Dómstólaleit

EUR 4.075,48 Dráttarvextir (5% yfir grunnvöxtum) af málskostnaði (1) frá 14.03.2023 til 23.08.2023: EUR 1.472,28 Málskostnaður (2) skv. ákvörðun 19.01.2024 EUR 10.436,70 Dráttarvextir (5% yfir grunnvöxtum) af málskostnaði (2) frá 22.12.2023 til 23.08.2023: EUR 599,46 Kostnaður við fjárnámsbeiðni: kr. 25.000 Aðfarargjald í ríkissjóð: kr. 13.000 Gjald til Héraðsdóms Reykjaness fyrir beiðni um aðfararheimild: kr. 20.000 Samtals krafa í evrum: EUR 1.114.225,61 Samtals krafa í ísl. krónum: kr. 58.000 Til viðbótar krefst gerðarbeiðandi áfallandi dráttarvaxta til greiðsludags og alls kostnaðar af frekari fullnustugerðum ef til þeirra kemur. Á kröfu gerðarbeiðanda í evrum, 1.114.225,61, falli áfram dráttarvextir sem séu 5% yfir grunnvöxtum þýskra laga samkvæmt neðangreindum dómi og ákvörðunum Berlin Regional Court. Á kröfu í íslenskum krónum, 58.000 krónur, falli dráttarvextir samkvæmt lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Gerðarþoli krefst þess að beiðni gerðarbeiðanda verði hafnað. Verði fallist á kröfu gerðarbeiðanda að einhverju leyti krefst gerðarþoli þess að í úrskurði héraðsdóms verði kveðið á um að málskot til æðra dóms fresti aðfarargerð á hendur gerðarþola þar til endanlegur úrskurður Landsréttar og eftir atvikum dómur Hæstaréttar Íslands gengur. Þá krefst gerðarþoli málskostnaðar úr hendi gerðarbeiðanda að mati dómsins.

Í endanlegum kröfum gerðarbeiðanda krefst hann þess að aðfararbeiðni hans verði árituð um að aðför megi gera til fullnustu kröfu samkvæmt henni, sbr. 1. mgr. 11. tölulið 1. gr. og 11. og 12. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. og 38.–41. gr. laga nr. 7/2011 um Lúganósamninginn um dómsvald og um viðurkenningu og fullnustu dóma í einkamálum. Gerðarbeiðandi krefst þess að hafnað verði kröfu gerðarþola um að kveðið verði á um að málskot fresti aðfarargerð á hendur gerðarþola þar til æðri úrskurður/dómur fellur. Þá krefst gerðarbeiðandi málskostnaðar úr hendi gerðarþola að mati dómsins.

Helstu málsatvik og ágreiningur:

Aðfararbeiðnin byggir a dó mi Landsdó ms Berlí nar (Landgericht Berlin) fra 3. desember 2021, í ma li nr. 67 O 12/21, en þar var gerðarþóli dæmdur til að greiða gerðarbeiðanda 794.602,43 evrur a samt dra ttarvó xtum.

Gerðarþóli a fry jaði dó mi Landsdó ms Berlí nar til Yfirlandsdó ms Berlí nar (Kammergericht Berlin), ma l nr. 14 U 164/21. A fry junardó mstó llinn kvað upp dó m þann 17. febru ar 2023 óg staðfesti dó m Landsdó ms Berlí nar.

Með ákvörðunum Landsdóms Berlínar, 16. janúar 2024 og 24. mars 2024, var kveðið á um skyldu gerðarþola til að greiða gerðarbeiðanda málskostnað vegna framangreinda mála, annars vegar 10.436,70 evrur og hins vegar 37.163,15 evrur.

Ágreiningur málsins varðar það einkum hvort nefndur dómur nr. 67 O 21/21 og málskostnaður heyri undir undantekningarákvæði b-liðar 2. mgr. 1. gr. Lúganósamningsins, sbr. lög nr. 7/2011, er kveður á um að samningurinn gildi ekki um gjaldþrot. Eigi undantekningarákvæðið við um kröfu gerðarbeiðanda, eru ekki uppfyllt ákvæði 11. töluliðar 1. mgr. 1. gr. aðfararlaga nr. 90/1989 um aðfararheimild hér á landi fyrir kröfu gerðarbeiðanda.

