skorað á gerðarþola að leggja fram þau gögn sem hann krefjist aðgangs að í aðfararbeiðni. Í tölvuskeyti lögmanns gerðarbeiðanda, sem sé meðal gagna málsins, sé ekki að finna neina tilvísun til þess að um sé að ræða beiðni á grundvelli upplýsingalaga. Þvert á móti sé í tölvuskeytinu vísað til áskorunar gerðarbeiðanda í stefnu í áðurnefndu dómsmáli aðila og taki gerðarbeiðandi fram í aðfararbeiðni að hann hafi verið að ítreka þá áskorun.

Gerðarþoli vísar til þess að samkvæmt 1. mgr. 16. gr. laga nr. 140/2012 skuli beiðni á grunvelli laganna beint til stjórnvalds sem tekið hafi stjórnvaldsákvörðun eða til lögaðila, sbr. 2. mgr. 2. gr. sömu laga, sem hafi gögn í sínum vörslum. Gerðarþoli byggir á því að framangreint tölvuskeyti lögmanns gerðarbeiðanda til lögmanns gerðarþola geti ekki talist beiðni um aðgang að gögnum á grundvelli upplýsingalaga. Þvert á móti hafi þessar áskoranir og beiðnir komið fram undir rekstri dómsmáls. Því sé ekki með nokkru móti unnt að líta á beiðni gerðarbeiðanda sem beiðni á grundvelli upplýsingalaga, sérstaklega í ljósi áðurnefndra röksemda um milliliðalausa sönnunarfærslu og tæmandi talningu úrræða við öflun sönnunargagna í dómsmáli.

Í IV. kafla upplýsingalaga sé að finna reglur um málsmeðferð upplýsingabeiðna. Sumar reglur kaflans séu augljóslega settar með tilliti til stjórnvalda, auk hagsmuna þeirra sem upplýsingar kunna að varða. Þannig sé kveðið á um í 2. mgr. 15. gr. laganna að setja megi það skilyrði að beiðni komi fram á eyðublaði sem lagt sé til. Í samræmi við þetta sé gerðarþoli með sérstakt svæði á vefsíðu sinni þar sem beina megi til hans upplýsingabeiðnum. Miði þetta að því að tryggja hagræði gerðarþola við afgreiðslu upplýsingabeiðna. Þá sé í 2. mgr. 17. gr. laga nr. 140/2012 að finna mikilvæga reglu sem lúti að rannsóknarskyldu og henni sé ætlað að standa vörð um hagsmuni þeirra sem upplýsingar kunni að varða. Þar sé kveðið á um að stjórnvald geti skorað á viðkomandi að upplýsa hvort hann telji að þær eigi að fara leynt.

Gerðarþoli telur að málsmeðferðarreglur IV. kafla laga nr. 140/2012, sem samkvæmt framangreindu séu meðal annars settar til hagsbóta öðrum en þeim sem krefjist aðgangs að gögnum, verði ekki sniðgengnar með kröfu um að gögn lögaðila verði afhent með beinni aðfarargerð, ef upplýsingalög taka til þeirra gagna. Telur gerðarþoli að slíkt myndi bjóða upp á að almenningur krefðist aðgangs að gögnum stjórnvalda strax með beinni aðfarargerð, án þess að beiðni hefði komið fram og hlotið viðeigandi málsmeðferð, eins og gerðarbeiðandi leitist við með málatilbúnaði sínum. Með því verði reglur laga nr. 140/2012 með öllu gerðar marklausar. Gerðarþoli nefnir einnig sem dæmi að málsmeðferð samkvæmt sömu lögum, bæði fyrir viðkomandi lögaðila eða stjórnvaldi og úrskurðarnefnd upplýsingamála, geri ráð fyrir að hægt sé að veita aðgang að skjölum og gögnum að hluta, til að mynda með því að strika yfir tilteknar upplýsingar sem aðili eigi ekki rétt á, sbr. 3. mgr. 5. gr. og 1. mgr. 19. gr. laga nr. 140/2012. Telur gerðarþoli að með beinni aðfarargerð yrði framangreindur lögbundinn réttur sniðgenginn án nokkurs undanfara samkvæmt lögum nr. 140/2012. Gerðarþoli bendir einnig á að lög nr. 140/2012 geri ráð fyrir að beiðnir um aðgang að upplýsingum, sem hafnað hafi verið fari fyrir úrskurðarnefnd um upplýsingamál. Þá séu úrskurðir nefndarinnar aðfararhæfir samkvæmt 23. gr. laga nr. 140/2012, sbr. 5. tölul. 1. mgr. 1. gr. og 1. mgr. 11. gr. laga nr. 90/1989.

