Dómstólaleit

Matsbeiðendur óska, með vísan til IX. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, að dómkvaddir verði tveir hæfir og óvilhallir matsmenn til þess að meta hvort D   kt. 18- , sem lést  .... október 2006, hafi verið það heill heilsu andlega og líkamlega, hinn .... október 2006, þegar hann undirritaði erfðaskrá skömmu fyrir andlát sitt, að hann hafi gert sér fulla grein fyrir því hvað fólst í þeirri ráðstöfun.

Samkvæmt því sem fram kemur í matsbeiðni lést  D hinn 29. október 2006 eftir erfið veikindi. Skömmu fyrir andlátið, eða hinn 26. október 2006, hafi hann undirritað erfðaskrá þar sem hann hafi arfleitt matsþola  C að „helstu eignum“ sínum eins og það sé orðað í erfðaskránni. Áður en D hafi látist hafi hann verið alvarlega veikur af krabbameini og gengið í gegnum erfiða sjúkdómslegu. Hafi hann dvalið á Landspítalanum við Hringbraut þegar hann hafi undirritað erfðaskránna og allt til dauðadags. Hafi hann m.a. verið á sterkum lyfjum sem hafi haft það í för með sér að hann hafi „stundum dottið út“  og hafi virst sem hann væri engan veginn með sjálfum sér. Hafi stundum virst sem hann þekkti ekki nána vini sína og ættingja. Matsbeiðendum sé m.a. kunnugt um að skömmu áður en hann hafi undirritað ofangreinda erfðaskrá, hafi hann verið í „annarlegu ástandi“ að þessu leyti. Þá hafi D verið mjög heyrnardaufur sem hafi leitt til misskilnings hans um marga hluti, ekki síst meðan á veikindum hans hafi staðið. Matsbeiðendum sé kunn ugt um að erfðaskráin sé ekki í samræmi við það sem D heitinn hafi áður látið frá sér fara við suma ættingja sína og vini, um ráðstöfun eigna eftir sinn dag.

Matsbeiðendur kveða ástæðu matsbeiðninnar vera þá að þeir hafi ástæðu til að ætla að D heitinn hafi, við undirritun erfðaskrárinnar, hvorki verið svo heill heilsu andlega né líkamlega, að hann hafi gert sér grein fyrir hvað hafi falist í ráðstöfun hans samkvæmt erfðaskránni. Telji matsbeiðendur því að nauðsynlegt sé að dómkvaddir verði matsmenn til að láta í ljós álit sitt á því hvort andleg og líkamleg heilsa D heitins hafi verið með þeim hætti, að telja megi víst að hann hafi vitað með fullri vissu, hvað hafi falist í þeirri ráðstöfun sem hann hafi gert þegar hann hafi undirritað erfðaskrána.

Þess er óskað að hinir dómkvöddu matsmenn láti matsbeiðendum í té skriflegt og rökstutt álit á eftirgreindum atriðum:

1. Þeir kanni og upplýsi í hverju veikindi D heitins fólust á þeim tíma sem hann undirritaði erfðaskrána.
2. Þeir kanni og upplýsi á hvaða lyfjum D heitinn hafi verið á og í hvaða magni hann hafi tekið þau, skömmu fyrir undirritun erfðaskrárinnar og þegar hann undirritaði hana.
3. Þeir lýsi þeim áhrifum sem líklegt sé að lyfjagjöfin hafi haft á Dheitinn og/eða hvaða áhrif slík lyfjagjöf hafi almennt á sjúklinga, andlega og líkamlega.
4. Þeir gefi álit sitt á því með tilliti til allra fyrirliggjandi gagna um heilsu D heitins, þ.m.t. sjúkraskráa, hvort líklegt sé að veikindi hans og sú meðferð sem hann fékk, þ.m.t. í formi lyfjagjafar, hafi dregið úr andlegu og líkamlegu hæfi hans til að gera sér grein fyrir hvað fólst í erfðaskránni sem hann undirritaði. Ef svo er, þá hvers vegna?

   Matsþoli lagði fram á dómþingi  í héraði, þann 16. mars sl., greinargerð vegna framkominnar matsbeiðni. Þar koma fram athugasemdir sem lúta að matsspurningum þeim sem þar koma fram. Í greinargerð segir að ætlast sé til þess að matsmenn sjálfir annist öflun gagna sem síðan sé ætlast til að þeir meti. Engin gögn séu lögð fram um heilsufar  D fyrir andlát hans og ekki heldur um lyf sem hann kynni að hafa tekið, heldur sé matsmönnum sjálfum ætlað að upplýsa um það hvaða lyf það hafi verið sem D heitinn hafi notað. Í 4. tl. sé óskað eftir áliti matsmanna „m.t.t. allra fyrirliggjandi gagna um heilsu D heitins“, hvort líklegt sé að veikindi hans og sú meðferð sem hann hafi fengið hafi dregið úr andlegu og líkamlegu hæfi hans til að gera sér grein fyrir því sem hafi falist í erfðaskránni. Telji matsþolar þessa spurningu út í hött en í henni sé m.a. vísað til fyrirliggjandi gagna án þess að nokkur gögn séu lögð fram. Beri allt að sama brunni þar sem matsbeiðendur leitist við að fá dómkvadda matsmenn til að annast gagnaöflun í stað þess að afla sjálfir gagna sem hægt væri að leggja fyrir matsmenn.

