Dómstólaleit

Dómkröfur stefnanda eru þær aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 10.718.005 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 3. mgr. 5. gr. sömu laga, frá 7. júní 2016 til greiðsludags. Til vara krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 8.699.509 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 3. mgr. 5. gr. sömu laga, frá 7. júní 2016 til greiðsludags. Í báðum tilvikum krefst stefnandi málskostnaðar. Stefndi krefst aðallega sýknu af dómkröfum stefnanda en til vara þess að stefnukröfur verði lækkaðar verulega. Þá krefst stefndi málskostnaðar.

I

Helstu málsatvik og yfirlit ágreiningsefna

Í máli þessu er deilt um það hvort stefnandi eigi rétt til greiðslu úr hendi stefnda samkvæmt fimm reikningum sem samtals nema stefnufjárhæðinni, öllum útgefnum 6. maí 2016, vegna lögfræðiþjónustu sem stefnandi kveður hafa verið innta af hendi í þágu stefnda á árunum 2014 til 2015. Fyrir liggur að hið stefnda hlutafélag var ekki formlega stofnað fyrr en 30. júní 2015, þá undir heitinu Travel Leisure Holding hf. Mun félagið hafa verið stofnað í þeim tilgangi að fjárfesta í afþreyingarhluta ferðaþjónustu, en nánar tiltekið er tilgangur félagsins, samkvæmt stofnskrá þess, rekstur á sviði fjárfestingastarfsemi, lánastarfsemi og fasteigna og tengdur atvinnurekstur. Stofnendur félagsins voru Eignarhaldsfélagið Arev hf. og Arev   verðbréfafyrirtæki   hf.   (eftir   atvikum   sameiginlega   nefndir   Arev   hér eftirleiðis). Kom Arev að verkefninu árið 2014, réð Hrönn Greipsdóttur til að stýra verkefninu og lagði fram 4.000.000 króna hlutafé við stofnun félagsins. Stefnandi kom aftur á móti að undirbúningi að stofnun stefnda allt frá árinu 2013 sem annar af tveimur upphaflegum hugmyndasmiðum verkefnisins, en hinn hugmyndasmiðurinn var Braml ehf. Í aðdraganda stofnunar stefnda var hafist handa við að laða fjárfesta að verkefninu með undirbúningi að fyrstu fjárfestingarverkefnum stefnda, sem lyktaði með   kaupum   á hlutum   í Gufu ehf., Norðursiglingu ehf. og Íslenskum fjallaleiðsögumönnum ehf. árið 2015. Íslandsbanki hf. tók þátt í hlutafjárhækkun í stefnda sumarið 2015 samkvæmt samkomulagi við Arev, dags. 8. júlí 2015, en áður munu VÍB eignastýringarþjónusta Íslandsbanka hf. og Arev verðbréfafyrirtæki hf. hafa gert með sér samstarfssamning, í júní sama ár. Eru reikningarnir fimm gefnir út vegna vinnu stefnanda við framangreind verkefni. Ágreiningur aðila snýst um það, eins og áður sagði, hvort stefnandi eigi rétt til greiðslu úr hendi stefnda fyrir þetta vinnuframlag, sem að meginstefnu til er óumdeilt að hafi verið innt af hendi. Eins og nánar verður rakið í köflum II og III hafnar stefndi greiðsluskyldu sinni að meginstefnu á þeim grundvelli að stefnandi sjálfur hafi, eftir atvikum í samráði við samstarfsaðila sinn, Arev, ákveðið að taka þá áhættu að leggja í vinnuna að baki stefnukröfunni, vitandi það að sá kostnaður yrði ekki greiddur nema að því marki sem   væntanlegir   fjárfestar   í   félaginu   samþykktu   að   stefndi   myndi   bera   hann. Stefnandi leggur aftur á móti áherslu á að um kostnað af fjárfestingum („deal-cost“) sé að ræða, en ekki stofnkostnað félagsins, og að Hrönn Greipsdóttir hafi óskað eftir vinnuframlagi hans í þágu stefnda.

Í desember 2015 mun hafa tekist að fullfjármagna félagið með aðkomu fleiri fjárfesta. Liggja fyrir í málinu glærukynningar sem kynntar munu hafa verið fyrir væntanlegum fjárfestum. Í aðdraganda stofnunar stefnda, eða hinn 17. september 2014, var undirritað samkomulag milli stefnanda, Bramls ehf. og Arev verðbréfafyrirtækis hf. „um hlutdeild í hagnaðarhlutdeild samkvæmt samningi um eignastýringu“. Kom þar fram að frá 2013 hefðu stefnandi og Braml ehf. unnið að stofnun félags með vinnuheitið TLH sem hefði það hlutverk að fjárfesta í íslenskri ferðaþjónustu og hefðu kynnt verkefnið fyrir mögulegum samstarfsaðilum, þ.m.t. Arev verðbréfafyrirtæki hf. Aðilar hefðu náð samkomulagi um að Arev verðbréfafyrirtæki hf. tæki að sér eignastýringu TLH gegn eignastýringarþóknun sem næmi tiltekinni hlutdeild í hagnaði TLH. Í samkomulaginu var ákveðið að stefnandi og Braml ehf. skyldu sameiginlega eiga rétt til 40% af hagnaðarhlutdeild Arev verðbréfafyrirtækis hf. samkvæmt eignastýringarsamningi. Af tölvupóstsamskiptum þessara aðila verður ráðið að í júní 2015 hafi samkomulaginu verið breytt á þann veg að stefnandi hafi gefið eftir hluta af hagnaðarhlutdeild sinni gegn forgangi að þeim greiðslum sem Arev myndi fá frá hluthöfum stefnda. Þá liggur fyrir óundirritað samkomulag milli sömu aðila um það hvernig standa   skyldi   að   „greiðslu   stofnkostnaðar/undirbúningskostnaðar   TLH“,   en samkvæmt því eintaki samkomulagsins sem fyrir liggur virðist hafa verið gert ráð fyrir að það yrði undirritað í október 2014. Kemur þar fram að stofnkostnaður samstarfsaðilanna þriggja sem þegar liggi fyrir nemi tugum milljóna króna. Enn fremur liggur fyrir kaupsamningur milli sömu aðila, dags. 2. febrúar 2016,   þar   sem  Arev   verðbréfafyrirtæki   ehf.   kaupir   höfundarrétt   stefnanda   og Bramls ehf. á verkefni sem fólst í undirbúningi að stofnun stefnda, fyrir 10.130.000 krónur sem greiðast skyldu við undirritun kaupsamningsins. Í öðrum ákvæðum samningsins er getið um að stefnandi muni gera stefnda reikning vegna gerðar stofnskjala o.fl. skjala fyrir stofnun félagsins, 3.000.000 króna, auk virðisaukaskatts.   Þá   er   þess   getið   að   réttur   stefnanda   til   hlutfalls   af   þeirri hagnaðarhlutdeild sem stefndi greiði eignastýringaraðila samkvæmt fyrra samkomulagi aðila breytist ekki við undirritun kaupsamningsins. Er þess getið að þetta hlutfall sé 10% sameiginlega með Braml ehf. Arev verðbréfafyrirtæki hf. óskaði eftir lausn frá skyldum sínum samkvæmt eignastýringasamningi við stefnda 17. maí 2016. Mun VÍB eignastýringarþjónusta Íslandsbanka hf. þá hafa tekið við eignastýringu stefnda, samkvæmt frétt sem birtist á vef Morgunblaðsins, www.mbl.is, 20. maí 2016.

