Dómstólaleit

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Arnfríður Einarsdóttir, Ásmundur Helgason og Kjartan Bjarni Björgvinsson kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1. Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 25. júní 2024. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 9. júlí sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 12. júní 2024 í málinu nr. E-6853/2023 þar sem kröfu sóknaraðila um að dómkvaddur yrði matsmaður til að framkvæma mat og skila matsgerð í samræmi við matsbeiðni sóknaraðila var hafnað. Kæruheimild er í c-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.
2. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að dómkveðja matsmann samkvæmt matsbeiðni en til vara að það verði gert að því undanskildu að felld verði brott orðin: „Þess er óskað að þess verði gætt sérstaklega, t.d. á matsfundum, að matsþoli fái ekki afrit af gögnum eða upplýsingum um matsbeiðanda.“ Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar.
3. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar auk kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

1. Líkt og rakið er í hinum kærða úrskurði var gerð húsleit á vegum varnaraðila hjá Samherja hf. 27. mars 2012. Við hana var lagt hald á ótilgreint magn gagna, þar með talið rafrænna gagna Samherja hf. og tengdra félaga. Varnaraðili tók afrit af þeim gögnum sem hald var lagt á og geymdi það afrit á þremur hörðum diskum. Þann 30. mars 2020 óskaði embætti héraðssaksóknara eftir því að varnaraðili afhenti embættinu gögnin og er óumdeilt að 15. apríl 2020 var afrit umræddra gagna, það er gagna sem hald hafði verið lagt á í húsleitinni 27. mars 2012 og geymd höfðu verið á fyrrgreindum diskum, afhent embætti héraðssaksóknara.
2. Sóknaraðili hefur höfðað mál gegn varnaraðila þar sem hann krefst miskabóta vegna varðveislu varnaraðila á miklu magni persónuupplýsinga um hann frá 8. nóvember 2018 til 15. apríl 2020. Sóknaraðili byggir á því að þessi varðveisla varnaraðila hafi verið andstæð lögum. Á hinn bóginn telur varnaraðili að í stefnu sóknaraðila sé aðeins að finna óljósar, órökstuddar og ósannaðar fullyrðingar um að varnaraðili hafi varðveitt ótilgreind gögn með persónuupplýsingum um sóknaraðila.
3. Ágreiningur aðila í þessum þætti málsins snýst um hvort dómkveðja skuli matsmann til að svara 14 nánar tilgreindum spurningum sem koma fram í matsbeiðni sóknaraðila sem lögð var fram undir rekstri málsins. Með matsbeiðninni leitast sóknaraðili við að leiða í ljós hvort á hörðu diskunum, sem núna eru í vörslu héraðssaksóknara, sé að finna persónuupplýsingar um sóknaraðila, eftir atvikum viðkvæmar persónuupplýsingar.
4. Í hinum kærða úrskurði kemur fram að óumdeilt sé að frumgögnin, það er þau gögn sem hald var lagt á í kjölfar húsleitarinnar 27. mars 2012, hafi þegar verið afhent Samherja hf. Þessu mótmælir sóknaraðili og vísar í kæru sinni til þess að varnaraðili hafi ekki skilað neinum rafrænum gögnum úr húsleitinni. Samherji hf. sé fyrirtæki sem sóknaraðili reki, en fyrirtækið sé aðeins með hluta gagnanna. Þá sé um að ræða tölvugögn sem séu meira en tólf ára gömul og hafi að einhverju leyti verið eytt úr kerfum fyrirtækisins. Sóknaraðili telur jafnframt að í hinum kærða úrskurði komi fram misskilningur um það hverju sé verið að óska eftir mati á í matsbeiðni. Sóknaraðili vísar til þess að ekki sé verið að óska eftir því að matsmaður fjalli um hvort tilteknar upplýsingar, sem finna megi á hörðu diskunum, séu persónuupplýsingar, heldur sé einungis óskað eftir því að hann finni það sem er á diskunum og hann telur geta verið persónuupplýsingar. Það sé síðan hlutverk dómara að leggja lögfræðilegt mat á ályktun matsmanns að þessu leyti. Loks byggir sóknaraðili á því að dómari geti ekki skoðað gögnin á hörðu diskunum heldur verði að fá matsmann í verkið með þekkingu og aðgang að hugbúnaði til að rannsaka tölvugögn.
