Dómstólaleit

Dómur

Mál þetta var höfðað með birtingu stefnu 22. maí 2023 og dómtekið 4. nóvember 2024.

Stefnandi er Kanya Hanklang, kt. 000000-0000, […], […].

Stefndi er Arctic Exposure ehf., kt. 000000-0000, […], […].

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 12.566.389 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 12.566.389 krónum frá 26. febrúar 2023 til greiðsludags. Þá er þess krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi.

Stefndi krafðist aðallega frávísunar málsins. Til vara krefst hann sýknu en til þrautavara stórlegrar lækkunar á dómkröfu stefnanda. Í öllum tilvikum er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi.

Helstu málsatvik og sönnunarfærsla:

Stefnandi er maki Örvars Atla Þorgeirssonar. Stefnandi fékk framselda dómkröfu málsins frá maka sínum og samlagsfélagi í eigu hans, Arctic Photo slf., með yfirlýsingu dagsettri 1. janúar 2023.

Stefndi, Arctic Exposure ehf., var stofnað á árinu 2016. Stofnandi og fyrirsvarsmaður stefnda er Skarphéðinn Þráinsson.

Örvar Atli og Skarphéðinn kynntust á skólaárum sínum og höfðu báðir áhuga á ljósmyndun. Leiddu þau kynni síðar til þess að þeir hófu samstarf um ljósmyndaferðir með útlendinga um Ísland. Ekki virðist ágreiningur um að þegar Örvar Atli og Skarphéðinn fóru saman í þær ferðir hafi uppgjöri verið háttað þannig að þegar búið var að greiða allan kostnað af ferðunum hafi hagnaði verið skipt jafnt á milli þeirra tveggja eða félaga sem þeir vísuðu á.

Meðan á fyrrgreindu samstarfi stóð fóru aðilar að ræða þann möguleika að bjóða upp á ljósmyndaferðir til Scoresbysunds á Grænlandi, sem síðan varð að veruleika. Ágreiningur málsins snýr að því um hvað var samið. Ekki liggja fyrir neinir skriflegir samningar. Óljóst er hvernig verkaskiptingu átti að vera háttað og bera báðir málsaðilar að þáttur sinn við undirbúning, öflun viðskiptavina og samskipta við kúnnann hafi verið meira á sínum herðum. Þá er ágreiningur um hvernig frádrætti gjalda eða kostnaðar, bæði beins og óbeins skyldi háttað og hvernig tekjum, framlegð eða hagnaði skyldi skipt, eða hvort stefndi ætti frekar rétt á sanngjörnu endurgjaldi fyrir leiðsögn. Óumdeilt er að reksturinn og uppgjör hans átti að fara í gegnum hið stefnda félag, Arctic Exposure ehf. Fyrsta ferðin til Grænlands var farin á árinu 2017. Í þeirri ferð og seinni ferðum mun hafa verið boðið upp á flug til og frá Reykjavík og Grænlands, siglingu með gistingu á Grænlandi, mat, leiðsögn við ljósmyndun o.fl. Ekki er ágreiningur um að í öllum tilfellum hafi það verið Örvar Atli sem hafi farið í ferðirnar, en auk þess hafi stefnandi farið með í tvær ferðir, fyrri ferðina 2019 og fyrri ferðina 2022. Óumdeilt er að ferðir sem fara átti í á árinu 2020 voru ekki farnar fyrr en á árinu 2022 vegna Covid-19. Engin ferð farin á árinu 2021 vegna sömu forsendna.

Stefnandi byggir á því að munnlega hafi verið samið um að hvor um sig, þ.e. Örvar Atli og Skarphéðinn, fengi 25% af hagnaði ferðar en að auki fengi sá sem fór í ferðina þann hluta af hagnaði sem eftir stóð, þ.e. 50%. Ekki er ágreiningur um að uppgjör ferða áranna 2017 og 2018 séu frágengnar og að meginstefnu samkvæmt því sem Örvar Atli hafði sett fram. Ágreiningur málsins snýr að uppgjöri vegna ferðanna sem farnar voru 2019 og 2022, alls fjórar ferðir.

Með tölvupósti 26. september 2019 lagði Örvar Atli fram tillögu að uppgjöri ferðanna árið 2019. Samkvæmt samantekt hans hafi tekjur verið 10.307.220 krónur og hagnaður 2.295.859 krónur. Að teknu tilliti til framangreindrar hagnaðarskiptingar, þ.e. 25/75, ætti hann rétt á greiðslu að fjárhæð 1.679.782 krónur, en Skarphéðinn 559.927 krónur. Örvar Atli taldi þó mögulegt að einhver skekkja væri að fjárhæð 56.150 krónur, og þar halli á Skarphéðinn, sem gæti einnig haft áhrif á uppgjör ársins á undan.

Í framhaldi þessa virðast samskipti aðila hafi legið að mestu niðri eða allt þar til í mars 2022 að samskipti hefjast á samfélagsmiðli um fyrirhugaðar ferðir þá um sumarið, þ.e. vegna ferðanna sem átti að fara 2020. Í júní 2022 segir Örvar Atli að það sé að styttast í Grænlandsferðir og óskar eftir fyrirframgreiðslu. Skarphéðinn segir að þeir þurfi að fara að dusta rykið af þessum Grænlandsferðum og skoða fyrrgreinda reikningsskekkju og eru aðilar sammála því að það þurfi frekari skoðunar við. Ljóst þykir að eftir þetta var farið í tvær ferðir til Grænlands á árinu 2022 án þess að aðilar hafi áður komið sér saman um fjárhæð greiðslna vegna ársins 2019 eða gengið frá skriflegu samkomulagi um tilhögun þeirra né ferðanna sem farnar voru á árinu 2022.

Í samskiptum á samfélagsmiðli 23. janúar 2023 segir Örvar Atli að hann þurfi að fara að senda stefnda reikninga fyrir Grænlandsferðunum. Hann hafi ekki séð leiðréttingar eða athugasemdir við útreikningum hans frá því fyrir jól. Til að liðka fyrir sé hann til í hækka umsýslugjald til stefnda úr 5% í 7%.

Stefnandi gaf út reikning á hendur stefnda Arctic Exposure ehf. þann 26. janúar 2023 sem nemur fjárhæð dómkröfu málsins, vegna framangreindra fjögurra ferða á árunum 2019 og 2022. Í framhaldi þessa voru sendar viðvaranir og innheimtubréf af hálfu stefnanda til stefnda. Stefndi sendi stefnanda og Örvari Atla drög að uppgjörssamningi 21. mars 2023, sem var hafnað.

Málflutningur um frávísunarkröfu stefnda fór fram 14. september 2023. Með úrskurði dómsins 22. september 2023 var frávísunarkröfunni hafnað. Þann 15. nóvember 2023 lagði stefndi fram beiðni um dómkvaðningu matsmanns. Í þinghaldi 29. nóvember 2023 var dómkvaðningunni mótmælt af hálfu stefnanda. Munnlegur málflutningur um matsbeiðni stefnda fór fram 8. desember 2023. Með úrskurði dómsins 14. desember 2023 var fallist á að dómkvaðning færi fram.

Til að framkvæma umbeðið mat var Arnar Már Jóhannesson endurskoðandi skipaður af dómnum. Matsgerð hans var lögð fram 25. september 2024. Í niðurstöðu matsins segir að sanngjarnt og eðlilegt endurgjald fyrir vinnu á árinu 2019 hafi verið 1.514.394 krónur en 1.755.298 krónur á árinu 2022. Matsmaður metur tap vegna ferða á árinu 2019 þegar búið hafi verið að taka tillit til kostnaðar vegna leiðsagnar og kúnnagjalds, 2.316.457 krónur og tap ársins 2022 3.402.386 krónur.

Aðilaskýrslu fyrir dómi gaf Skarphéðinn Þráinsson f.h. stefnda. Vitnaskýrslur gáfu Örvar Atli Þorgeirsson, Auður Bjarnadóttir, starfsmaður stefnda, og Arnar Már Jóhannesson matsmaður.

Málsástæður og lagarök stefnanda:

Stefnandi byggir á því að stefndi skuldi henni vegna fjögurra ferða til Grænlands, tveggja ferða sem farnar voru á árinu 2019 (27. ágúst til 5. september 2019 og 3.-12. september 2019) og tveggja á árinu 2022 (23. ágúst til 1. september 2022 og 30. ágúst til 8. september 2022). Það sé meginregla í samningarétti að samninga beri að halda. Skarphéðinn fyrir hönd stefnda og Örvar Atli hafi gert með sér samning um skiptingu hagnaðar og gjalda vegna Grænlandsferða. Um munnlegan samning hafi verið að ræða en jafnframt hafi hann verið staðfestur í verki með uppgjöri ferða árið 2017 og einnig í skilaboðum milli Skarphéðins og Örvars Atla. Greiða beri uppsett verð í samræmi við samninginn og fyrri uppgjör ef ekki sé sýnt fram á af hálfu stefnda að samið hafi um annað. Sönnunarbyrðin hvíli á stefnda að sanna að annað hafi átt að gilda varðandi ferðirnar 2019 og 2022.