II

Málsástæður stefnanda

Almennt

Stefnandi kveðst byggja á því að stefnda beri að greiða honum fyrir þá vinnu sem stefnandi hafi unnið að beiðni hans og vísar þar til aðkomu sinnar að kaupum á hlutum í þremur ferðaþjónustufyrirtækjum í þágu stefnda og vinnu vegna aðkomu   Íslandsbanka   hf.   sem   fjárfestis   í   stefnda.   Í   þeim   efnum   sé   vísað   til almennra reglna kröfuréttar og samningaréttar um ábyrgð á fjárskuldbindingum og skuldbindingargildi samninga. Sú vinna sem um ræði hafi lotið að vinnu stefnanda við fjárfestingar stefnda („deal-cost“) og nái til tímabilsins frá síðari hluta ársins 2014 og fram til haustsins 2015. Þá hafi vinnan lotið að því að annast hagsmuni stefnda, í kjölfar stofnunar stefnda, vegna samninga um þjónustu og aðkomu eignastýringarsviðs Íslandsbanka, VÍB, að starfsemi stefnda, þ.m.t. fyrirhugaðri þjónustu VÍB til handa stefnda. Stefnandi áréttar að krafan taki ekki til kostnaðar við stofnun stefnda, eins og ítrekað virðist hafa verið misskilið af hálfu fyrirsvarsmanns stefnda, síðast í tölvuskeyti, dags. 6. mars 2017. Þannig hafi stefnandi fengið 3.000.000 króna greiddar frá stefnda vegna vinnu við stofnun stefnda. Framangreind fjárhæð sé eina greiðslan sem stefndi, eða hluthafar stefnda, hafi innt af hendi til handa stefnanda. Þá hafi stefnandi jafnframt fengið greidda 2/3 af greiðslu samkvæmt kaupsamningi milli stefnanda og Bramls annars vegar og Arev verðbréfafyrirtækis hins vegar. Samkvæmt kaupsamningi hafi Arev keypt höfundarrétt stefnanda og Bramls á verkefninu og hafi stefnandi ráðstafað fjárhæðinni, þ.e. 6.685.800 krónum, til viðbótar við framangreindar 3.000.000 króna, inn á ógreiddan stofnkostnað.

Greiðsla fyrir umbeðin verk

Stefnandi kveðst meðal annars byggja á meginreglu 2. mgr. 15. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög. Umrædd vinna hafi verið unnin að beiðni og fyrir hönd stefnda og tengist skuldbindingum sem stofnað hafi verið til fyrir hönd stefnda sem óstofnaðs félags. Við stofnun hafi stefndi yfirtekið þær fjárfestingar sem tengdust vinnu stefnanda og stofnað hafði verið til fyrir stofnun félagsins. Eftir stofnun stefnda   hafi   eignarhlutir   í   Gufu   færst   til   stefnda   og   gengið   hafi   verið   frá áskriftarsamningi að hlutafé í Norðursiglingu. Þá hafi vinna vegna kauptilboðs í hluti   í   Íslenskum   fjallaleiðsögumönnum   verið   unnin,   eftir   stofnun,   fyrir   hönd stefnda, en ekki fyrir þriðja aðila fyrir hönd stefnda. Fyrir liggi að öll framangreind vinna hafi verið unnin samkvæmt beiðni Arev verðbréfafyrirtækis, nánar tiltekið af hálfu Hrannar Greipsdóttur, starfsmanns Arev. Hún hafi haft umsjón með eignastýringu fjárfestinga stefnda fyrir hönd Arev og verið við stofnun stefnda skráður stjórnarformaður félagsins og sé nú titluð framkvæmdastjóri þess, auk þess að starfa hjá VÍB (Verðbréfaþjónustu Íslandsbanka)  sem  tekið  hafi  við  eignastýringarþjónustu  við  stefnda. Af   hálfu stefnanda sé þannig byggt á því að engin breyting hafi orðið á samskiptum stefnda við stefnanda frá því fyrir eða eftir að stefndi var stofnaður. Í þessu ljósi sé með öllu   óskiljanlegt   hvers   vegna   framkvæmdastjóri   stefnda,   Hrönn   Greipsdóttir, kannist ekki við að hafa óskað eftir vinnunni. Af hálfu stefnanda hafi í öllum tilvikum verið haldið utan um vinnu við hvert og eitt fjárfestingarverkefni sérstaklega og hafi stefnda, eða eftir atvikum þeim er heimild höfðu til að skuldbinda stefnda, verið gert það ljóst, bæði fyrir og eftir stofnun, að framangreind vinna félli ekki undir stofnkostnað, eins og hann hefði verið skilgreindur í samningum og samskiptum aðila. Í því samhengi nefnir stefnandi að framangreindum skilningi, tímaskýrslum eða vinnu á grundvelli þeirra hafi aldrei verið hafnað eða þeim mótmælt með nokkrum hætti, en vinnuframlag stefnanda fyrir stefnda hafi verið verulegt og átt sér stað yfir langan tíma. Þá hafi framangreind skipting á vinnu jafnframt verið í samræmi við það upplegg sem fyrir hafi legið í eignastýringarsamningi við stefnda, auk annarra skjala er fjárfestar hafi fengið. Þá hafi stefndi notið alls ábata af þjónustu stefnanda. Stefnandi kveður enn fremur á því byggt að framangreindur skilningur hans sé margstaðfestur bæði af stefnda, þeim einstaklingum er komið hafi fram fyrir hans hönd, ráðgjöfum og fyrsta hluthafa félagsins, Íslandsbanka hf. Þannig hafi í samkomulagi, undirrituðu af hálfu Íslandsbanka hf., sem fyrsta áskrifanda að nýju hlutafé í stefnda eftir stofnun félagsins, verið áréttað skilmerkilega að búið væri að undirrita   tvo   kaupsamninga   fyrir   hönd   stefnda   sem   óstofnaðs   félags   og   að hlutafjárhækkuninni, sem og síðari lánveitingu, væri ætlað að fjármagna kaup á hlutum   í   Gufu   ehf.   og   Norðursiglingu   ehf.   Bæði   stofnendum   stefnda   og Íslandsbanka   hf.   hafi   verið   vel   kunnugt   um   að   stofnendur   og   fyrirsvarsmenn stefnda hefðu stofnað til skuldbindinga vegna fjárfestinga fyrir hönd stefnda sem óstofnaðs félags.