5. Með hinum kærða úrskurði var fyrrgreindri beiðni sóknaraðila hafnað á þeim grundvelli að ákveðnar spurningar vörðuðu lögfræðileg álitaefni sem dómara bæri að skera úr um en ekki matsmanni, sbr. 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991. Þá var jafnframt talið að í ákveðnum spurningum væri óskýrt hvað meta ætti og hvað sóknaraðili hygðist sanna með dómkvaðningunni umfram það sem hann gæti sýnt fram á með öðrum og betri hætti, sbr. 2. málslið 1. mgr. 61. gr. sömu laga.
6. Sem fyrr greinir hefur sóknaraðili í hyggju að dómkvaddur verði matsmaður sem býr yfir tölvuþekkingu og hefur aðgang að hugbúnaði til að rannsaka tölvugögn. Telur hann ógerlegt að fara yfir svo mikið magn gagna, sem nú séu í höndum embættis héraðssaksóknara, án slíkrar rannsóknar. Sóknaraðili telur nauðsynlegt að notast sé við tölvutækni til að fara í gegnum gögnin, til dæmis rannsóknarforrit sem lögregla notar við rannsókn sakamála eða svipaðan búnað. Jafnframt séu gögnin ekki vistuð á tölvu heldur á þremur hörðum diskum frá árinu 2012, en óljóst sé hvernig tengja eigi þá við tölvu. Hafi tölvubúnaður, tölvutengi, hugbúnaður og stýrikerfi breyst á þeim langa tíma sem liðinn er frá því að gögnin voru vistuð á diskana.
7. Varnaraðili vísar aftur á móti til þess að sóknaraðili geti ekki undir rekstri málsins óskað eftir dómkvaðningu matsmanns til að finna hugsanleg sönnunargögn til að undirbyggja málatilbúnað sinn. Sóknaraðila hafi verið í lófa lagið að leggja þau sönnunargögn fram með stefnu við þingfestingu málsins, eins og lög nr. 91/1991 geri ráð fyrir. Byggir varnaraðili á því að matsbeiðnin fari í bága við meginreglur einkamálaréttarfars. Ef fallist yrði á beiðnina myndi það brjóta gegn jafnræði málsaðila þar sem varnaraðili hafi engin úrræði til að taka afstöðu til gagnanna og taka til varna undir rekstri málsins. Vísar varnaraðili einnig til meginreglunnar um hraða og afdráttarlausa meðferð máls sem komi í veg fyrir að sóknaraðili tefli fram nýjum málsástæðum undir rekstri málsins. Matsbeiðnin brjóti gegn þessari meginreglu, þar sem með henni sé matsmanni falið að finna nýjar málsástæður og sönnunargögn þeim til stuðnings sem varnaraðili geti ekki tekið afstöðu til. Varnaraðili telur jafnframt að matsspurningarnar fullnægi ekki skilyrðum laga nr. 91/1991 þar sem þær séu óljósar og þrungnar lagalegum álitaefnum. Enn fremur byggir varnaraðili á því að hafna beri matsbeiðni á þeirri forsendu að útilokað sé að matsmaður geti svarað matsspurningum með nægjanlegri vissu og því sé dómkvaðningin bersýnilega tilgangslaus til sönnunar, sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991. Loks telur sóknaraðili að ekki verði séð að matsmaður eigi rétt á aðgangi að gögnunum, sem eru í vörslu embættis héraðssaksóknara, eða að héraðssaksóknara sé skylt að afhenda matsmanni til skoðunar þau gögn sem eru í vörslu embættisins, sbr. 3. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991.
8. Í öðrum þætti laga nr. 91/1991 er fjallað um sönnun og sönnunargögn í einkamálum, en VI. til XII. kafli þeirra tilheyra þeim þætti. Í VI. kafla er fjallað almennt um sönnun í einkamálum. Samkvæmt 1. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991, sem er í fyrrgreindum kafla, afla aðilar einkamáls sönnunargagna ef þeir fara með forræði á sakarefni málsins. Á grundvelli þessa ákvæðis er út frá því gengið að í slíkum málum ráði málsaðilar því sjálfir hvernig þeir færa sönnur á umdeild atvik. Í samræmi við það hefur þeim verið játaður víðtækur réttur til þess að færa sönnur á staðhæfingar sínar og verður hann einungis takmarkaður á grundvelli settra laga eða almennra meginreglna einkamálaréttarfars. Þannig getur dómari meinað málsaðila um sönnunarfærslu ef hann telur bersýnilegt að atriði, sem aðili vill sanna, skipti ekki máli eða að gagn sé tilgangslaust til sönnunar, eins og fram kemur í 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991. Hugleiðingar gagnaðila eða dómara um að önnur aðferð sé hentugri til að færa sönnur á umdeild atvik en sú sem málsaðili vill beita, getur aftur á móti ekki staðið í vegi fyrir því að farið sé að vilja málsaðila í því efni. Í því sambandi verður að hafa í huga að málsaðili, sem leitar sönnunar um umdeild atvik á tiltekinn hátt, ber áhættu af því að sönnunarfærslan nýtist honum í málinu, auk þess sem kostnaður sem af henni hlýst hvílir á honum.