Gerðarþoli byggir á því að það sé grunnforsenda svo hægt sé að bera synjun stjórnvalds eða lögaðila um aðgang að gögnum undir dómstóla eða úrskurðarnefnd um upplýsingamál að fram hafi komið fullnægjandi beiðni frá þeim sem krefjist afhendingar á gögnum eða skjölum og hún sé í samræmi við fyrirmæli laga nr. 140/2012. Beiðni sem komi fram fái málsmeðferð hjá stjórnvaldi eða lögaðila sem geti þá tekið afstöðu til hennar með því að afhenda umbeðin gögn eða skjöl, eða afhenda þau með yfirstrikunum eða með því að synja um afhendingu þeirra á grundvelli lagaheimilda, meðal annars samkvæmt 6.–10. gr. laga nr. 140/2012, auk rökstuðnings. Engin slík beiðni hafi hins vegar komið fram af hálfu gerðarbeiðanda.

Með vísan til framangreinds byggir gerðarþoli á því að ekki sé unnt að líta svo á að réttindi gerðarbeiðanda séu nægjanlega ljós í skilningi 78. gr. laga nr. 90/1989 til að gerðin geti farið fram, enda hafi krafa hans enga efnislega umfjöllun fengið á grundvelli laga nr. 140/2012. Þá verði meintur réttur gerðarbeiðanda ekki sannaður með þeim gögnum sem talin séu upp í 83. gr. laga nr. 90/1989. Nægi í þeim efnum að benda á að ekki verði leitað afstöðu þeirra sem upplýsingarnar varði, sbr. 2. mgr. 17. gr. laga nr. 140/2012, með þeim sönnunaraðferðum sem í boði séu við beina aðfarargerð.