Helstu málsástæður og réttarheimildir gerðarbeiðanda:

Gerðarbeiðandi ví sar til þess að hann se skiptastjó ri þrótabu s Air Berlin PLC & Có. Luftverkehrs KG. Með dó mi Landsdó ms Berlí nar, dags. 3. desember 2021, í ma li nr. 67 O 12/21 hafi gerðarþóli verið dæmdur til að greiða gerðarbeiðanda 794.602,43 evrur með dra ttarvó xtum, auk fyrrgreinds ma lskóstnaðar samkvæmt tveimur a kvó rðunum sama dó mstó ls.

Gerðarbeiðandi styður heimild sí na til að krefjast aðfarar hja gerðarþóla við framló gð heimildarskjó l, 1. mgr. 11. tó lulið 1. gr. óg 11. óg 12. gr. laga nr. 90/1989 um aðfó r, sbr. óg 38.–41. gr. laga nr. 7/2011 um Lu ganó samninginn um dó msvald óg um viðurkenningu óg fullnustu dó ma í einkama lum.

Gerðarbeiðandi telur ljó st að meginreglan se su að einkama l falli undir Lu ganó samninginn óg að allar undantekningar fra þeirri meginreglu beri að tu lka þró ngt, óg í þessu sambandi beri að sky ra hugtakið „einkama l“ ru mt. Staðan samkvæmt í slenskum re tti se sky r með það að fræðimenn hafi lagt til grundvallar að undanþa gan gildi ekki um ma l sem þrótabu hó fðar a hendur ó ðrum aðila. Vissulega se það þannig að Evró pudó mstó llinn hafi talið í ma lum sem varða ló gsó gu í riftunarma lum, að slí k ma l geti verið svó na tengd gjaldþrótaskiptameðferð að þau falli undir b-lið 2. mgr. 1. gr. Lu ganó samningsins sem sambærileg ma lsmeðferð. Hins vegar verði að meta það í hverju tilfelli hvórt tengsl se u nægjanleg.

Gerðarbeiðandi leggur a herslu a að dó msu rslausn ma lsins standi sja lfstætt óg ó ha ð fyrri ló gskiptum aðila. He r verði að skilja að ló gsó gu óg fullnustu. Þó tt ló gsaga ma ls hafi verið með tilteknum hætti, þa se það ekki endilega svó um fullnustu kró funnar. Þegar dó msu rlausn liggi fyrir um skyldu sem verður fullnægt með aðfó r hafi órðið su breyting a ló gskiptum aðila að dó msu rslausnin se sja lfstæður grundvó llur aðfararinnar, óg standi ekki lengur í beinum tengslum við þau ló gskipti sem hafi bu ið að baki. Um þa aðfararkró fu sem he r liggi fyrir, se u ekki lengur nægjanleg tengsl til staðar við gjaldþrót, óg krafan því fallin utan b-liðar 2. mgr. 1. gr. Lu ganó samningsins Sem dæmi megi nefna að dæmd einkare ttarleg krafa í refsima li verði fullnustuð eftir a kvæðum Lu ganó samningsins, þó tt refsima lið falli ekki þar undir. Þa megi benda a að Evró pudó mstó llinn hafi staðfest að þegar riftunarkrafa hafi verið framseld þriðja manni se hu n ekki í nægjanlegum tengslum við greint a kvæði. O tækt væri ef gerðarbeiðanda yrði meinuð fullnusta sem þriðja manni væri heimiluð.

Gerðarbeiðandi bendir a að samkvæmt 32. gr. gjaldþrótaskiptareglugerðar ESB (nr. 2015/848/ESB) fari um fullnustu dó ma samkvæmt 39.-44. óg 47.-57. gr. Brussel-reglugerðar (nr. 1215/2012/ESB), sem se hliðstæða Lu ganó samningsins. Þetta leiði til só mu niðurstó ðu óg að framan geti, þ.e. að eftir að dó mur liggur fyrir se hann fullnustaður í samræmi við almennar reglur.

