Dómstólaleit

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Ásgerður Ragnarsdóttir, Jón Höskuldsson og Þorgeir Ingi Njálsson kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1. Varnaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 23. maí 2026 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 26. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 20. maí 2026 í málinu nr. R-[…]/2026 þar sem fallist var að hluta til á kröfu varnaraðila um að aflétt yrði haldi á tilgreindum munum en henni hafnað að öðru leyti. Kæruheimild er í g-lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.
2. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur að því er varðar þá muni sem ekki hefur verið aflétt haldlagningu á.
3. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og krafa hans um að aflétt verði haldi á munum verði tekin til greina að öllu leyti. Til vara krefst hann þess að aflétt verði haldi á hluta munanna. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

1. Með hinum kærða úrskurði var fallist á kröfu varnaraðila um að aflétt yrði haldlagningu á lyklum sem haldlagðir voru 16. mars 2026. Unir sóknaraðili þeirri niðurstöðu. Þá hefur hann aflétt haldi á einum snjallsíma sem krafa varnaraðila tók upphaflega til. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur að því marki sem hann er hér til endurskoðunar og svo sem í úrskurðarorði greinir.
2. Kærumálskostnaður úrskurðast ekki, sbr. 3. mgr. 237. gr. laga nr. 88/2008.

Úrskurðarorð:

Hafnað er kröfu varnaraðila um að aflétt verði haldi sóknaraðila á fjármunum, einum farsíma af gerðinni iPhone Pro 15 (munanúmer […]) og vegabréfi.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 20. maí 2026.

1. Mál þetta barst dóminum 10. apríl 2026 með kröfu sóknaraðila, X, sem dagsett er sama dag. Málinu var úthlutað til dómara 15. apríl 2026, þingfest 24. s.m. og tekið til úrskurðar 8. maí 2026. Sóknaraðili er X, kt. […], ríkisborgari […]. Varnaraðili er lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu, […].
2. Af hálfu sóknaraðila er þess krafist að aflétt verði haldi varnaraðila á öllum munum sóknaraðila er lögregla haldlagði annars vegar 16. janúar og hins vegar 16. mars 2026. Til vara krefst sóknaraðili þess að haldi verði aflétt á hluta munanna. Þá gerir sóknaraðili einnig kröfu um greiðslu málskostnaðar.
3. Varnaraðili krefst þess að kröfum sóknaraðila verði hafnað.

I.

1. Í greinargerð með kröfu sóknaraðila kemur fram að varnaraðili hafi til rannsóknar tvö mál er varði meint fíkniefnalagabrot hans. Hafi annars vegar verið gerð húsleit á heimili hans 16. janúar 2026 en hins vegar hafi hann verið handtekinn og vistaður í fangaklefa 16. mars s.á. Hafi í báðum tilvikum munir í hans eigu verið haldlagðir.
2. Sóknaraðili telur ekki vera lagaskilyrði fyrir því að haldleggja þá muni sem haldlagðir voru, sem hafi verið vegabréf hans, lyklar, tveir snjallsímar (iPhone Pro 15) og reiðufé. Vísar hann til 1. og 2. mgr. 68. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og telur ákvæði þeirrar greinar ekki geta réttlætt haldlagningu vegabréfs hans og lykla í hans eigu og þá hafi haldlagðir símar og reiðufé ekkert sönnunargildi í sakamáli.
3. Þá sé aðgangur að síma orðinn mun mikilvægari fyrir almenning en áður enda séu símar notaðir sem rafræn skilríki til auðkenningar, t.a.m. hjá bönkum, skattyfirvöldum og heilbrigðisþjónustu, auk þess sem símar séu notaðir til að greiða fyrir t.d. í verslunum. Það að hindra aðgang sóknaraðila að síma í langan tíma sé ekki í samræmi við meðalhófsreglur stjórnsýsluréttarins.

II.