Gerðarþoli telur því ljóst að engin heimild sé til að fara í innsetningargerð til að knýja á um aðgang að gögnum samkvæmt lögum nr. 140/2012, sérstaklega þegar upplýsingabeiðni hafi ekki hlotið neina meðferð samkvæmt þeim lögum. Í dómi Hæstaréttar í máli nr. 472/2015, sem gerðarbeiðandi vísi til í aðfararbeiðni, hafi málsaðili í því máli fengið aðfararhæfan úrskurð úrskurðarnefndar um upplýsingamál. Þrátt fyrir það hafi umræddur málsaðili leitast eftir því að fá gögn með beinni aðfarargerð. Hæstiréttur hafi hins vegar tekið fram í málinu að viðkomandi málsaðila hefði verið rétt að fara í hefðbundna aðför á grundvelli 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989 sem fyrir hefði verið aðfararheimild. Að þessu virtu gefi dómur Hæstaréttar enga vísbendingu um að unnt sé að fá gögn afhent með beinni aðfarargerð án úrskurðar úrskurðarnefndar um upplýsingamál. Gerðarþoli byggir enn fremur á því að gerðarbeiðandi eigi ekki rétt á umkröfðum gögnum ef talið verður að lagaskilyrði standi til þess að fjalla efnislega um innsetningarbeiðni gerðarbeiðanda. Gerðarþola sé beinlínis óheimilt að afhenda þau gögn sem beiðni gerðarbeiðanda lúti að. Í fyrsta lagi varði beiðni gerðarbeiðanda gögn um mikilvæga virka fjárhags- og viðskiptahagsmuni fyrirtækja sem óheimilt sé að veita almenningi aðgang að, sbr. 9. gr. laga nr. 140/2012. Eins og áður sé rakið þá sé krafa gerðarbeiðanda svo víðtæk að dómur geti ekki að óbreyttu tekið kröfu gerðarbeiðanda upp í úrskurðarorð dómsins nema gerðar séu verulegar breytingar á kröfugerð hans. Telur gerðarþoli að í því fælist brot á málsforræðisreglu réttarfars enda geti dómur hvorki farið út fyrir kröfugerð aðila né barið í bresti hennar. Þetta eigi ekki síst við þar sem um beina aðfarargerð sé að ræða. Ómögulegt sé að ráða í nákvæmlega til hvaða gagna kröfugerðin taki en þar sem svo virðist sem krafist sé gagna um gjöld nánar tiltekinna tveggja félaga þá verði að gera ráð fyrir að kröfugerðin taki til gagna um mikilvæga fjárhags- og viðskiptahagsmuni fyrirtækjanna. Að því er varði þær tegundir gagna sem beinlínis séu taldar upp í kröfugerð gerðarbeiðanda, þ.e. reikninga, greiðslukvittanir og innheimtubréf vegna gjaldanna, þá telur gerðarþoli ljóst að um sé að ræða slíkar mikilvægar upplýsingar. Kostnaðar- og rekstrarupplýsingar eins og þær sem kröfugerð gerðarbeiðanda lúti að verði almennt að teljast til viðkvæmra gagna. Almennt verði að telja að slík gögn falli undir 9. gr. laga nr. 140/2012. Eigi þetta sérstaklega við þar sem gerðarbeiðandi krefjist nýlegra rekstrargagna sem ekki hafi verið lögð til grundvallar ársreikningsskilum. Gerðarþoli hafnar því alfarið að um söguleg gögn sé að ræða eins og gerðarbeiðandi haldi fram. Þá hafi gerðarbeiðandi, að mati gerðarþola, engan veginn rökstutt hvaða hagsmuni hann hafi af aðgangi að umræddum gögnum. Gerðarbeiðandi hafi ekki heldur á neinn hátt fært rök fyrir því að hagsmunir hans af því að fá gögnin séu meiri en hagsmunir viðkomandi fyrirtækja af því að gögnin og upplýsingar sem þau hafa að geyma fari leynt. Varðandi innheimtubréf sérstaklega, þá sé augljóst, ef slíkum gögnum væri til að dreifa, að þar væri um afar viðkvæm gögn að ræða sem gætu veitt upplýsingar um hugsanleg vanskil þeirra sem gögnin varði. Að því virtu verði með engu móti séð að gerðarbeiðandi hafi hagsmuni af því að fá slík gögn.

Í annan stað vísar gerðarþoli til þess að umkrafin gögn hafi að geyma upplýsingar sem kunni að raska samkeppni komist þær í hendur gerðarbeiðanda. Gerðarþoli kunni þannig að gerast brotlegur við 10. gr. laga nr. 44/2005 með því að afhenda gögnin. Í beiðni gerðarbeiðanda felist víðtæk krafa um afhendingu gagna og upplýsinga sem til verði í rekstri samkeppnisaðila gerðarbeiðanda sem starfi á sama samkeppnismarkaði og gerðarbeiðandi. Gerðarþoli vísar til þess að ef fallist yrði á beiðni gerðarbeiðanda þá fengi hinn síðarnefndi upplýsingar um rekstrarkostnað og gjöld samkeppnisaðila sem hann við eðlilegar aðstæður á samkeppnismarkaði hefði ekki aðgang að. Gerðarþoli vísar til þess sem áður greinir, að um sé að ræða nýlegar, óopinberar og afar viðkvæmar upplýsingar. Umrædd gögn hafi að geyma upplýsingar um veltu samkeppnisaðila, sundurliðaðar eftir greiðslutímabilum til 1. apríl 2020. Þá hafi gögnin að geyma upplýsingar um greiðslur vegna nota á fjarstæðum en út frá þeim megi reikna tekjur samkeppnisaðila af allri miðasölu við flugstöðina.