Ma li sí nu til stuðnings ví sar gerðarbeiðandi til dó ms He raðsdó ms Reykjaví kur nr. E-6120/2022, þar sem staðfest hafi verið að tryggingarra ðstó fun sem a kveðin var af fullnustudó mstó l í Kó ln (Amtsgericht Kó ln Vóllstreckungsgericht) vegna dó ms Landsdó ms Berlí nar í ma li nr. 67 O 12/21, falli ekki undir b-lið 2. mgr. 1. gr. Lu ganó samninsins. Sky rt kómi fram í dó minum að engu breyti um niðurstó ðuna þó tt kró fuhafinn se þrótabu sem æski tryggingar fyrir greiðslu kró fu sem byggist a riftunarreglum gjaldþrótaskiptalaga. Só mu sjó narmið eigi við um fullnustu sja lfs dó msins samkvæmt aðfararbeiðni þess ma ls.

Gerðarbeiðandi telur að ma lskóstnaður samkvæmt a kvó rðunum Landsdó ms Berlí nar falli ekki undir b-lið 2. mgr. 1. gr. Lu ganó samningsins, enda tengsl þeirra a kvarðana enn fjarlægari dó mur sama dó mstó ls. Til hliðsjó nar se bent a 1. mgr. 48. gr. Lu ganó samningsins, en í ó llu falli se ma lskóstnaðurinn aðfararhæfur samkvæmt 4. mgr. 133. gr. laga nr. 91/1991.

Gerðarbeiðandi hafnar því að a kvæði 3. mgr. 64. gr. Lu ganó samningsins eigi við samkvæmt efni sí nu, auk þess sem a kvæðið kveði a um heimild. Þa mó tmælir gerðarbeiðandi ó llum vó rnum gerðarþóla er byggjast a því að gerðarbeiðandi geti ekki krafist fja rna ms í ó ðru óg meira en nægi til að tryggja kró fu hans. Krafan hafi ekki verið greidd þra tt fyrir að þrju a r se u fra dó mi Landsre ttar Berlí nar óg fullnustugerðin se því nauðsynleg. Tryggingarra ðstó fun a hendur þriðja aðila verði ekki talin jafngilda fja rna mi í eigum gerðarþóla. Hvað sem ó ðru lí ði þa geti þessi sjó narmið ekki kómið til skóðunar í þessu ma li, enda varði krafan a ritun um beiðni til aðfarar. Hvaða eignir verði teknar fja rna mi heyri undir meðferð ma ls hja sy slumanni.

Gerðarbeiðandi mó tmælir því að til greina kómi að kveða a um að ma lskót til æðri re ttar fresti aðfó r, sbr. 3. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989, enda verði fyrirliggjandi dó mur a hendur gerðarþóla ekki endurskóðaður, sbr. 41. gr. laga nr. 7/2011. Sama eigi við um það sjó narmið að gerðarbeiðandi geti ekki tekið fja rna mi meiru en nemi fja rhæð kró fu hans, enda verði fjallað um það kómi til fja rna ms hja sy slumanni.

Helstu málsástæður og réttarheimildir gerðarþola:

Gerðarþoli byggir á því um aðalkröfu sína að það sé meginregla íslensks réttar að erlendir dómar hafi ekki bindandi réttaráhrif hér á landi, þ.e. res judicata áhrif. Einu undantekningarnar frá þessari meginreglu verði að eiga sér stoð í settum lögum sem beinlínis kveði á um að erlendir dómar séu viðurkenndir hér á landi. Erlenda dóma sé því ekki hægt að fullnusta á Íslandi nema sérstök lög komi til. Sé fullnusta dóma þannig nátengd viðurkenningu dóma.

Gerðarþoli bendir á að gerðarbeiðandi styðji aðfararheimild sína við dóm Landsdóms Berlínar frá 3. desember 2021 um riftun þrotabús gerðarbeiðanda á greiðslu sem þrotabúið innti af hendi til gerðarþola í október 2017. Hafið sé yfir allan vafa að dómurinn sé að efni til gjaldþrotamál í skilningi Lúganósamningsins sem fjalli um riftun ráðstöfunar þrotamanns eftir að úrskurður féll um gjaldþrot eða um sambærilega dómsathöfn að þýskum lögum. Bendir gerðarþoli á þá augljósu staðreynd að gerðarbeiðandi sjálfur sé þrotabú sem freisti þess að innheimta kröfu á grundvelli riftunardómsins til þess að færa fjármuni henni tengda inn í þrotabúið.

