Dómstólaleit

Stefnandi krefst þess að ógiltur verði með dómi úrskurður innanríkisráðuneytisins 21. september 2015 sem staðfesti ákvörðun Útlendingastofnunar 16. október 2013, um brottvísun og endurkomubann stefnanda til   Íslands   í   tíu   ár. Þá   krefst   stefnandi   málskostnaðar   að   teknu   tilliti   til virðisaukaskatts. Stefndu krefjast sýknu auk málskostnaðar úr hendi stefnda, en til vara að hann verði látinn niður falla.

II

Stefnandi er litháískur ríkisborgari. Hann hefur búið hér á landi frá 17. júlí 2007 og starfað sem [...]. Stefnandi er kvæntur B, en þau kynntust fyrir fjórtán árum í Litháen. Þau eiga eina dóttur, C, sem er fædd [...] 2005 í Litháen. Eftir að stefnandi og B giftu sig fluttu þau til Íslands, fyrst stefnandi árið 2007 og síðar eiginkona hans og dóttir þeirra í apríl 2008. Stefnandi hefur því búið í hartnær áratug hér á landi, og fjölskyldan öll í rúm níu ár. Þau eru búsett í fasteign að [...] í Reykjavík, sem þau festu kaup á fyrir þó nokkrum árum síðan en þurftu að selja sökum fjárhagserfiðleika. Þau leigja núna íbúðina. B er [...] að mennt og hefur unnið hér á landi m.a. á [...], en er núna atvinnulaus og í leit að atvinnu. Dóttir stefnanda og B, C, gekk fyrstu árin hér á landi í leikskóla en hóf síðan nám í X. Í júní sl. lauk hún námi í 5. bekk í skólanum og heldur áfram námi í 6. bekk í sama skóla næsta haust. Samkvæmt framlögðum gögnum var hún í mars 2015 greind með „dyslexiu“ eða lesblindu. Með ákæru ríkissaksóknara 18. apríl 2013 var stefnandi borinn sökum um tvö aðgreind brot gegn 173. gr. a í almennum hegningarlögum ásamt sex öðrum mönnum. Í fyrri hluta ákærunnar var stefnandi ákærður fyrir hlutdeild í innflutningi á   samtals   19.435,62   g   af   amfetamíni   frá   Danmörku   til   Íslands.   Síðari   hluti ákærunnar laut að innflutningi á 1.710 ml af amfetamínbasavökva frá Danmörku til Íslands, en fram kemur í ákærunni að úr því megi framleiða 1.350 g af hreinu amfetamínsúlfati og allt að 17.069 g af sama efni í styrkleika til neyslu. [...]. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur [...] 2013 var stefnandi sýknaður af fyrri lið ákærunnar. Hann var aftur á móti sakfelldur fyrir brot samkvæmt síðari lið ákærunnar, en þó þannig að hann var sýknaður af því að hafa lagt á ráðin um innflutning fíkniefnanna 19. janúar 2013. Gegn neitun stefnanda var talið sannað að hann hafi vitað eða mátt vita frá upphafi hvert innihald pakkans væri en látið sér það í léttu rúmi liggja. Stefnandi var dæmdur til að sæta fangelsi í þrjú og hálft ár, en frá refsivistinni var dregið óslitið gæsluvarðhald frá 29. janúar 2013. Stefnandi hóf afplánun refsivistarinnar þegar í stað. Ágreiningslaust er að afplánun hans hafi verið án agabrota. Hann afplánaði fangelsisrefsinguna síðast í fangelsinu á Kvíabryggju uns honum var veitt reynslulausn 18. maí 2015. Eftir að hann var leystur úr haldi hóf hann að nýju að starfa í byggingariðnaði hér á landi, fyrst hjá fyrirtæki vinar síns, Y ehf., en síðar mun hann hafa stofnað sitt eigið fyrirtæki sem veitir þjónustu við [...]. Með   bréfi   Útlendingastofnunar   31.   júlí   2013   var   stefnanda   tilkynnt   að stofnunin hefði til skoðunar hvort vísa skyldi honum brott frá Íslandi og banna honum að koma aftur til landsins í tiltekinn tíma. Um lagaheimild fyrir þessari aðgerð var vísað til 42. gr. laga nr. 96/2002, um útlendinga. Í bréfinu var einnig vikið að takmörkunum á þeirri heimild sem fram komu í 43. gr. sömu laga. Stefnandi ritaði Útlendingastofnun bréf 8. ágúst 2013 þar sem hann rakti tengsl sín og fjölskyldu sinnar við Ísland og upplýsti stofnunina um vilja sinn til þess að búa áfram hér á landi. Gerði hann stofnuninni grein fyrir því að það yrði fjölskyldu sinni mjög þungbært og jafnvel ógerlegt að flytja til Litháens og byrja þar nýtt líf. Áréttaði hann að hann hefði ekki gerst brotlegur við hegningarlög fyrir utan þetta eina skipti, en hann kvaðst þá hafi dregist inn í atburðarás, sem hann hafi ekki haft stjórn á, að beiðni samlanda síns. Lýsti hann iðrun og kvaðst ekki mundu gera slík mistök aftur. Útlendingastofnun tók ákvörðun í máli stefnanda 16. október 2013. Varð það niðurstaða stofnunarinnar að vísa honum brott frá Íslandi á grundvelli 1. og 2. mgr. 42. gr. laga nr. 96/2002, auk þess sem honum var bönnuð endurkoma í tíu ár, sbr. 4. mgr. sömu greinar. Upplýst var að ákvörðun þessi skyldi koma til framkvæmda um leið og afplánun stefnanda lyki eða reynslulausn væri veitt. Þess var getið að unnt væri að kæra ákvörðunina til innanríkisráðuneytisins og að kærufrestur væri 15 dagar frá birtingu ákvörðunarinnar. Ákvörðunin mun hafa verið birt stefnanda 10. desember 2013. Í ákvörðuninni var vísað til viðeigandi lagaákvæða og niðurstaðan rökstudd með því að fíkniefnabrot beindust gegn almannahagsmunum og væru álitin alvarleg ógn við grundvallarþjóðfélagssjónarmið. Ætti þetta sérstaklega við um innflutning fíkniefna. Í ljósi þess að stefnandi hefði átt þátt í innflutningi á miklu magni hættulegra fíkniefna til landsins var talið að skilyrðum 1. og 2. mgr. 42. gr. laga nr. 96/2002 væri fullnægt. Enn fremur var talið að brot stefnanda hefði falið í sér „alvarlega ógn gegn allsherjarreglu og almannaöryggi“ og því stæðu reglur 2. og 3. mgr. 43. gr. sömu laga ekki í vegi fyrir brottvísun. Þá var ekki talið að það væri ósanngjarnt gagnvart stefnanda að ætla honum að snúa til heimaríkis síns með skírskotun til 1. mgr. 43. gr. laganna. Því til stuðnings var áréttað að brot stefnanda hefði verið mjög alvarlegt og því ljóst að „miklir hagsmunir liggi að baki beitingu brottvísunar“. Var þar vísað til þess lögmæta markmiðs brottvísunar „að koma í veg fyrir áframhaldandi brotastarfsemi og ógn við allsherjarreglu“. Sérstaklega   var   vikið   að   því   í   ákvörðuninni   hvort   brottvísun   gæti   reynst ósanngjörn í garð eiginkonu stefnanda og dóttur þeirra. Þar kemur fram að þrátt fyrir hagsmuni þeirra af áframhaldandi dvöl stefnanda hér á landi vegi hagsmunir að baki brottvísun þyngra. Í því sambandi var áfram vísað til eðlis brotsins og þyngdar refsingar. Enn fremur var á það bent að eiginkona stefnanda og dóttir þeirra séu litháískir ríkisborgarar og ættu „því hæglega að geta aðlagast breyttum aðstæðum sem fylgja því að flytja aftur til heimalands“. Kysu þær að vera áfram hér á landi yrði þeim áfram unnt að hafa samskipti við stefnanda gegnum síma eða veraldarvefinn auk þess að geta heimsótt hann. Bent var á að dóttir stefnanda væri ung að árum og að aðlögunarhæfni ungra barna væri jafnan meiri en þeirra sem hefðu náð hærri aldri. Þá var á það bent að brottvísun lyti einungis að Íslandi og því væri stefnanda unnt að dvelja með fjölskyldu sinni annars staðar á Evrópska efnahagssvæðinu. Stefnandi   kærði   framangreinda   ákvörðun   til   innanríkisráðuneytisins   18. desember   2013.   Í   kærunni   er   meðal   annars   á   því   byggt   að   órökstutt   sé   að „grundvallarþjóðfélagssjónarmiðum“ eða „allsherjarreglu eða almannaöryggi“ sé ógnað nema að stefnanda verði vísað úr landi. Að mati stefnanda vegi réttindi hans og fjölskyldu hans til fjölskyldulífs þyngra. Vísað er til þess að ekkert bendi til áframhaldandi brotastarfsemi stefnanda, en hann sé með hreina sakaskrá og hafi hegðun hans í afplánun verið til mikillar fyrirmyndar. Því sé skilyrði í niðurlagi 2. mgr. 42. gr. laga nr. 96/2002 ekki uppfyllt. Þá eru færð rök fyrir því að fyrirmæli 1. mgr. 43. gr. sömu laga hindri brottvísun stefnanda. Tengsl hans og fjölskyldu hans við Ísland séu mikil og er því mótmælt að tengsl hans við Litháen séu sterk. Þá sé það fráleitt að eiginkona hans og dóttir muni hæglega getað aðlagast breyttum aðstæðum sem fylgi því að flytja til Litháens. Þvert á móti yrði fótunum kippt undan fjölskyldunni ef ákvörðunin fengi að standa. Í kærunni er einnig vikið að því að   ákvörðunin   brjóti   gegn   meðalhófsreglu   stjórnsýsluréttar   sem   og   8.   gr. mannréttindasáttmála Evrópu og 71. gr. stjórnarskrárinnar. Með bréfi 20. febrúar 2014 upplýsti ráðuneytið að gögn málsins hefðu borist frá Útlendingastofnun. Var lögmanni stefnanda gefið færi á því að gera athugsemdir við bréf stofnunarinnar. Ekki liggur fyrir að athugasemdir hafi borist ráðuneytinu. Úrskurður ráðuneytisins í málinu var kveðinn upp 21. september 2015. Þar var ákvörðun Útlendingastofnunar staðfest. Í niðurstöðukafla úrskurðarins er vikið að þeim lagareglum og sjónarmiðum sem hafa verði í huga við mat á grundvelli 42. gr. laga nr. 96/2002. Því næst segir orðrétt í úrskurðinum:

Svo sem fram hefur komið þá hefur kærandi dvalist á Íslandi frá árinu 2007 eða í um 8 ár. Fjölskylda hans hefur dvalist ásamt honum um 7 ára skeið. Jafnframt þegar litið er til þess máls sem hér er til umfjöllunar er ljóst að kærandi hefur með þeim brotum sem hann var sakfelldur fyrir með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur frá 28. júní 2013 gerst sekur um alvarlegt brot með hlutdeild í stórfelldu fíkniefnalagabroti. Er það mat ráðuneytisins að til staðar séu nægilega brýnar ástæður með skírskotun til almannaöryggis til að fallast megi á brottvísun kæranda frá Íslandi.