1. Varnaraðili telur að ekki séu forsendur til að aflétta haldi af haldlögðum munum sóknaraðila og því beri að hafna kröfu hans um afléttingu halds.
2. Byggir varnaraðili á því að uppi sé rökstuddur grunur um að sóknaraðili hafi gerst brotlegur við fíkniefnalög, sem geti varðað fangelsi allt að sex árum.
3. Vísar varnaraðili til IX. kafla, einkum 68. og 72. gr., laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og einnig til ákvæða 69. gr., 69. gr. a og 69. gr. b í almennum hegningarlögum nr. 19/1940. Kveðst varnaraðili telja skýrt miðað við stöðu mála að þeir munir sem haldlagðir hafi verið vegna ætlaðra brota sóknaraðila falli undir öll þau viðmið sem nefnd séu í tilvísuðum lagaákvæðum, þar sem munirnir kunni að verða gerðir upptækir með dómi, hafi sönnunargildi í sakamáli og þeirra kunni að hafa verið aflað á refsiverðan hátt. Rannsókn standi enn yfir á innihaldi farsíma sem haldlagðir hafi verið en rökstuddur grunur sé uppi um að sóknaraðili hafi notað símtækin við sölu fíkniefna og að haldlagt fé sé ágóði af sölu fíkniefna.
4. Auk meintra fíkniefnalagabrota hafi varnaraðili einnig til rannsóknar meint peningaþvætti sóknaraðila og beinist rannsókn m.a. að uppruna þeirra fjármuna sem haldlagðir hafi verið en fjárhæðir fjármunanna sem fundist hafi í fórum sóknaraðila renni stoðum undir að fjármunirnir kunni að tengjast meintum brotum. Hinu sama gegni um haldlagða síma sem kunni að hafa sönnunargildi og að verða gerðir upptækir með dómi.
5. Að því er varðar haldlagt vegabréf sóknaraðila vísar varnaraðili til þess að samkvæmt upplýsingum frá Útlendingastofnun hafi stofnunin til skoðunar mál sóknaraðila með tilliti til brottvísunar á grundvelli 1., sbr. 2., mgr. 95. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga. Telji varnaraðili með vísan til 2. mgr. 109. gr. laga nr. 80/2016 uppfyllt skilyrði fyrir haldlagningu vegabréfsins.

III.

1. Í 1. mgr. 68. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála er að finna heimild lögreglu til að leggja hald á muni. Þar segir að leggja skuli hald á muni, þar á meðal skjöl, ef ætla megi að þeir ellegar hlutir eða upplýsingar sem þeir hafa að geyma hafi sönnunargildi í sakamáli, að þeirra hafi verið aflað á refsiverðan hátt eða að þeir kunni að verða gerðir upptækir eða settir til tryggingar greiðslu sektar eða sakarkostnaðar. Sé þess kostur að tryggja sönnun í því skyni sem í 1. mgr. 68. gr. laga nr. 88/2008 segir án þess að leggja þurfi hald á mun skal samkvæmt 2. mgr. sömu greinar þess í stað beina því til eiganda eða vörsluhafa munarins að veita aðgang að honum eða láta í té upplýsingar sem hann hefur að geyma.
2. Haldi lögreglu á munum skal samkvæmt ákvæðum 72. gr. laga nr. 88/2008 aflétt þegar þess er ekki lengur þörf og í síðasta lagi þegar máli er endanlega lokið nema ákvæði a- til c-liðar 1. mgr. 72. gr. eigi við. Þar er í fyrsta lagi um að ræða muni sem gerðir hafa verið upptækir með dómi, í öðru lagi muni sem aflað hefur verið með refsiverðum hætti og afhentir hafa verið þeim sem tilkall eiga til þeirra og í þriðja lagi muni sem lagðir hafa verið fram sem sönnunargögn í máli nema sá sem afhendingar krefst þurfi á gagni að halda til að ná rétti sínum eða afstýra réttindamissi.
3. Samkvæmt 3. mgr. 69. gr. laga nr. 88/2008 getur eigandi eða vörsluhafi munar, sem lögregla hefur lagt hald á, borið lögmæti haldlagningarinnar undir dómara.
4. Samkvæmt skýrslum lögreglu hafði lögregla afskipti af sóknaraðila 16. janúar 2026 og var hann handtekinn. Við leit lögreglu fundust bæði ætluð fíkniefni og umtalsvert magn af íslensku reiðufé í vörslum sóknaraðila. Sóknaraðili heimilaði lögreglu að skoða farsíma hans og við skoðun lögreglu á símanum komu fram samskipti sem lögregla mat sem svo að sóknaraðili kynni að vera tengdur inn í skipulagða brotastarfsemi. Samkvæmt þeim gögnum sem lögð hafa verið fyrir dóminn lagði lögregla umrætt sinn hald á fíkniefni í vörslum sóknaraðila, sem og 230.500 íslenskar krónur í reiðufé og erlenda peninga. Þá virðist óumdeilt að lögregla hafi umrætt sinn einnig lagt hald á farsíma sóknaraðila.
5. Samkvæmt skýrslum lögreglu hafði lögregla á ný afskipti af sóknaraðila 16. mars 2026 og var hann þá einnig handtekinn og vistaður í fangageymslu. Við leit lögreglu fundust bæði ætluð fíkniefni og umtalsvert magn peninga í vörslum sóknaraðila. Samkvæmt þeim gögnum sem lögð hafa verið fyrir dóminn lagði lögregla umrætt sinn hald á fíkniefni í vörslum sóknaraðila, sem og 97.000 íslenskar krónur í reiðufé, farsíma og lyklakippu. Þá virðist óumdeilt að lögregla hafi umrætt sinn jafnframt lagt hald á vegabréf sóknaraðila.
6. Samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar ber öllum réttur til að fá úrlausn um ákæru á hendur sér um refsiverða háttsemi með réttlátri málsmeðferð innan hæfilegs tíma fyrir óháðum og óhlutdrægum dómstóli, sbr. og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Samkvæmt 2. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála ber að hraða rannsókn sakamála eftir því sem kostur er og þá ber samkvæmt 3. mgr. 53. gr. að gæta þess við rannsókn mála að gera mönnum ekki meira tjón, óhagræði eða miska en óhjákvæmilegt er eftir því sem á stendur.
7. Rannsókn lögreglu vegna meintrar refsiverðrar háttsemi sóknaraðila 16. janúar 2026 vegna meintra brota á fíkniefnalögum og meints peningaþvættis hafði staðið yfir í tvo mánuði þegar hann var handtekinn að nýju 16. mars 2026, grunaður um samskonar brot. Beinist grunur lögreglu enn fremur að því að sóknaraðili sé tengdur skipulagðri brotastarfsemi. Eru nú liðnir tveir mánuðir frá því síðara málið kom upp en fjórir mánuðir frá því fyrra málið kom upp. Verður ekki talið að rannsókn lögreglu hafi tekið óeðlilega langan tíma. Verður á það fallist með varnaraðila að uppfyllt hafi verið skilyrði til að leggja hald á síma sóknaraðila og reiðufé er fannst í fórum hans og að ekki séu, að svo stöddu, skilyrði til að aflétta því.

