Dómstólaleit

Mál þetta, sem dómtekið var 15. október síðastliðinn, var höfðað 5. janúar 2012 af Íslandsbanka hf., Kirkjusandi 2, Reykjavík, vegna útibús stefnanda í Lækjargötu 12, gegn Guðjóni Páli Einarssyni, Einarsnesi 58, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 1.733.863 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af 1.733.863 krónum frá 30. september 2011 til greiðsludags. Til vara er krafist dráttarvaxta frá 28. nóvember 2011 en til þrautavara að upphafsdagur dráttarvaxta verði 5. janúar 2012, þ.e. frá þeim degi þegar málið var höfðað. Stefnandi krefst enn fremur málskostnaðar að mati dómsins auk virðisaukaskatts.

Af hálfu stefnda er krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda og jafnframt að stefnanda verði gert að greiða stefnda málskostnað samkvæmt málskostnaðarreikningi eða að mati dómsins auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Stefnandi hafði tékkareikning nr. 5541 við útibú stefnanda í Lækjargötu en sá reikningur var stofnaður 15. október 2009. Stefndi sótti um og fékk yfirdráttarheimild á reikninginn í desember s.á. Í málinu er deilt um það hver tilgangurinn hafi verið með þessari heimild.

Stefnandi millifærði af reikningnum 1.320.000 krónur 21. desember sama ár á reikning Alaska ehf. sem var einkahlutafélag stefnda. Af hálfu stefnanda er því haldið fram að það hafi verið gert að beiðni stefnda og án athugasemda frá honum til þess að unnt væri að greiða skuld einkahlutafélagsins við stefnanda vegna fjár mögnunarleigusamninga sem voru í vanskilum og stefndi var í persónulegri ábyrgð fyrir.

Þessu er öllu mótmælt af hálfu stefnda sem heldur því fram að yfirdráttarheimildin hafi komið til af allt öðrum ástæðum. Ætlunin hafi verið að nota heimildina til að fjármagna breytingar og endurbætur sem stefndi kvaðst hafa ætlað að gera í einkarekstri sínum á gistiheimili.

Skuldin sem hér er deilt um er vegna yfirdráttarins sem myndaðist þegar stefnandi millifærði af reikningnum 1.320.000 krónur á reikning Alaska ehf. 21. desember 2009.

Deilt er um það í málinu hvort stefnanda hafi verið heimilt að millifæra þessa fjárhæð á milli reikninga eins og gert var en varnir stefnda í málinu eru byggðar á því að þetta hafi stefnandi gert án nokkurrar heimildar frá honum. Hefði þetta ekki verið gert hefði enginn yfirdráttur myndast og þar með engin skuld orðið til.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Af hálfu stefnanda er vísað til þess að stefndi skuldi stefnanda umrædda fjárhæð vegna yfirdráttar á reikningi stefnda. Reikningnum hafi verið lokað 30. september 2011 en þá hafi innistæðulausar færslur á honum numið 1.733.863 krónum.

Varðandi millifærsluna 21. desember 2009 er því haldið fram af hálfu stefnanda að hún hafi verið heimil og að henni hafi verið ráðstafað að beiðni stefnda vegna vanskila skulda Alaska ehf. Vanskilin hafi verið greidd að beiðni stefnda en hann hafi verið í persónulegri ábyrgð fyrir skilvísri greiðslu. Fyrirmælin um millifærsluna, sem stefnda hafi verið sent afrit af, hafi komið frá starfsmanni fjármögnunar. Stefndi hafi hvorki gert athugsemd við fyrirmælin né millifærsluna fyrr en löngu síðar. Athugsemdin hafi því verið allt of seint fram komin en samkvæmt reglum stefnanda skuli athugsemdir við færslur koma fram innan mánaðar en komi þær ekki fram teljist færslurnar réttar.

Vísað er til þess af hálfu stefnanda að stefnda hafi verið sent innheimtubréf 28. nóvember 2011 en áður hefði honum verið send tilkynning um löginnheimtu vegna skuldarinnar. Skuldin hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og því hafi verið nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar.

Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styðji stefnandi við reglur 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 með síðari breytingum. Krafa um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988. Stefnandi sé ekki virðisaukaskatt skyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda. Varðandi varnarþing sé vísað til 21. gr. laga nr. 91/1991. Stefnandi byggi kröfur sínar á meginreglum samninga- og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuld bindinga.

Málsástæður og lagarök stefnda

Málsatvikum er af hálfu stefnda lýst þannig að stefnandi hafi stofnaði til yfirdráttar á persónulegan reikning stefnda. Yfirdráttarheimildin hafi hins vegar verið kominn til af því að stefndi hafi verið að skoða fjármögnun vegna gistiheimilis síns eins og fram komi í tölupóstsamskiptum á milli aðila á þessum tíma 7. og 8. desember 2009. Stefnandi hafi fært óumbeðið og án samnings, umboðs eða heimildar af hálfu stefnda af reikningi stefnda 1.320.000 krónur yfir á reikning Alaska ehf. 21. desember s.á. Í framhaldi af því hafi stefnandi síðan tekið út af þeim reikningi 1.319.216 krónur og lagt inn á reikning Fjármögnunar og hafi sömu fjárhæð verið ráðstafað inn á fjármögnunarleigusamninga sem Alaska ehf. hafi verið aðili að vegna kaupa á tækjum.

