Dómstólaleit

S og Ó gerðu með sér samning í maí 2007 með fyrirsögninni „Bílasamningur Kaupleiga“. Í samningnum kom fram að leigutíminn yrði til 4. ágúst 2014, en að honum liðnum gæti Ó orðið eigandi bifreiðarinnar gegn greiðslu á 1.000 krónum. Mánaðarlegar leigugreiðslur skyldi Ó greiða í 84 skipti. Í samningnum kom fram að hann væri 100% gengistryggður og ætti leiga að miðast við ákveðna myntkörfu og ráðast af sölugengi hverju sinni. Á útgáfudegi leigureiknings tækju einstakar greiðslur því breytingum til hækkunar eða lækkunar miðað við sölugengi hinna erlendu gjaldmiðla. Jafnframt tækju leigugreiðslurnar breytingum miðað við Libor-vexti. Leigufjárhæðin væri hins vegar alltaf innheimt í íslenskum krónum. Fjárhæð mánaðarlegra greiðslna fór hækkandi og stóð Ó ekki skil á greiðslum frá og með september 2008. Neytti S þá vanefndarúrræða samkvæmt samningnum og krafði Ó meðal annars um gjaldfallna leigu og eftirstöðvar samkvæmt samningi. Snérist deila aðila um þrjú atriði, hvort samningur þeirra væri lánssamningur eða leigusamningur, hvort hann væri um skuldbindingu í erlendri mynt eða íslenskum krónum, sem bundnar væru gengi erlendra gjaldmiðla og loks hvort slík gengistrygging, væri um hana að ræða, væri heimil að lögum. Litið var meðal annars til þess að í niðurlagi samnings segði að leigutaki gerði sér grein fyrir að „lántaka í erlendum gjaldmiðli“ væri áhættusöm, í greiðsluyfirliti var jafnframt rætt um afborganir og sýnt hverjar yrðu „eftirstöðvar“ og í skilmálum voru ákvæði um vexti, sem greiða skyldi samhliða afborgunum. Þá var þar jafnframt gengið út frá því að við vanefndir gæti S rift samningi og allt að einu krafið Ó um fullar greiðslur til loka samningstímans. Auk þessa yrði að gæta að því að Ó hefði ekki leitað eftir því að taka á leigu bifreið frá S heldur valið bifreiðina og samið um kaup hennar án þess að S kæmi þar nærri. Varð því að líta svo á að S hefði í raun veitt Ó lán til kaupa á bifreið, sem S hefði kosið í orði kveðnu að klæða í búning leigusamnings. Var því lagt til grundvallar að um lánssamning í skilningi VI. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu hefði verið að ræða. Talið var að samningur aðila bæri skýrlega með sér að hann væri um lán í íslenskum krónum. Kaupverð bifreiðarinnar og mánaðarlegar greiðslur voru tilgreind í íslenskum krónum. Þá kom berum orðum fram að íslensk fjárhæð hverrar afborgunar ætti að breytast eftir gengi á þeim erlendu myntum, sem mið var tekið af. Af þessum sökum var talið ótvírætt að samningur aðilanna væri um skuldbindingu í íslenskum krónum og félli hann því undir reglur VI. kafla laga nr. 38/2001. Rakið var að í athugasemdum með frumvarpi, sem varð að lögum nr. 38/2001, og öðrum lögskýringargögnum varðandi þau hefði ítrekað verið tekið fram að með þeim yrðu felldar niður heimildir til að binda skuldbindingar í íslenskum krónum við gengi erlendra gjaldmiðla og að rétt væri að taka af allan vafa þar af lútandi. Talið var að vilji löggjafans kæmi skýrlega fram í því að í orðum 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 væri eingöngu mælt fyrir um heimild til að beita tilteknum tegundum verðtryggingar, en þar væri ekkert rætt um þær tegundir sem óheimilt væri að beita. Lög nr. 38/2001 heimiluðu ekki að lán í íslenskum krónum væru verðtryggð með því að binda þau við gengi erlendra gjaldmiðla. Þá væru reglur 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 ófrávíkjanlegar, sbr. 2. gr. laganna, og yrði því ekki samið um grundvöll verðtryggingar, sem ekki væri stoð fyrir í lögum. Ákvæði í samningi S og Ó um gengistryggingu hefðu því verið í andstöðu við þessi fyrirmæli laganna og því ekki skuldbindandi af þeim sökum. Var Ó því sýknaður af kröfu S.