Aðeins stefndi og/eða Skarphéðinn hafi fulla innsýn í hvaða kostnaður hafi hlotist af ferðunum og sé kröfufjárhæðin því sett fram með fyrirvara um það. Meðfylgjandi sé sundurliðun á tekjum og kostnaði samkvæmt bestu vitund stefnanda. Jafnframt sýni sundurliðunin þá fjárhæð sem stefnda hafi borið að greiða stefnanda. Í útreikningum stefnanda sé miðað við gengi gjaldmiðla eins og það hafi verið í lok maí 2019 vegna ferða sem farnar vorið árið 2019 og í lok maí 2022 vegna ferða sem voru farnar árið 2022. Í fyrri uppgjörum hefðu Örvar Atli og stefndi sammælst um það gengi sem miða ætti við.

Ferð 1, 2019:

Örvar Atli hafi farið í ferðina (ekki Skarphéðinn) og því átt að fá 75% af hagnaðinum en stefndi 25%. Miðað sé við gengi dollara (USD) 125 og gengi evru (EUR)

1. Innheimtar hafi verið 937.020 krónur á hvern farþega (EUR 6.790) og 11 farþegar farið í ferðina. Samtals hafi tekjur því verið 10.307.220 krónur.

   Kostnaður hafi verið eftirfarandi: Leiga á báti Opal kr. 7.452.000 (EUR 54.000 - stefndi greiddi) Kvöldmatur kr. 23.700 (Örvar greiddi) Flugferð aukasæti kr. 44.000 (stefndi greiddi) Leigubíll frá Keflavík til Rvk. kr. 28.000 (Örvar greiddi) Leigubíll frá Rvk. flugvelli kr. 4.450 (Örvar greiddi) Samtals hafi kostnaður verið 7.552.150 krónur. Þar af greiddi Örvar 56.150 krónur sem hann hafi ekki enn fengið greiddar. Samkvæmt samkomulagi átti stefndi rétt á 5% umsýslugjald vegna ferðarinnar eða 515.361 krónu.

   Samkomulag hafi verið á milli Örvars Atla og Skarphéðins um að þeir fengju svokallað kúnnagjald eða „kúnna fee“ fyrir hvern farþega sem hafi verið á þeirra vegum ef farþegarnir hafi verið umfram þá tölu farþega sem var á vegum hins aðilans. Í þessari ferð hafi 10 farþegar verið á vegum Örvars Atla og stefnanda. Einn farþegi hafi verið á vegum beggja og sé því aðeins innheimt kúnnagjald fyrir 10 farþega. Kúnnagjaldið hafi verið 500 evrur á hvern farþega eða 69.000 krónur. Samtals hafi kúnnagjaldið sem Örvar Atli átti rétt á fyrir þessa ferð verið 690.000 krónur. Hagnaður vegna ferðarinnar hafi því verið 1.549.709 krónur (10.307.220-7.552.150-515.361-690.000). Hluti Örvars Atla hafi samkvæmt framangreindu verið 1.162.282 krónur og hluti stefnda 387.427 krónur. Þá bætist við kúnnagjaldið, 690.000 krónur, og kostnaðurinn sem Örvar Atli lagði út, 56.150 krónur. Samtals beri stefnda því að greiða stefnanda 1.908.431 krónu vegna framangreindrar ferðar (1.162.281+690.000+56.150).

   Ferð 2, 2019:

   Örvar Atli hafi farið í ferðina (ekki Skarphéðinn) og því átt að fá 75% af hagnaði en stefndi 25%. Miðað sé við gengi dollara (USD) 125 og gengi evru (EUR) 138. Innheimtar hafi verið 937.020 krónur (EUR 6.790) vegna sex farþega og 1.145.400 krónur (8.300 EUR) vegna fimm farþega. Samtals hafi tekjur því verið 11.349.120 krónur.

   Kostnaður hafi verið eftirfarandi:

   Leiga á báti Donna Wood kr. 7.452.000 (EUR 54.000 - stefndi greiddi) Flugferð aukasæti kr. 44.000 (stefndi greiddi) Samtals hafi kostnaður verið 7.496.000 krónur. Samkvæmt samkomulagi hafi stefndi tekið 5% umsýslugjald eða 567.456 krónur. Nanut Bavorn hafi komið því til leiðar að tveir farþegar fóru í ferðina og hafi Örvar Atli greitt 125.000 króna kúnnagjald til Nanut. Sex farþegar hafi verið á vegum stefnda/Skarphéðins og einn á vegum Örvars Atla. Kúnnagjald sem stefndi átti rétt á hafi því verið vegna fimm farþega, 345.000 krónur (5*69.000). Tveir farþegar hafi verið sameiginlegir og því ekkert kúnnagjald greitt vegna þeirra. Hagnaður ferðarinnar hafi því verið 2.815.664 krónur (11.349.120- 7.496.000-567.456-125.000-345.000). Hluti Örvars Atla hafi samkvæmt framangreindu verið 2.111.748 krónur og hluti stefnda 703.916 krónur. Við bætist kúnnagjald sem Örvar Atli greiddi Nanut, 125.000 krónur. Samtals beri stefnda því að greiða stefnanda 2.236.748 krónur vegna ferðarinnar (2.111.748+125.000).

   Ferð 1, 2022:

   Örvar Atli hafi farið í ferðina (ekki Skarphéðinn) og því átt að fá 75% af hagnaðinum en stefndi 25%. Miðað sé við gengi dollara (USD) 130 og gengi evru (EUR)

2. Innheimtar hafi verið 1.547.000 krónur (USD 11.900) vegna 11 farþega og 1.145.400 krónur (8.300 EUR) vegna eins farþega. Samtals hafi tekjur því verið 18.162.400 krónur.

   Kostnaður hafi verið eftirfarandi: Leiga á báti kr. 8.280.000 (EUR 60.000 - stefndi greiddi) Samkvæmt samkomulagi hafi stefndi tekið 5% umsýslugjald eða 908.120 krónur. Í þessari ferð hafi Örvar Atli verið með tvo farþega umfram stefnda og eigi hann því rétt á kúnnagjaldi að fjárhæð 138.000 krónur (2*69.000). Hagnaður ferðarinnar hafi verið 8.836.280 krónur (18.162.400-8.280.000-908.120-138.000). Hluti Örvars Atla hafi samkvæmt framangreindu verið 6.627.210 krónur og hluti stefnda 2.209.070 krónur. Við bætist kúnnagjaldið sem Örvar Atli eigi rétt á, 138.000 krónur. Samtals beri stefnda því að greiða stefnanda 6.765.210 krónur (6.627.210+138.000).

   Ferð 2, 2022:

   Örvar Atli hafi farið í ferðina (ekki Skarphéðinn) og því átt að fá 75% af hagnaðinum en stefndi 25%. Miðað sé við gengi dollara (USD) 130 og gengi evru (EUR)

3. Í þessari ferð hafi þjónusta Örvars Atla og stefnda verið áframleigð til Marcellian Tan með samningi. Tekjur hafi verið samtals 11.040.000 krónur.

   Kostnaður hafi verið eftirfarandi: Leiga á báti kr. 8.280.000 (EUR 60.000 - stefndi greiddi) Samkvæmt samkomulagi hafi stefndi tekið 5% umsýslugjald eða 552.000 krónur. Hagnaður ferðarinnar hafi verið 2.208.000 krónur (11.040.000-8.280.000-552.000). Hluti Örvars Atla hafi átt að vera 1.656.000 krónur og hluti stefnda 552.000 krónur. Samkvæmt framangreindu beri stefnda að greiða stefnanda 1.656.000 krónur vegna framangreindrar ferðar.

   Samtals sé upphæðin sem stefnda beri að greiða stefnanda fyrir ferðirnar fjórar árin 2019 og 2022 12.566.389 krónur, þ.e. stefnufjárhæð málsins og fjárhæð skuldar samkvæmt reikningi.

   Krafist sé dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 26. febrúar 2023 eða mánuði eftir að reikningurinn var gefinn út og stefndi sannarlega krafinn um greiðslu, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001. Ljóst sé að greiðsla kröfunnar hafi þá löngu verið orðin tímabær, enda ferðirnar farnar í ágúst og september árið 2019 og í ágúst og september 2022.