Telur gerðarþoli að athafnir sem miðli eða aðgerðir sem hafi það í för með sér að hægt sé að skiptast á framangreindum upplýsingum feli að meginstefnu í sér brot á 10. gr. laga nr. 44/2005. Gerðarþoli vísar í þessu sambandi til bréfs Samkeppniseftirlitsins til gerðarþola frá 8. júlí 2016 sem sé meðal gagna málsins. Bréfið hafi verið ritað í tilefni af því að gerðarþola hafði þá verið gert skylt að afhenda samkeppnisaðila viðsemjanda síns upplýsingar og gögn sem séu sambærileg þeim sem gerðarbeiðandi krefjist. Samkeppniseftirlitið hafi talið að vísbendingar gætu verið um að móttaka og/eða miðlun þessara gagna af hálfu gerðarþola gæti falið í sér brot á 10. gr. laga nr. 44/2005 eða að háttsemin gæti að minnsta kosti raskað samkeppni.

Gerðarþoli vísar til þess að samkvæmt 37. gr. laga nr. 44/2005 varði brot gegn 10. gr. sömu laga þungum stjórnsýsluviðurlögum. Heimilt sé að sekta brotleg fyrirtæki um allt að 10% af heildarveltu síðasta rekstrarárs. Þá geti brot gegn 10. gr. laganna varðað refsingu starfsmanna og stjórnarmanna, sbr. 1. mgr. 41. gr. a í sömu lögum. Hlutdeild gerðarþola í slíku broti væri hugsanleg ef hann yrði með aðfararbeiðni skikkaður til að miðla upplýsingum. Gerðarþoli byggir á því að bannákvæði sem leggi sekt og mögulega refsiábyrgð við miðlun upplýsinga hljóti að ganga framar almennu ákvæði um rétt almenning til aðgangs að gögnum stjórnvalda og lögaðila sem falli undir gildissvið laga nr. 140/2012. Geti það ekki verið hlutverk dómstóla að setja gerðarþola í þá aðstöðu að brjóta gegn 10. gr. laga nr. 44/2005, að viðlagðri sektarákvörðun og mögulega refsiábyrgð, með því að verða við skyldu samkvæmt dóms- eða úrskurðarorði.

Með vísan til alls framangreinds byggir gerðarþoli á því að gerðarbeiðandi eigi ekki rétt á þeim gögnum og skjölum sem hann krefjist aðgangs að og geti því ekki talist hafa rétt, eða nægilega skýran rétt, til að krefjast aðgangs að þeim með beinni aðfarargerð samkvæmt 78. gr. laga nr. 90/1989.

Til stuðnings varakröfu um að réttaráhrifum innsetningar verði frestað byggir gerðarþoli á því að gögnin varði viðkvæm fjárhagsmálefni þriðja aðila og miðlun þeirra gæti falið í sér brot gegn 10. gr. laga nr. 44/2005. Gerðarþoli hafi því bæði augljósa og mikilvæga lögvarða hagsmuni af því að bera slíka úrlausn héraðsdóms undir æðri dóm. Varakrafa gerðarþola sé því reist á 3. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989. Gerðarþoli vísar til þess að hann telji ljóst að hagsmunir hans af því að afhenda ekki viðkvæm gögn og gerast ekki brotlegur við 10. gr. laga nr. 44/2005 að viðlagðri refsiábyrgð séu margfalt meiri en hagsmunir gerðarbeiðanda af því að þurfa ekki að bíða úrlausnar æðri dóms.

Gerðarþoli vísar til þess að hagsmunir hans af því að fá réttaráhrifum innsetningarinnar frestað séu ófjárhagslegs eðlis, enda gætu starfsmenn og stjórnendur hans mögulega bakað sér stjórnvaldssekt og refsiábyrgð með því að verða við úrskurði dóms um afhendingu gagna og skjala. Telur gerðarþoli að tjón hans og starfsmanna hans og stjórnenda yrði ekki bætt með skaðabótum ef gerðin færi fram í kjölfar úrskurðar og æðri dómur kæmist síðar að gagnstæðri niðurstöðu við héraðsdómara. Mæli þetta með því að réttaráhrifum úrskurðar verði frestað þar til úrlausn æðri dóms liggi fyrir.

Varðandi málskostnað vísar gerðarþoli til 129. gr. og 130. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 1. mg. 84. gr. laga nr. 90/1989.

IV.