Öllum aðilum hafi verið ljóst að einnig hefði verið stofnað til kostnaðar vegna   þessara   fjárfestinga.   Vísar   stefnandi   í   því   samhengi   til   gr.   3.3   í samstarfssamningi   Arev   verðbréfafyrirtækis   og   Íslandsbanka   og   gr.   5.4   í samkomulagi milli sömu aðila og Eignarhaldsfélagsins Arev þar sem segi: „5.4.    Með vísan til greinar 3.3. í samstarfssamningi Arev og VÍB, um annan kostnað og aðkeypta vinnu TLH, þá eru aðilar sammála um að það komi í hlut  Arev   að   taka   ákvarðanir   um   ráðningu   ytri   ráðgjafa   til   handa  TLH,   t.d. endurskoðendur, lögmenn o.s.frv. Aðilar eru jafnframt sammála um að á gildistíma samkomulags þessa skuli halda þessum kostnaði í lágmarki og að aðilar skuli eftir fremsta megni hafa samráð um slíkan kostnað. Aðilum er ljóst að slíkur kostnaður er   nú   þegar   til   staðar,   sbr.   grein   3.3.   í   samstarfssamningi  Arev   og  VÍB,   við undirritun samkomulags þessa, og að til slíks kostnaðar verður áfram stofnað vegna þeirra verkefna er talin eru upp í 5.3. gr.“ Í grein 5.3, sem þarna sé vísað til, séu fyrirhugaðar fjárfestingar stefnda í Norðursiglingu ehf. og Íslenskum Fjallaleiðsögumönnum ehf., sem þá hafi verið komnar í vinnslu fyrir hönd stefnda, sérstaklega tilgreindar. Í tölvupóstsamskiptum, dags. 8. júlí 2015, í aðdraganda undirritunar samstarfssamnings VÍB og Arev og samnings um hækkun hlutafjár stefnda, sé þessi skilningur jafnframt staðfestur. Með öðrum orðum sé ekki hægt að sjá af gögnum málsins að skilningur stefnda og ráðgjafa hans hafi frá upphafi og við vinnslu fjárfestingarverkefna fyrir hönd stefnda, bæði fyrir og eftir stofnun stefnda, verið annar en stefnanda, þ.e. fyrr en að því hafi komið að standa skil á skuldbindingum stefnda.