Gerðarþoli byggir á því að samkvæmt b-lið 2. mgr. 1. gr. Lúganósamningsins, sbr. lög nr. 7/2011, gildi samningurinn ekki um gjaldþrot, nauðasamninga eða sambærilega málsmeðferð. Með réttu hefði gerðarbeiðandi átt að höfða slíkt riftunarmál á Íslandi eftir íslenskum lögum, vildi hann fá aðfararhæfan dóm fyrir kröfu sinni um riftun á Íslandi. Fyrrgreint ákvæði sé að finna í I. hluta Lúganósamningsins sem fjalli um gildissvið samningsins. Af þessum sökum falli fyrrnefndur dómur utan gildissviðs Lúganósamningsins og hafi dómurinn auk þeirra tveggja ákvarðanir um málskostnað, sem gerðarbeiðandi byggir aðfararbeiðni sína á, ekki réttaráhrif hér á landi.

Gerðarþoli byggir enn fremur á því að ákvæði í I. hluta Lúganósamningsins um gildissvið taki bæði til II. hluta (um varnarþing) og III. hluta samningsins, sem fjalli um viðurkenningu dóma og fullnustu þeirra. Vegna þess að sakarefni þess dómsmáls, sem gerðarbeiðandi styðji aðfararheimild sína við, falli utan gildissviðs samningsins, verði dómurinn hvorki viðurkenndur né fullnustaður eftir ákvæðum III. hluta samningsins.

Byggir gerðarþoli á því að þar sem gerðarbeiðandi styðji aðfararbeiðni sína ekki við neina gilda aðfararheimild samkvæmt aðfararlögum, sbr. 1. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, verði að hafna beiðni gerðarbeiðanda.

Þá byggir gerðarþoli kröfu sína um synjun á aðfararbeiðni gerðarbeiðanda á 3. mgr. 64. gr., sbr. 1. mgr. 35. gr., Lúganósamningsins, sem sé beint að dómstólum í aðildarríkjum samningsins. Þar segi að dómstóll aðildarríkis samningsins megi synja um viðurkenningu eða fullnustu ef þær reglur sem dómstóll í upprunaríki hafi byggt dómsvald sitt á séu aðrar en þær sem leiði af samningnum og krafist sé viðurkenningar eða fullnustu hjá aðila sem eigi heimili í ríki þar sem þessi samningur gildi en ekki samningur samkvæmt 1. mgr. 64 gr. Fyrir liggi að dómstóllinn í Berlín byggði lögsögu sína ekki á Lúganósamningnum eða réttarreglum sem séu sambærilegar reglum samningsins, heldur byggði hann lögsöguna á gjaldþrotaskiptareglugerð Evrópusambandsins sem ekki sé hluti af EES-samningnum. Þær reglur séu augljóslega „aðrar en þær sem af samningi þessum leiðir“, sbr. orðalag 3. mgr. 64. gr. Lúganósamningsins, enda séu reglur gjaldþrotaskiptaréttar sérstaklega undanþegnar gildissviði samningsins, sbr. fyrri umfjöllun.

Af þessu sé einnig ljóst að ávallt sé heimilt að færa fram varnir um að hafna beri viðurkenningu á þeim grunni að sakarefni falli utan gildissviðs Lúganósamningsins. Við þessar aðstæður beri dómstól viðtökuríkis að endurskoða dómsvald dómstólsins í upprunaríki og hafna því í stað þess að leggja álit dómstólsins í upprunaríkinu á eigin lögsögu sjálfkrafa til grundvallar, líkt og gerðarbeiðandi virðist byggja á.

Um varakröfu sína um frestun réttaráhrifa vísar gerðarþoli til þess að nú sé rekið mál fyrir Landsrétti nr. 529/2024, milli gerðarþola og Deutsche Lufthansa AG. Sakarefni þess máls sé nátengt þessu aðfararmáli, enda byggir ágreiningur þess máls á því hvort dómur Landsdóms Berlínar hafi bindandi réttaráhrif samkvæmt íslenskum lögum. Niðurstaða þess máls hafi eða geti haft veruleg áhrif á sakarefni og þar með úrslit þessa máls.