   Stefnandi bendir á að þann 21. mars 2023 hafi stefndi sent henni og Örvari Atla drög að uppgjörssamningi sem hún og Örvar Atli hafi ekki getað sætt sig við. Nauðsynlegt sé að mótmæla ýmsu sem komi fram í samskiptum tengdum honum. Stefndi hafi haldið því fram í samningsdrögum að ekki hefði verið gert samkomulag um að stefnandi, eiginkona Örvars, kæmi frítt með í ferðirnar og það hafi valdið aukakostnaði og tekjutapi að fjárhæð 932.267 krónur þar sem hægt hefði verið að selja þetta sæti til viðskiptavina. Þessu hafa stefnandi og Örvar Atli mótmælt. Því sé hafnað að ekki hafi verið samið um að stefnandi færi með í ferðirnar og að það hafi valdið aukakostnaði eða tekjutapi. Sú fullyrðing sé ósönnuð en hún hafi einnig farið með í ferðirnar árin 2017 og 2018. Hún hafi ekki verið í fríi í umræddum ferðum heldur verið að vinna við leiðsögn og túlkun auk þess að hafa útvegað bróðurpartinn af farþegum ferðanna, sem hefðu ekki fest kaup á umræddum ferðum nema hún hefði verið með í för. Nánar tiltekið hafi 16 af 23 farþegum verið á hennar vegum í þeim ferðum sem hún fór í. Þetta hafi ekki verið í fyrsta skipti sem viðbótarleiðsögumaður hafi komið með í ferð án þess að þurfa að borga fyrir pláss.

   Stefndi haldi því fram að Örvar Atli hafi ekki uppfært verð á vefsíðu sinni og þar með valdið því að farþegar hafi ekki verið rukkaðir um rétt verð. Stefndi haldi því fram að þetta hafi valdið tekjutapi upp á 2.292.180 krónur, þ.e. 207.323 krónur á hvern farþega. Þessu sé mótmælt. Því sé hafnað að Örvar Atli hafi meðvitað rukkað lægra verð fyrir ferðirnar. Verðinu hafi ekki verið breytt fyrr en eftir að byrjað var að selja í ferðina. Þeir farþegar sem greiddu „gamla verðið“ hafi verið búnir að skrá sig í ferðina áður en Örvari Atla og stefnanda hafi verið tilkynnt um umrædda verðbreytingu. Ekki hafi verið gerðar athugasemdir við verðið þegar stefndi sendi út greiðslubeiðnir til farþeganna og í uppgjörsskjalinu frá 2019 séu tveir aðilar á vegum stefnda á „gamla verðinu“ sem sýni að þetta hafi ekki verið mistök stefnanda eða Örvars heldur hafi verið um að ræða síðbúna verðbreytingu hjá stefnda. Þar að auki sé ósannað að jafn margir farþegar hefðu keypt ferð hefði verðið verið hækkað fyrr.

   Stefndi hafi haldið því fram að inn í uppgjörið vantaði kostnað sem ekki sé gert ráð fyrir í kostnaðarliðum. Þetta sé kostnaður vegna ferðaskrifstofuleyfis, trygginga, auglýsinga, bókhaldsvinnu, innheimtu á greiðslum, samninga við Norðursiglingu (skútur), ýmis auka kostnaður vegna Covid-19 o.s.frv. Þessu sé einnig hafnað, enda samskipti við farþega, Norðursiglingu, markaðsmál og annað verið vinna sem báðir aðilar sáu um og ekki hafi verið samið um greiðslur fyrir það. Stefndi hafi ekki gert kröfu um þennan kostnað árin 2017 eða 2018 samkvæmt uppgjöri og greiddum reikningum. Þar fyrir utan sé upphæðin frá 900.000 krónur til 1.800.000 krónur á ferð óraunhæf, enda lagðist vinnan á báða aðila í gegnum tíðina.

   Stefndi hafi haldið því fram að svonefnt kúnnagjald hafi eingöngu verið reiknað á Örvar Atla en ekki á stefnda. Því sé hafnað. Í fyrri uppgjörum sé eingöngu mismunur á fjölda kúnna reiknaður og settur á þann aðila sem er með fleiri kúnna. Í fyrri uppgjörum séu einnig sameiginlegir kúnnar ekki taldir með í kúnnaþóknun. Meintum leiðréttingum stefnda á útreikningi hvað varðar prósentureikning á hagnað sé hafnað, enda ekki í samræmi við það sem samið var um. Samið hafi verið um skiptingu upp á 25/75 og liggi það fyrir í fyrri uppgjörum og í skráðum samskiptum milli stefnda og Örvars. Fullyrðingum stefnda um að umsýslugjald sé „leiðrétt“ til að endurspegla kostnað sé hafnað. Samið hafi verið um það árið 2018 að stefndi fengi 5% umsýslugjald fyrir að sjá um greiðslur, ábyrgð á samningi við Norðursiglingu og hýsingu ferða. Uppgjör frá 2017 og 2018 sýna fram á þetta. Þá sé 7% umsýslukostnaður í engu samræmi við raunkostnað.

   Hvað lagarök varðar vísar stefnandi til meginreglu samningaréttar um skyldu samningsaðila til að efna samninga og reglna kröfuréttarins. Kröfur um dráttarvexti styður stefnandi við reglur III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Varðandi varnarþing vísast til 33. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda:

Stefndi byggir á því að ósannað sé að samkomulag hafi verið um grundvöll kröfu stefnanda. Af grundvallarreglum samninga- og kröfuréttar leiði að til þess að krafa geti grundvallast á samkomulagi milli aðila þurfi slíkt samkomulag að hafa komist á og stofnast með gildum hætti. Hafi samkomulag ekki komist á stofnast engin krafa. Það liggi í hlutarins eðli.