Svör við sjónarmiðum stefnda

Í samskiptum við stefnda hafi ýmsum mótbárum verið fleygt fram, en helstar séu þær þessar: i) Að beina eigi reikningum til þess aðila sem óskað hafi eftir umræddri vinnu, ii) að krafa stefnanda hafi þegar verið greidd og að slíkt megi leiða af samskiptum er fylgdu pósti þáverandi framkvæmdastjóra Íslandssjóða og/eða að stefnandi hafi fallið frá kröfu vegna vinnunnar, og að slíkt megi leiða af kynningu   („fjárfestingaskjali“)   Arev   og   VÍB,   sbr.   og   fullyrðingu   Hrannar Greipsdóttur og Kjartans Smára Höskuldssonar á fundi aðila hinn 27. október 2016, eða iii) að greiðsla frá Arev verðbréfafyrirtæki á grundvelli kaupsamnings milli þess fyrirtækis, Bramls ehf. og stefnanda, dags. 2. febrúar 2016, sé ígildi greiðslu stefnda, sbr. einnig fullyrðingu Hrannar Greipsdóttur á fundi aðila hinn 27. október 2016. Í fyrsta lagi kveðst stefnandi mótmæla því sjónarmiði stefnda að beina eigi reikningum til Arev. Í öðru lagi þá sé því mótmælt að krafa stefnanda hafi þegar verið greidd og/eða   hún   felld   niður,   m.a.   með   vísan   til   þeirra   samskipta   er   fylgdu   með tölvuskeyti þáverandi framkvæmdastjóra Íslandssjóða, eða með vísan til svokallaðs „fjárfestingaskjals“   („Eldey   TLH   hf.   –   Breytingar   í   kjölfar   athugasemda   frá fjárfestum“), sem útbúið hafi verið alfarið af Arev verðbréfafyrirtæki hf. og VÍB (eignastýringarsviði Íslandsbanka hf.) í tengslum við aðkomu fleiri fjárfesta að stefnda. Í því samhengi hafi stefnandi bent á eftirfarandi: Stefndi hafi aldrei greitt fyrir þá vinnu sem gerð sé krafa um greiðslu fyrir og sönnunarbyrði um hið gagnstæða hvíli á stefnda. Sú greiðsla sem hafi verið vísað til af hálfu stefnda, að fjárhæð 3.000.000 króna, lúti að hluta að vinnu stefnanda við undirbúning stofnunar og gerð stofnskjala. Framangreind greiðsla sé eina greiðslan sem stefndi, eða hluthafar stefnda, hafi greitt stefnanda. Áréttar stefnandi að fjárhæðin sé langt frá því vinnuframlagi sem stefnandi hafi innt af hendi við gerð stofnskjala og undirbúning stofnunar stefnda og sé forsvarsmönnum stefnda og ráðgjöfum hans það fyllilega ljóst. Þá kveðst stefnandi hafna því að framangreint „fjárfestingaskjal“ feli í sér eða geti falið í sér einhvers konar uppgjör á allri vinnu stefnanda fyrir hönd stefnda. Sömuleiðis hafni stefnandi því að hann hafi með einhverjum hætti samþykkt áðurgreint skjal sem staðfestingu á uppgjöri eða að af því megi ráða að stefnandi hafi fallið frá kröfu sinni. Stefnandi hafi ekkert komið að gerð skjalsins og þá sé ekkert í því er túlka megi sem uppgjör við stefnanda fyrir þá vinnu sem stefnt sé vegna. Skjalið staðfesti þar fyrir utan málflutning stefnanda. Í glæru 2 sé talið upp hver sé kostnaður félagsins („Tæmandi kostnaður í félaginu“) og komi fram að annars vegar sé um að ræða tæmandi útlistun á greiðslum til Arev og VÍB (glæra 6) en neðst á glærunni sé feitletrað að um sé að ræða þóknun eignastýringaraðila. Hins vegar sé um að ræða annan kostnað í stefnda (glæra 7). Þar segi: „Til að tryggja gagnsæi kostnaðar við fjárfestingar er eftirfarandi lagt til: Enginn kostnaður verður greiddur af TLH vegna fjárfestinga áður en þær eru lagðar fyrir fjárfestingarráð“. M.ö.o.,   kostnaður   vegna   fjárfestinga   skyldi   tekinn   fyrir   til   samþykktar   hjá fjárfestingaráði stefnda sem hluthafar skyldu tilnefna í, í kjölfar aðkomu hluthafa að stefnda og hækkunar hlutafjár hans, til að gera m.a. upp kaupverð og, í samræmi við venjur á fjármálamarkaði, kostnað tengdan fjárfestingum sem stefndi hafði stofnað til fram að aðkomu hluthafa („deal-cost“). Í framangreindu samhengi sé því hafnað og mótmælt sem haldlausu að stefndi beri fyrir sig að fjárfestingaráð eða stjórn neiti að greiða fyrir vinnu sem sannanlega hafi verið unnin fyrir stefnda. Stofnað hafi verið til kostnaðar áður en fjárfestingaráð hafi verið skipað og því sé eðli máls samkvæmt ekki hægt að beita fyrir   sig   höfnun   ráðsins.   Þess   utan   hafi   forsvarsmenn   stefnda   beðið   um framangreinda vinnu, þeir hafi að öllu leyti verið upplýstir um unna tíma á meðan á vinnunni stóð og eftir að henni lauk. Í þeim svörum er bárust hafi aldrei verið settur nokkur fyrirvari af hálfu Hrannar Greipsdóttur eða Björns Jóhannessonar er lyti að síðara samþykki fjárfestingaráðs eða stjórnar stefnda, enda hafi alltaf legið fyrir að verið væri að leggja út í óhjákvæmilega vinnu og eðlilegan kostnað fyrir hönd félagsins. Stefnandi hafni því jafnframt að misskilningur, hvort heldur sem er síðar tilkominn eða ekki, á milli ráðgjafa stefnda og stefnda sé á ábyrgð stefnanda, enda hafi glærukynningin („fjárfestingaskjalið“) alfarið verið undirbúin og útbúin af hálfu Arev verðbréfafyrirtækis hf. og VÍB, líkt og hún beri með sér. Þá hafi starfsmenn VÍB og Arev einir annast allar kynningar fyrir verðandi fjárfesta í stefnda eftir að framangreind fjárfestakynning lá fyrir. Loks, í þriðja lagi, hafnar stefnandi því að greitt hafi verið fyrir umrædda vinnu á grundvelli kaupsamnings milli Arev og stefnanda. Um sé að ræða samning á   milli   höfunda   verkefnisins.   Samningurinn   lúti   að   framsali   á   höfundarrétti meðhöfunda að verkefninu til Arev verðbréfafyrirtækis. Samningurinn sé gerður í framhaldi   af   framsali   stefnanda   og   Bramls   ehf.   á   hluta   af   hlutdeild   þeirra   í hagnaðarhlutdeild sem Arev verðbréfafyrirtæki átti, sem eignastýringaraðili, rétt til frá stefnda ef tiltekinn árangur næðist í eignastýringu fyrir stefnda, gegn því að fá forgang   að   greiðslum   sem   bærust   Arev   verðbréfafyrirtæki   frá   stefnda   eða hluthöfum hans. Samningurinn hafi komist á í kjölfar samskipta milli Björns Jóhannessonar, þáverandi framkvæmdastjóra   Arev verðbréfafyrirtækis, Jóns Scheving   Thorsteinssonar,   þáverandi   framkvæmdastjóra   hjá   Arev,   og   Daða Bjarnasonar, annars eiganda stefnanda, í janúar til febrúar og september 2016. Samskiptin hafi, að því leyti er þau vörðuðu stefnda, einungis lotið að stofnkostnaði hans.  Af   því   tilefni   skuli   áréttað   að   í   samskiptunum   sé   vísað   til   „fyrstu   2 fjárfestinga“ en þar sé átt við þóknun eignarstýringaraðilans Arev, þ.e. þóknun fyrir vinnu  Arev,   ekki   greiðslu   vegna   vinnu   stefnanda.   Á   grundvelli   samkomulags stefnanda og Arev hafi stefnandi átt rétt á hluta þóknunar Arev vegna stofnunar félagsins. Til viðbótar þá hafi stefnandi tiltekið það sérstaklega gagnvart ráðgjöfum stefnda hvaða vinna væri enn óuppgerð, allt í samræmi við þau gögn og samskipti er lágu fyrir. Í engum skilningi sé eða geti þessi kaupsamningur talist vera uppgjör eða greiðsla fyrir vinnu stefnanda fyrir stefnda sem hér er stefnt vegna, þ.e. vinnu við fjárfestingar stefnda. Í reynd hafi slík fullyrðing aldrei komið fram af hálfu stefnda eða   ráðgjafa   hans   fyrr   en   með   tölvuskeyti   frá   þáverandi   framkvæmdastjóra Íslandssjóða. Í þessu samhengi megi nefna að Braml ehf., meðhöfundur stefnanda, hafi,   í   samræmi   við   skiptingu   (vinnuframlag)   er   fram   komi   í   gögnum   um stofnkostnað,   fengið   1/3   af   þeirri   greiðslu   sem   Arev   innti   af   hendi   vegna höfundarréttarins, en Braml ehf. hafi ekki komið að þeirri vinnu sem unnin hafi verið vegna fjárfestinga félagsins og mál þetta snýst um. Hið rétta sé m.ö.o. að hlutdeild stefnanda í greiðslu samkvæmt kaupsamningi hafi eðli málsins samkvæmt verið ráðstafað upp í ógreiddan stofnkostnað stefnanda. Þannig liggi engu að síður fyrir að stefnandi hafi gefið eftir a.m.k. 10.554.000 krónur vegna vinnu í tengslum við undirbúning og stofnun félagsins. Sú vinna sem hér sé stefnt vegna sé hins vegar af öðrum meiði, annars vegar tilkomin vegna fjárfestinga stefnda og hins vegar vegna aðkomu Íslandsbanka hf. að starfsemi stefnda í kjölfar stofnunar stefnda. Jafnframt sé á því byggt að það sjónarmið stefnda, og ráðgjafa stefnda (VÍB),   að   hluthafar   hafi   keypt   hlutafé   stefnda   á   genginu   1,   en   að   öll   vinna lögmanna í tengslum við kaup á þremur fjárfestingum félagsins, að meðtalinni lögfræðilegri áreiðanleikakönnun sem unnin var fyrir stefnda vegna Norðursiglingar, hafi verið innifalin í kaupverði hluthafa, sé fjarstæðukennt og ekki í samræmi við hefðbundnar venjur og áralanga framkvæmd á fjármálamarkaði. Í   öllum   tilvikum   fái   framangreindar   mótbárur   stefnda   engan   veginn samræmst skýru orðalagi í gr. 5.4 í samningnum um hækkun hlutafjár stefnda, dags. 8. júlí 2015. Þá sé í öllum tilvikum vísað til þess að starfsmenn stefnda, Íslandsbanka hf. og Arev verðbréfafyrirtækis hf. séu sérfræðingar á fjármálamarkaði. Þeim hafi því borið að tryggja sér skýrar sönnur fyrir því að þeir reikningar sem dómkrafa stefnanda byggist á hefðu sannarlega verið greiddir með einum eða öðrum hætti eða frá þeim verið fallið. Lykilatriðið   sé   að   stefndi   hafi   falið   stefnanda   tiltekna   vinnu   vegna fjárfestinga stefnda og vegna aðkomu Íslandsbanka að starfsemi stefnda í kjölfar stofnunar hans. Stefndi beri ábyrgð á greiðslu þóknunar vegna þeirrar vinnu.