Fari svo að Landsréttur, eða eftir atvikum Hæstiréttur, kveði upp dóm þar sem komist sé að þeirri niðurstöðu að fyrrnefndur dómur Landsdóms Berlínar frá 3. desember 2021 og fullnustudómur Kölnar hafi bindandi réttaráhrif samkvæmt íslenskum lögum, bendir gerðarþoli á að gerðarbeiðandi hafi þegar tryggt kröfu sína með fjárnámsgerð í fjárkröfu gerðarþola á hendur Deutsche Lufthansa samkvæmt úrskurði Héraðsdómstóls í Köln. Fjárnám gerðarbeiðanda að kröfu gerðarþola á hendur Deutsche Lufthansa standi óhaggað þar sem dómur Kammergericht sé endanlegur og gerðarbeiðandi þar af leiðandi með aðfararveð fyrir kröfu sinni. Næði aðfararbeiðni gerðarbeiðanda fram að ganga áður en endanlegur dómur gengi um fyrrnefnt ágreiningsmál gerðarþola og Deutsche Lufthansa, hefði gerðarbeiðandi tryggt sér aðfararveð fyrir kröfu sinni langt umfram þá kröfu sem hann gæti þá fullnustað.

Í 2. kafla III. hluta Lúganósamningsins sé fjallað um fullnustu dóma. Segir þar að fullnusta fari fram samkvæmt lögum þess ríkis þar sem fullnustan eigi sér stað. Um málsmeðferð við fullnustu fari eftir ákvæðum 39.-42. gr. samningsins og á Íslandi eftir ákvæðum aðfararlaga nr. 90/1989. Yrði gert fjárnám á grundvelli fyrrnefnds dóms eftir aðfararbeiðni þeirri sem hér sé til umfjöllunar, gengi það gegn meginreglu 36. gr. aðfararlaga, en þar segir að gera megi fjárnám til fullnustu peningakröfu í eignum, sem nægi til greiðslu hennar, en reglan komi einnig fram í 1. mgr. 38. gr. sömu laga. Þá vísar gerðarþoli einnig til meginreglna 6. kafla í III. þætti aðfararlaga, sem byggist á þeirri meginreglu að andlag fjárnáms geti ekki orðið annað og meira en þurfi til að tryggja kröfu gerðarbeiðanda. Byggir gerðarþoli á því að gerðarbeiðandi geti ekki krafist fjárnáms í fleiri eignum gerðarþola en þurfi til að fullnusta kröfu hans. Feli slíkt í sér íþyngjandi hömlur á eignir gerðarþola í formi aðfararveðs er gangi gegn stjórnarskrárvörðum eignarréttindum gerðarþola.

Vegna hinna miklu hagsmuna sem í húfi séu, og þess fjártjóns sem gerðarþoli yrði fyrir ef fjárnám yrði heimilað áður en endanlegur dómur æðra dóms gengi, gerir gerðarþoli kröfu til vara um að kveðið verði á um það í úrskurðarorði héraðsdóms að málskot til æðra dóms, hvort sem er Landsréttar eða Hæstaréttar Íslands, fresti aðfarargerð á hendur gerðarþola og þar til endanlegur dómur æðra dóms gengur. Sé það eina lögmæta leiðin til að tryggja réttindi gerðarþola, yrði niðurstöðu héraðsdóms snúið við eða breytt með dómi Landsréttar eða eftir atvikum dómi Hæstaréttar. Byggir krafan á 3. mgr. 84. gr. aðfararlaga. Krafan um málskostnað styðst við XXI. kafla laga nr. 91/1991, sbr. 1. mgr. 130. gr. þeirra laga. Krafa um álag er nemi virðisaukaskatti styðst við lög nr. 50/1988.