Niðurstöður:

Í máli þessu gerir gerðarbeiðandi kröfu um að dómurinn veiti heimild fyrir beinni aðfarargerð þannig að gerðarþola verði gert að veita gerðarbeiðanda aðgang að nánar tilgreindum gögnum í vörslum gerðarþola. Mál þetta er rekið á grundvelli 12. kafla laga nr. 90/1989 þar sem kveðið er á um útburðar- og innsetningargerðir án undangengins dóms eða réttarsáttar. Að því virtu liggur ekki fyrir aðfararheimild í skilningi 1. mgr. 1. gr. laganna þegar þannig stendur á. Er því um að ræða frávik frá því sem almennt er lagt upp með varðandi aðfarargerð. Samkvæmt 1. mgr. 78. gr. sömu laga gildir það almenna skilyrði fyrir beinni aðfarargerð að krafa gerðarbeiðanda sé skýr eða ljós, að um skýlaus réttindi sé að ræða eða réttmæti kröfu gerðarbeiðanda sé það ljóst, að öldungis megi jafna til þess að dómur hafi gengið um hana og sönnur fyrir því verði færðar með þeim gögnum sem aflað verður fyrir dómi samkvæmt 83. gr. laganna. Er þannig lagt upp með í málum af þessum toga að ekki verði talið varhugavert að slík aðfarargerð nái fram að ganga og er mat dómstóla strangt á skilyrðum fyrir því að unnt sé að veita heimild fyrir beinni aðfarargerð.

Í máli þessu liggur fyrir að gerðarbeiðandi hefur, sem stefnandi, höfðað einkamál fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur á hendur gerðarþola, sem stefnda, sbr. mál nr. E-2427/2019. Höfðun einkamálsins kom til áður en umræddri aðfararbeiðni var beint til dómsins. Einkamálinu er ólokið fyrir héraðsdómi. Stefna einkamálsins liggur fyrir í aðfararmáli þessu sem framlagt skjal og hið sama á við um greinargerð stefnda. Samkvæmt því sem þar greinir hverfist sakarefni einkamálsins um fyrrgreindan rekstrarleyfissamning, dags. 4. apríl 2018, þar með talið forsendur þess samnings. Af sömu gögnum verður ráðið að samningurinn hafi verið gerður til fimm ára frá fyrrgreindum degi með heimild til tveggja ára framlengingar, auk nánar skilgreindrar heimildar til uppsagnar. Samningnum hafi hins vegar hvorki verið rift né honum verið sagt upp. Að óbreyttu vari samningssamband aðila því að minnsta kosti til 4. apríl 2023. Með höfðun einkamálsins, samhliða samningssambandinu, virðist stefnandi leitast við að rétta hlut sinn gagnvart stefnda, aðallega með því að ná fram dómsniðurstöðu um breytingu á fyrrgreindum samningi, auk greiðslu skaðabóta að tiltekinni fjárhæð með dráttarvöxtum, en til vara og þrautavara með því að fá viðurkenningardóm um nánar tilgreinda skaðabótaskyldu stefnda. Um þingfestingu og stöðu einkamálsins fyrir dómi, dómkröfur, áskorun stefnanda samkvæmt 2. mgr. 67. gr. laga nr. 91/1991 og afstöðu stefnda til áskorunar, auk samskipta lögmanna eftir á, sbr. tölvuskeyti á tímabili frá 7. febrúar 2020 til 1. apríl sama ár, vísast að öðru leyti til framangreindrar umfjöllunar í II. kafla um málavexti.