Þá kemur fram í úrskurðinum að stefnandi og aðstandendur hans hafi myndað tengsl við Ísland. Hins vegar sé ljóst að hann og eiginkona hans hafi flust til landsins komin vel á fullorðinsaldur, en hann hafi verið 37 ára við flutninginn og eiginkona hans 31 árs. Síðan segir orðrétt í úrskurðinum:

Þrátt fyrir að þau hafi myndað einhver tengsl við landið þá verður ekki annað ráðið en að það feli ekki í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart þeim að kæranda sé vísað úr landi. Tengsl dóttur þeirra við landið eru meiri en hún hefur búið stærstan hluta ævi sinnar hér á landi. Ráðuneytið telur þó að teknu tilliti til eðli brots kæranda og heildarhagsmuna aðstandenda hans að brottvísun hans og endurkomubann myndi ekki fela í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart honum eða aðstandendum hans.

Fram kemur í stefnu að stefnandi hafi farið fram á frestun á réttaráhrifum úrskurðarins. Fyrir liggur að stefnanda hefur ekki enn þá verið vísað brott frá landinu. Stefnandi kom fyrir dóm við aðalmeðferð málsins og gaf skýrslu ásamt eiginkonu sinni, B.

III

1. 1. Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi byggir ógildingarkröfu sína í fyrsta lagi á því að stjórnvöld hafi brotið gegn málsmeðferðarreglum stjórnsýsluréttar við meðferð málsins. Telur hann að meta verði þessi brot stjórnvalda heildstætt. Byggt   er   á   því   að   málsmeðferðartíminn   hjá   ráðuneytinu   hafi   farið   gegn málshraðareglu 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Bent er á að á þeim 19 mánuðum sem liðu frá því gagnaöflun var lokið, 20. febrúar 2014, og þar til úrskurðurinn var kveðinn upp hafi stefnandi og fjölskylda hans öðlast enn ríkari tengsl við landið. Tafir á málinu verði engan veginn raktar til stefnanda sem hafi lagt sig allan fram við að veita umbeðnar upplýsingar og aðstoða stjórnvöld í hvívetna við að flýta meðferð málsins. Þá byggir stefnandi á því að stjórnvöld hafi ekki uppfyllt rannsóknarskyldu sína   áður   en   ákvörðunin   var   tekin.   Ekki   komi   fram   í   úrskurðinum   hvernig ráðuneytið   hafi   kannað   hvort   og   þá   hvers   vegna   stefnandi   væri   hættulegur almannaöryggi og hversu mikil tengsl stefnanda og fjölskyldu hans væru við landið. Aðeins komi fram að stefnandi og eiginkona hans hafi myndað „einhver tengsl“   og   að   tengsl   dóttur   þeirra   séu   „meiri“.   Hér   sé   um   tvö   skyldubundin sjónarmið að ræða sem stjórnvöld virðast ekki hafa litið til né rannsakað. Í þessu sambandi bendir stefnandi einnig á að ekki hafi verið rannsakað hvort fjölskyldutengsl og líkur á frekari brotum hefðu breyst á þeim 22 mánuðum sem liðu frá ákvörðun Útlendingastofnunar til úrskurðar ráðuneytisins. Fyrir vikið hafi ráðuneytið ekki haft undir höndum nýjustu gögn um hegðun hans og aukin tengsl fjölskyldunnar við landið. Ákvörðunin sé því reist á úreltum forsendum. Stefnandi kveður ný gögn frá skóla dóttur hans um lesblindugreiningu hennar sérstaklega mikilvæg í þessu samhengi. Hafi skólinn óskað eftir aðstoð foreldra við lesþjálfun hennar. Er á því byggt að staða dóttur hans hafi ekki verið nægilega rannsökuð, hvorki hjá Útlendingastofnun né ráðuneytinu. Í þessu sambandi telur stefnandi mikilvægt að líta til þess hversu tilfinnanleg og íþyngjandi ákvörðun um brottvísun stefnanda sé fyrir fjölskyldu hans og hann sjálfan. Af hálfu stefnanda er enn fremur á því byggt að ráðuneytið hafi ekki gengið úr skugga um að þær upplýsingar væru réttar sem hafi legið að baki ákvörðun Útlendingastofnunar í ljósi þess að ákvörðunin var orðin svo gömul sem raunin er. Stefnandi bendir á að um afar íþyngjandi stjórnvaldsákvörðun sé að ræða sem geti varðað bæði eigið líf, og líf eiginkonu sinnar og dóttur miklu. Því sé óforsvaranlegt að ekki hafi verið gengið úr skugga um að upplýsingar um tengsl fjölskyldunnar við landið væru óbreyttar þegar ákvörðun Útlendingastofnunar var endurskoðuð og uppfylli það ekki skyldur stjórnvalda sbr. rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Í ljósi alls ofangreinds telur stefnandi að ákvörðunin sem krafist er ógildingar á sé ekki efnislega rétt þar sem forsendur hennar séu rangar og að um verulegan ógildingarannmarka sé að ræða. Ástæða þess að forsendur séu rangar sé m.a. fyrrgreint brot á málshraðareglu þar sem ekki sé hægt að líta fram hjá því að á löngum tíma er líklegt að persónulegir hagir einstaklinga breytist. Í   öðru   lagi   er   krafa   stefnanda   á   því   reist   að   efnislegir   annmarkar   séu   á ákvörðuninni. Vísar stefnandi þar m.a. til þess að í 2. mgr. 42. gr. laga nr. 96/2002 sé áskilið að háttsemi viðkomandi verði að gefa til kynna að hann muni fremja refsivert brot á ný. Þá verði EES-borgara ekki vísað brott af landinu nema á grundvelli brýnna ástæðna er varði almannaöryggi. Af hálfu stefnanda er tekið fram að í úrskurði ráðuneytisins sé þess hvergi getið að brottvísunin byggi á því að háttsemi stefnanda gefi til kynna að hann muni fremja refsivert brot á ný. Einungis sé tekið fram að fyrra refsilagabrot hans sé alvarlegt og stórfellt en með öllu órökstutt að framferði hans feli í sér yfirvofandi og alvarlega ógn gagnvart grundvallarhagsmunum samfélagsins og almannaöryggi. Einnig sé órökstutt að ekki sé aðeins um ákvörðun með almennar forvarnarforsendur sem grundvöll að ræða. Varðandi áskilnað 2. mgr. 42. gr. um að háttsemi verði að gefa til kynna að refsivert brot verði framið á ný sé ekki tekið tillit til þess að stefnandi hafi afplánaði refsingu sína með góðri hegðun, fengið reynslulausn, haldið skilorð og að hann hafi atvinnu hér á landi. Stefnandi byggir á því að ekki hafi verið sýnt fram á eða að nokkuð bendi til þess að aðstæður og háttsemi stefnanda falli undir þá ógn sem lagaákvæðin krefji. Ekkert bendi til áframhaldandi brotastarfsemi stefnanda auk þess sem stjórnvaldsákvarðanirnar   séu   ekki   reistar   á   þeirri   forsendu.  Telur   stefnandi   að ráðuneytið og Útlendingastofnun hafi því ekki gætt að lögbundnum skilyrðum laganna. Því sé ákvörðunin bæði í andstöðu við útlendingalög og hina óskráðu lögmætisreglu stjórnsýsluréttar sem felur í sér þá lagaáskilnaðarreglu að stjórnvöld megi ekki taka ákvarðanir sem séu íþyngjandi fyrir borgarana án þess að fyrir þeim sé skýr heimild í settum lögum frá Alþingi. Stefnandi vísar einnig til þess að hafa verði í huga að ákvæði 1. mgr. 42. gr. útlendingalaga sé afar íþyngjandi og beri því samkvæmt almennum lögskýringarreglum að túlka brottvísunarheimild þess þröngt. Hins vegar sé ekki rétt að skýra heimildina rúmt eins og gert sé í úrskurðinum. Þá vísar stefnandi til þess að úrskurður ráðuneytisins taki ekki tillit til breytinga á löggjöf um brottvísun EES-borgara sem samþykkt var á Alþingi í maí 2014, sbr. lög nr. 64/2014. Markmið lagabreytinganna hafi m.a. verið að innleiða tilskipun Evrópusambandsins um réttarstöðu EES-borgara nr. 2004/38/EB, en Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) hafi gefið út rökstutt álit í desember 2012 þar sem komist hafi verið að þeirri niðurstöðu að Ísland hefði ekki innleitt tilskipunina með fullnægjandi hætti. Vitnar stefnandi til lögskýringargagna um þessa breytingu til stuðnings afstöðu sinni, eins og nánar er rakið í greinargerð. Telur stefnandi að úrskurðurinn beri með sér að lagabreytingin hafi engan veginn náð markmiði sínu, þar sem framkvæmd laganna, sem birtist í úrskurði ráðuneytisins, brjóti berlega gegn skilyrði laganna þess efnis að háttsemi stefnanda bendi til þess að hann muni brjóta af sér að nýju og að fyrri refsilagabrot nægi ekki ein og sér til að brottvísun verði beitt. Að öllu framangreindu virtu telur stefnandi ljóst að stefndu hafi ekki gætt að lögbundnum skilyrðum laganna. Úrskurður ráðuneytisins sé því í andstöðu við nefnt   lagaákvæði   og   meginreglu   stjórnsýslulaga   um   lögmæti   og   réttmæti stjórnvaldsákvarðana. Stefnandi telur einnig að ákvörðun um að vísa honum brott fari gegn 2. mgr. 43. gr. laga nr. 96/2002 þar sem brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart sér og nánustu aðstandendum. Stefnandi bendir á að í úrskurðinum sé rakið að stefnandi og fjölskylda hans, eiginkona og dóttir, hafi myndað tengsl við Ísland, en tekið fram að hjónin hafi verið komin vel á fullorðinsaldur þegar þau hafi flust hingað. Ekki sé greint frá atriðum eins og því að dóttir stefnanda hafi aðlagast íslensku samfélagi vel þar sem hún hafi búið hér frá þriggja ára aldri og aðeins sótt íslenska skóla. Ekki sé tekið tillit til þess að dóttirin hafi átt við málþroskaörðugleika að stríða og hafi litla færni í litháísku. Stefnandi leggur áherslu á að hann og fjölskylda hans hafi fest rætur hér á landi. Þau séu bæði í góðri vinnu, hér eigi þau sitt íbúðarhúsnæði og dóttir þeirra eigi hér heimili sitt og vini. Af hálfu stefnanda er því haldið fram að þar sem ekki sé ljóst að eiginkona og dóttir stefnanda geti yfirgefið landið hafi ráðuneytið ekki litið til tvíþætts réttar barnsins, annars vegar réttar þess til að halda áfram að lifa og þroskast í því umhverfi sem það þekki og velferð þess krefst, sbr. skyldur íslenska ríkisins m.a. á grunni 3. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar, og hins vegar réttar barns til að umgangast foreldra   sína.   Þessi   síðarnefndi   réttur   komi   skýrt   fram   í   1.   mgr.   71.   gr. stjórnarskrárinnar, 1. mgr. 46. gr. barnalaga nr. 76/2003 (bl.) og 1. mgr. 7. gr. laga nr. 19/2013, um samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins (barnasamningurinn). Þetta styðji 3. gr. sömu laga þar sem fram komi að það sem barni sé fyrir bestu skuli ávallt hafa forgang við ákvarðanir á vegum hins opinbera sem varða börn. Stefnandi telur að hér skipti mestu meginreglan um að það sem barni sé fyrir bestu skuli ávallt hafa forgang þegar dómstólar og stjórnvöld grípa til ráðstafana sem varði börn, sbr. 3. gr. barnasamningsins, 2. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 76/2003 og 1. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Einnig beri að líta til 21. gr. útlendingalaga   sem   fjalli   um   almennar   takmarkanir   við   brottvísun.   Í   3.   mgr. greinarinnar komi fram að sérstaklega skuli „taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun“. Til stuðnings því að ákvæði þetta eigi við er í stefnu vísað   til   lögskýringargagna   og   tilskipunar   ESB   2008/115/EB.  Auk   þess   vísar stefnandi til 2. mgr. 2. gr. barnasamningsins, 5. gr. sama samnings, sem og 7., 9. 18. og   27.   gr.   samningsins.   Bendir   stefnandi   sérstaklega   á   að   í   ljósi   3.   