Sundurliðun dómkröfu

Stefnandi kveður stefnufjárhæðina samsvara samtölu fjárhæða samkvæmt útgefnum reikningum stefnanda til stefnda:

Reikningur nr. 463                                                                  3.318.922 kr. Reikningur nr. 464                                                                  3.146.190 kr. Reikningur nr. 465                                                                  1.307.828 kr. Reikningur nr. 466                                                                     814.308 kr. Reikningur nr. 467                                                                  2.018.497 kr.

Samtals:           10.605.745 kr.

Varakrafa stefnanda sé sett fram ef stefnda skyldi af einhverjum ástæðum ekki vera skylt að greiða reikning nr. 467 vegna vinnu fyrir stefnda sem tengist aðkomu Íslandsbanka. Upphæð varakröfu nemi samanlagðri upphæð allra reikninga stefnanda að frádregnum reikningi nr. 467. Varakrafan nemi því 8.699.509 krónum. Dráttarvaxta, bæði hvað aðal- og varakröfu snertir, sé krafist frá 7. júní 2016, mánuði frá þeim degi er stefnandi hafi krafið stefnda um greiðslu kröfunnar samkvæmt útgefnum reikningum. Um lagarök til stuðnings kröfum sínum kveðst stefnandi vísa til almennra reglna samninga- og kröfuréttar um ábyrgð á fjárskuldbindingum og skuldbindingargildi samninga. Þá sé jafnframt byggt að hluta til á 15. gr., auk IX. kafla laga nr. 2/1995 um hlutafélög. Um dráttarvaxtakröfu sé vísað til 4. mgr. 5. gr. og 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Um málskostnaðarkröfu sé vísað til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun til laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

III

Málsástæður stefnda

Aðalkröfu sína um sýknu kveðst stefndi byggja á því að stefnandi eigi engar kröfur á hendur stefnda. Stefnandi hafi hvorki rökstutt né leitast við að sanna með fullnægjandi hætti að hann eigi þá kröfu á hendur stefnda sem hann krefjist greiðslu á í stefnu og byggi í fyrsta lagi á almennum reglum kröfu- og samningaréttar og í öðru lagi á meginreglu 2. mgr. 15. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög. Stefndi   byggi   á   því   að;   i)   allar   kröfur   vegna   vinnu   stefnanda   að undirbúningi   að   stofnun   ferðaþjónustusjóðsins   hafi   verið   gerðar   upp   með samkomulagi sem fjárfestum í sjóðnum hafi verið kynnt í desembermánuði 2015, ii) hið stefnda félag hafi ekki á nokkrum tímapunkti undirgengist skuldbindingar gagnvart stefnanda sem felist í reikningunum, sbr. skilyrði 2. mgr. 15. gr. laga um hlutafélög, iii) jafnframt sé aðildarskortur til varnar, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, iv) meintar kröfur stefnanda séu fallnar niður sakir tómlætis og v) kröfugerðin fái ekki samrýmst 24. gr. laga nr. 77/1998 um lögmenn.

i) Fullnaðaruppgjör vegna meintra krafna hefur farið fram Stefndi kveðst byggja á því að allar kröfur vegna vinnu stefnanda við undirbúning að stofnun ferðþjónustusjóðsins hafi verið gerðar upp með samkomulagi sem fjárfestum í sjóðnum hafi verið kynnt í desembermánuði 2015. Fyrir liggi að stefnandi, eins og Arev, hafi tekið áhættu af því hvort sú vinna sem lögð var í undirbúning að stofnun sjóðsins fengist greidd. Raunar hafi stefnandi að lokum fengið forgang til greiðslna umfram Arev. Það hafi verið forsenda fyrir því að kröfur undirbúningsaðila vegna vinnu við stofnun sjóðsins fengjust greiddar að fjárfestar sem kæmu að sjóðnum myndu samþykkja að hið stefnda félag yfirtæki kostnaðinn. Þá bendir stefndi á að allar ákvarðanir um að stofna til kostnaðar sem krafið sé um greiðslu fyrir í málinu hafi verið teknar af stefnanda sjálfum og eftir atvikum Arev. Enda séu þeir aðilar, samkvæmt samningum sín á milli, höfundar og skaparar ferðasjóðsins og þeirrar hugmyndar sem starfsemi stefnda grundvallist á. Af því leiði að stefnandi og Arev beri sjálfir ábyrgð og áhættu af þeim kostnaði sem þeir hugðust láta hið stefnda félag greiða, en síðan hafi hvorki verið samþykktur af hinu stefnda félagi né fjárfestum.

ii) Stefndi tókst ekki á hendur skuldbindingar gagnvart stefnanda, sbr. 2. mgr. 15. gr. hlutafélagalaga Stefndi vísar til þess að óskráð félag geti hvorki öðlast réttindi né tekið á sig skyldur, sbr. 1. mgr. 15. gr. laga um hlutafélög, og til 2. mgr. sömu lagagreinar, um að sé löggerningur gerður fyrir hönd hlutafélags, áður en það er skráð, beri þeir sem hafa tekið þátt í gerningnum eða ákvörðunum um hann óskipt persónulega ábyrgð á efndum. Félag taki síðan við skráninguna einungis við þeim skyldum sem leiði af stofnsamningi eða sem félagið hafi tekið á sig eftir stofnfund. Við stofnun hins stefnda félags, sem fyrirsvarsmaður stefnanda hafi komið að, sé ekki að finna neinar upplýsingar um að félagið eigi að taka við kostnaði sem stofnað hafði verið til fyrir þess hönd. Engar slíkar upplýsingar sé að finna í stofngögnum félagsins. Bendir stefndi á að samkvæmt 4. mgr. 5. gr. laga um hlutafélög   séu   samningar   um   yfirtöku   eða   kaup   fyrirtækja   og   önnur   atriði   í sambandi við stofnun hlutafélags, sem ekki er getið í stofnsamningi, ekki gildir gagnvart félaginu. Þetta sýni svo ekki verði um villst að starfsmenn stefnanda hafi vitað eða mátt vita að þeir ættu ekkert lögmætt tilkall til frekari greiðslna fyrir vinnuframlag sitt við undirbúning sjóðsins en fjárfestar samþykktu á endanum. Þá sé ekki að finna nein gögn um það í málinu að hið stefnda félag hafi eftir stofnun samþykkt að taka að sér greiðslu á kröfum stefnanda. Ekki sé að finna neina samþykkt á stjórnar- eða hluthafafundi um að félagið taki á sig þennan kostnað. Þá hafi framkvæmdastjóri félagsins ekki samþykkt að félagið greiddi þennan   kostnað   enda   hafi   ávallt   verið   ljóst   að   það   réðist   af   samningum   við endanlega fjárfesta hvort kostnaðurinn fengist greiddur og þá að hvað marki. Stefnandi, sem hafi verið einn af frumkvöðlum verkefnisins, hafi sjálfur tekið áhættu af því hvort hann fengi þær greiðslur fyrir undirbúningsvinnuna. Af því beri stefnandi hallann.