Hvað varðar fyrrgreinda áskorun þá verður hún ekki skilin á annan hátt en þann að hún sé réttarfarslega reist á því að stefnandi telji að hann eigi samkvæmt 2. mgr. 67. gr. laga nr. 91/1991 rétt á því að afla umræddra gagna og skjala frá stefnda á grundvelli laga nr. 140/2012. Með þessu leggi hann upp með það að stefnda beri að verða við áskoruninni án tillits til málsins á grundvelli réttarreglna í lögum nr. 140/2012. Þá verða umrædd tölvuskeyti á árinu 2020, þ.e. frá lögmanni stefnanda 7. febrúar og 26. og 31. mars, og svarskeyti frá lögmanni stefnda 1. apríl, ekki skilin með öðrum hætti samkvæmt orðanna hljóðan en þar hafi lögmenn aðila fyrst og fremst verið í samskiptum utan réttar vegna reksturs máls nr. E- 2427/2019 út af ágreiningi um réttmæti áskorunarinnar í einkamálinu og afstöðu stefnda til hennar. Þessu til frekari stuðnings liggur fyrir að beinlínis er tekið fram í atvikalýsingu í I. kafla í aðfararbeiðni að gerðarbeiðandi hafi með fyrrgreindu tölvuskeyti 7. febrúar 2020 ítrekað áskorun sína um að honum yrði veittur aðgangur að framangreindum gögnum og skjölum og þá hafi verið miðað við tímabilið frá 1. mars 2018 til 7. febrúar 2020. Að þessu virtu verður að leggja til grundvallar að stefnandi hafi með umræddum tölvuskeytum fyrst og fremst verið að leitast við að ná fram breyttri afstöðu stefnda til áskorunarinnar, meðal annars í ljósi nýlegs úrskurðar úrskurðarnefndar upplýsingamála á þeim tíma. Stefndi hafi hins vegar verið á öndverðri skoðun og hafnað þeirri málaleitan. Á heildina litið er það mat dómsins að lögmenn aðila hafi með þessu, fyrir hönd sinna umbjóðenda, verið í samskiptum innan og utan réttar um réttarfarslegan ágreining um gagnaöflun í tengslum við rekstur téðs einkamáls.

Að öllu framangreindu virtu og með vísan til þess sem greinir í atvikalýsingu í I. kafla í aðfararbeiðni gerðarbeiðanda, þar sem beinlínis er vísað til fyrrgreinds einkamáls, þar með talið réttarágreinings í því máli og að gagnaöflunin sé nauðsynleg í þeim tilgangi að meta hvort mismunun hafi átt sér stað, er ljóst að gerðarbeiðandi freistar þess fyrst og fremst í því aðfararmáli sem hér er til umfjöllunar að afla gagna til framlagningar og sönnunarfærslu í einkamáli nr. E-2427/2019. Birtist þetta einnig í umfjöllun um málsástæður í II. kafla í aðfararbeiðni þar sem meðal annars er tekið fram að um sé að ræða gagnaöflun sem gerðarbeiðandi telji að muni hafa grundvallarþýðingu fyrir rekstur einkamálsins. Er því ljóst að sú aðferð gerðarbeiðanda að leitast við að afla sönnunargagna með þeirri aðfararbeiðni sem hér er til umfjöllunar vegna reksturs máls nr. E-2427/2019 stangast verulega á við meginreglur einkamálaréttarfars. Með aðfararbeiðninni er farið gegn reglu um milliliðalausa málsmeðferð fyrir dómi sem birtist í 1. mgr. 47. gr. laga nr. 91/1991 um öflun sönnunargagna fyrir dómi. Samkvæmt þeirri meginreglu er almennt ætlast til að slík gagnaöflun fari fram fyrir þeim dómara sem leysi efnislega úr máli. Ljóst er að undantekningarskilyrði XI. og XII. kafla laganna eiga ekki við, eins og hér stendur á. Þá er með aðfararbeiðninni farið gegn málsforræðisreglunni en ákvæði laga nr. 91/1991 eru meðal annars reist á þeim meginreglum að aðilar hafi í einkamáli, hvor eða hver fyrir sig, forræði á sönnunarfærslu og leggi fram sönnunargögn, sem þeir ýmist hafa þegar undir höndum eða afla frá öðrum undir rekstri málsins. Við slíka öflun sönnunargagna geti aðili ekki fengið gagnaðila sinn knúinn til athafna, hvorki til að gefa munnlega skýrslu fyrir dómi né láta af hendi skjöl eða önnur sýnileg sönnunargögn, en verði gagnaðilinn ekki við áskorun um slíkar athafnir megi skýra neitun hans á þann hátt sem aðilanum er hagfelldastur. Af þessum meginreglum, sem búa meðal annars að baki 1. mgr. 46. gr., 2. mgr. 50. gr., 1. mgr. 51. gr., 1. og 2. mgr. 55. gr., 67. gr. og 68. gr. laga nr. 91/1991, verður að taka mið við skýringu þeirra og annarra ákvæða laganna. Hafi á hinn bóginn gagnaðili gögnin í sínum vörslum og vilji hann ekki láta þau af hendi getur aðilinn ekki brugðist við á annan hátt en þann sem mælt er fyrir um í 2. mgr. 67. gr. og 1. mgr. 68. gr. sömu laga, en með því fengi aðilinn ekki gögnin sem slík í hendur. Er um að ræða mikilvægar meginreglur sem ber að taka fullt tillit til við úrlausn málsins, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 43/2017. Dómur Hæstaréttar í máli nr. 64/2017, sem gerðarbeiðandi hefur vísað til við málflutning, á ekki fyllilega við varðandi þann ágreining sem hér er uppi. Í því máli var ágreiningur um skyldu þriðja aðila, stjórnvalds, samkvæmt 3. mgr. 67. gr. og 2. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991 til afhendingar gagna til málsaðila í einkamáli. Málin eru því ólík. Þá verða ummæli í niðurlagi í forsendum þess dóms út frá heildarsamhenginu ekki skilin með öðrum hætti en að þar hafi Hæstiréttur fyrst og fremst verið að vísa til málsmeðferðar varðandi upplýsingabeiðni og úrvinnslu á slíkri beiðni samkvæmt IV. og V. kafla laga nr. 140/2012.