Stefndi hafi strax mótmælt er hann varð í öndverðu áskynja hvers kyns var. Hann hafi haft samband við stefnanda símleiðis og mótmælt. Samtímis hafi stefndi mótmælt öðrum útreikningum stefnanda á fjármögnunarleigusamningum og hann hafi haldið því fram að stefnandi hefði ekki haft neinar heimildir til að ráðstafa af persónureikningi hans líkt og gert var. Stefndi hafi engan veginn verið sáttur við uppreiknaða stöðu á fjármögnunarleigusamningum einkahlutafélagsins og skuld vegna þeirra hafi verið umdeild. Málsaðilar hafi verið ósammála um hin meintu vanskil félagsins, m.a. vegna gengislána sem stefndi telji ólögmæt o.fl. Leiðréttingar hafi ekki enn farið fram. Stefndi hafi ávallt talið að á grundvelli leiðréttinga færu skuldaskil fram beint milli aðila, þ.e. Íslandsbanka hf. og Alskila ehf. Ekki hafi átt að greiða á meðan óvissa væri um lögmæti á útreikningum skuldarinnar vegna fjármögnunarleigusamninganna.

Allt frá desember 2009 hafi stefndi mótmælt stöðugt með þeim hætti sem hann hafi talið nægilegt, þ.e. símleiðis og með beinum hætti í samskiptum við stefnanda. Að endingu hafi umboðsmaður skuldara hjá stefnanda bent stefnda á að senda formlegt erindi í ársbyrjun 2011.

Stefndi hafi sent stefnanda skriflegt erindi 14. febrúar sama ár og hafi því verið svarað til baka með tölvupósti 17. mars s.á. Stefnandi hafi lofað endurgreiðslu 1. júní s.á. eins og fram komi í tölvupósti til stefnda frá starfsmanni Íslandsbanka Fjármögnun þann dag. Með bréfi stefnanda 1. júlí s.á. hafi stefnda verið tilkynnt að ráðstöfun á yfirdrættinum, sem stefnandi hafi staðið einn að, yrði sendur í löginnheimtu.

Stefndi hafi sent inn kvörtun 16. september 2011 til úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki sem stefnandi hafi svarað með athugasemdum til úrskurðar nefndarinnar 27. október s.á. Úrskurðarnefndin hafi sent stefnda bréf til andsvara 1. nóvember s.á. Stefndi hafi sent athugsemdir við bréf stefnanda 10. nóvember s.á. og á sama tíma hafi stefndi enn fremur sent stefnanda bréf. Úrskurður hafi verið kveðinn upp hjá úrskurðarnefnd 10. febrúar 2012.

Sýknukröfu sína byggi stefndi á því að stefnandi eigi enga beina fjárkröfu á hendur honum. Stefndi hafi strax í öndverðu mótmælt og krafist endurgreiðslu og bóta. Stefndi hefði eingöngu haldið uppi mótmælum sínum í síma og á fundum. Hefði stefnandi afrit af þeim samskiptum hefði mátt fá staðfestingu á afstöðu stefnda frá öndverðu. Stefndi hafi grennslast fyrir um það en þá hafi stefnandi staðhæft að símtöl þess eðlis sem hér um ræði hefðu ekki verið tekin upp á þeim tíma.

Yfirdráttarheimildin á persónulegum reikning stefnda hafi verið ætluð til að fjármagna innbú í gistiheimili í eigu stefnda. Út úr tölvupóstsamskiptum megi lesa að stefndi hafi mótmælt því frá öndverðu að stefnandi hefði heimild til ofangreindra millifærslna. Síðar hafi stefndi ritað Sigríði Jónsdóttur, umboðsmanni viðskiptavina stefnanda, bréf að hennar beiðni. Í tölvupósti frá stefnanda l. júní 2011 segi í tölulið 2: „Innborgun sem var greidd án frumkvæðis- Við munum endurgreiða upphæð inn á sama reikning og hún var tekin.“ Þrátt fyrir það hafi stefnandi ekki endurgreitt inn á reikning stefnda heldur hafi verið haldið uppi á hann öflugri innheimtu með tveimur innheimtubréfum samstofna með kostnaði og dráttarvöxtum sem stefndi mótmæli. Með tölvupóstinum hafi stefnandi samþykkt endurgreiðslu og sé hann bundinn af því loforði. Stefndi hafni sérstaklega þeim skýringum sem komi fram í úrskurði úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki að skoða beri þetta sem tilboð stefnanda, sem einn lið af heild stæðu tilboði. Í niðurstöðu nefndarinnar sé ekkert vikið að því að þessi millifærsla sé ólögmæt frá öndverðu og geti því ekki neinar fyrningarreglur átt við í þessu máli.

Þá telji stefndi að niðurstaða úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki sé í engu samræmi við gildandi rétt, góða siði og viðskiptahætti fjármálastofnunar við viðskiptavini sína. Í lögum um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002 segi í 19. gr. að fjár málafyrirtæki skuli starfa í samræmi við eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti og venjur á fjármálamarkaði.