Eins og hér liggi fyrir í gögnum málsins hafi stefndi og Örvar aldrei gert með sér skýrt samkomulag um tilhögun greiðslna vegna ferða til Scoresbysunds og hvað þá í þá veru sem stefnandi byggi á, hvorki munnlega né skriflega. Í gögnum málsins liggi raunar einungis fyrir að stefndi hafi í eitt skipti greitt til Örvars samkvæmt því fyrirkomulagi sem hann lagði til, þ.e. árið 2017, og það verið á grundvelli tillagna frá Örvari í kjölfar samtals um að þeir myndu „sjá hvernig þetta lúkkar“. Þá liggi fyrir að stefndi greiddi ekki samkvæmt „uppgjörsskjali“ frá Örvari á árinu 2018. Allt frá þessum tíma, og allavega frá árinu 2019, hafi verið ágreiningur um grundvöll greiðslna, villur í „uppgjörsskjölum“ og útreikningi, enda aldrei legið fyrir skýrt samkomulag um hvort og/eða hvernig skyldi greitt, með hvaða kjörum og þ. á m. hvort eða hvernig hagnaði skyldi skipt milli stefnda og Örvars. Sé það kyrfilega stutt í gögnum málsins. Þannig segi t.a.m. í tölvupósti Örvars til Skarphéðins 26. september 2019, um „uppgjörsskjalið“: „Það er einhver skekkja í skjalinu sem hallar greinilega á þig. Ég er búinn að brjóta hausnum yfir þessu núna og er farinn að hringsnúast.“ Þá segi neðar í sama pósti: „Ef þetta er villa þá hefur það líka haft áhrif á uppgjörið í fyrra.“ Einnig segir Skarphéðinn í skilaboðum til Örvars: „Eftir síðustu ferð kom í ljós að það var reiknivilla í skjalinu sem þú bjóst til í excel þannig að þú fékkst greitt of mikið. Varst þú búinn að reikna þá leiðréttingu?“ Því svarar Örvar: „Nei þurfum að taka snúning á því líka að klára það uppgjör.“ Bætir Skarphéðinn þá við að samkvæmt starfsmanni stefnda hafi umrætt skjal verið „alveg út úr kú“. Á móti svarar Örvar m.a.: „Sama reikniskekkjan hefur líklega verið í þessu árin áður.“ Sé þannig ljóst að verulegur vafi hafi verið um grundvöll uppgjörs, þegar frá upphafi. Við þetta megi bæta að á bls. 3 í stefnu sé sérstaklega á því byggt að stefndi hafi einn fulla innsýn inn í þann kostnað sem hlaust af ferðunum. Aftur á móti sé það stefndi sem furði sig á því hversu lítið hann hafi haft upp úr þessum ferðum í skilaboðum til Örvars, þar sem Skarphéðinn segir: „Mér fannst alltaf skrítið hvað mitt félag hafði ekkert uppúr þessu en tók alla áhættuna.“ Gefur augaleið að ef samkomulag stefnda um skiptingu hagnaðar hefði verið umsamið og fastmótað, og stefndi verið sá sem sá um fjármálin að baki ferðinni, hefði það vart getað verið stefndi sem furðaði sig á því hversu lítið hann hafði upp úr ferðunum. Bendir þetta eindregið einnig til þess að um uppgjör vegna ferðanna hafi ekki verið skýrlega samið. Þá sé rétt að geta þess að sumarið 2019 fékk stefndi greitt samkvæmt dagtaxta fyrir ferðaleiðsögn innanlands, 77.000 krónur á dag auk virðisaukaskatts í átta og hálfan dag, en ekki samkvæmt einhverju „uppgjörsskjali“. Einnig sé til þess að líta að stefnandi og Örvar sömdu aldrei um að fara í ferðir með óbreyttu sniði ár eftir ár um ókomna tíð. Bendi gögn málsins raunar eindregið til þess að á árinu 2018 hafi stefnandi ekki greitt samkvæmt tillögu að uppgjöri Örvars. Sé því afar langsótt að halda fram að vegna þess að stefndi hafi á árinu 2017 greitt reikning samkvæmt „uppgjörstillögu“ hafi hann í eitt skipti fyrir öll samið sig undir ótilgreinda samningsskilmála fyrir allar hugsanlegar ferðir sem myndu á eftir fylgja. Slík niðurstaða væri raunar verulega órökrétt, enda um lifandi rekstrarumhverfi að ræða, og því gat umfang reksturs, skipulagningar og ábyrgðar á ferðunum verið afar mismunandi eftir hverri ferð ár eftir ár. Þá liggi auk þess fyrir að sú „uppgjörstillaga“ hafi ekki verið rétt, sbr. það sem fyrr greini um viðurkenningu Örvars á reikniskekkju sinni. Enn fremur verði ekki litið framhjá því að ennþá sé í þeim „uppgjörsskjölum“ sem stefnandi leggi fram, og kveður kröfu sína grundvallast á, að finna tvær leiðir til að reikna út kröfuna. Eins og lýst sé að framan sé í þeim „uppgjörsskjölum“ sem stefndi leggur fram að finna þá leið sem hann byggir dómkröfu sína á, þ.e. „skipting hagnaðar – prósentur“, en hins vegar sé einnig að finna aðra leið, „skipting hagnaðar – gæd gjald“. Sú staðreynd að þessar tvær leiðir sé enn að finna í „uppgjörsskjölum“ stefnda bendi skýrlega til þess að stefndi og stefnandi hafi ekki haft í gildi neitt samkomulag um hvernig skyldi reikna kröfuna út eða hvert endurgjaldið skyldi vera. Um hið sama votti enn fremur sú staðreynd að Örvar hafi í skilaboðum til stefnda boðist til að „hækka umsýslugjald“ úr 5% í 7%.

Í ljósi alls framangreinds telur stefndi að stefnandi hafi ekki sannað að sá grundvöllur sé fyrir kröfunni sem hún byggi á í stefnu og síðbúnum reikningi sínum, hvorki hvað varðar árið 2019 né 2022. Í því tilliti megi einkum hafa í huga að í fræðum og framkvæmd hafi löngum verið litið svo á að samningur geti ekki hafa talist verið kominn á ef ekki hefur verið samið um meginatriði. Þar sem ekki hafi verið með skýrum og sannanlegum hætti samið um meginatriði milli aðila, þ.e. um skiptingu hagnaðar, sé ljóst að ekki sé grundvöllur fyrir þeirri kröfu sem stefnandi reisir þetta dómsmál á. Beri af þeim sökum að sýkna stefnda.

Verði ekki fallist á framangreint er á því byggt að kröfur stefnanda séu niður fallnar fyrir tómlætis sakir.

Ljóst sé af fræðum og framkvæmd að sú skylda hvíli á samningsaðila að gera reka að því að innheimta kröfu sína, en ellegar geti það skapað þær væntingar hjá gagnaðila að kröfunni verði ekki fylgt eftir eða að krafa sé ekki til staðar. Láti samningsaðili undir höfuð leggjast að reyna að innheimta kröfu sína falli hún því niður vegna slíks tómlætis. Þessi sjónarmið hafi verið talin sérstaklega þýðingarmikil þegar krafa er umdeild eða óljós, hvort heldur grundvöllur hennar eða fjárhæð. Er enda erfiðara að afla gagna þegar langt er liðið frá meintri stofnun kröfu, auk þess sem skuldara kann þá að vera ókunnugt um hvort á honum hvíli skuldbinding, hvert sé umfang hennar eða hvort kröfuhafi muni fylgja henni eftir. Hefur enn fremur verið talið að jafnvel þótt meintum skuldara sé kunnugt um hugsanlega tilvist kröfu geti aðgerðarleysi kröfuhafa í kjölfarið styrkt skuldara í þeirri trú að engin skylda hvíli á honum eða að kröfuhafi muni ekki fylgja kröfu sinni eftir eða hafa uppi athugasemdir. Því er talið sanngjarnt að gera þá kröfu á kröfuhafa að hann láti reyna á réttmæti hinnar óljósu kröfu við fyrsta tækifæri, en haldi hann að sér höndum falli krafan brott fyrir tómlæti.

Svo sem lýst hafi verið fór Örvar í tvær ferðir til Scoresbysunds á Grænlandi árið 2019 á vegum stefnda. Síðari ferðinni lauk þann 12. september 2019. Því voru tæplega þrjú ár og níu mánuðir liðnir frá því að Örvar og stefnandi luku ferðum sínum 2019 og þar til stefnandi höfðaði mál til heimtu meintra krafna. Þá veki athygli að það sé ekki Örvar sjálfur sem höfði málið heldur eiginkona hans og er það óútskýrt í stefnu hvers vegna sá háttur hafi verið á hafður.

Líkt og rakið er var uppgjör ferða ætíð í höndum Örvars, og áttu Örvar og Skarphéðinn umræður um uppgjör vegna ferðanna árið 2019 í kjölfar þeirra. Vegna villna í skjölum frá Örvari, sem Örvar vakti sjálfur athygli á svo sem áður er rakið, fór uppgjör ekki fram á þeim tíma og öll samskipti Örvars og Skarphéðins voru verulega minni háttar á árabilinu 2019-2022, og vörðuðu aldrei hugsanlegt uppgjör vegna ferða árið 2019. Raunar sé það ekki fyrr en í júní 2022 sem talið berst aftur að uppgjöri vegna fyrri Grænlandsferða, og þá sé það á þeim nótum að það sé Örvar sem hafi fengið of mikið greitt frá stefnda. Þannig segi í skilaboðum frá Skarphéðni þann 6. júní 2022: „[…] eftir síðustu ferð kom í ljós að það var reiknivilla í skjalinu sem þú bjóst til í excel þannig að þú fékkst greitt of mikið. Varst þú búinn að reikna þá leiðréttingu?“. Enn fremur segir Örvar í sömu andrá: „Sama reikniskekkjan hefur líklega verið í þessu árinu áður“.

Þá sé aukinheldur til þess að líta að í skilaboðum Örvars til Skarphéðins þann 19. júní 2022 óskar hann sérstaklega eftir því að fá „að hluta til greitt fyrirfram“ vegna fyrirhugaðra ferða til Grænlands. Hefði Örvar á þeim tímapunkti talið stefnda standa í skuld við sig hefði verið töluvert eðlilegra að krefjast greiðslu slíkrar skuldar, fremur en að krefjast „fyrirframgreiðslu“ vegna óunninnar vinnu. Enn og aftur sé þar í engu getið um hugsanlega kröfu Örvars á hendur stefnda. Voru þessi skilaboð því einnig til þess fallin að telja stefnda trú um að Örvar myndi ekki gera athugasemdir vegna krafna fyrir ferðir árið 2019.