gr. barnasamningsins hafi 7. og 9. gr. barnasáttmálans verið túlkaðar þannig að það sé barni fyrir bestu að fá að vera með foreldrum sínum ef það er mögulega hægt. Stefnandi telur ljóst að brottvísun og endurkomubann hafi afar neikvæðar afleiðingar fyrir barn stefnanda. Þegar bornir séu saman hagsmunir barnsins vegna fjölskyldusamvista við stefnanda og rík tengsl hans og fjölskyldu hans við land og þjóð gegn óljósum hagsmunum íslenska ríkisins telur stefnandi skýrt að lögboðnir hagsmunir barnsins vegi þyngra. Telur stefnandi að ráðuneytið hafi ekki hlýtt lögboðinni skyldu sinni til að líta til þess hvort um ósanngjarna ráðstöfun sé að ræða og hvað sé barni fyrir bestu í málinu. Af hálfu stefnanda er einnig bent á að við meðferð málsins hafi verið brotið gegn 2. mgr. 23. gr. útlendingalaga þar sem barni stefnanda hafi ekki verið tryggður réttur til þess að tjá skoðanir sínar í málinu og því ekki verið unnt að taka tillit til þeirra í samræmi við aldur þess og þroska. Til stuðnings þessari málsástæðu er í stefnu vísað til skýrslu Barnaréttarnefndar Sameinuðu þjóðanna frá 2011. Stefnandi styður kröfu sína einnig við 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. 71. gr. stjórnarskrárinnar, og dóma Mannréttindadómstóls Evrópu (MDE). Vísar stefnandi til þess að dómstóllinn hafi beitt hagsmunamati milli ríkis og einstaklings í brottvísunarmálum innflytjenda allt frá máli Abdulaziz, Cabales og Balkandali gegn   Bretlandi   (mál   nr.   9474/81)   árið   1985.   Annars   vegar   skipti   friðhelgi fjölskyldunnar þar máli á grundvelli 8. gr. mannréttindasáttmálans og hins vegar það sem dómstóllinn kallar almannahagsmuni eða öryggi ríkisins. Vísar stefnandi þar einkum til máls Boultif gegn Sviss (máls nr. 54273/00). Sé dómurinn talinn vera til marks um breytingu í dómaframkvæmd MDE og að nú sé lögð meiri áhersla á aðstæður aðstandenda þess brottrekna. Vísar stefnandi þar til þeirra sjónarmiða sem þýðingu hafa við matið í brottvísunarmálum innflytjenda, þ.e. eðlis og alvarleika brots útlendings, lengd dvalar hans í aðildarríkinu, tímalengd frá afbroti og hegðun síðan þá, þjóðernis fjölskyldumeðlima, fjölskylduaðstæðna, eins og lengd sambúðar, það hvort maki hafi vitað af afbrotum áður en fjölskyldutengsl voru mynduð, hvort börn séu hluti af fjölskyldunni og aldurs þeirra ef svo er og erfiðleika fjölskyldumeðlima við að flytja til upprunalands þess brottrekna. Stefnandi telur, í ljósi þess sem rakið hefur verið, að ekki hafi verið litið nægilega til sjónarmiðanna að ofan, en þessum atriðum svipi um margt til hinna skyldubundnu matsatriða útlendingalaga. Kveður hann slíkt hvorki samræmast íslenskum lögum né dómaframkvæmd MDE. Þá bendir stefnandi á þá stefnu sem Boultif-málið hafi markað, að ekki væri nóg að meta aðeins hvort áframhaldandi búseta   í   aðildarríki   sé   eina   leiðin   fyrir   fjölskyldu   að   búa   saman,   heldur   beri aðildarríki að meta hversu íþyngjandi það sé fyrir fjölskyldu að þurfa að flytjast úr landi. Stefnandi telur að það hafi ekki verið gert nægilega í sínu máli. Stefnandi   bendir   á   að   í   síðari   dómaframkvæmd   hafi   dómstóllinn   litið sérstaklega til þessara erfiðleika ef börn eru hluti af fjölskyldu þess sem vísað er brott og vandkvæða þeirra við að flytja aftur til upprunalands síns. Stefnandi telur að það eigi við um dóttur sína sem hafi alla tíð sótt skóla á Íslandi og hafi litla kunnáttu í móðurmáli stefnanda. Því hvíli sönnunarbyrðin á íslenska ríkinu um að ráðstöfunin sé ekki ósanngjörn gagnvart dóttur stefnanda. Um   lagarök   vísar   stefnandi   til   fyrrgreindra   lagareglna.   Kröfu   sína   um málskostnað   styður   stefnandi   við   XXI.   kafla   laga   nr.   91/1991,   um   meðferð einkamála.
2. 2. Málsástæður og lagarök stefnda Stefndi mótmælir því að málshraðaregla 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið brotin í máli þessu. Leggur hann áherslu á að reglan sé afstæð að efni til. Meta verði málsmeðferðina heildstætt í hverju máli fyrir sig, það er hvað geti talist eðlilegur málsmeðferðartími. Ljóst sé að viðfangsefni stjórnsýslunnar eru mörg og því taki úrlausn þeirra óhjákvæmilega mislangan tíma. Oft sé fyrirsjáanlegt að ekki verði hjá því komist að afgreiðsla umfangsmikils máls geti tekið langan tíma. Af þeim sökum sé ekki til neitt ákveðið tímaviðmið. Stefndi vísar til þess að málsmeðferðartími Útlendingastofnunar hafi verið um tveir   og   hálfur   mánuður.   Í   máli   þessu   hafi   heildarmálsmeðferðartími   hjá Útlendingastofnun og ráðuneytinu verið langur. Málsmeðferð í útlendingamálum hjá innanríkisráðuneytinu hafi almennt verið löng vegna mikils málafjölda. Hafi sá tími sem þetta mál hafi tekið verið í samræmi við það sem almennt gerist í útlendingamálum. Reynt sé að gæta fyllsta jafnræðis við afgreiðslu mála og séu kærur afgreiddar í þeirri röð sem þær berast. Stefndi byggir á því að sá tími sem þetta mál hafi tekið verði ekki talinn óeðlilegur í ljósi eðlis málsins sem og málsmeðferðar almennt í útlendingamálum. Komist dómur að þeirri niðurstöðu að málsmeðferðartíminn hafi ekki samrýmst 9. gr. stjórnsýslulaga leggur stefndi áherslu á að brot gegn málshraðareglu varði ekki ógildingu stjórnvaldsákvörðunar. Stefndi hafnar málsástæðu stefnanda um að stefndi hafi ekki rannsakað mál hans nægilega. Virðist stefnandi byggja á því að úrskurður stefnda innanríkisráðuneytisins byggi á röngum eða úreltum forsendum. Stefndi mótmælir því sem röngu. Telur hann að stjórnvöld hafi hagað rannsókn málsins þannig að unnt væri að varpa upp hlutlægri mynd af aðstæðum stefnanda og fjölskyldu hans. Á báðum stjórnsýslustigum hafi stefnanda verið gefið færi á því að taka þátt í að upplýsa   málið   og   koma   að   sjónarmiðum   sínum.   Stefnandi   hafi   lagt   fram greinargerð   á   báðum   stjórnsýslustigum.   Stefnandi   hafi   einnig   notið   aðstoðar lögmanns og hafi hann lagt fram greinargerð fyrir innanríkisráðuneytið. Kæran og greinargerðin   hafi   verið   kannaðar   gaumgæfilega   við   úrlausn   málsins   og   hafi málatilbúnaður stefnanda verið rakinn í úrskurði stefnda innanríkisráðuneytisins. Af hálfu stefnanda er í stefnu lögð áhersla á mikilvægi nýrra gagna frá skóla dóttur hans í þessu sambandi, sbr. lesblindugreiningu hennar. Af hálfu stefnda er bent á að lesblindugreiningin hafi legið fyrir í mars 2015, en úrskurður innanríkisráðuneytisins hafi verið kveðinn upp 21. september 2015, um hálfu ári síðar. Stefnanda hafi gefist fullt færi á að koma þessum gögnum til ráðuneytisins fyrir uppkvaðningu úrskurðarins, en kosið að gera það ekki. Hins vegar hafi niðurstöður málþroskamats dóttur stefnanda legið fyrir á báðum stjórnsýslustigum. Að mati stefnda hafi legið þar fyrir nægar upplýsingar um hagi dóttur hans hvað varðar málþroska. Stefndi byggir á því að lagt hafi verið fullnægjandi mat á hvort heimilt væri að vísa stefnanda brott og ákvarða honum endurkomubann á grundvelli ákvæða í 42. gr., 42. gr. a og 43. gr. laga um útlendinga nr. 96/2002. Stefndi mótmælir því sérstaklega að innanríkisráðuneytið hafi ekki kannað hvort og þá hvers vegna stefnandi væri hættulegur almannaöryggi. Í málinu hafi legið fyrir að stefnandi hafi verið dæmdur í fangelsi fyrir brot gegn 173. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940,   fyrir   að   taka   þátt   í   innflutningi   á   fíkniefnum   til   landsins   í   sölu   og dreifingarskyni. Var stefnandi dæmdur fyrir brotið í félagi við fimm aðra menn. Innanríkisráðuneytið hafi verið sammála því mati Útlendingastofnunar að það sýndi einbeittan brotavilja stefnanda. Innanríkisráðuneytið hafi á grundvelli endurskoðunarheimilda sinna farið yfir úrlausn Útlendingastofnunar og komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi ógnaði almannaöryggi. Stefndi mótmælir því einnig að tengsl stefnanda við landið hafi ekki verið könnuð. Í ákvörðun Útlendingastofnunar sé ítarlega fjallað um og lagt mat á tengsl stefnanda og fjölskyldu hans við landið. Stefndi ráðuneytið hafi farið yfir forsendur ákvörðunar stefnda Útlendingastofnunar og hafi verið sammála því sem þar hafi komið fram og því talið ástæðu til að fara færri orðum um framangreind atriði, en vísað til forsendna ákvörðunar stefnda Útlendingastofnunar, sem séu tekin orðrétt upp í úrskurð ráðuneytisins. Við afgreiðslu máls hjá stefnda innanríkisráðuneytinu hafi einnig legið fyrir að stefnandi hafi verið hnepptur í gæsluvarðhald 29. janúar 2013 til 16. júlí 2013, þegar stefnandi hóf afplánun dóms í máli nr. S-268/2013. Stefnanda hafi verið veitt reynslulausn af eftirstöðvum dóms þann 18. maí 2015. Úrskurður stefnda innanríkisráðuneytisins um brottvísun og endurkomubann lá fyrir þann 21. september 2015. Stefnandi hafði þannig verið frjáls ferða sinna í tæplega fjóra mánuði þegar úrskurður stefnda innanríkisráðuneytisins hafi legið fyrir. Endurskoðun og mat innanríkisráðuneytisins hafi að mati stefnda hvílt á málefnalegum forsendum. Stefndi telur að réttindi og hagsmunir stefnanda undir meðferð málsins hafi á engan hátt verið fyrir borð borin að lögum og að málið hafi verið nægilega rannsakað áður en úrskurður hafi verið kveðinn upp. Stefndi innanríkisráðuneytið bendir auk þess á að stjórnvöld hafi enga hagsmuni af því að leiða mál til lykta án þess að vera fyllilega örugg um að kröfum 10. gr. stjórnsýslulaga sé fullnægt. Stefndi mótmælir því sem fram kemur í stefnu að á það hafi skort að mat hafi verið lagt á hvort háttsemi stefnanda gæfi til kynna að hann myndi fremja refsivert brot á ný. Það hafi legið fyrir að stefnandi hafi verið dæmdur í fangelsi fyrir brot gegn 173. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940, fyrir að taka þátt í innflutningi á samtals 1.710 ml af amfetamínbasavökva til landsins í sölu og dreifingarskyni. Tekið sé fram í ákæru að unnt hefði verið að framleiða allt að 1.350 g af hreinu amfetamínsúlfati úr vökvanum og allt að 17.096 g af amfetamínsúlfati miðað við almennan lægri styrkleika til neyslu. Hafi stefnandi verið dæmdur fyrir brotið ásamt fimm öðrum ákærðum. Í úrskurði innanríkisráðuneytisins komi sérstaklega fram að þegar litið sé til framangreinds dómsmáls sé ljóst að stefnandi hafi, með því broti sem hann hafi verið sakfelldur fyrir, gerst sekur um alvarlegt brot með þátttöku í stórfelldu fíkniefnalagabroti. Hafi það verið mat innanríkisráðuneytisins að til staðar væru nægilega brýnar ástæður með skírskotun til almannaöryggis til þess að fallast mætti á   brottvísun   stefnanda   frá   Íslandi.   Hafi   ráðuneytið   verið   sammála   því   mati Útlendingastofnunar að með fíkniefnainnflutningi í félagi með fleiri mönnum hafi stefnandi   sýnt   einbeittan   brotavilja.   Innanríkisráðuneytið   hafi   á   grundvelli endurskoðunarheimilda sinna farið yfir hina kærðu úrlausn Útlendingastofnunar og verið sammála þeirri niðurstöðu að hlutdeild stefnanda í stórfelldum fíkniefnainnflutningi ógnaði almannaöryggi og að um væri að ræða háttsemi sem gæti gefið til kynna að stefnandi myndi fremja refsivert brot á ný. Að mati stefnda hafi skilyrði 2. mgr. 42. gr. og c-liðar 1. mgr. 43. gr. útlendingalaga verið uppfyllt og þar með hafi lögmætisreglu stjórnsýslulaga verið fullnægt. Stefndi   bendir   á   að   í   ákvörðun   Útlendingastofnunar   sé   tekið   fram   að fíkniefnabrot beinist gegn almannahagsmunum og að fíkniefnaneysla og vandamál henni   tengd   hafi   skaðleg   áhrif   á   samfélagið,   einkum   ungt   fólk.   