Stefnandi hafi með ólögmætum hætti ráðstafað óumbeðið fjármunum af persónulegum reikningi stefnda til uppgjörs á meintri skuld félags í eigu sama aðila og með þeim hætti skapað honum tjón. Ráðstöfun stefnanda á fjármunum stefnda í þessu máli varði við almenn hegningarlög og gæti eftir efni verið kærð til lögreglu.

Með vísan almennt til laga nr. 121/1994 um neytendalán, og þá sérstaklega 27. gr., hafi stefnandi skapað sér skaðabótaskyldu.

Þá vísi stefndi enn fremur í 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga þar sem segi að víkja megi samningi til hliðar í heild eða að hluta, eða breyta, ef það yrði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig. Við mat á því hvort samningi megi víkja til hliðar eða breyta skuli líta til efnis samnings, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komu til. Ákvæðið feli í sér vísireglu og við beitingu þess beri dómstólum að leggja mat á efnisatriði viðkomandi samnings.

Stefnandi hafi ekki lagt fram nein gögn sem sýni fram á heimild sína til að ráðstafa þessum fjármunum á þann hátt sem hann gerði og beri hann hallann af þeim sönnunarskorti í málinu.

Kröfur um málkostnað byggi stefndi á 1. mgr. 129. gr. og 130. gr. laga nr. 91/1991.

Krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988 en stefndi sé ekki virðisaukaskattskyldur.

Niðurstöður Óumdeilt er í málinu að stefnandi millifærði af reikningi stefnda í útibúi stefnanda í Lækjargötu 1.320.000 krónur 21. desember 2009. Við það myndaðist skuld á reikningnum vegna yfirdráttar sem stefnandi krefst í málinu að stefndi verði dæmdur til að greiða. Mótmæli stefnda eru byggð á því að stefnandi hafi ekki haft heimild til úttektarinnar af reikningnum. Þá er óumdeilt í málinu að stefnanda hafi aðeins verið heimil millifærslan samkvæmt fyrirmælum frá stefnda eða með annarri ótvíræðri heimild frá honum.

Af hálfu stefnanda er vísað til fyrirmæla um ofangreinda millifærslu en þau fyrirmæli eru ekki frá stefnda komin. Engin önnur gögn í málinu styðja þá staðhæfingu stefnanda að stefndi hafi veitt stefnanda heimild til úttektar á persónulegum reikningi stefnda eins og hún var framkvæmd með millifærslunni. Með vísan til þessa verður að telja ósannað að stefnandi hafi haft viðhlítandi heimild frá stefnda til millifærslunnar eins og haldið er fram af stefnanda hálfu að hann hafi haft.

Þá verður að telja óumdeilt í málinu að þar sem stefndi taldi millifærsluna framkvæmda án hans fyrirmæla eða heimildar frá honum hafi honum borið að andmæla því við stefnanda þegar í ljós kom að hún hafði farið fram. Stefndi heldur því fram að það hafi hann strax gert þótt það hafi ekki verið með formlegum eða sannanlegum hætti fyrr en löngu síðar eða 14. febrúar 2011. Eins og málið er vaxið, og með tilliti til þess sem fram kemur í gögnum málsins, verður að telja að stefndi hafi ekki tryggt næga sönnun fyrir því að hann hafi andmælt millifærslunni í tæka tíð við stefnanda en formleg mótmæli komu ekki fram fyrr en ofangreindan dag. Samkvæmt þessu er ósannað að stefndi hafi andmælt millifærslunni fyrr en þann dag og ber stefndi hallann af þeim sönnunarskorti. Með þessu tómlæti verður að telja að stefndi hafi glatað rétti til að bera fyrir sig að millifærslan hafi verið framkvæmd án heimildar frá honum. Breytir engu í því sambandi þótt fram komi í tölvupósti starfsmanns Íslandsbanka Fjármögnunar 1. júní 2011 að endurgreidd yrði inn á sama reikning sú upphæð sem þaðan hafði verið tekin. Verður heldur ekki talið að með því sem þar kemur fram hafi stefnandi skuldbundið sig með nægilega skýrum hætti til að endurgreiða stefnda umrædda fjárhæð og að stefnandi sé bundinn af því loforði eins og stefndi heldur fram.

Með vísan til þessa og þar sem krafa stefnanda í málinu er að öðru leyti studd fullnægjandi rökum og gögnum ber að taka hana til greina. Rétt þykir með tilliti til þess sem fram hefur komið og hér að framan er rakið að dráttarvextir verði reiknaðir frá þeim degi er málið var höfðað, 5. janúar 2012, til greiðsludags.

Með vísan til málsatvika og stöðu málsaðila í því viðskiptasambandi sem hér um ræðir svo og til 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 þykir rétt að málskostnaður falli niður.

Málið dæmir Sigríður Ingvarsdóttir héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Stefndi, Guðjón Páll Einarsson, greiði stefnanda 1.733.863 krónur ásamt dráttar vöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 5. janúar 2012 til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.

Sigríður Ingvarsdóttir