Eins og framangreind samskipti gefa til kynna var stefndi á þessum tíma ekki einvörðungu í góðri trú um að Örvar myndi ekki hafa uppi eða gera athugasemdir við meinta kröfu, heldur var hann meira að segja í góðri trú um að hann hefði greitt Örvari of mikið. Var sú huglæga afstaða stefnda eðlileg í ljósi þess sem áður hafði á gengið, einkum og sér í lagi að á þessum tíma voru um þrjú ár frá því að stefndi hafði farið í ferðirnar árið 2019, auk þess sem Örvar sagði sjálfur að líklega hefði verið reikniskekkja í uppgjörum frá árum áður þar sem hallaði á stefnda og á árinu 2022 krafist fyrirframgreiðslu vegna fyrirhugaðra ferða til Grænlands. Þessu til viðbótar megi nefna að síðar á árinu 2022, í tölvupósti frá Örvari til Skarphéðins þann 28. nóvember 2022, segir um hugsanlegt uppgjör vegna ferða 2019 og 2022: „Þetta er búið að tefjast svoldið, þurfti að gera upp gamla reksturinn minn fyrst.“ Má ljóst vera að með þessu hafi Örvar viðurkennt að dráttur á uppgjöri hafi verið vegna hans eigin breytni. Í ljósi alls framangreinds séu meintar kröfur vegna ferða árið 2019 niður fallnar fyrir tómlæti. Í þessu tilliti beri að hnykkja á því að einhliða röksemdum í stefnu varðandi það að ástæða þess að meint krafa vegna ferða árið 2019 hafi ekki verið innheimt hafi verið vegna Covid-19 faraldursins og að Örvar „vildi ekki auka fjárhagsálag á Skarphéðinn eða hans rekstur“, sé með öllu hafnað sem haldlausum. Telur stefndi að ástæða þess að krafan var ekki innheimt strax hafi einmitt verið að grundvöllur hennar var óljós frá upphafi. Þá beri einnig að benda á að það var fyrst 14. mars 2020 sem íslensk stjórnvöld réðu Íslendingum frá ferðalögum og hvöttu landsmenn á ferðalagi erlendis til að íhuga að flýta heimför vegna Covid-19 heimsfaraldurs. Hafi það verið á svipuðum tíma og stjórnvöld fleiri landa gripu til sambærilegra aðgerða. Efnahagsleg áhrif Covid-19 komu fyrst fram mánuðina eftir það, þ.e. a.m.k. hálfu ári eftir að ferðunum 2019 lauk. Því sé fullyrðingum stefnanda um að Örvar hafi ekki viljað innheimta meintar kröfur sínar á hendur stefnda vegna áhrifa Covid-19 vísað á bug. Af þeim sökum sé ítrekað að hafi Örvar nokkurn tímann átt kröfu á hendur stefnda vegna ferða á árinu 2019 séu þær kröfur niður fallnar vegna tómlætis við að innheimta þær.

Þrátt fyrir að ekki sé eins langt frá því að meintar kröfur vegna ferða árið 2022 stofnuðust, séu þær yfirhöfuð fyrir hendi, byggir stefndi engu að síður á því að öll hin sömu sjónarmið og varðandi meintar kröfur frá árinu 2019 eigi við um meintar kröfur vegna ferða árið 2022. Eins og fjallað hafi verið um lauk vinnu stefnanda vegna ferðanna árið 2022 annars vegar þann 1. september 2022 og hins vegar 8. september 2022. Hafi Örvar átt einhverjar kröfur á hendur stefnda hafi þær orðið gjaldkræfar á þessum dagsetningum. Stefnandi höfðaði mál þetta í lok maímánaðar 2023, þ.e. tæpum níu mánuðum eftir að framangreindar kröfur stofnuðust, hafi þær einhvern tímann verið fyrir hendi, og allan þann tíma styrktist stefndi í sinni trú um að ekki yrðu gerðar athugasemdir vegna þeirra. Svo sem áður er fjallað um hafi verið ærið tilefni til að höfða mál um kröfurnar fyrr þar sem þær voru frá upphafi umdeildar og óljósar. Þá verði ekki litið framhjá því að áðurnefndur tölvupóstur frá Örvari, þar sem hann nefnir að uppgjör hafi tafist vegna þess að hann hafi þurft að gera upp sinn gamla rekstur, eigi einnig við um meintar kröfur ársins 2022. Auk þess beri að líta til þess að framsal krafna sé dagsett 1. janúar 2023 og því ljóst að stefnandi hélt að sér höndum lengi eftir að hún fékk hinar umdeildu og óljósu kröfur framseldar til sín, en hefði heldur átt að höfða mál um þær strax vildi hún forða þeim frá því að falla niður vegna tómlætis. Í ljósi alls þessa telur stefndi ljóst að kröfur stefnanda, hafi þær yfirhöfuð nokkurn tímann stofnast, séu fallnar niður fyrir tómlætis sakir. Leiði það einnig til sýknu í málinu.

Þrautavarakrafa stefnda um verulega lækkun dómkröfu stefnanda byggist á sömu sjónarmiðum og rakin séu að framan varðandi aðalkröfu. Enn fremur byggir stefndi á því að ef dómurinn telur stefnanda hafa tekist að sanna að hún eigi einhverja kröfu á hendur stefnda hafi stefnanda ekki tekist sönnun um að grundvöllur hennar sé sá sem hún byggir á í stefnu, enda hafi Örvar og stefndi aldrei samið sérstaklega um slíkt fyrirkomulag. Raunar liggi ekki fyrir nema einhliða frásagnir stefnanda og Örvars um stofnun kröfunnar og grundvöll hennar. Telji dómurinn stefnanda eiga einhverja kröfu óuppgerða vegna ferðanna geti hún ekki numið hærri fjárhæð en telja megi sanngjarnt og eðlilegt endurgjald fyrir þá afmörkuðu vinnu sem Örvar vann í ferðunum, þ.e. leiðsögn í tveggja vikna túr, sbr. meginreglur kröfuréttar þar um. Beri stefnandi sönnunarbyrði fyrir því að einhver annar grundvöllur eigi við.

Stefndi telur jafnframt að eftirfarandi efnisrök skuli einnig leiða til verulegrar lækkunar á dómkröfu stefnanda, enda frádráttarliðir mun fleiri og umfangsmeiri en gert sé ráð fyrir í „uppgjörsskjali“ stefnanda.

Stefndi byggir auk framangreinds á því að ef dómurinn telur einhvern fót fyrir þeim grunni sem stefnandi byggir dómkröfu sína á vanti inn í „uppgjörið“ sem liggur til grundvallar dómkröfunni ýmsan kostnað og annan frádrátt sem valdi því að hagnaður af ferðunum, sem stefnandi geri nú kröfu um hlutdeild í, sé mun minni en „uppgjör“ stefnanda geri ráð fyrir og kröfugerð hans byggi á.

Í fyrsta lagi telur stefndi að stefnandi geri í „uppgjörsskjali“ sínu, og þ.a.l. dómkröfu, ekki ráð fyrir ýmsum kostnaði sem stefndi hafði af ferðunum. Þannig lagðist ýmiss konar rekstrarkostnaður á stefnda vegna ferðanna, sem ekki kom fram í uppgjörinu, svo sem kostnaður við rekstur ferðaskrifstofu, launakostnaður vegna bókhalds, tryggingakostnaður, kostnaður við innheimtu á greiðslum, vinnu við svörun tölvupósta, vinnu við samningagerð og fleira í þeim dúr. Telur stefndi þennan kostnað nema a.m.k. 1.800.000 krónum samanlagt vegna ferðanna árið 2019. Vinna vegna ferða 2022 hafi einnig verið umfangsmikil, enda taldist þá saman vinna sem farið hafði verið í á árinu 2020 og svo aukaleg vinna við að endurbóka og endursemja vegna ferðanna árið 2022. Þar að auki féll til ýmis umfangsmikill kostnaður vegna reksturs ferðaskrifstofu, öflunar ferðaskrifstofuleyfis, trygginga, bókhalds, innheimtu á greiðslum, uppfærslu á heimasíðu og gögnum fyrir ferðina o.m.fl. Telur stefndi kostnað vegna þessa sömuleiðis nema a.m.k. 1.800.000 krónum vegna ferðanna árið 2022. Telur stefndi þannig ljóslega ýmsan kostnað ótalinn að þessu leyti, svo sem fyrir kvöldmat, bæði í ferðum 2019 og 2022, og akstur til og frá flugvelli. Telur stefndi þennan kostnað hlaupa á a.m.k. nokkur hundruð þúsundum sem skuli einnig dragast frá kröfu stefnanda.