Barátta   gegn fíkniefnum sé álitin mikilvægt þjóðfélagsmarkmið og að fíkniefni séu alvarleg ógn við grundvallarþjóðfélagssjónarmið. Eigi þetta sérstaklega við þegar um sé að ræða innflutning á fíkniefnum í miklum magni og séu refsingar almennt þungar fyrir stórfelld fíkniefnabrot samkvæmt almennum hegningarlögum. Með sama hætti hafi löggjafinn mælt fyrir um að unnt sé að beita brottvísun og endurkomubanni þegar einstaklingar brjóti gegn ákvæðum hegningarlaga. Í ákvörðun Útlendingastofnunar hafi   verið   lagt   mat   á   málsatvik   með   tilliti   til   eðlis   brotsins   og   metið   hvort samfélaginu stafaði ógn af stefnanda. Innanríkisráðuneytið hafi farið yfir úrlausn Útlendingastofnunar og verið sammála sjónarmiðum og mati sem komið hafi fram í forsendum ákvörðunar stofnunarinnar. Stefndi mótmælir staðhæfingum um að í úrskurði ráðuneytisins hafi ekki verið tekið tillit til breytinga á löggjöf um brottvísun EES-borgara frá maí 2014. Stefndi mótmælir því að ekki hafi verið metið hvort brottvísun stefnanda myndi   fela   í   sér   ósanngjarna   ráðstöfun   gagnvart   stefnanda   eða   nánustu aðstandendum hans, sbr. 2. mgr. 43. gr. útlendingalaga og 8. gr. mannréttindasáttmála   Evrópu,   sbr.   lög   nr.   62/1994.   Í   forsendum   ákvörðunar Útlendingastofnunar   sé   ítarlega   fjallað   um   og   lagt   mat   á   sjónarmið   sem   hafi þýðingu í því samhengi. Þar komi fram að stofnuninni séu ákveðin takmörk sett þegar komi að brottvísun ríkisborgara EES- eða EFTA-ríkis, en þær takmarkanir komi fram í 43. gr. útlendingalaga. Í 2. mgr. 43. gr. laganna segi að brottvísun skuli ekki ákveða ef hún, með hliðsjón af málsatvikum og tengslum útlendings við landið,   myndi   fela   í   sér   ósanngjarna   ráðstöfun   gagnvart   honum   eða   nánustu ættingjum hans. Eins og rakið hafi verið hér að framan, þá liggi fyrir að brot stefnanda hafi verið alvarlegt og að slík háttsemi feli að mati stefnda í sér alvarlega ógn gegn allsherjarreglu og almannaöryggi, sbr. a-lið 1. mgr. 43. gr. útlendingalaga. Stefndi innanríkisráðuneytið hafi farið yfir forsendur ákvörðunar Útlendingastofnunar og verið sammála því sem þar hafi komið fram. Stefndi viðurkennir að brottvísun og endurkomubann hafi töluverð áhrif á fjölskyldu stefnanda. Samkvæmt 1. mgr. 46. gr. barnalaga nr. 76/2003 eigi barn rétt á að umgangast með reglubundnum hætti það foreldra sinna sem það búi ekki hjá, enda sé það ekki andstætt hagsmunum þess. Þá komi fram í samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, að það sem barni sé fyrir bestu skuli ávallt hafa forgang   þegar   stjórnvöld   geri   ráðstafanir   sem   varða   börn,   sbr.   1.   mgr.   3.   gr. samningsins. Að mati stefnda komi framangreind ákvæði þó ekki í veg fyrir að heimilt sé að vísa stefnanda brott með vísan til almannahagsmuna eða öryggis ríkisins. Þá sé ljóst að vegna afbrots stefnanda hafi hann setið í fangelsi, fyrst í gæsluvarðhaldi en síðan við afplánun dómsins frá janúar 2013 þar til hann hafi losnað á reynslulausn 18. maí 2015. Barn stefnanda og eiginkona hans hafi því verið án samvista við hann í tvö ár og fjóra mánuði vegna brota stefnanda sem hann hafi sjálfur ákveðið að fremja. Þó að ljóst sé að samvistir stefnanda við barn hans yrðu minni í kjölfar brottvísunar yrði stefnanda engu að síður kleift að halda uppi samskiptum við fjölskyldu sína í gegnum síma og veraldarvefinn, kysi fjölskylda hans að vera áfram á Íslandi um lengri eða skemmri tíma. Stefndi hafnar því að tilgreining og afgreiðsla á grundvelli 3. mgr. 21. gr. laga um útlendinga hafi sjálfstæða þýðingu við afgreiðslu málsins. Ákvæðið eigi við úrlausn mála þar sem til umfjöllunar er hvort vísa skuli brott svonefndum þriðja ríkis   borgurum,   þ.e.   ekki   borgurum   EES-   eða   EFTA-ríkis.   Um   takmörkun   á brottvísun hinna síðarnefndu gildi 43. gr. laganna og hafi ítarlega verið fjallað um það ákvæði í ákvörðun Útlendingastofnunar og úrskurði ráðuneytisins. Sama gildi um 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, en sömu sjónarmið eigi við um skýringu þess ákvæðis og hafi verið fjallað um það á báðum stjórnsýslustigum. Stefndi mótmælir sem rangri og órökstuddri þeirri málsástæðu stefnanda að borið hafi að tryggja dóttur stefnanda rétt til þess að tjá skoðanir sínar í málinu. Stjórnvaldsákvörðun stefnda kveði ekki á um að aðstandendum (maka og barni) stefnanda skuli vísað brott og/eða gert að sæta endurkomubanni, heldur einungis stefnanda. Í málinu hafi sem fyrr greinir verið metið af hálfu stefndu sérstaklega hvort brottvísun myndi fela í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart stefnanda eða nánustu aðstandendum hans í samræmi við kröfur, sbr. 2. mgr. 43. gr. laga um útlendinga og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Í ljósi þess að barnið hafi ekki verið aðili að málinu telur stefndi að rannsókn og úrvinnsla þess á grundvelli framangreindra lagaákvæða hafi tæmt úrlausnarefni þess. Stefndi tekur fram að í brottvísunarmálum séu fjölskylduhagir þeirra sem til standi að vísa brott ávallt teknir til skoðunar og metið hvort ósanngjarnt yrði gagnavart fjölskyldumeðlimum, sérstaklega börnum, að ákvarða brottvísun, sbr. 2. mgr. 43. gr. útlendingalaga. Metið sé hvort hagsmunir aðilans og fjölskyldu hans skuli   vega   þyngra   en   almannahagsmunir.   Þegar   mál   stefnanda   hafi   verið   til meðferðar hjá Útlendingastofnun hafi stefnanda og fjölskyldu hans í heild verið veitt tækifæri til þess að tjá sig um fyrirhugaða brottvísun með framlagningu greinargerðar. Dóttir stefnanda hafi verið 8 ára gömul á þeim tíma og því hafi ekki verið talið nauðsynlegt að óska sérstaklega eftir afstöðu hennar einnar við meðferð málsins. Upplýsingar um dóttur stefnanda hafi komið fram í greinargerð hans, sem og í kæru til ráðuneytisins og telur stefndi að lagalegri skyldu hafi verið sinnt í hvívetna. Varðandi það álitaefni, að tryggja barni rétt til að tjá skoðanir sínar í máli skv. 2. mgr. 23. gr. útlendingalaga, bendir stefndi á að Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna hafi nýlega haldið ráðstefnu um vernd barna í hælismeðferð. Ráðstefnan hafi farið fram dagana 20. og 21. október 2015 í Kaupmannahöfn og Malmö og einn fyrirlesaranna, Julia Korkman, hafi fjallað um að það gæti reynst barni þung byrði að koma fram í viðtali hjá stjórnvöldum. Barn sem mætti til viðtals vegna slíks máls, þar sem niðurstaðan yrði að brottvísa foreldrinu, gæti talið sig bera ábyrgð á því að foreldrinu yrði vísað úr landi. Jafnframt hafi komið fram í máli Korkman að það geti verið barni fyrir bestu að hlífa því við viðtali í málum sem séu þess eðlis, sé ljóst að viðtal við barn muni ekki fela í sér aðrar upplýsingar en þær sem komið hafi fram í gögnum málsins, ekki sé ástæða til að ætla að barnið muni bæta einhverju við þær málsástæður sem þegar séu fyrir í málinu og að fyrirséð sé að brottvísun verði mjög líklega beitt vegna alvarleika brots. Verði fallist á með stefnanda að ákvæðið hafi sjálfstæða þýðingu fyrir úrlausn máls   og   misbrestur   hafi   verið   á   að   framfylgja   því,   benda   stefndu   á   að   barn stefnanda hafi verið 8 ára þegar ákvörðun stefnda Útlendingastofnunar lá fyrir og 10 ára þegar úrskurður stefnda innanríkisráðuneytisins lá fyrir. Sjónarmið barns hefðu einungis haft óverulega þýðingu við ákvörðun um hvort föður þess yrði vísað brott.   Stefndu   hafna   því   að   misbrestur   á   því   að   beita   framangreindu   ákvæði gagnvart dóttur stefnanda eigi að leiða til ógildingu úrskurðarins. Stefndi hafnar þeirri málsástæðu stefnanda sem rangri og órökstuddri, að takmarkanir   á   8.   gr.   mannréttindasáttmála   Evrópu   séu   túlkaðar   þröngt   í brottvísunarmálum.   Þá   mótmælir   stefndi   því   að   við   málsmeðferð   og   úrlausn málsins hafi ekki farið fram fullnægjandi mat á sjónarmiðum sem leidd verði af 8. gr.   mannréttindasáttmála   Evrópu,   sbr.   71.   gr.   stjórnarskrárinnar.   Í   forsendum ákvörðunar stefndu sé ítarlega fjallað um og lagt mat á framangreind sjónarmið. Við mat á því hvort sú ráðstöfun að vísa stefnanda brott og banna honum endurkomu feli í sér ósanngjarna niðurstöðu gagnvart honum eða ættingjum hans kveður stefndi að taka verði mið af 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sem kveði á um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu, sbr. 3. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar. Í dómaframkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu hafi þrjú viðmið verið sett fram við túlkun og beitingu 2. mgr. 8. gr. sáttmálans og vísar stefndi þar sérstaklega til dóms   dómstólsins   frá   11.   október   2002   í   máli   nr.   56811/00,  Amrollahi   gegn Danmörku. Í fyrsta lagi þurfi sú ráðstöfun sem gripið er til að hafa verið í samræmi við lög, í öðru lagi þarf að hafa verið stefnt að lögmætu markmiði og í þriðja lagi þarf ráðstöfunin að vera nauðsynleg í lýðræðislegu þjóðfélagi. Stefndi telur ljóst að lög mæli með skýrum hætti fyrir um beitingu brottvísunar, sbr.   ákvæði   42.   gr.   útlendingalaga.   Markmiðið   með   brottvísun   stefnanda   sé lögmætt,   enda   séu   fíkniefnabrot   lýst   brotleg   með   lögum   og   Héraðsdómur Reykjavíkur hafi dæmt stefnanda til refsingar fyrir slíkt brot. Þá sé einnig ljóst að brottvísun   stefnanda   stefni   að   því   lögmæta   markmiði   að   koma   í   veg   fyrir áframhaldandi brotastarfsemi og ógn við allsherjarreglu. Stefndi vísar um það álitaefni, hvort ráðstöfunin sé nauðsynleg í lýðræðislegu þjóðfélagi, til þess að Mannréttindadómstóll Evrópu hafi ítrekað komist að þeirri niðurstöðu að beita þurfi hagsmunamati þar sem hagsmunir einstaklings, með vísan til réttinda hans samkvæmt 8. gr. mannréttindasáttmálans, séu vegnir gegn þeim hagsmunum sem liggi að baki ákvörðun um brottvísun, þ.e. því lögmæta markmiði sem stefnt sé að. Líkt og rakið hafi verið hér að framan, þá telur stefndi að hagsmunir stefnda af beitingu þessa úrræðis séu ríkari en hagsmunir stefnanda og í samræmi við ákvæði 2. mgr. 8. gr. sáttmálans. Stefndi vísar til þess að eftir nákvæma skoðun á málsgögnum öllum þurfi að rökstyðja niðurstöður stjórnvalda með tilvísun til lagaákvæða sem ákvörðun er reist á   og   þeirra   sjónarmiða   sem   séu   ráðandi   við   niðurstöðuna,   sem   og   á   mati   á sjónarmiðum viðkomandi málsaðila. Stefndi telur að það hafi verið gert á báðum stjórnsýslustigum.   Mótmælir   stefndi   því   alfarið   að   brotið   hafi   verið   gegn málsmeðferðarreglum stjórnsýslulaga eða laga um útlendinga við meðferð málsins. Ekki   hafi   verið   sýnt   fram   á   nokkuð   er   leitt   geti   til   ógildingar   á   úrskurði innanríkisráðuneytisins 21. september 2014. Því beri að sýkna stefnda af kröfum stefnanda. Til stuðnings kröfum stefndu um málskostnað vísar stefndi til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Í þinghaldi 18. mars 2016 óskaði stefnandi eftir því að dómkvaddur yrði matsmaður til þess að láta í té rökstutt álit sitt á eftirfarandi matsspurningum:

1) Hvaða áhrif myndi það hafa á fjölskyldu A, og þá sérstaklega dóttur hans C, ef A yrði sendur úr landi með 10 ára endurkomubanni, en fjölskyldan væri eftir á Íslandi?

2) Gæti A sinnt uppeldisskyldum sínum sem best hentar hag og þörfum dóttur hans C með því að halda uppi samskiptum við hana í gegnum síma eða veraldarvefinn á meðan hann byggi í Litháen en fjölskylda hans á Íslandi?

3) Hvaða áhrif myndi það hafa á fjölskyldu A, og þá sérstaklega dóttur hans C í ljósi dvalartíma hennar í Litháen og á Íslandi, ef A yrði sendur úr landi með 10 ára endurkomubanni og fjölskyldan fylgdi honum til Litháens?

4) Hvaða áhrif myndi það hafa á C, í ljósi skerts málþroska og greiningar hennar um lesblindu, ef A yrði sendur úr landi með 10 ára endurkomubanni og fjölskyldan fylgdi honum til Litháens? Fram kom að ekki væri óskað eftir skriflegri matsgerð heldur að matsmaður kæmi fyrir dóm áður en aðalmeðferð færi fram og legði þar fram skrifleg svör við matsspurningum og gæfi skýrslu um niðurstöðu matsins, sbr. 2. mgr. 63. gr. lag anr. 91/1991. Í þinghaldi 7. apríl 2016 var Oddi Erlingsson sálfræðingur dómkvaddur til þess að   framkvæma   umbeðið   mat.   Skrifleg   svör   matsmannsins   voru   lögð   fram   í þinghaldi 2. febrúar 2017 og hann gaf skýrslu fyrir dómi 13. sama mánaðar, þar sem hann rökstuddi svör sín nánar. Í svari matsmanns við fyrstu spurningu kemur fram að A sé mikilvægur hluti fjölskyldunnar sem faðir C og eiginmaður B. Augljóst væri að ef A yrði sendur úr landi með endurkomubann í 10 ár þýddi það „verulegar breyttar aðstæður fyrir fjölskylduna“. Þær aðstæður ýttu óhjákvæmilega undir tilfinningalega fjarlægð og gerði beinan stuðning föður við uppeldi dótturinnar erfiðari. Í svarinu kemur þó jafnframt fram að móðir C hafi sinnt daglegu uppeldi og þörfum barnsins fremur en faðir stúlkunnar. Þá væru tengsl móður við C sterkari en við föður. Ábyrgð föður fælist í því „að sjá um fjármál fjölskyldunnar“. Fram kemur að B hafi áhyggjur af fjárhagslegri afkomu fjölskyldunnar ef stefnandi þyrfti að flytja burt. Þá hafi komið fram í samskiptum matsmanns við B að hjónin séu ekki tilfinningalega náin og að áhugamál séu ólík, þau eigi ekki sameiginlega vini og B viti lítið um atvinnu A. Í samtali matsmanns við C hafi einnig komið fram að stúlkan eigi tvær góðar vinkonur og að hún hafi greint frá því að henni liði vel. Hún ætti auðvelt með að vera ein. Í sjö ár hafi hún átt hund sem hún sé mjög hænd að. Í niðurlagi svarsins við þessari spurningu segir orðrétt eftirfarandi:

Augljóst er að það verður áfall fyrir fjölskylduna alla ef [A] verður til lengri tíma búsettur í öðru landi aðskilinn frá konu sinni og barni. Þó ljóst sé að hann gegni ekki stóru hlutverki í daglegu uppeldi og umönnun barnsins, þá gegnir hann nú því hlutverki að vera eina fyrirvinna fjölskyldunnar. [A]  sem er lærður [...] hefur á undanförnum árum verið sjálfstæður byggingaverktaki og er nú með 14 manns í vinnu. Hann er svartsýnn á að fá vinnu í Litháen eða öðrum löndum. [A]  óttast að fjölskyldan flosni upp ef til þess kemur að hann hverfi svo lengi frá fjölskyldunni, en [B] segist vera tilfinningalega undirbúin fyrir slíka fjarveru, en hún óttast fjárhagslega afkomu sína.

Þó [A] komi ekki að daglegu uppeldi dóttur sinnar er augljóst að tengsl föður og dóttur eru góð og að kært er á milli þeirra og því ljóst að það verður álag fyrir barnið yrði hann sendur úr landi með 10 ára endurkomubanni og fjölskyldan væri eftir á Íslandi. Því er mikilvægt barnsins vegna að sambandi þeirra verði viðhaldið með samskiptum í gegnum síma, á netmiðlum og að þau hittist reglulega. Ef tengslum þeirra er viðhaldið með þessum eða öðrum hætti   þann   tíma   sem   þau   eru   aðskilin   ættu   það   að   draga   úr   álagi   sem fráskilnaðurinn mun hafa á barnið. Erfiðara er að fyrirbyggja alvarlegri óbein áhrif   mögulegs   aðskilnaðar   á   [C]   sem   hlotist   gæti   af   versnandi   fjárhag fjölskyldunnar eða ef fjölskyldan sundrist eins og [A] óttast.