iii) Aðildarskortur, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga um meðferð einkamála Af framangreindu leiði að ekkert samningssamband sé milli stefnanda og stefnda vegna þeirra reikninga sem liggi dómkröfum stefnanda til grundvallar. Þvert á móti liggi fyrir í gögnum málsins að samningssamband stefnanda sé við Arev,   enda   komi   fram   í   samningum   þeirra   á   milli   að   stefnandi   eigi   að   gera reikninga á Arev fyrir utan þann reikning að fjárhæð þrjár milljónir króna sem stefndi   hafi   þegar   greitt.   Telji   stefnandi   sig   eiga   einhverjar   kröfur   vegna verkefnisins beri honum að beina þeim að Arev. Samkvæmt þessu sé kröfum stefnanda beint að röngum aðila og beri að sýkna stefnda vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga um meðferð einkamála.

iv) Tómlæti stefnanda Af öllu framangreindu verði ráðið að á stefnanda, sem sé sérfróður aðili og hafi ásamt öðrum lagt grundvöll að stofnun sjóðsins, hafi hvílt ríkar skyldur til þess að setja fram meintar kröfur sínar á hendur hinu stefnda félagi þegar við stofnun þess og í öllu falli áður en fjárfestar tóku ákvörðun um að taka þátt í verkefninu í desembermánuði 2015. Þótt sjóðurinn, í formi hins stefnda félags, hafi verið að fullu fjármagnaður á grundvelli þeirra forsendna að engar frekari kröfur hvíldu á félaginu en fjárfestum höfðu verið kynntar og komu fram í stofngögnum hafi stefnandi ekki gert reka að kröfum þeim sem hann geri nú á hendur stefnda fyrr en með útgáfu reikninganna þann 6. maí 2016. Þá hafi verið liðið meira en eitt og hálft ár frá því að stefndi hóf eiginlega starfsemi og um tvö ár frá stofnun félagsins. Með vísan til þess sé óhjákvæmilegt að líta svo á að stefnandi hafi fyrir tómlæti glatað rétti sínum til að hafa þessar kröfur uppi.

v) Umkrafið endurgjald samrýmist ekki fyrirmælum laga um lögmenn Þá sé á því byggt að stefnandi sem lögmannsstofa hafi haft sérstaklega ríkar skyldur   til   þess   að   gera   viðsemjanda   sínum,   sem   var   í   raun   félag   sem lögmannsstofan tók þátt í að stofna og kynna fyrir væntanlegum fjárfestum, skýra grein fyrir því ef hann teldi að hið stefnda félag ætti að greiða óútgefna reikninga, og gæta þess að gera fjárfestum sem komu að endanlegri fjármögnun grein fyrir þeim kröfum sem hann teldi hvíla á stefnda. Stefnandi hafi verið í þeirri stöðu að selja fjárfestum hugmyndina að því að fjárfesta í sjóðnum og hafi honum því borið að gæta þess, sem sérfræðingur, að allur frágangur á skuldbindingum lægi fyrir með fullnægjandi hætti. Svo hafi ekki verið og verði stefnandi að bera hallann af því. Stefndi vísar sérstaklega til þess að stefnandi hafi ekki virt skyldu lögmanns til að gera umbjóðanda sínum, eftir því sem unnt er, ljóst hvert endurgjald til hans gæti orðið í heild sinni, sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 77/1998 um lögmenn. Liggi enda fyrir að stefndi hafi ekki fengið stefnanda til þess að inna af hendi vinnu fyrir sig og það sé með öllu ósannað að stefnandi hafi áskilið sér þá þóknun úr hendi stefnda sem hann krefjist í máli þessu. Samandregið kveðst stefndi telja að kröfur stefnanda eigi sér ekki stoð í samningum og séu beinlínis ósamrýmanlegar gögnum málsins og kynningum sem stefnandi hafi átt aðild að vegna stofnunar hins stefnda félags. Þegar af þeirri ástæðu beri að hafna kröfunum, með vísan til 33. og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga og þeirra grunnraka sem III. kafli þeirra laga byggi á.

Varakrafa um lækkun

Varakröfu   sína   um   að   kröfur   stefnanda   verði   lækkaðar   verulega   og málskostnaður felldur niður kveðst stefndi byggja á sömu málsástæðum og færðar séu fram fyrir sýknukröfu, að breyttu breytanda. Því til viðbótar sé byggt á því að ekkert   hafi   verið   lagt   fram   í   málinu   sem   gefi   til   kynna   að   stefnandi   hafi   á einhverjum tímapunkti áskilið sér greiðslur úr hendi hins stefnda félags, til viðbótar við það sem fjárfestum sem stefnandi hafi tekið þátt í að fá til verkefnisins hafi verið kynnt. Áréttar stefndi í þessu sambandi skyldu lögmanns samkvæmt 1. mgr. 24. gr. laga um lögmenn til að gera skjólstæðingi sínum grein fyrir því hvert endurgjald hans „gæti orðið í heild sinni“, en orðalag þetta gefur til kynna að þessi upplýsingaskylda hvíli á lögmanni áður en vinna í þágu skjólstæðingsins hefst. Sé það í andstöðu við þessi fyrirmæli ef lögmaður kynnir skjólstæðingi sínum fyrst eftir að meintri vinnu er löngu lokið að lögmaðurinn áskilji sér slíka þóknun. Þá telji stefndi að reikningarnir feli ekki í sér sanngjarnt endurgjald fyrir þessa meintu vinnu í ljósi allra atvika málsins. Um lagarök kveðst stefndi vísa til almennra meginreglna samninga- og kröfuréttar og meginreglna félaga- og fjármunaréttar. Þá sé vísað til laga nr. 2/1995 um hlutafélög, einkum 5. og 15. gr. laganna, laga nr. 77/1991 um lögmenn, einkum 24. gr. laganna, og laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, einkum III. kafla laganna. Þá sé vísað til laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum   16.,   129.   og   130.   gr.   laganna.   Varðandi   kröfu   um   virðisaukaskatt   á málskostnað tekur stefndi fram að hann sé ekki virðisaukaskattskyldur aðili.