Að öllu þessu virtu og eins og hér stendur á verður ekki farið fram hjá téðum meginreglum og lagaákvæðum með kröfu gerðarbeiðanda um að gögn verði afhent með beinni aðfarargerð úr fórum gerðarþola á grundvelli laga nr. 90/1989 sem í öllum aðalatriðum varða öflun sönnunargagna í öðru dómsmáli fyrir öðrum dómara. Það er fyrst og fremst í höndum þess dómara sem fer með mál nr. E- 2427/2019 að taka afstöðu til þess hvort umrædd gögn kunni að hafa þýðingu við úrlausn þess máls og hvernig með eigi að fara verði þau ekki lögð fram, sbr. X. kafla laga nr. 91/1991 og eftir atvikum VIII. kafla sömu laga. Þá hefur sérregla samkvæmt 79. gr. laga nr. 90/1989, sem sóknaraðili hefur vísað til við málflutning, ekki sérstaka þýðingu í þessu sambandi svo leiði til þess að vikið verði frá framangreindum meginreglum. Sérreglunni er aðeins ætlað að minna á það að ekki sé sjálfgefið að höfðun einkamáls um tiltekið atriði í lögskiptum aðila hafi litis pendens áhrif samkvæmt 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991. Er með þessu ætlast til þess að fram fari mat á hverju tilviki fyrir sig þannig að ekki sé sjálfkrafa útilokað að unnt sé að ná fram beinni aðfarargerð sem geti með einhverjum hætti tengst slíkum lögskiptum. Með 79. gr. laga nr. 90/1989 er aðeins verið að árétta þetta en að öðru leyti hefur reglan ekki sjálfstætt gildi.

Með vísan til alls framangreinds og með hliðsjón af dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 763/2016 verður fallist á aðalkröfu gerðarþola um að hafna aðfararbeiðni gerðarbeiðanda. Koma því önnur sjónarmið aðila ekki til frekari skoðunar í málinu.

Að virtum úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 1. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989, verður gerðarbeiðanda gert að greiða gerðarþola málskostnað að álitum sem þykir með hliðsjón af eðli og umfangi málsins hæfilega ákveðinn 700.000 krónur.

Af hálfu gerðarbeiðanda flutti málið Sigurður Ágústsson lögmaður. Af hálfu gerðarþola flutti málið Hlynur Halldórsson lögmaður.

Daði Kristjánsson héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan. Dómarinn tók við meðferð málsins 11. maí 2020 en hafði fram til þess engin afskipti haft af meðferð þess.

Úrskurðarorð:

Aðfararbeiðni gerðarbeiðanda, Hópbifreiða Kynnisferða ehf., dagsettri 14. apríl 2020, er hafnað. Gerðarbeiðandi greiði gerðarþola, Isavia ohf., 700.000 krónur í málskostnað.