Forsendur og niðurstaða:

Fyrir dóminum liggja dómar og ákvarðanir þýskra dómstóla. Í 32. gr. Lúganósamningsins, sem færður var í íslensk lög með lögum nr. 7/2011 um dómsvald og um viðurkenningu og fullnustu dóma í einkamálum segir: „Í samningi þessum merkir „dómur“ sérhverja ákvörðun um málsúrslit, sem tekin er af dómstóli í ríki, sem er bundið af þessum samningi, hverju nafni sem hún nefnist, svo sem dóm, úrskurð eða ákvörðun um fullnustu, svo og ákvörðun ... um málskostnað.“

Í 1. mgr. 1. gr. Lúganósamningsins segir: „Samningur þessi gildir um einkamál“.

Ágreiningur málsins er um gildissvið b-liðar 2. mgr. 1. gr. Lúganósamningsins. Í ákvæðinu segir: „Samningurinn gildir ekki um: gjaldþrot, nauðasamninga eða sambærilega málsmeðferð.“

Ágreiningslaust virðist að krafa gerðarbeiðanda sé á sviði einkamála og að fyrir liggi endanleg ákvörðun þýskra dómstóla um efni og fullnustuhæfi fyrrgreindra ákvarðana. Að þessu leyti uppfyllir aðfararbeiðnin skilyrði 3. mgr. 83. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, um skýr og ljós réttindi gerðarbeiðanda sem verða ekki endurskoðuð, sbr. 2. mgr. 83. gr. sömu laga.

Málsaðilar eru á einu máli um að meta verði hvort krafa gerðarbeiðanda sé í nægjanlega miklum eða órjúfanlegum tengslum við „gjaldþrot“ í skilningi Lúganósamningsins. Verður það lagt til grundvallar niðurstöðu málsins.

Af íslenskri þýðingu dóms Landsdóms Berlínar nr. 67 O 12/21 má ljóst vera að fjárkrafan sem gerðarbeiðandi byggir heimild sína á sé dómur um endurgreiðslu vegna riftunar á greiðslu til gerðarþola, samkvæmt ákvæðum þýskra gjaldþrotaskiptalaga.

Gerðarþoli hefur bent á að í frumvarpi til eldri laga um Lúganósamninginn nr. 68/1995, og vísað sé til í lögum nr. 7/2011, komi fram að ástæða þess að gjaldþrotamál séu undanþegin, sé m.a. sú að löggjöf í samningsríkjunum sé svo ólík að erfitt hefði reynst að ná samkomulagi nema með því móti að draga úr þeirri skilvirkni sem samningurinn bjóði upp á.

Gerðarþoli vísar einnig til þess að kröfu hans um frávísun málsins fyrir hinum þýska dómstól hafi verið hafnað, á þeim forsendum að ákvæði tilskipunar Evrópuráðsins (nr. 2015/848/ESB) um meðferð gjaldþrotamála ætti við um lögsögu málsins. Riftun hafi því farið fram á grundvelli þýskra gjaldþrotaskiptalaga með stoð í gjaldþrotaskiptareglugerð, sem gildi ekki hér á landi. Riftunin hefði því þurft að fara fram hér á landi með vísan til skylduvarnarþings 22. gr. Lúganósamningsins.

Líkt og fram er komið verða varnir ekki hafðar uppi gegn aðfararbeiðni um atriði sem dómstóll hefur áður tekið efnislega afstöðu til. Dómurinn tekur hins vegar afstöðu til þess hvort uppfyllt séu skilyrði þess að fallast megi á að fullnustugerðin fari fram hér á landi. Að mati dómsins er verið að vísa til þessa dómsvalds í 22. gr. Lúganósamningsins, sbr. 5. tölulið, þar sem segir að eftirgreindir dómstólar hafa einir dómsvald, án tillits til heimilis: „í málum um fullnustu dóma, dómstólar í því ríki sem er bundið af þessum samningi og þar sem fullnusta hefur farið fram eða skal fara fram.“