Stefndi byggir einnig á því að ef talið verður að stefnandi eigi einhverja kröfu á hendur stefnda eigi að koma til frádráttar kröfunni tapaðar tekjur á ábyrgð stefnanda. Svo sem lýst er áður fór stefnandi, eiginkona Örvars, með í tvær af þeim ferðum sem gerð er krafa um uppgjör á, þ.e. ferð nr. 1 árið 2019 og ferð nr. 1 árið 2022. Aldrei hafi verið samið um það milli stefnda og Örvars að stefnandi færi frítt með í ferðirnar, en þar sem hún fór án þess að greiða fyrir það var einu færra sæti selt í báðar ferðir. Væri því um að ræða tapaðar tekjur að fjárhæð a.m.k. 932.267 krónur fyrir fyrri ferðina, en að fjárhæð a.m.k. 1.611.974 krónur fyrir þá seinni, samtals að fjárhæð a.m.k. 2.544.241 króna. Leiki ekki vafi á að bæði þessi sæti hefðu selst ef stefnandi hefði ekki fengið þau og byggir stefndi því á því að fjárhæðin skuli koma til frádráttar fjárhæð dómkröfu, ef hún sé yfirhöfuð talin fyrir hendi.

Að auki telur stefndi að til frádráttar skuli koma tapaðar tekjur vegna þess að Örvar uppfærði ekki verð á sinni vefsíðu, þegar selt var í ferðirnar árið 2019. Olli það því að þeir sem keyptu sér aðgang í ferðirnar á vefsíðu Örvars greiddu 207.323 krónum minna fyrir aðganginn en þeir hefðu átt að gera. Hafi tekjutapið því verið 2.280.553 krónur (11×207.323) fyrir fyrri ferðina og 1.243.938 krónur (6×207.323) fyrir þá seinni. Hafi tekjutapið því alls verið 3.524.491 króna vegna handvammar Örvars. Telur stefndi þessa fjárhæð því einnig eiga að koma til frádráttar telji dómurinn að stefnandi eigi einhverja kröfu á hendur stefnda.

Til viðbótar framangreindu byggir stefndi á því að þær forsendur sem stefnandi leggi til grundvallar kröfu sinni séu rangar að því leyti að við útreikning kostnaðar sé einungis reiknuð kúnnaþóknun mismunar kúnna, þ.e. þeirra kúnna sem annar aðili aflaði umfram hinn. Stefndi telur í fyrsta lagi að ekki liggi fyrir sönnun um að samið hafi verið um fasta „kúnnaþóknun“ milli aðila. Þá telur stefndi að ef dómurinn telur stefnanda hafa sannað að milli aðila hafi verið samkomulag um greiðslu einhverrar „kúnnaþóknunar“, þá skuli sú kúnnaþóknun reiknast frá hagnaði miðað við alla kúnna sem aflað var, en ekki einungis þá sem annar aflaði umfram hinn. Þó að hugsanlega sé rökrétt að kúnnaþóknun hafi átt að vera greidd einungis fyrir þá kúnna sem annar aðili aflaði umfram hinn telur stefndi hið sama ekki eiga við um mat á kostnaði við ferðirnar. Meint kúnnaþóknun virðist ljóslega hafa verið ætluð sem hvatning og bót fyrir þá vinnu sem fólst í því að afla kúnna. Þannig fór eðlilega mikil vinna í að afla hvers kúnna, og því var um að ræða umtalsverðan kostnað við þá vinnu, hvort sem greitt var fyrir hvern kúnna eða ekki. Hafi enda verið um að ræða vinnu sem lagðist á vegna hinnar tilteknu ferðar, og fengju menn ekki greitt fyrir þá vinnu drægist sú vinna eðlilega frá hagnaðinum af ferðinni. Af þeim sökum telur stefndi óhjákvæmilegt að inn í kostnaðinn sé reiknuð kúnnaþóknun fyrir alla kúnna, sem hafi þ.a.l. í för með sér verulega lækkun hagnaðar, og þar með dómkröfu stefnanda. Þannig hafi kostnaðarliður fyrir kúnnaþóknun til útreiknings fyrir hagnað fyrri ferðar 2019 átt að vera 759.000 krónur, en ekki 690.000 krónur eins og stefndi haldi fram. Þá hafi kostnaðarliðurinn átt að vera 759.000 krónur en ekki 345.000 krónur fyrir seinni ferð 2019 og enn fremur 828.000 krónur fyrir fyrri ferð 2022 en ekki 138.000 krónur. Komi þessar fjárhæðir til frádráttar hagnaði og þar með til lækkunar dómkröfu stefnanda.

Einnig skuli áréttað, svo sem áður var rakið, að í þeim „uppgjörsskjölum“ sem stefndi leggi fram til stuðnings kröfu sinni sé raunar að finna aðra leið til að reikna kröfuna út, þ.e. samkvæmt svokölluðu „gæd-gjaldi“. Telji dómurinn, þrátt fyrir allt framangreint, að téð „uppgjörsskjöl“ skuli að einhverju leyti leggja til grundvallar meintri kröfu stefnanda, sem þó sé alfarið mótmælt eins og fyrr segir, byggir stefndi á því að sú fjárhæð sem stefnandi gæti gert kröfu til gæti þá aldrei verið hærri en samkvæmt síðari leiðinni sem stefnandi leggur sjálfur til samkvæmt þessum „uppgjörsskjölum“. Frá þeirri kröfu myndu svo alltaf koma til frádráttar þeir sömu kostnaðarliðir og hafa verið áður nefndir, auk þess sem allar hinar sömu málsástæður og hafa verið raktar varðandi tómlæti stefnanda og niðurfellingu meintra krafna af þeim sökum, og hinn óljósa málatilbúnað stefnanda, eigi við um þá kröfu. Þá skuli áréttað að öll sönnunarbyrði, bæði um stofnun og efni meintrar kröfu og fjárhæð hennar samkvæmt útgefnum reikningi, hvíli á stefnanda og hún verði að bera hallann af því að hafa ekki staðið undir henni.

Framangreindu til viðbótar sé dráttarvaxtakröfu stefnanda mótmælt, enda meint krafa stefnanda afar óljós og ósönnuð. Meint krafa viðkomandi, færi svo ólíklega að dómurinn féllist á hana að öllu leyti eða að hluta, gæti aldrei borið dráttarvexti fyrr en frá dómsuppsögudegi, að því marki sem slík krafa teldist sönnuð.

Stefndi vísar til meginreglna samningaréttar um stofnun samninga og meginreglna kröfuréttar um stofnunarhætti kröfuréttinda. Enn fremur er vísað til almennra reglna fjármunaréttar um tómlæti. Þá vísar stefndi til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 80. gr., sem og meginreglna einkamálaréttarfars um sönnun og sönnunarbyrði stefnanda fyrir kröfum sínum. Einnig er vísað til laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Málskostnaðarkrafan styðst við 130. gr. laga nr. 91/1991.

Forsendur og niðurstaða:

Ekki er ágreiningur um að samstarf hafi verið með Örvari Atla og Skarphéðni um ljósmyndaferðir með farþega til Grænlands á árunum 2017-2019 og aftur árið 2022. Ágreiningslaust er að bókhald þess samstarfs hafi verið á hendi stefnda. Engir skriflegir samningar voru gerðir milli aðila um það hvernig verkaskiptingu eða uppgjöri þeirra í milli skyldi háttað.

Stefnandi byggir í grunninn á því að Örvar Atli og Skarphéðinn hafi munnlega samið um að hvor um sig fengi 25% af hagnaði ferðar en að auki fengi sá sem fór í ferðina þann hluta af hagnaði sem eftir stóð, þ.e. 50%.

Fyrsta ferðin í samstarfi aðila var farin til Grænlands í september 2017. Fór Örvar Atli í þá ferð sem og aðrar Grænlandsferðir. Í júlí 2017 eru samskipti á milli Örvars Atla og Skarphéðins um að þeir verði að komast að niðurstöðu um hvernig hagnaði verði skipt þegar þeir séu ekki báðir með í för. Í samskiptum þeirra 21. júlí 2017 leggur Örvar Atli fram uppkast er „miðaði við 25% grunngjald, 50% gæd gjald. Eða $1000 gæd gjald. Kíktu á þetta. Þetta kemur á svipuðum stað niður hvor leiðin sem er.“ Ekki er að sjá svör Skarphéðins við þessu né önnur samskipti. Þann 4. október 2017 gefur félag Örvars Atla út reikning á hendur stefnda í samræmi við fyrirliggjandi reikniskjal og krefur um greiðslu á 648.912 krónum með virðisaukaskatti miðað við skiptingu hagnaðar 75% til Örvars Atla og 25% til stefnda. Í útreikningi hagnaðar er m.a. gert ráð fyrir „kúnnaþóknun“ á þann veg að hún reiknast sem mismunur þeim í hag er aflaði fleiri kúnna, í þessu tilfelli Örvari Atla í hag. Stefndi greiddi umkrafða fjárhæð 6. október 2017 til félags Örvars Atla, án athugasemda að því er séð verður.