IV

Niðurstaða

Við   aðalmeðferð   málsins   gáfu   aðilaskýrslu   Daði   Bjarnason   af   hálfu stefnanda og Hrönn Greipsdóttir, framkvæmdastjóri stefnda. Þá gáfu skýrslu sem vitni Jón Scheving Thorsteinsson, framkvæmdastjóri Arev verðbréfafyrirtækis hf., Kjartan Smári Höskuldsson framkvæmdastjóri Íslandssjóða hf., áður starfsmaður VÍB verðbréfaþjónustu Íslandsbanka hf. og Kristjana Sigurðardóttir, fjárfestingastjóri hjá Almenna lífeyrissjóðnum, eins hluthafa í stefnda. Samkvæmt   því   sem   fram   kemur   í   gögnum   málsins   og   fram   kom   við skýrslugjöf aðila og vitna fyrir dómi er ekki um það deilt að fyrirsvarsmaður stefnda, Hrönn Greipsdóttir, óskaði eftir því að stefnandi innti af hendi ákveðna vinnu í þágu þeirra verkefna sem stefnandi krefst greiðslu fyrir. Gerðist þetta bæði fyrir og eftir að hið stefnda hlutafélag var formlega stofnað 30. júní 2015, en áður en félagið var fullfjármagnað í desember sama ár. Var Hrönn framan af starfsmaður Arev, en við stofnun hins stefnda hlutafélags varð hún stjórnarformaður þess og síðar framkvæmdastjóri. Eins og fram er komið var stefnandi einn af þeim sem áttu frumkvæði   að   stofnun   stefnda.   Liggur   fyrir   að   fyrirsvarsmaður   hans,   Daði Bjarnason, sendi Hrönn tímaskýrslur vegna vinnuframlags stefnanda og hafa ekki verið   gerðar   efnislegar   athugasemdir   við   þær   í   málinu.  Aftur   á   móti   lagði fyrirsvarsmaður stefnda áherslu á það fyrir dómi að hún hefði leitað til stefnanda sem eins af frumkvöðlum verkefnisins og að fyrirsvarsmanni stefnanda hefði, eins og öðrum hlutaðeigandi, mátt vera ljóst að ekki fengist greitt fyrir vinnuframlag stefnanda,   eða   annarra   þeirra   sem   stóðu   að   verkefninu,   nema   eftir   því   sem væntanlegir fjárfestar myndu samþykkja þann kostnað við eða eftir stofnun stefnda. Kom fram í framburði fyrirsvarsmanna aðila og vitna fyrir dómi að tvísýnt hefði verið um það haustið 2015 hvort tækist að fullfjármagna félagið og að fjárfestar sem íhuguðu að koma að verkefninu hefðu gert athugasemdir við tillögur um stofnkostnað félagsins og talið hann allt of háan.

Samkvæmt 1. mgr. 15. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög getur óskráð félag hvorki öðlast réttindi né tekið á sig skyldur. Samkvæmt fyrri málslið 2. mgr. sömu lagagreinar bera þeir sem tekið hafa þátt í löggerningi eða ákvörðunum um hann óskipt   persónulega   ábyrgð   á   efndum   löggernings   sem   gerður   er   fyrir   hönd hlutafélags áður en það er skráð. Samkvæmt síðari málslið málsgreinarinnar tekur félag við skráninguna við þeim skyldum sem leiddi af stofnsamningi eða félag hefur tekið á sig eftir stofnfund. Stefnandi byggir kröfur sínar á hendur stefnda á framangreindu lagaákvæði og meginreglum kröfu- og samningaréttar. Hið stefnda hlutafélag getur borið skyldu gagnvart stefnanda, að því skilyrði uppfylltu að sönnun lánist á málsástæðum stefnanda. Verður því ekki á það fallist að um aðildarskort til varnar sé að ræða. Af lögskýringargögnum verður ráðið að ákvæði síðari málsliðar 2. mgr. 15. gr. laga um hlutafélög sé sett vegna hagsmuna áskrifenda hlutafjár, enda þyki ekki eðlilegt að áskriftaraðilar þurfi að sætta sig við að félag taki við öðrum skyldum en þeim sem tilgreindar séu í stofnsamningi sem skilyrði fyrir stofnuninni eða sem stjórn sú sem áskriftaraðilar hafa sjálfir kjörið á stofnfundi hafi undirgengist fyrir hönd félagsins.