Í svari við annarri spurningu í matsbeiðni er áréttað að stefnandi hafi ekki komið beint að daglegu uppeldi dóttur sinnar. Eftir sem áður væru góð tengsl milli þeirra og að búast megi við að þau yrðu ekki „söm og að gæði þeirra versni verði samskiptin fyrst og fremst í gegnum síma eða á veraldarvefnum“. Þriðju spurningi í matsbeiðni svarar matsmaður á þann veg að vilji [C] standi til þess að búa á Ísland þó að henni finnist hún vera meira litháísk en íslensk og tali móðurmál sitt jafn vel og íslensku. Matsmaður bendir á að foreldrar og kennari [C] gefi nokkuð ólíka mynd af félagslegum styrkleikum hennar. Telur matsmaður að vísbendingar séu um að hún sé undirgefin í samskiptum sem bendi til skorts á ákveðni og að hún sé leiðitöm gagnvart jafnöldrum. Þá séu táningsárin framundan, sem oft fylgi tilfinningalegt ójafnvægi, og að félagsleg samskipti geti þá verið erfið. Telur matsmaður að áhætta yrði tekin, með tilliti til aldurs hennar, ef hún yrði tekin úr þeim stöðugu félagslegu aðstæðum sem hún búi við í dag. Óvissa ríkti um hvernig   til   tækist   að   stofna   til   nýrra   tengsla   og   aðlagast   nýjum   aðstæðum.   Í niðurlagi svarsins segir orðrétt: „Í ljósi dvalartíma [C]  í Litháen og á Íslandi og aldurs hennar gæti það orðið verulega íþyngjandi fyrir barnið ef svo færi að fjölskyldan   fylgdi   [A]   til   Litháen   yrði   hann   sendur   úr   landi   með   10   ára endurkomubanni. Í svari við fjórðu spurningu segir eftirfarandi: [C] er greind með málþroska við neðri mörk meðaltals, leserfiðleika og dyslexíu og mælt er með að hún fái m.a. sérkennslu í lestri. Ljóst er að [C] talar hvorki litháísku né íslensku reipirennandi og að því leyti er hún í sömu stöðu   í   báðum   löndunum.   Aftur   á   móti   eru   báðir   foreldrar   hennar áhyggjufullir um að skólakerfið í Litháen verði henni erfitt og muni ekki koma til móts við sérþarfir hennar. Faðir segir álag í grunnskólum í Litháen mun meira en í íslenskum skólum og vegna sérþarfa [C]  myndi hún ráða illa við þær miklu kröfur sem þar eru gerðar og móðir óttast að þá sérþjónustu sem barnið fær í íslenska skólakerfinu sé ekki að fá í Litháen.

Í ljósi skerts málþroska og greiningar [C] um lesblindu gæti það orðið verulega íþyngjandi fyrir barnið ef faðir hennar yrði sendur úr landi með 10 ára endurkomubanni og fjölskyldan fylgdi honum til Litháens.

IV

Eins og rakið hefur verið krefst stefnandi þess að úrskurður innanríkisráðuneytisins 21. september 2015, þar sem ákvörðun Útlendingastofnunar 16. desember 2013 var staðfest, verði felldur úr gildi. Með fyrrgreindri ákvörðun Útlendingastofnunar varð niðurstaðan sú að vísa bæri stefnanda brott frá Íslandi á grundvelli 1. og 2. mgr. 42. gr. laga nr. 96/2002, auk þess sem honum var bannað að koma aftur til landsins í tíu ár, sbr. 4. mgr. sömu greinar. Með því að ákvörðun Útlendingastofnunar, sem er ríkisstofnun, var kærð til innanríkisráðuneytisins færðist ákvörðunarvald í málinu til ráðherra, sem fór með yfirstjórn málefna samkvæmt þágildandi lögum nr. 96/2002, sbr. 1. mgr. 3. gr. laganna, og bar stjórnskipunarlega ábyrgð á úrlausn málsins samkvæmt 14. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944. Í þessu ljósi fær dómurinn ekki séð að nauðsynlegt sé að stefna Útlendingastofnun samhliða íslenska ríkinu í máli þessu og verður litið svo á að íslenska ríkinu sé stefnt til ógildingar á úrskurði ráðuneytisins. Á þeim tíma sem Útlendingastofnun tók ákvörðun í málinu í desember 2013 var   fjallað   um   brottvísun   útlendinga   í   20.   og   21.   gr.   laga   nr.   96/2002,   um útlendinga, sem voru í IV. kafla laganna um frávísun og brottvísun. Sérákvæði voru í  VI.   kafla   laganna   um   útlendinga   sem   féllu   undir   samninginn   um   Evrópska efnahagssvæðið (EES) og stofnsamning Fríverslunarsamtaka Evrópu (EFTA). Í þeim kafla voru ýmis ákvæði um rétt viðkomandi og aðstandenda hans til komu og dvalar hér á landi. Þar var sérstaklega kveðið á um heimild til brottvísunar EES- og EFTA-útlendinga eða aðstandenda þeirra í 42. gr. laganna. Í ákvörðun Útlendingastofnunar, sem staðfest var af ráðuneytinu, var  byggt á þessu ákvæði laganna. Í framangreindu ákvæði laga nr. 96/2002 kom fram að heimilt væri að vísa EES- eða EFTA-útlendingi, eða aðstandanda hans, úr landi ef það væri nauðsynlegt með skírskotun til allsherjarreglu eða almannaöryggis. Þessi heimild var útskýrð nánar í 2. mgr. sömu greinar á þann veg að brottvísun samkvæmt 1. mgr. mætti „framkvæma   ef   útlendingurinn   sýnir   af   sér   eða   ætla   má   að   um   sé   að   ræða persónubundna háttsemi sem felur í sér raunverulega og nægilega alvarlega ógn gagnvart grundvallarþjóðfélagssjónarmiðum“. Þar sagði einnig að hefði útlendingurinn „verið dæmdur til refsingar eða sérstakar ráðstafanir ákvarðaðar“ mætti brottvísun „því aðeins fara fram að um sé að ræða háttsemi sem getur gefið til kynna að útlendingurinn muni fremja refsivert brot á ný“. Í 4. mgr. greinarinnar kemur fram að brottvísun á grundvelli 1. mgr. fæli í sér bann við komu til landsins síðar og að slíkt endurkomubann gilti að jafnaði ekki skemur en í tvö ár. Ákveðnar   takmarkanir   giltu   samkvæmt   43.   gr.   laganna   á   heimild   til brottvísunar samkvæmt 42. gr. laganna. Í grundvallaratriðum var þar kveðið á um að ekki skyldi ákveða brottvísun viðkomandi ef það „mundi fela í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart honum eða nánustu ættingjum hans“, eins og segir í 1. mgr. greinarinnar. Í síðari málslið sömu málsgreinar sagði að við þetta mat skyldi m.a. taka mið af lengd dvalar á Íslandi, aldri, heilsufari, félagslegri og menningarlegri aðlögun, fjölskyldu- og fjárhagsaðstæðum og tengslum viðkomandi við heimalandið. Þá var í 3. mgr. sömu greinar kveðið á um að ekki væri heimilt að vísa úr landi EES- eða EFTA-útlendingi, eða aðstandanda hans, sem hefur varanlega búsetu   hér   á   landi,   sbr.   39.   gr.   laganna,   nema   alvarlegar   ástæður   er   varða allsherjarreglu eða almannaöryggi krefjist þess. Eins og rakið hefur varð það niðurstaða Útlendingastofnunar að háttsemi sú sem stefnandi hafði gerst sekur um hefði falið í sér afar alvarlega ógn gegn allsherjarreglu og almannaöryggi. Væru ástæður brottvísunar því brýnar og taldi stofnunin að 2. og 3. mgr. 43. gr. útlendingalaga stæðu ekki í vegi fyrir brottvísun hans. Í ákvörðuninni er fjallað um það hvort brottvísun fæli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart stefnanda, eiginkonu hans eða dóttur. Varð það niðurstaða stofnunarinnar að svo væri ekki. Var þá einkum skírskotað til þeirrar alvarlegu ógnar sem falist hefði í broti stefnanda. Í því efni var einnig litið til þess að eiginkona og dóttir stefnanda væru litháískir ríkisborgarar sem ætti að auðvelda þeim að aðlagast breyttum aðstæðum. Þá útilokaði aðskilnaður ekki samskipti þeirra við stefnanda. Jafnframt var litið til ungs aldurs dóttur stefnanda sem talið var að auðveldaði henni aðlögun að litháísku samfélagi. Í   ákvörðun   Útlendingastofnunar   16.   október   2013   var   tekið   fram   að brottflutningur kæmi ekki til framkvæmda fyrr en afplánun stefnanda lyki eða reynslulausn yrði veitt. Eins og rakið hefur verið var stefnanda veitt reynslulausn 18. maí 2015. Ákvörðunin var kærð til innanríkisráðuneytisins 18. desember 2013. Meðan málið   var   til   meðferðar   í   ráðuneytinu,   og   áður   en   brottvísun   gat   komið   til framkvæmda, var ákvæðum laga nr. 96/2002 breytt með lögum nr. 64/2014. Lutu breytingarnar meðal annars að fyrirmælum um brottvísun útlendinga. Eins og rakið er í athugasemdum við frumvarpið sem varð að lögunum miðuðu þessar breytingar m.a. að því að innleiða með fullnægjandi hætti tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2004/38/EB, um rétt borgara sambandsins og aðstandenda þeirra til frjálsrar farar og dvalar á yfirráðasvæði aðildarríkjanna. Meðal þeirra breytinga sem gerðar voru með lögum nr. 64/2014 var að í 21. gr. laganna, sem bar yfirskriftina „Vernd gegn frávísun og brottvísun. Takmarkanir við ákvörðun um brottvísun“ var nú kveðið sérstaklega á um að við mat á því hvort brottvísun fæli í sér ósanngjarna ráðstöfun bæri sérstaklega að taka tillit til þess, ef um barn eða nánasta aðstandanda barns var að ræða, að það sem barni væri fyrir bestu skyldi haft að leiðarljósi. Fyrrgreindum ákvæðum 42. og 43. gr. laganna var einnig breytt og varð ákvæði 2. mgr. 42. gr. þá svohljóðandi:

Brottvísun skv. 1. mgr. er heimilt að ákveða ef framferði viðkomandi felur í sér raunverulega, yfirvofandi og nægilega alvarlega ógn gagnvart grundvallarhagsmunum   samfélagsins.   Ákvörðun   um   brottvísun   skal   ekki eingöngu byggjast á almennum forvarnarforsendum. Ef viðkomandi hefur verið dæmdur til refsingar eða sérstakar ráðstafanir ákvarðaðar er brottvísun af þessari ástæðu því aðeins heimil að um sé að ræða háttsemi sem getur gefið   til   kynna   að   viðkomandi   muni   fremja   refsivert   brot   á   ný.   Fyrri refsilagabrot nægja ekki ein og sér til þess að brottvísun sé beitt.