Reikniskjöl til uppgjörs ferða ársins 2018 eru sett fram af hálfu Örvars Atla með sama hætti og vegna ferða 2017, og áfram er miðað við sömu hlutfallsskiptingu hagnaðar. Þá er með sama hætti gert ráð fyrir að mismunur kúnnaþóknunar færist hjá þeim sem aflaði fleiri kúnna, í fyrri ferðinni 2018 hjá Skarphéðni en Örvari Atla í þeirri seinni.

Einhver samskipti virðast hafi átt sér stað áður en reikniskjal ársins 2018 var sett fram þar sem í því er nú gert ráð fyrir 5% umsýslugjaldi til handa stefnda, sem ekki var áður. Engar athugasemdir er að sjá í gögnum málsins af hálfu stefnda við uppgjör ferða ársins 2018, og ekki er ágreiningur um það ár fyrir dóminum.

Með tölvupósti 26. september 2019 til Skarphéðins tilkynnir Örvar Atli að hann sé búinn að setja inn tölur í reikniskjalið „google sheets“ vegna ferða ársins 2019. Í skjalinu er enn gert ráð fyrir sömu skiptingu hagnaðar og árin 2017 og 2018. Örvar Atli bendir sjálfur á að það gæti verið villa að fjárhæð 56.150 krónur og að þar halli á Skarphéðin, sem gæti einnig haft áhrif á uppgjör ársins á undan. Þá eigi eftir að setja inn kúnnaþóknunina. Ekki er að sjá að stefndi hafi þá gert athugasemdir við framkomna hagnaðarskiptingu, mögulega reiknivillu eða kúnnagjaldið. Það er síðan ekki fyrr en í samskiptum aðila 19. júní 2022 að Skarphéðinn spyr Örvar Atla hvort hann sé búinn að leiðrétta reiknivilluna, en gerir ekki athugasemdir við hagnaðarskiptingu eða kúnnagjaldið, sbr. einnig nánar síðar.

Með vísan til framangreinds verður að mati dómsins að leggja til grundvallar að munnlegt samkomulag hafi staðið til þess að skipta hagnaði ferðanna með þeim hætti sem stefnandi byggir á, að hvor um sig fengi 25% af hagnaði ferðar sem grunngjald en að auki fengi sá sem fór í ferðina þann hluta af hagnaði sem eftir stóð, þ.e. 50%. Þá hafi verið samkomulag um að hvor aðila hafi átt rétt á kúnnaþóknun og uppgjör þeirrar þóknunar hafi átt að færast með þeim hætti sem fram er komið.

Samkvæmt uppgjörum ferða ársins 2018 er kúnnaþóknunin tilgreind sem 500 evrur á hvern farþega. Virðist ekki vera ágreiningur um þá fjárhæð, sbr. einnig síðar, og fékk Skarphéðinn eða stefndi greidda kúnnaþóknun í samræmi við það vegna fyrri ferðar ársins 2018 en Örvar Atli í þeirri seinni. Þá þykir ekkert fram komið um að ekki hafi verið samkomulag um að stefndi fengi 5% af tekjum í umsýslugjald og breytir þá engu að mati dómsins þótt Örvar Atli hafi í upphafi ársins 2023 boðist til að hækka þá þóknun í 7%, sbr. einnig síðar.

------ Byggt er á því af hálfu stefnda að stefnandi hafi sýnt af sér tómlæti um innheimtu bæði vegna ferða ársins 2019 og 2022.

Af gögnum málsins virðist sem engin samskipti hafi verið milli aðila um uppgjör ferðanna 2019, frá 26. september 2019 og fram til 19. júní 2022. Í samskiptum aðila í júní 2022 segir síðan m.a. að það þurfi að taka snúning á reiknivillunni en líka þurfi að klára uppgjörið. Skarphéðinn svarar því m.a. til að það þurfi að vinda ofan af þessari villu í skjalinu en samkvæmt starfsmanni hans sé fyrrgreint reikniskjal alveg út úr kú. Samskiptunum lýkur í það skiptið með því að Örvar Atli segir að þeir skuli skoða þetta á báðum stöðum og Skarphéðinn svarar „Alrighty“.

Í umþrættu reikniskjali sem Örvar Atli hafði sent Skarphéðni 26. september 2019 setur hann fram tillögu að uppgjöri með fyrirvara um mögulega villu og fyrirvari er um að eftir sé að setja inn kúnnaþóknun. Samkvæmt þessu var ekki um kröfu hans að ræða, enda fjárhæðin enn óráðin þar eftir var að ljúka uppgjörinu.

Eins og fyrr gat um var reikniskjalið unnið á „google sheets“ og gátu því báðir aðilar unnið í skjalinu. Þótt Örvar Atli hefði upplýsingar um fjölda farþega og hvað ferðin kostaði pr. farþega auk helstu útgjaldaliða, en þar bar hæst greiðslur vegna leigu á bát, hafði hann ekki allar gjaldaupplýsingar, enda var það stefndi sem hélt utan um reksturinn og var aðkoma hans að uppgjörinu því nauðsynleg. Fær þetta frekari stoð í fyrrgreindum samskiptum frá júní 2022 og enn í samskiptum aðila 23. ágúst 2022, þar sem fram kemur að starfsmaður stefnda sé að fara í gegnum reikniskjalið, sem hún teldi vera algjöra flækju en þetta verði klárað eftir „túrana“ [2022]. Í tölvupósti frá Örvari Atla 28. nóvember 2022 kemur fram að hann hafi bætt við kúnnagjaldinu og farið yfir skjölin sem starfsmaður stefnda hefði sett inn á „google sheets“ vegna Grænlandsferða 2019, en enn vanti þó kostnað sem stefndi hefði greitt. Af þessu er ljóst að um var að ræða „lifandi reikniskjal“ sem báðir aðilar voru að vinna í á sama tíma og að sameiginlegur skilningur aðila hafi verið sá að skjalið eins og það lá fyrir gæfi ekki rétt mynd af uppgjöri ársins 2019. Í samskiptum aðila 23. janúar 2023 bendir Örvar Atli enn á að stefndi eigi eftir að færa inn fyrrgreindan kostnað. Til að liðka til sé hann tilbúinn að klára þetta með því að „hækka umsýslugjaldið ykkar úr 5 í 7%“. Ekki er að sjá frekari samskipti. Stefnandi gaf að lokum út umþrættan reikning 26. janúar 2023.

Að framangreindu röktu þykir ljóst að þótt fyrir lægi á árinu 2019 hvernig hlutfalli skiptingar hagnaðar skyldi háttað, þá vantaði enn afgerandi þátt í samningssamband aðila, þ.e. endanlega fjárhæð kröfunnar. Sameiginlegur skilningur aðila var um það á árinu 2022 að reikniuppgjörið sem lá fyrir árið 2019 hefði ekki gefið rétta mynd af uppgjöri ferðanna, og unnu báðir aðilar að því fram í janúar 2023 að stilla upp uppgjöri svo finna mætti út hagnað/tap ársins 2019. Aðkoma stefnda að því uppgjöri var ekki bara mikilvægur þáttur heldur nauðsynlegur þáttur við ákvörðun um fjárhæð kröfu stefnanda. Stefndi getur því að mati dómsins ekki byggt á því að endanleg krafa á hendur honum hafi stofnast á árinu 2019, og ekki fyrr en í janúar 2023.

Að mati dómsins eiga sömu forsendur við um ferðir ársins 2022. Af fyrri samskiptum aðila og ferðum áranna 2017 og 2018 verður ráðið að Örvar Atli hafi ekki gefið út reikninga á hendur stefnda fyrr en samþykkt reikniuppgjör hafi legið fyrir. Mál þetta er höfðað 22. maí 2023 að undangengnum samskiptum aðila og lögmanna þeirra, m.a. um hvernig ljúka mætti málinu. Engar forsendur þykja vera til staðar þannig að líta megi svo á að kröfur stefnanda, er byggja á ferðum áranna 2019 og 2022, séu fallnar niður fyrir tómlæti, og verður þeirri málsástæðu stefnda því hafnað.

------ Undir rekstri málsins lagði stefndi fram beiðni þess efnis að skipaður yrði matsmaður, annars vegar til þess að meta sanngjarnt og eðlilegt endurgjald fyrir vinnu við leiðsögn í þeim fjórum ferðum sem farnar voru til Grænlands á árunum 2019 og 2022 og hins vegar að meta hagnað vegna sömu ferða. Í matsgerð Arnars Más Jóhannessonar, löggilts endurskoðanda, kemur fram um helstu forsendur matsins að það miði við yfirlit tekna af ferðunum, kostnað við leiðsögn, beinan og óbeinan kostnað, sem og kúnnaþóknun 500 evrur á hvern viðskiptavin en fram hafi komið á matsfundi 12. mars 2024 að ekki væri ágreiningur um þá þóknun sem slíka. Matsmaður gæti hins vegar ekki séð að þeirri þóknun væri ætlað að koma í stað óbeins kostnaðar í rekstri stefnda.