Gerðarbeiðandi bendir á að undanþágan um gjaldþrot í Lúganósamningnum gildi ekki um mál sem þrotabú höfðar á hendur öðrum. Skýra beri hugtakið einkamál vítt og hugtakið gjaldþrot þröngt. Þá sé það viðurkennd regla í íslenskum rétti að hafi gengið dómsúrlausn um skyldu sem fullnægt verði með aðför, hafi sú breyting orðið á lögskiptum aðila að dómsúrlausnin sé sjálfstæður grundvöllur aðfararinnar. Þannig standi sú skylda sem hvílir á gerðarþola ekki lengur í beinum tengslum við þau lögskipti sem búið hafi að baki aðfararheimildinni. Sömu forsendur eigi við um kröfu hans, að dómsúrlausnin standi sjálfstæð óháð lögskiptum aðila. Komi þessi aðskilnaður vel fram í reglum Evrópusambandsins, því þótt lögsagan hafi farið eftir gjaldþrotaskiptareglugerð þá er um fullnustu vísað til ákvæða í Brussel-reglugerð (nr. 1215/2012/ESB).

Í fylgiskjali Lúganósamningsins í lögum nr. 7/2011 kemur fram sú meginregla að stefnt sé að því með lögunum að styrkja hið alþjóðlega dómsvald um skjóta málsmeðferð og til viðurkenningar á dómum og fullnustu þeirra. Undantekningar frá þessu ber því að túlka þröngt.

Hugtakið „gjaldþrot“ er ekki skýrt í Lúganósamningnum sjálfum. Sé „gjaldþrot“ skýrt eftir orðanna hljóðan falla hér eingöngu undir úrskurðir um gjaldþrot (G-mál samkvæmt íslenskum dómstólum) og/eða úrskurðir í ágreiningsmálum um það hvort fallist verði á gjaldþrotaskipti (X-mál).

Lúganósamningurinn tekur fyrst og fremst til fjármunaréttarins. Sé litið til þeirra undanþágna sem getur í 1. og 2. mgr. 1. gr., þá tekur samningurinn ekki til skattamála, tollamála og stjórnsýslumála. Þá tekur samningurinn ekki til ákvarðana um persónulega réttarstöðu, s.s. rétthæfi eða gerhæfi. Samningurinn tekur með þeim hætti ekki til málefna sem eiga rætur að rekja til þess að ríki samningsins beiti opinberu valdi sínu (e. action arise out of sovereign´s exercise of public power).

Úrskurðir um gjaldþrot (G-, X-mál) eru ákvarðanir um persónulega réttarstöðu manna og félaga, sem fara eftir réttarfarsreglum hvers ríkis. Löggjöf um þær reglur getur verið ólík milli ríkja samningsins. Úrskurðir um gjaldþrot heyra með þeim hætti ekki undir einkamál samkvæmt 1. mgr. 1. gr. Lúganósamningsins, og hvað sem öðru líður falla þeir úrskurðir undir undanþágu 2. mgr. 1. gr. samningsins að mati dómsins.

Sá dómur sem liggur til grundvallar aðfararbeiðni gerðarbeiðanda varðar ekki beitingu opinbers valds né er þar kveðið á um persónulega réttarstöðu aðila. Dómurinn er einkaréttarkrafa á sviði fjármunaréttarins sem kveður á um að gerðarþola beri að greiða gerðarbeiðanda tiltekna peningakröfu. Dómurinn er með framangreindum hætti einkamál í skilningi Lúganósamningsins og undanþága samningsins sem vísar á „gjaldþrot“ getur að mati dómsins ekki átt við um kröfu gerðarbeiðanda.

Samkvæmt framangreindu heyrir krafa gerðarbeiðanda undir Lúganósamninginn og hefur íslenska ríkið skuldbundið sig að þjóðarétti til að viðurkenna aðfararheimild þá er liggur fyrir í málinu.

Gerðarþoli vísar til ákvæða 3. mgr. 64. gr. Lúganósamningsins, sbr. 1. mgr. 35. gr., um að synja beri kröfu gerðarbeiðanda um fullnustu þar sem hinn þýski dómstóll hafi byggt dómsvald sitt á reglum sem séu aðrar en leiða megi af Lúganósamningnum. Að mati dómsins getur ákvæðið ekki átt við, enda verða nefnd atriði ekki endurskoðuð, sbr. 2. mgr. 83. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Auk þess hefur dómurinn þegar fallist á að fullnægja megi fyrrgreindum ákvörðunum samkvæmt íslenskum lögum, sbr. og niðurlag 3. mgr. 64. gr. Lóganósamningsins.