   Verður kröfu um afléttingu halds á símum sóknaraðila, sem og reiðufé, því hafnað.

8. Í gögnum málsins og málatilbúnaði varnaraðila er á hinn bóginn engar skýringar að finna á haldlagningu lykla sem haldlagðir voru 16. mars 2026. Við svo búið er ekki unnt að fallast á að uppfyllt hafi verið skilyrði til að leggja hald á lykla sóknaraðila. Verður samkvæmt því fallist á kröfu sóknaraðila um að haldi verði aflétt af lyklum.
9. Í 2. mgr. 109. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga er kveðið á um heimild lögreglu til haldlagningar vegabréfs í tilvikum þar sem ástæða er til að ætla að útlendingur muni koma sér undan framkvæmd ákvörðunar um brottvísun, sbr. 3. mgr. 105. gr. laganna, eða í þeim tilvikum sem útlendingur sýnir af sér hegðun sem gefur til kynna að hann ógni allsherjarreglu, öryggi ríkisins eða almannahagsmunum.
10. Vegabréf sóknaraðila var haldlagt eftir handtöku hans vegna gruns um sölu og dreifingu fíkniefna í mars 2026. Í kjölfar handtökunnar í janúar 2026 var sóknaraðila á hinn bóginn gert með ákvörðun varnaraðila, sem tekin var með vísan til c-liðar 1. mgr. 114. gr. laga nr. 80/2016, að halda sig innan marka höfuðborgarsvæðisins, tilkynna breytingar á dvalarstað til lögreglu og gefa sig fram á lögreglustöð með nánar tilgreindum hætti. Sendi varnaraðili jafnframt bréf til Útlendingastofnunar, dags. 11. febrúar 2026, þar sem þess var óskað að stofnunin athugaði hvort unnt væri að vísa sóknaraðila brott frá Íslandi samkvæmt 95. og 96. gr. laga nr. 80/2016. Útlendingastofnun gaf 6. maí 2026 út tilkynningu um hugsanlega brottvísun sóknaraðila og endurkomubann og er því nú til meðferðar hjá stjórnvöldum mál varðandi hugsanlega brottvísun og endurkomubann sóknaraðila.
11. Að öllu framangreindu virtu teljast vera uppfyllt skilyrði 2. mgr. 109. gr. laga nr. 80/2016 fyrir því að leggja hald á vegabréf sóknaraðila. Verður kröfu sóknaraðila um afléttingu haldlagningar vegabréfs hans því hafnað.
12. Með vísan til 5. mgr. 13. gr. laga nr. 80/2016 greiðist úr ríkissjóði kostnaður skipaðs talsmanns sóknaraðila, Gríms Sigurðarsonar lögmanns, vegna þess þáttar málsins sem varðar haldlagningu á vegabréfi. Þykir hann hæfilega ákveðinn 200.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.
13. Hildur Sunna Pálmadóttir aðstoðarsaksóknari flutti málið af hálfu varnaraðila.
14. Stefanía G. Sæmundsdóttir héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð:

Fallist er á kröfu sóknaraðila, X, um að aflétt verði haldlagningu varnaraðila, lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, á lyklum, sem haldlagðir voru 16. mars 2026. Hafnað er kröfu sóknaraðila um að aflétt verði haldlagningu varnaraðila á peningum, símum og vegabréfi, er haldlögð voru 16. janúar og 16. mars 2016. Kostnaður talsmanns sóknaraðila, Gríms Sigurðarsonar lögmanns, 200.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.