Matsmaður metur út frá greindum forsendum að tap hafi verið af ferðunum á árinu 2019 upp á 2.316.457 krónur, en að hagnaður hafi verið af ferðunum á árinu 2022 upp á 3.402.386 krónur, í báðum tilfellum þegar búið hafi verið að taka tillit til kostnaðar vegna leiðsagnar og kúnnagjalds.

Líkt og fram er komið er það niðurstaða dómsins að hagnaði ferðanna hafi átt að skipta með þeim hætti sem stefnandi byggir á. Samkomulag hafi verið um kúnnaþóknun og fjárhæð hennar og að uppgjör kúnnaþóknunar skyldi vera með þeim hætti sem fram er komið. Þá var fram komið að stefndi hafi átt að fá 5% af tekjunum til sín í formi umsýslugjalds. Ekki liggur fyrir í gögnum málsins til hvaða þátta umsýslugjaldið hafi átt að taka en nærtækast er að álykta að því hafi verið ætlað að standa undir kostnaði stefnda við það sem hann nefnir sjálfur „bakvinnslu“ vegna bókana hótela og ferða o.fl. Gjaldinu hafi því verið ætlað að koma í stað óbeins kostnaðar stefnda. Fær þetta frekari stoð í fyrrgreindum uppgjörum áranna 2017 og 2018 er miða útreikning hagnaðar eingöngu við útlagðan beinan kostnað aðila.

Dómurinn er skipaður sérfróðum meðdómsmanni sem telur að ekki beri að taka tillit til niðurstöðu matsgerðar um að auglýsingar og annar markaðskostnaður til öflunar viðskiptavina sé beinn kostnaður til útreiknings hagnaðar, enda hafi kúnnaþóknuninni verið ætlað að standa undir þeim kostnaði. Þá þykir jafnframt ljóst að í matsgerðinni er ekki gert ráð fyrir útlögðum beinum kostnaði stefnanda á dskj. nr. 12, sem eigi með sama hætti og beinn kostnaður stefnda að liggja til grundvallar útreikningi hagnaðar. Verður horft til þess dómskjals um útlagðan kostnað Örvars Atla hér að neðan. Að öðru leyti en fram er komið má líta til niðurstöðu matsgerðar. Dómurinn telur þó að hennar hafi ekki verið þörf, enda lágu allar forsendur fyrir um útreikning hagnaðar í gögnum stefnanda, að öðru leyti en að það vantaði útlagðan beinan kostnað stefnda, sem hann hefði sjálfur getað fært inn á sameiginlegt uppgjör eða upplýst um með öðrum hætti.

Með hliðsjón af öllu framangreindu er niðurstaða dómsins hvað fjárhæðir hagnaðar snertir eftirfarandi:

Ferð 1. Tekjur ferðar 27. ágúst til 5. september 2019 eru 9.862.725 krónur og frá dragast: reikningar frá Norðursiglingu 1.853.820 krónur og 5.714.965 krónur samkvæmt matsskýrslu, kvöldmatur hálfur hópur útlagt af Örvari 23.700 krónur, flugferð aukasæti 44.000 krónur, leigubíll KEF til REK útlagt af Örvari 28.000 krónur, leigubíll Rvk. flugvelli útlagt af Örvari 4.450 krónur, 5% umsýslugjald af tekjum ferðarinnar 493.136 krónur og að lokum kúnnagjald samkvæmt matsskýrslu 695.450 krónur. Hagnaður vegna ferðarinnar að frádregnum beinum kostnaði eins og hann er skilgreindur í samkomulagi aðila er því 1.005.204 krónur og 75% hagnaðar er 753.903 krónur sem kemur í hlut stefnanda. Við bætist útlagður kostnaður stefnanda samtals krónur 56.150 krónur (23.700+28.000+4.450) og kúnnagjald stefnanda samkvæmd matsskýrslu 695.450 krónur. Samtals koma því í hlut stefnanda 1.505.503 krónur vegna þessarar ferðar.

Ferð 2. Tekjur ferðar 3.-12. september 2019 eru samkvæmt matsskýrslu 11.166.115 krónur. Frá dragast: reikningar frá Norðursiglingu 1.798.605 krónur og 5.722.650 krónur samkvæmt matsskýrslu, flugferð aukasæti 44.000 krónur samkvæmt dómskjali nr. 12, Reykjavík Excursion 13.998 krónur, kvöldverður 49.000 krónur og JKK ehf. akstur 11.100 krónur samkvæmt matsskýrslu, 5% umsýslugjald af tekjum ferðarinnar 558.306 krónur og að lokum kúnnagjald samkvæmt matsskýrslu 487.235. Hagnaður vegna ferðarinnar að frádregnum beinum kostnaði eins og hann er skilgreindur í samkomulagi aðila er því 2.481.221 króna og 75% hagnaðar er 1.860.916 krónur sem kemur í hlut stefnanda. Við bætist kúnnagjald stefnanda samkvæmt matsskýrslu 69.605 krónur. Samtals kemur því í hlut stefnanda 1.930.521 króna vegna þessarar ferðar.

Ferð 3. Tekjur ferðar 23. ágúst til 1. september 2022 eru samkvæmt matsskýrslu 17.136.416 krónur og frá dragast: reikningar frá Norðursiglingu 1.833.030 krónur og 5.462.850 krónur, 5% umsýslugjald af tekjum ferðarinnar 856.821 króna og kúnnagjald samkvæmt matsskýrslu 835.260. Hagnaður vegna ferðarinnar að frádregnum beinum kostnaði eins og hann er skilgreindur í samkomulagi aðila er því 8.148.455 krónur og 75% hagnaðar er 6.111.341 króna sem kemur í hlut stefnanda. Við bætist kúnnagjald stefnanda samkvæmt matsskýrslu 487.235 krónur. Samtals koma því í hlut stefnanda 6.598.576 krónur vegna þessarar ferðar.

Ferð 4. Tekjur ferðar 30. ágúst til 8. september 2022 eru samkvæmt matsskýrslu 11.087.564 krónur og frá dragast: reikningar frá Norðursiglingu 1.833.030 krónur og 5.706.450 krónur, Airport Direct 19.744 krónur, Airport Direct 19.750 krónur allt samkvæmt matsskýrslu, 5% umsýslugjald af tekjum ferðarinnar 554.378 krónur og ekkert kúnnagjald. Hagnaður vegna ferðarinnar að frádregnum beinum kostnaði eins og hann er skilgreindur í samkomulagi aðila er því 2.954.212 krónur og 75% hagnaðar er 2.215.659 krónur sem koma í hlut stefnanda.

Ósannað er að stefndi eigi kröfu á hendur stefnanda sem koma eigi til frádráttar þar sem stefnandi hafi farið í tvær af þeim ferðum sem getið er og hægt hefði verið að selja öðrum þau sæti. Verður ekki annað ráðið af skýrslum fyrir dómi en að stefnandi hafi ásamt Örvari Atla komið að leiðsögn og túlkun. Sérstaklega hafi verið þörf á hennar framlagi í fyrri ferð ársins 2022, þar sem skipta hafi þurft farþegum á tvo báta. Þá er ósannað af hálfu stefnda að Örvar Atli hafi vísvitandi rukkað lægra verð fyrir ferðir ársins 2019.

Með vísan til framangreinds er að meginstefnu fallist á dómkröfu stefnanda og verður stefnda gert að greiða henni alls 12.250.259 krónur vegna allra ferðanna fjögurra.

Dráttarvextir af 12.250.259 krónum greiðast frá þeim degi er málið var höfðað, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, þ.e. 22. maí 2023.

Með vísan til niðurstöðu málsins og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað eins og nánar greinir í dómsorði að meðtöldum virðisaukaskatti.

Bogi Hjálmtýsson héraðsdómari kveður upp dóm þennan ásamt meðdómsmönnunum Söndru Baldvinsdóttur héraðsdómara og Ingvari Garðarssyni, löggiltum endurskoðanda.

Dómsorð:

Stefndi, Arctic Exposure ehf., greiði stefnanda, Kanyu Hanklang, 12.250.259 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 22. maí 2023 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 4.000.000 króna í málskostnað.

Bogi Hjálmtýsson Sandra Baldvinsdóttir Ingvar Garðarsson