9. Fjallað er um matsgerðir í XI. kafla laga nr. 91/1991. Í 1. mgr. 60. gr. laganna segir að skoðunar- og matsgerðir, lýsingar á hlutum og aðrar rannsóknargerðir, séu kallaðar einu nafni matsgerðir eða mat. Í 1. mgr. 61. gr. laganna kemur fram að ef ekki verður farið svo að sem segir í 2. mgr. eða 3. mgr. 60. gr. laganna kveðji dómari einn eða tvo matsmenn til þess að framkvæma mat eftir skriflegri beiðni málsaðila. Af fyrrgreindu ákvæði 2. mgr. 60. gr. laganna verður ráðið að ekki skuli dómkveðja matsmann nema annarrar sérkunnáttu en lagaþekkingar sé þörf til að lýsa eða leggja mat á atriði sem koma fram í matsbeiðni.
10. Með fyrirliggjandi matsbeiðni leitast sóknaraðili við að færa sönnur á að persónuupplýsingar um hann séu meðal þeirra upplýsinga sem finna má í gögnum sem eru vistuð á umræddum diskum. Varnaraðili hefur mótmælt málatilbúnaði sóknaraðila í stefnu málsins meðal annars á þeim grunni að ósannað sé að hann hafi varðveitt upplýsingar af þessum toga um sóknaraðila á þeim tíma sem vísað er til. Ágreiningur stendur því um efni þeirra upplýsinga sem varnaraðili varðveitti á þeim tíma er hörðu diskarnir voru í hans höndum. Verður ekki séð að fyrrgreint ákvæði 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 standi í vegi fyrir því að fallist verði á dómkvaðningu matsmanns til að svara þeim spurningum sem koma fram í hinni umdeildu matsbeiðni.
11. Með matspurningu nr. 1 er óskað svara við því hvort upplýsingar, sem „kunna að vera persónuupplýsingar“ um sóknaraðila, séu á umræddum diskum. Matsspurningar nr. 2 og 3 lúta síðan að því hvort tölvupóstar sóknaraðila og einkaritara hans séu á diskunum, eins og nánar er lýst í hinum kærða úrskurði. Með spurningum nr. 4 til 13 er jafnframt óskað svara við því hvort þar megi finna tiltekin gögn eða upplýsingar um sóknaraðila, svo sem ljósmyndir af honum, afrit af vegabréfi eða öðrum persónuskilríkjum hans, upplýsingar um ferðalög hans og orlofstöku, upplýsingar um að hann hafi verið sakaður um refsiverða háttsemi, símaskrá hans, skrá um þá sem hann ræddi við í síma eða heilsufarsupplýsingar um hann. Í spurningu nr. 14 er síðan óskað svara við því hvort finna megi viðkvæmar persónuupplýsingar um sóknaraðila á diskunum.
12. Spurningar nr. 1 og 14 kalla óhjákvæmilega á að matsmaður leggi í fyrstu mat á þær upplýsingar sem finnast á umræddum diskum með tilliti til þess hvort þær geti talist persónuupplýsingar eða eftir atvikum viðkvæmar persónuupplýsingar. Það kemur aftur á móti í hlut dómara að leggja endanlegt mat á og skera úr um hvort þær upplýsingar sem matsmaður hefur fundið falli undir þau lagaákvæði sem eiga við um atvik málsins og málatilbúnaður aðila byggist á. Álit matsmanns að því leyti bindur hvorki dómara né hefur áhrif á svigrúm hans um hvernig leyst verði úr þessu lagalega úrlausnarefni. Þá er til þess að líta að fyrrgreint álit matsmanns er nauðsynlegur þáttur í þeirri leit sem óskað er eftir að hann framkvæmi á umræddum diskum. Á það verður að fallast að sjálf leitin hljóti að kalla á sérstaka tæknikunnáttu sem dómari býr tæplega yfir og á það við um allar spurningarnar. Verður því ekki á það fallist að 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991 standi í vegi fyrir því að matsmaður verði dómkvaddur á grundvelli fyrirliggjandi matsbeiðni.