Í stofnskrá stefnda, dags. 30. júní 2015, er þess getið, í samræmi við 5. tölul. 4. gr. laga um hlutafélög, að kostnaður af stofnun félagsins skuli greiðast úr félagssjóði   og   sé   hann   áætlaður   að   fjárhæð   300.000   krónur.   Hvergi   er   í stofngögnum   stefnda   getið   um   að   félagið   skuldbindi   sig   til   greiðslu   frekari kostnaðar af stofnun félagsins. Mun stefnandi þó sjálfur hafa undirbúið stofngögn félagsins. Engu að síður er óumdeilt að stefnandi fékk greiddar 3.000.000 króna frá stefnda fyrir framlag sitt til stofnunar félagsins. Er sú fjárhæð í samræmi við þann kostnað af skjalagerð sem kynnt var væntanlegum fjárfestum í glærukynningu, svokölluðu „fjárfestingaskjali“ eða glærukynningu („Eldey TLH hf. – Breytingar í kjölfar athugasemda frá fjárfestum“) haustið 2015 og þeir munu hafa samþykkt. Þar kemur   einnig   fram   að   fjárfestar   taki   á   sig   útlagðan   kostnað   vegna   tveggja fjárfestingarverkefna upp á 1.900.000 krónur. Í eldri glærukynningu sem kynnt var fyrir fjárfestum („Travel Leisure Holding hf. – Fjárfesting í ferðaþjónustu“) kemur fram að upphaflega hafi verið lagt til að fjárfestingarkostnaður yrði 3% af fyrstu fjárfestingum félagsins en sá kostnaður var lækkaður í síðari glærukynningunni í 1,5% af tveimur fyrstu fjárfestingunum eða í 8.230.000 krónur. Taldi vitnið Jón Scheving   Thorsteinsson   að   sú   fjárhæð   hefði   einungis   átt   að   vera   fyrir ráðgjafarkostnaði Arev, en í framburði hans kom þó fram að síðar hefði Arev fallið alfarið frá kröfum um greiðslu ráðgjafarkostnaðar.   Vitnin Kjartan Smári Höskuldsson og Kristjana Sigurðardóttir héldu því aftur á móti staðfastlega fram að kostnaður sem kynntur hefði verið í glærukynningum fyrir fjárfestum hefði átt að ná yfir allan tilfallinn kostnað af tilurð félagsins fram að því er fjárfestar kæmu að félaginu.   Um   tæmandi   talningu   kostnaðar   hafi   því   verið   að   ræða   í   síðari glærukynningunni, sem fjárfestar hafi samþykkt að greiða. Tóku síðastnefnd vitni fram að þeir sem gerðust fjárfestar í félaginu í desember 2015 hefðu gert það alveg ljóst að þeir kæmu ekki að verkefninu nema dregið yrði verulega úr kröfum aðstandenda þess um greiðslu kostnaðar. Hafi þetta m.a. komið skýrt fram á fundi haustið 2015 sem fyrirsvarsmaður stefnanda hefði mætt á. Eins   og   rakið   hefur   verið   var   stefnandi   einn   af   frumkvöðlum   og hugmyndasmiðum að stofnun stefnda og hafði m.a. samið við samstarfsaðila sína um að fá hlutdeild í hagnaði stefnda í gegnum eignastýringarþóknun Arev. Verður ekki litið fram hjá þeirri stöðu hans þegar gögn málsins eru virt og metið hvort sannað sé að hann eigi kröfu á hendur stefnda. Ljóst þykir af gögnum málsins að stefnt   hafi   verið   að   því   í   samstarfi   stefnanda,   Bramls   ehf.   og   Arev   að frumkvöðlarnir   fengju   sem   mest   til   baka   af   því   sem   þeir   legðu   til   stofnunar félagsins. Má m.a. sjá af tölvuskeyti Björns Jóhannessonar hjá Arev frá 9. júní 2015 að stefnt hafi verið að því að fá fjárfesta til að samþykkja að greiða hátt í 50 milljónir króna vegna þessa, nánar tiltekið vegna eignastýringarþóknunar í sex mánuði   fyrir   stofnun   félagsins   og   ráðgjafarþóknunar,   3%   af   fyrstu   þremur fjárfestingunum. Þar var þó tekið fram að gera mætti ráð fyrir því að endanleg fjárhæð yrði lægri, en að fjárhæðin, hver sem hún yrði, myndi skiptast í ákveðnum hlutföllum milli Arev, stefnanda og Bramls ehf. og að þeir tveir síðastnefndu myndu   gera   reikning   fyrir   sínum   hluta   á   hendur  Arev.   Á   þetta   sér   efnislega samsvörun í tölvuskeyti fyrirsvarsmanns stefnanda til Björns frá 25. janúar 2016. Telja verður bæði gögn málsins og vitnisburði hníga eindregið í þá átt að stefnanda hafi   ávallt   mátt   vera   ljóst   að   óvíst   væri   að   hann   fengi   vinnuframlag   sitt   til verkefnisins að fullu greitt og að það ylti á því hvort fjárfestar myndu samþykkja þann   kostnað.   Sá   greinarmunur   sem   stefnandi   vill   gera   á   stofnkostnaði   og fjárfestingakostnaði í þessu sambandi á sér ekki samsvörun í gögnum málsins eða vitnisburðum. Allan þann tíma sem vinnuframlag stefnanda var innt af hendi var óvíst   hvort   það   tækist   að   fullfjármagna   stefnda.   Ljóst   þykir   að   á   endanum samþykktu fjárfestar að félagið tæki á sig tiltekinn kostnað, tæmandi talinn, sem til hafði fallið fram að aðkomu þeirra, þar á meðal kostnað af skjalagerð, 3.000.000 króna, og kostnað af fyrstu fjárfestingum stefnda, eins og rakið er hér að framan, samtals   10.130.000   krónur   (1.900.000   og   8.230.000   krónur).   Í   framburði fyrirsvarsmanns stefnanda fyrir dómi kom fram að síðastnefndar greiðslur, sem fjárfestar samþykktu að greiða Arev, hafi runnið beint til stefnanda og Bramls ehf. á grundvelli forgangsréttar þeirra samkvæmt samkomulagi við   Arev, með kaupsamningi   2.   febrúar   2016   þar   sem   stefnandi   og   Braml   ehf.   seldu  Arev höfundarrétt á verkefninu fyrir nákvæmlega sömu fjárhæð, 10.130.000 krónur. Kveðst   stefnandi   hafa   ráðstafað   sínum   hluta   þeirrar   greiðslu   inn   á   ógreiddan stofnkostnað. Er raunar alls óútskýrt í málinu hvernig þau réttindi sem seld voru með þeim kaupsamningi falli að réttarreglum um höfundarrétt. Hafa samkvæmt framanrituðu verið leiddar nokkrar líkur að því að stefnandi hafi í reynd fengið greitt fyrir a.m.k. hluta vinnuframlags síns með þeirri greiðslu. Hvað sem því líður þá er ljóst að hvergi er í stofngögnum stefnda, fundargerðum stjórnarfunda stefnda sem liggja fyrir í málinu eða öðrum gögnum málsins, þar á meðal samstarfssamningi   VÍB   og   Arev   frá   júní   2015   eða   samkomulagi   Arev   og Íslandsbanka hf. frá 8. júlí 2015, að finna viðhlítandi stoð fyrir því að stefndi hafi við eða eftir stofnun félagsins skuldbundið sig til að greiða samkvæmt reikningum fyrir vinnuframlag stefnanda við þau lögfræðistörf sem hann krefur um greiðslu fyrir, hvort heldur sem varðar vinnuframlag fyrir eða eftir stofnun hins stefnda hlutafélags   30.   júní   2015.   Breytir   þar   engu   þótt   vinnan   hafi   m.a.   varðað fjárfestingar sem runnu til stefnda eftir stofnun félagsins og þótt bæði Arev og Íslandsbanka hf. hafi að meira eða minna leyti verið kunnugt um vinnuframlag stefnanda til þeirra verkefna sem hann krefur nú um greiðslu fyrir. Er annað ósannað en að leitað hafi verið til stefnanda um öll verkin vegna stöðu hans sem frumkvöðuls að verkefninu, án þess að samið væri um gagngjald af hálfu stefnda, og að sendingar tímayfirlita stefnanda til Hrannar Greipsdóttur, og athugasemdalaus móttaka þeirra, hafi þjónað þeim tilgangi einum að halda utan um áfallinn kostnað til að geta samið við væntanlega fjárfesta um þátttöku þeirra í honum. Samkvæmt   öllu   framanrituðu   er   ósannað   að   stefndi   hafi   tekið   á   sig greiðsluskyldu gagnvart stefnanda, við stofnun félagsins eða síðar, vegna vinnu hans   við   framangreind   fjárfestingarverkefni   eða   aðkomu   Íslandsbanka   hf.   að félaginu, samkvæmt almennum reglum samninga- og kröfuréttar eða síðari málslið 2. mgr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög. Þegar af framangreindum ástæðum verður stefnandi að bera hallann af því að ósannað er að hann eigi rétt til greiðslu úr hendi stefnda á grundvelli útgefinna reikninga. Verður stefndi því sýknaður af bæði aðal- og varakröfu stefnanda. Eftir úrslitum málsins, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála,   verður   stefnanda   gert   að   greiða   stefnda   málskostnað,   sem   þykir hæfilega ákveðinn með þeirri fjárhæð sem í dómsorði greinir. Við ákvörðun þeirrar fjárhæðar hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Hildur Briem héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Við dómsuppsögu var gætt ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991. Dómari og lögmenn aðila voru sammála um það að endurflutningur málsins væri óþarfur, þrátt fyrir þann drátt sem varð   á   uppkvaðningu   dómsins,   sem   helgaðist   af   embættisönnum   dómara   og hátíðisdögum um páska.

Dómsorð:

Stefndi, Eldey TLH hf., er sýkn af öllum dómkröfum stefnanda, Lagahvols slf., í máli þessu. Stefnandi greiði stefnda 900.000 krónur í málskostnað.

Hildur Briem