Í athugasemdum við frumvarpið sem varð að lögum nr. 64/2014 kemur fram að lagt sé til að orðalagi ákvæðisins verði breytt til þess að það samræmist betur efni tilskipunar 2004/38/EB „en áréttað er m.a. að fyrri refsilagabrot nægi ekki ein og sér til þess að brottvísun sé beitt, sbr. 2. mgr. 27. gr. tilskipunar 2004/38/EB“. Með lögum nr. 64/2014 var 43. gr. laga nr. 96/2002 einnig breytt. Þar sagði í 1. mgr. að þrátt fyrir ákvæði 42. gr. skyldi ekki ákveða brottvísun ef viðkomandi hefði haft „rétt til ótímabundinnar dvalar skv. 38. gr. eða 38. gr. a nema alvarlegar ástæður liggi til þess á grundvelli allsherjarreglu eða almannaöryggis“, sbr. a-lið 1. mgr. 43. gr. laganna. Þó að efni þessa ákvæðis svipi til 3. mgr. 43. gr. laganna eins og það hljóðaði fyrir gildistöku laga nr. 64/2014 kemur fram í athugasemdum við frumvarpið að breytingin hafi miðað að því að veita EES- eða EFTA-borgurum eða aðstandendum þeirra, sem hafa rétt til ótímabundinnar dvalar hér á landi, aukna vernd gegn brottvísun, þannig að þeim verði ekki vísað úr landi nema alvarlegar ástæður er varða allsherjarreglu eða almannaöryggi krefjist þess. Enn fremur skyldi brottvísun ekki ákveðin ef viðkomandi er „EES- eða EFTA-borgari eða aðstandandi hans undir lögaldri nema ákvörðun um brottvísun sé tekin á grundvelli brýnna ástæðna er varða almannaöryggi“. Ákvæði 2. mgr. 43. gr. laga nr. 96/2002, eins og það hljóðaði eftir gildistöku laga nr. 64/2014, var hliðstætt 1. mgr. 43. gr. sömu laga fyrir breytinguna. Eins   og   rakið   hefur   verið   tóku   þessar   lagabreytingar   gildi   áður   en innanríkisráðuneytið hafði tekið afstöðu til kæru stefnanda. Breytingarnar miðuðu að   því   að   auk   vernd   EES-   og   EFTA-borgara   sem   hér   dveljast   löglega   gegn brottvísun íslenskra yfirvalda. Breytingarnar áttu, eins og rakið hefur verið, rætur að rekja til tilskipana ESB sem höfðu verið teknar upp í EES-samninginn áður en ákveðið var að vísa stefnanda brott frá landinu. Í þessu ljósi er engum vafa undirorpið að innanríkisráðuneytinu, sem fór með endanlegt ákvörðunarvald um brottvísun stefnanda, hafi borið að leggja lögin, með þeim breytingum sem fólust í lögum nr. 64/2014, til grundvallar við úrlausn kærunnar. Stefnandi   styður   ógildingarkröfu   sína   ýmsum   rökum   er   lúta   í   senn   að málsmeðferð ráðuneytisins og efnislegu mati þess. Málsástæður stefnanda lúta í fyrsta   lagi   að   því   að   ráðuneytið   hafi   brotið   gegn   málshraðareglu   9.   gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Ákvæði þetta felur það í sér að stjórnvöldum beri að taka ákvarðanir í málum svo fljótt sem verða má. Ber stjórnvöldum á grundvelli ákvæðisins að gæta að því að ekki verði ónauðsynlegur dráttur á afgreiðslu máls. Eins og mál þetta liggur fyrir verður að ganga út frá því að öll fyrirliggjandi gögn og sjónarmið hafi legið fyrir í lok febrúar 2014 þegar ráðuneytið gaf lögmanni stefnanda   færi   á   athugasemdum   við   gögn   og   afstöðu   Útlendingastofnunar. Úrskurður var ekki kveðinn upp fyrr en um 19 mánuðum síðar eða 20. september 2015. Ekki hafa komið fram aðrar skýringar á þessum töfum en að mikill fjöldi mála hafi verið til úrlausnar ráðuneytisins og að kærur hafi verið afgreiddar í þeirri röð sem þær bárust. Hafi málsmeðferðartími í þessu máli ekki verið lengri en venja hafi staðið til í málum af þessum toga. Þegar mikill fjöldi mála er tímabundið til afgreiðslu hjá stjórnvöldum getur það réttlætt nokkrar tafir á afgreiðslu þeirra. Þessi ástæða getur hins vegar ekki réttlætt svo langan afgreiðslutíma sem raun ber vitni í þessu máli og enn síður ef um venjulegan afgreiðslutíma var að ræða. Tafir við afgreiðslu á kæru stefnanda voru því   óréttlætanlegar   og   stangaðist   meðferð   málsins   hjá   ráðuneytinu   því   á   við málshraðareglu 9. gr. stjórnsýslulaga. Þessar óréttmætu tafir á afgreiðslu kærunnar valda þó ekki einar og sér ógildingu úrskurðarins. Stefnandi telur enn fremur að rannsókn Útlendingastofnunar og innanríkisráðuneytisins á máli stefnanda hafi verið ábótavant og að málsmeðferðin hafi farið gegn 10. gr. stjórnsýslulaga. Í því ákvæði segir að stjórnvöld skuli sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því. Felur reglan í sér að stjórnvöld verða að tryggja að nauðsynlegar upplýsingar um málsatvik liggi fyrir áður en komist er að niðurstöðu. Af lagagrundvelli málsins, sem lýst hefur verið, er ljóst að stefnda bar, með vísan til 10. gr. stjórnsýslulaga, að sjá til þess að fyrir lægju upplýsingar um háttsemi og hegðun stefnanda, sem gat gefið tilefni til ályktana um hversu rík ógn stafaði af stefnanda með tilliti til allsherjarreglu og almannaöryggis. Enn fremur varð að afla upplýsinga um hversu rík tengsl stefnandi og nánustu aðstandendur hans hefðu við Ísland, sem og um aldur, heilsufar þeirra og fleira sem máli skiptir við   úrlausn   á   því   hvort   brottvísun   kunni   að   fela   í   sér   ósanngjarna   ráðstöfun gagnvart stefnanda, eiginkonu hans eða dóttur þeirra, sbr. 2. mgr. 43. gr. laga nr. 96/2002, sbr. áður 1. mgr. sömu greinar. Málið hófst að frumkvæði Útlendingastofnunar. Í lögum nr. 96/2002 voru engin ákvæði sem lögðu skyldu á stefnanda að upplýsa um framangreind atriði, sbr. til hliðsjónar 29. gr. laganna. Það var því á ábyrgð stefnda að afla nauðsynlegra upplýsinga um framangreind atvik og aðstæður stefnanda og fjölskyldu hans. Þeirra upplýsinga var eftir atvikum unnt að afla hjá stefnanda. Þegar Útlendingastofnun tók afstöðu til málsins lá dómur í máli S-[...] fyrir sem og greinargerð stefnanda þar sem hann lýsti m.a. fjölskylduaðstæðum sínum og tengslum sínum og fjölskyldu sinnar við Ísland. Þar var einnig bent á að eiginkona stefnanda, B, og dóttir þeirra, C, hefðu einungis tvívegis farið í heimsókn til Litháen síðan þau fluttu til Íslands. Af ákvörðun stofnunarinnar má einnig draga þá ályktun að aflað hafi verið upplýsinga í þjóðskrá um að eiginkona stefnanda og dóttir hafi komið til landsins í apríl 2008, en stefnandi í júlí 2007. Upplýsingar lágu líka fyrir um aldur þeirra. Aftur á móti verður ekki séð að leitað hafi verið eftir frekari   upplýsingum   sem   varpað   gátu   ljósi   á   heilsufar   þeirra,   félagslega   og menningarlega aðlögun, fjárhagsaðstæður þeirra og tengsl við Litháen. Eins og áður segir var málið kært til innanríkisráðuneytisins í desember 2013. Í kæru stefnanda voru veittar nánari upplýsingar um tengsl stefnanda og eiginkonu hans við Litháen. Kom þar m.a. fram að stefnandi ætti aldraða foreldra þar, auk bróður og systur, en samskipti hans við systkini sín væru lítil. Þá ætti hann ekki vini í Litháen og hvorki hann né eiginkona hans ættu þar eignir. Þá var áréttað að dóttir stefnanda væri meiri Íslendingur en Lithái, enda hafi hún átt heima hér á landi frá því að hún var þriggja ára. Frá því að málinu var skotið til ráðuneytisins þar til niðurstaða þess lá fyrir leið meira en 21 mánuður. Þá liðu um 19 mánuðir frá því að ráðuneytið gaf stefnanda færi á að koma að athugasemdum við bréf Útlendingastofnunar og gögn sem bárust frá stofnuninni uns úrskurður var kveðinn upp. Á þessum langa tíma mátti reikna með að aðstæður nánustu aðstandenda stefnanda gætu hafa breyst. Eftir sem áður verður ekki séð að ráðuneytið hafi undir rekstri málsins leitað frekari upplýsinga, hvorki hjá stefnanda né öðrum, um þau atriði sem skylt var að taka mið af við úrlausn á því hvort brottvísun teldist ósanngjörn ráðstöfun, þ. á m. um heilsufar, félagslega- og menningarlega aðlögun og fjárhagsaðstæður stefnanda og fjölskyldu hans. Ekki verður heldur séð að leitað hafi verið upplýsinga um hegðun stefnanda við afplánun fangelsisrefsingarinnar eða hvort hann hefði komist í kast við lögin eftir að hann fékk reynslulausn. Þegar úrskurðurinn var kveðinn upp lágu því ekki fyrir nýjustu upplýsingar um þau atriði sem að lögum eiga að hafa þýðingu við töku ákvörðunar um brottvísun. Í málinu liggur fyrir að dóttir stefnanda greindist með lesblindu (dyslexiu) í mars   2015.   Þá   var   hún   á   tíunda   aldursári.   Fram   að   því   hafði   hún   stundað skólagöngu í íslensku málumhverfi og lært að skrifa og lesa á íslensku. Ætla verður að hömlur af þessum toga geti valdið henni erfiðleikum við að hefja nám í Litháen þó að hún tali og skilji litháísku. Í skýrslu eiginkonu stefnanda fyrir dómi kom fram að hér á landi fái dóttir þeirra aðstoð í námi sem hún telur að hún fengi ekki í Litháen. Kvaðst hún ekki vera reiðubúin að leggja það á barnið að flytja til Litháens þó að stefnanda yrði vísað brott frá Íslandi. Upplýsingar um þessar aðstæður hlutu að skipta máli við mat á því hvort ráðstöfunin teldist ósanngjörn í garð stefnanda og nánustu aðstandenda hans, sbr. 2. mgr. 43. gr. laga nr. 96/2002. Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið verður á það fallist að ráðuneytinu hafi borið, áður en málið var tekið til úrskurðar, að afla nýrra upplýsinga um aðstæður stefnanda og fjölskyldu hans með tilliti til þeirra atriða sem fram koma í 2. mgr. 43. gr. laga nr. 96/2002, sem og um hegðun stefnanda við afplánun og eftir að hann fékk reynslulausn. Að teknu tilliti til skyldu ráðuneytisins samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga, og þeirrar ábyrgðar sem hvíldi á því við að afla nauðsynlegra upplýsinga um þau atriði sem þýðingu gátu haft samkvæmt 2. mgr. 42. gr. og 2. mgr. 43. gr. laga nr. 96/2002, gat ráðuneytið ekki reiknað með því að stefnandi hefði   frumkvæði   að   því   að   leggja   fram   nýjar   upplýsingar   um   þessi   atriði. Málsmeðferð   ráðuneytisins   var   því   í   andstöðu   við   skyldur   þess   samkvæmt rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga. Af rökstuðningi í ákvörðun Útlendingastofnunar frá október 2013 verður ráðið að það hafi verið mat stjórnvalda að sú háttsemi, sem stefnandi hafði verið fundinn sekur um, fæli í sér „afar alvarlega ógn gegn allsherjarreglu og almannaöryggi“. Var talið að rúmlega sex ára dvöl stefnanda hér á landi kæmi ein og sér ekki í veg fyrir brottvísun í ljósi alvarleika brotsins og eðli þess. Þá vó afbrot stefnanda og hagsmunir ríkisins af því að stemma stigu við fíkniefnabrotum þyngra að mati stofnunarinnar en hagsmunir stefnanda og fjölskyldu hans af áframhaldandi dvöl hans hér á landi. Við það hagsmunamat skipti uppruni allra fjölskyldumeðlima og tengsl stefnanda og eiginkonu hans við Litháen þó einnig máli sem og ungur aldur dóttur stefnanda sem talið var að auðveldaði henni aðlögun að breyttu umhverfi. Eins og rakið hefur verið var lögum nr. 96/2002 breytt meðan kæra stefnanda á framangreindri ákvörðun var til meðferðar hjá ráðuneytinu. Með þeirri lagabreytingu var, eins og fram hefur komið, lögð aukin áhersla á að í málum þar sem til álita kæmi að vísa EES- og EFTA-borgurum úr landi yrði að meta hvort háttsemi viðkomandi gæti gefið til kynna að hann myndi fremja refsivert brot að nýju, sbr. 2. mgr. 42. gr. laganna. Þó að á það verði að fallast að brot stefnanda feli út af fyrir sig í sér ógn við allsherjarreglu og almannaöryggi varð ráðuneytið af þessum sökum að horfa sérstaklega til þess hvort í máli stefnanda væru einhverjar aðstæður sem drægju úr þeirri ógn. Þar hlaut hegðun stefnanda fram að sakfellingu og í afplánun sem og háttsemi hans eftir að reynslulausn var veitt að skipta máli. Af úrskurði ráðuneytisins verður ekki séð að þessi atriði hafi verið metin heildstætt eins og vera bar, heldur verður helst ráðið af rökstuðningi í honum að ályktanir um þá ógn sem stafaði af stefnanda væru dregnar af einu refsilagabroti. Telur dómurinn að mat ráðuneytisins að þessu leyti hafi ekki samrýmst kröfum 2. mgr. 42. gr. þágildandi laga nr. 96/2002. Af orðum 2. mgr. 43. gr. þágildandi laga nr. 96/2002, áður 1. mgr. sömu greinar, verður dregin sú ályktun að óheimilt hafi verið að ákveða brottvísun stefnanda ef sú ráðstöfun var ósanngjörn gagnvart honum, eiginkonu hans eða dóttur. Regla þessi er vísiregla sem var háð mati þar sem líta bar til þeirra atriða sem   kveðið   er   á   um   í   síðari   málslið   málsgreinarinnar.  Af   niðurstöðu   bæði Útlendingastofnunar og ráðuneytisins verður ráðið að stjórnvöld hafi túlkað ákvæði þetta á þá leið að við aðstæður eins og í þessu máli skuli vega þau atriði sem geta bent til ósanngirnis á móti þeirri ógn sem stafar af viðkomandi fyrir samfélagið. Eftir því sem hegðun viðkomandi felur í sér meiri ógn gagnvart grundvallarhagsmunum samfélagsins þurfti ósanngirnin því að vera ríkari til að afstýra brottvísun. Dómurinn telur ekki efni til athugasemda við að ákvæði 2. mgr. 43. gr. laga nr. 96/2002 kalli á hagsmunamat þar sem þessi atriði eru vegin. Eins og reglan er úr garði gerð verður hins vegar að álykta að dómurinn eigi fullt endurskoðunarvald um niðurstöðu slíks mats. Helgast sú ályktun einnig af því að ákvörðun um brottvísun stefnanda fól í sér íhlutun í friðhelgi fjölskyldu stefnanda, sem nýtur verndar   71.   gr.   stjórnarskrárinnar   nr.   33/1944   og   8.   gr.   mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Slík íhlutun er óheimil nema á grundvelli sérstakrar lagaheimildar þegar brýn nauðsyn ber til vegna réttinda annarra, sbr. 3. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar. Áskilnað stjórnarskrárinnar um brýna nauðsyn verður að skýra til samræmis við 2. mgr. 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þar segir að stjórnvöld skuli   ekki   ganga   á   rétt   manna   til   friðhelgi   einkalífs,   fjölskyldu,   heimils   og bréfaskipta nema samkvæmt því sem lög mæli fyrir um og nauðsyn beri til í lýðræðislegu þjóðfélagi, m.a. til þess að firra glundroða og glæpum eða til verndar siðgæði, réttindum og frelsi annarra. Við mat á því hvort takmörkun á friðhelgi fjölskyldu sé nauðsynleg í lýðræðislegu þjóðfélagi er litið til hliðstæðra atriða og þegar   metið   er   hvort   brottvísun   sé   ósanngjörn   samkvæmt   fyrrgreindu   ákvæði útlendingalaga. Um það má vísa til ýmissa dóma Mannréttindadómstóls Evrópu, m.a. í máli Boultif gegn Sviss (mál nr. 54273/00), Amrollahi gegn Danmörku (mál nr. 56811/00) og Keles gegn Þýskalandi (mál nr. 32231/02). Við endurskoðun dómstóla á hagsmunamati stjórnvalda er ekki við aðrar upplýsingar að styðjast en þær sem fram hafa komið fyrir dómi. Koma upplýsingar um aðstæður stefnanda og fjölskyldu hans sem lagðar voru fyrir dóminn, m.a. í matsgerð dómkvadds matsmanns og skýrslum sem gefnar voru fyrir dómi, til fyllingar því sem á skorti við rannsókn stjórnvalda. Þegar ráðuneytið tók afstöðu til máls stefnanda hafði hann og fjölskylda hans dvalið hér á landi í þó nokkur ár. Hafa þau bæði tekið virkan þátt í atvinnulífi hér á landi mestan þann tíma og átt hér eignir. Því verður að ætla að tengsl þeirra við Ísland hafi þá verið orðin mikil og hafi farið vaxandi síðan þá. Þetta á þó sérstaklega við um dóttur stefnanda sem var einungis þriggja ára þegar hún flutti til landsins. Hún var 10 ára þegar ráðuneytið kvað upp úrskurð sinn og er nú 12 ára gömul. Hún hefur því búið hér á landi nær öll uppvaxtarár sín sem hana rekur minni til. Alla menntun sína hefur hún fengið í íslensku málumhverfi, við íslenskar aðstæður og hér á hún vinkonur. Þó að hún tali og skilji litháísku hefur hún takmörkuð tengsl við Litháen. Almennt verður að ætla að barn á þessum aldri geti átt í töluverðum erfiðleikum með að laga sig að ólíkum áherslum í skólakerfi sem er því ókunnugt sem og því að kennsla fari fram á annari tungu en fram til þessa. Eykur það enn meira á þennan vanda að dóttir stefnanda glímir við lesblindu. Að sögn foreldra hennar fær hún viðeigandi stuðning í íslensku skólakerfi en þau telja að sú þjónusta sé ekki í boði í Litháen. Að sögn foreldranna hafa tengsl þeirra við Litháen enn fremur verið að dvína og hafa heimsóknir stúlkunnar og móður hennar þangað verið fáar. Eins og móðir hennar greindi frá fyrir dómi telur hún ekki raunhæft að dóttir stefnanda flytji með foreldrum sínum til Litháen. Sú afstaða er skiljanleg að mati dómsins og tekur mið af því sem er barninu fyrir bestu. Á það sama við um flutning í enn annað málumhverfi. Helgast það einnig af því að stúlkan var á viðkvæmum aldri   þegar   ráðuneytið   úrskurðaði   í   málinu   og   siglir   nú   inn   í   unglingsárin. Brottvísun   stefnanda   og   endurkomubann   í   10   ár   myndi   samkvæmt   öllu framansögðu leiða til aðskilnaðar foreldranna sem og stefnanda og dóttur hans. Engin ástæða er til að draga í efa að slíkur aðskilnaður myndi hafa verulega röskun í för með sér fyrir fjölskylduna og fjárhagsaðstæður hennar. Á móti kemur að brot það sem stefnandi var sakfelldur fyrir var mjög alvarlegt. Innflutningur á miklu magni fíkniefna beinist að almannahagsmunum, enda eru skaðleg áhrif fíkniefna, á borð við þau sem stefnandi stóð að innflutningi á, alvarleg ógn við heilsu einstaklinga og velferð samfélagsins. Brot stefnanda getur gefið tilefni til að álykta að hann kunni að halda áfram að raska allsherjarreglu og almannaöryggi. Á hinn bóginn virðist sakaferill stefnanda ekki gefa annað til kynna en að brot stefnanda hafi verið einstakt. Hann hefur ekki áður gerst sekur um fíkniefnabrot og virðist ekki hafa komist í kast við lögin eftir að hann var leystur úr haldi. Eins og atvikum er háttað liggja því fyrir aðstæður sem draga úr þeirri ógn sem sem af honum stafar. Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið telur dómurinn að ákvörðun um brottvísun stefnanda feli í sér ósanngjarna ráðstöfun í garð stefnanda og nánustu aðstandenda hans, sbr. 2. mgr. 43. gr. laga nr. 96/2002. Því var óheimilt að ákveða brottvísun stefnanda úr landi og banna honum að koma til landsins í tíu ár. Í ljósi alls þess sem að framan greinir verður fallist á kröfu stefnanda um að fella   úrskurð   innanríkisráðuneytisins   úr   gildi   vegna   ágalla   á   málsmeðferð stjórnvalda og með vísan til þess að hagsmunamat samkvæmt 2. mgr. 43. gr. laga nr. 96/2002 gefur tilefni til að álykta að brottvísun stefnanda sé ósanngjörn. Samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað. Að teknu tilliti til meðferðar málsins, umfangs þess og útlagðs kostnaðar þykir hann hæfilega ákveðinn 1.500.000 krónur. Uppkvaðning dóms þessa hefur dregist fram yfir frest samkvæmt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991. Dómari og aðilar töldu ekki efni til þess að málið yrði flutt að nýju. Ásmundur Helgason héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Úrskurður innanríkisráðuneytisins 21. september 2015, sem staðfesti ákvörðun Útlendingastofnunar 16. október 2013, um brottvísun og endurkomubann stefnanda, A, til Íslands í tíu ár, er felldur úr gildi. Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda 1.500.000 krónur í málskostnað.

Ásmundur Helgason (sign.)