L og J gerðu með sér svokallaðan bílasamning í maí 2006, þar sem fram kom að J yrði eigandi bifreiðarinnar, sem um ræddi, að fjórum árum liðnum með því að hafa staðið skil á öllum greiðslum. T tók á sig sjálfskuldarábyrgð á skuldbindingum J samkvæmt samningnum. Mánaðarlegar leigugreiðslur skyldi J greiða í 48 skipti. Í samningnum var ákvæði um að hann væri gengistryggður og að allar fjárhæðir væru bundnar erlendum/innlendum myntum í ákveðnum hlutföllum og tækju mið af þeim á hverjum tíma. Gengi/vísitala miðaðist við útborgunardag samnings og leigugjald tæki breytingum á gengi og Libor-vöxtum þeirra erlendu gjaldmiðla sem leigan væri greidd í. Fjárhæð mánaðarlegra greiðslna fór hækkandi og stóð J ekki skil á greiðslum frá og með júlí 2008. Neytti L þá vanefndarúrræða samkvæmt samningnum og krafði J meðal annars um gjaldfallna leigu og eftirstöðvar samkvæmt samningi. Snérist deila aðila um þrjú atriði, hvort samningur þeirra væri lánssamningur eða leigusamningur, hvort hann væri um skuldbindingu í erlendri mynt eða íslenskum krónum, sem bundnar væru gengi erlendra gjaldmiðla og loks hvort slík gengistrygging, væri um hana að ræða, væri heimil að lögum. Litið var meðal annars til þess að í greiðsluáætlun, sem fylgdi samningnum, væri rætt um lán og að í samningnum væru ákvæði um vexti, sem greiða skyldi samhliða afborgunum. Þá var þar jafnframt gengið út frá því að við vanefndir gæti L rift samningi og allt að einu krafið J um fullar greiðslur til loka samningstímans. Auk þessa yrði að gæta að því að J hefði ekki leitað eftir því að taka á leigu bifreið frá L heldur valið bifreiðina og samið um kaup hennar án þess að L kæmi þar nærri. Varð því að líta svo á að L hefði í raun veitt J lán til kaupa á bifreið, sem L hefði kosið í orði kveðnu að klæða í búning leigusamnings. Var því lagt til grundvallar að um lánssamning í skilningi VI. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu hefði verið að ræða. Talið var að samningur aðila bæri skýrlega með sér að hann væri um lán í íslenskum krónum. Kaupverð bifreiðarinnar og mánaðarlegar greiðslur voru tilgreind í íslenskum krónum. Þá kom berum orðum fram að íslensk fjárhæð hverrar afborgunar ætti að breytast eftir gengi á þeim erlendu myntum, sem mið var tekið af. Af þessum sökum var talið ótvírætt að samningur aðilanna væri um skuldbindingu í íslenskum krónum og félli hann því undir reglur VI. kafla laga nr. 38/2001. Rakið var að í athugasemdum með frumvarpi, sem varð að lögum nr. 38/2001, og öðrum lögskýringargögnum varðandi þau hefði ítrekað verið tekið fram að með þeim yrðu felldar niður heimildir til að binda skuldbindingar í íslenskum krónum við gengi erlendra gjaldmiðla og að rétt væri að taka af allan vafa þar af lútandi. Talið var að vilji löggjafans kæmi skýrlega fram í því að í orðum 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 væri eingöngu mælt fyrir um heimild til að beita tilteknum tegundum verðtryggingar, en þar væri ekkert rætt um þær tegundir sem óheimilt væri að beita. Lög nr. 38/2001 heimiluðu ekki að lán í íslenskum krónum væru verðtryggð með því að binda þau við gengi erlendra gjaldmiðla. Þá væru reglur 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 ófrávíkjanlegar, sbr. 2. gr. laganna, og yrði því ekki samið um grundvöll verðtryggingar, sem ekki væri stoð fyrir í lögum. Ákvæði í samningi L og J um gengistryggingu hefðu því verið í andstöðu við þessi fyrirmæli laganna og því ekki skuldbindandi af þeim sökum. Voru J og T því sýknaðir af kröfu L.