   Matsþoli telji beiðnina ekki vera í samræmi við IX. kafla laga nr. 91/1991. Samkvæmt 1. mgr. 61. gr. laganna skuli í matsbeiðni koma skýrlega fram hvað eigi að meta, hvar það sé sem meta skuli og hvað aðili hyggist sanna með mati sínu. Ljóst sé að matsbeiðnin uppfylli ekki þessi einföldu skilyrði. Í henni sé hins vegar farið fram á að dómkvaddir verði einhvers konar rannsóknarmenn til að afla gagna eftir því sem þeir telji sjálfir nauðsynlegt eða gagnlegt og að þeir eigi síðan sjálfir að meta þessi sömu gögn. Þegar metið sé hvort að efni beiðninnar samrýmist 61. gr. sé, að mati varnaraðila, líka rétt að líta til efnis 64. gr. laganna sem fjalli um yfirmat. Yfirmat yrði nánast óframkvæmanlegt ef hægt yrði að fá undirmat unnið eftir þeim leiðum sem sóknaraðilar geri ráð fyrir.

   Krafist sé málskostnaðar á grundvelli 130. gr. laga nr. 91/1991.

   Matsbeiðendur lögðu fram greinargerð sína á dómþingi 23. mars sl. Matsþoli mótmælti framlagningu hennar. Í IX. kafla laga nr. 91/1991 er ekki kveðið á um framlagningu greinargerða aðila þegar ágreiningur rís um matsbeiðni. Hins vegar þykir rétt að heimila framlagningu hennar til að varpa frekara ljósi á þau atriði sem mótmælin beinast gegn, enda tjái þeir sig ekki sérstaklega um matsbeiðnina. Telja verður að matsbeiðendum sé því heimilt að leggja fram greinargerð með andsvörum við mótmælum gerðarþola.

   Í greinargerð matsbeiðenda kemur fram að sóknaraðilar byggi á því að í 2. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991 um einkamál í héraði sé beinlínis gert ráð fyrir því að matsmenn geti sjálfir aflað gagna til afnota við matið. Telji matsbeiðendur að það eigi sérstaklega við í máli þessu þar sem um sé að ræða flókið úrlausnarefni sem varði læknis- og lyfjafræði, sem matsbeiðendur hafi litla eða enga þekkingu á. Þá sé og á það líta að aðilar geti tjáð sig um þau gögn sem matsmenn afli, skv. 2. mgr. 62. gr. laganna. Matsbeiðendur byggi á því að samkvæmt 1. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991, teljist matsgerðir til svokallaðra rannsóknaraðgerða en í því felist að matsmenn hafi nokkurt forræði á því sem rannsakað sé í krafti sérþekkingar þeirra.

   Þá byggi gerðarbeiðendur á því að í 3. mgr. 62. gr. laganna sé gert ráð fyrir því að þeim sem hafi umráð þess sem matsgerð lúti að sé skylt að láta matsmann hafa umráð þess. Þannig hafi matsmenn víðtækari heimildir en matsbeiðendur til þess að afla gagna. Það skipti sérstaklega máli í þessu tilviki, þar sem matið lúti að sérhæfðum og viðkvæmum persónulegum upplýsingum. Þá byggi matsbeiðendur á því að hvorki sé venja, né að IX. kafli laga nr. 91/1991 geri ráð fyrir því að gögn fylgi matsbeiðni. Ekkert sé því til fyrirstöðu að leggja fram frekari gögn á matsfundum í málinu.

   Þá krefjast matsbeiðendur málskostnaðar, sbr. 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 auk virðisaukaskatts á málskostnað, sbr. lög nr. 50/1988, en sóknaraðilar séu ekki virðisaukaskattskyldir.

   Niðurstaða.

   Andmæli matsþola beinast annars vegar að framsetningu matsspurninga og því að hann telur matsmenn ekki geta, eða mega, afla gagna af sjálfsdáðum.

   Samkvæmt 1. mgr. 61. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 skal koma skýrlega fram í matsbeiðni hvað eigi að meta, hvar það sé sem meta eigi og hvað aðili hyggist sanna með mati. Að mati dómsins er beiðnin nægilega skýr að þessu leyti en hafa skal í huga að matsmenn láta aðeins í té skriflegt og rökstutt álit á þeim atriðum sem þeir telja sér fært að meta á grundvelli kunnáttu sinnar. Þá er ekki gert ráð fyrir því í IX. kafla nr. 91/1991 að gerðarbeiðanda sé sérstaklega ætlað að leggja fram gögn sem matsmenn byggi mat sitt á. Geta matsmenn sjálfir aflað gagna og fengið umráð þess sem nauðsynlegt er talið ef svo ber undir, sbr. 2. og 3. mgr.  62. gr. laganna.  Einnig verður að skoða matsbeiðnina með hliðsjón af 3. mgr. 46. gr. laganna en telja verður að ekki sé svo ástatt sem þar greinir.  Loks ber að líta til þess að matsbeiðandi ber áhættu af kostnaði af öflun matsgerðar og áhættu af sönnunargildi hennar en um þetta má m.a. vísa til dóms Hæstaréttar Íslands frá 30. ágúst 2000 í máli nr. 292/2000.

   Með vísan til þess, sem rakið hefur verið, þykja ekki efni til að hafna beiðni um dómkvaðningu matsmanna og skal hún því fara fram.

   Matsþoli greiði matsbeiðanda 56.025 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti.

   Sigríður J. Hjaltested, settur héraðsdómari, kvað upp úrskurðinn.

Úrskurðarorð.

Kveðja skal til matsmenn í samræmi við beiðni matsbeiðenda, A og B Matsþoli greiði matsbeiðanda 56.025 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti.

Sigríður J. Hjaltested