Í niðurlagi 11. töluliðar 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989 er gerður eftirfarandi áskilnaður: „Enda verði fullnusta kröfunnar talin samrýmanleg íslensku réttarskipulagi“. Ekkert er fram komið um að krafa gerðarbeiðanda taki til einhvers sem talið yrði ólöglegt eða ósiðlegt eftir íslenskum lögum, réttarvitund eða siðferðisvitund. Mál til riftunar ráðstafana þrotamanns hér á landi og til endurgreiðslu fjármuna eru rekin sem einkamál (E-mál) með sama hætti og gert var í dómi Landsdóms Berlínar, í máli nr. 67 O 12/21. Af forsendum þess dóms verður einnig ráðið að hin þýska löggjöf um riftun ráðstafana þrotamanns sé alls ekki ólík íslenskri löggjöf um sama efni. Í dóminum segir: „Alltént hafi stefndi hins vegar hvorki sýnt né sannað að greiðslan sem deilt er um í þessu máli sé óriftanleg samkvæmt íslenskum lögum“.

Gerðarþoli telur að verði fallist á að fjárnám verði gert hjá honum gangi það gegn ákvæðum 36. gr., sbr. 1. mgr. 38. gr. laga nr. 90/1989, sbr. og meginreglu III. þáttar sömu laga.

Samkvæmt tilgreindum ákvæðum er það sýslumaður sem gerir fjárnám í eignum til fullnustu peningakröfu gerðarbeiðanda. Ber sýslumanni að taka ekki meira en svo að það nægi til fullnustu kröfu gerðarbeiðanda. Hvort krafan sé þegar að fullu tryggð með einhverjum hætti og tengist ágreiningi aðila sem nú er fyrir Landsrétti verður ekkert fullyrt um. Samkvæmt athugasemdum með frumvarpi er varð að 3. mgr. 83. gr. laga nr. 90/1989, skal úrskurður dómsins aðeins kveða á um hvort aðfarargerð megi framkvæma eða ekki.

Gerðarþoli gerir þá kröfu að lokum að kveðið verði á um það, sbr. 3. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989, að málskot til æðra dóms fresti aðfarargerð. Samkvæmt nefndu ákvæði er meginreglan sú að málskot fresti ekki aðfarargerð. Í athugasemdum með frumvarpi að nefndu ákvæði segir að undantekningin sé einkum í þeim tilvikum að málefnin séu ófjárhagslegs eðlis og tjón yrði ekki bætt með fégreiðslu. Þær forsendur eiga engan veginn við hér. Þá er jafnframt til þess að líta að sá dómur sem aðfararbeiðnin grundvallast á var kveðinn upp í desember 2021, auk síðari ákvarðana um málskostnað, án þess að séð verði að neitt hafi greiðst upp í kröfuna. Verður þeirri kröfu gerðarþola því hafnað.

Með vísan til alls framangreinds þykja uppfyllt ákvæði 11. töluliðar 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, svo fallast megi á beiðni gerðarbeiðanda um að aðför fari fram hjá gerðarþola til fullnustu þeim kröfum sem getur í aðfararbeiðni hans.

Ágreiningur málsins var rekinn eftir reglum 13. kafla laga nr. 90/1989. Getur því ekki komið til þess að dómari áriti aðfararbeiðni gerðarbeiðanda, enda koma reglur 12.- 15. gr. sömu laga ekki til skoðunar þegar svo stendur á.

Eftir þessum úrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 1. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989, á gerðarbeiðandi rétt til málskostnaðar úr hendi gerðarþola, sem er hæfilega ákveðinn 868.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Úrskurð þennan kveður upp Bogi Hjálmtýsson héraðsdómari.

Úrskurðarorð:

Framkvæma má aðför hjá gerðarþola, Isavia ohf., samkvæmt aðfararbeiðni gerðarbeiðanda, þrotabús Air Berlin PLC & Co. Luftverkehrs KG.

Gerðarþoli greiði gerðarbeiðanda 868.000 krónur í málskostnað.

Málskot úrskurðar til æðra dóms frestar ekki aðför.

Bogi Hjálmtýsson