13. Taka má undir að sumar spurningar í hinni umdeildu matsbeiðni gætu verið skýrari.

    Eftir sem áður kemur þar nægjanlega skýrt fram hvað eigi að meta, hvar það sé sem meta skuli og hvað sóknaraðili hyggist sanna með matinu. Matsbeiðnin uppfyllir því formskilyrði 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991.

14. Ágreiningur er um að hvaða leyti frumgögnum, sem voru haldlögð og afrituð árið 2012, hafi verið skilað til Samherja hf., auk þess sem óljóst er hvort þau séu enn þá aðgengileg hjá fyrirtækinu. Þá liggur ekki fyrir að þau frumgögn, sem kann að vera unnt að afla hjá fyrirtækinu, beri þess sérstök merki að hafa verið hluti af þeim haldlögðu gögnum sem voru afrituð og geymd á umræddum diskum. Á hinn bóginn er ekki annað að sjá en að það sé óumdeilt að þeir hörðu diskar, sem líta verður á sem matsandlag samkvæmt matsbeiðni og eru núna í vörslu héraðssaksóknara, hafi að geyma afrit umræddra gagna sem varnaraðili varðveitti þann tíma sem vísað er til. Í þessu ljósi og með skírskotun til þess sem áður er rakið geta hugleiðingar um, að betur færi á því að sóknaraðili færði sönnur á staðhæfingar sínar með framlagningu skjala, ekki skipt máli við úrlausn á beiðni sóknaraðila.
15. Þær spurningar sem sóknaraðili vill leggja fyrir matsmann tengjast málsástæðu hans um að varðveisla varnaraðila á persónuupplýsingum um sóknaraðila hafi verið andstæð lögum þann tíma sem vísað er til. Eins og áður segir telur varnaraðili ósannað að hann hafi haft slíkar persónuupplýsingar um sóknaraðila undir höndum. Með matsbeiðni sinni leitast sóknaraðili þess vegna við að færa sönnur á staðhæfingu sína um að svo hafi verið. Matsbeiðnin ber aftur á móti ekki með sér að sóknaraðili ætli að byggja á öðrum málsástæðum en fram koma í stefnu, þannig að grundvöllur málsins raskist verði fallist á beiðnina. Því verður að hafna röksemdum varnaraðila um að beiðnin brjóti í bága við tilgreindar meginreglur einkamálaréttarfars. Álitaefni er lúta að aðgangi matsmanns að matsandlagi samkvæmt 3. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991 koma heldur ekki í veg fyrir að fallist verði á beiðnina.
16. Samkvæmt framansögðu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að dómkveðja matsmann í samræmi við beiðni sóknaraðila með þeirri breytingu að felldur verður brott áskilnaður í matsbeiðni um að varnaraðili fái ekki aðgang að þeim gögnum sem matsmaður kann að afla. Sá áskilnaður er í andstöðu við 2. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991 og kemur því ekki til álita.
17. Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að dómkveðja matsmann til að svara spurningum samkvæmt matsbeiðni sóknaraðila, Þorsteins Más Baldvinssonar, 23. apríl 2024, með þeirri breytingu að felld verða brott orðin: „Þess er óskað að þess verði gætt sérstaklega, t.d. á matsfundum, að matsþoli fái ekki afrit af gögnum eða upplýsingum um matsbeiðanda.“

Varnaraðili, Seðlabanki Íslands, greiði sóknaraðila 400.000 krónur í kærumálskostnað.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 12. júní 2024

1. Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 31. maí 2024, höfðaði Þorsteinn Már Baldvinsson, [...], með stefnu birtri 20. október 2023, á hendur Seðlabanka Íslands, [...], til heimtu miskabóta.
2. Stefnandi krefst þess í þessum þætti málsins að fallist verði á matsbeiðni sem hann hefur lagt fram í málinu og að dómkvaðning matsmanns nái fram að ganga og að kröfu stefnda um að matsbeiðninni verði vísað frá verði hafnað.
3. Stefndi krefst þess í þessum þætti málsins að kröfu stefnanda um dómkvaðningu matsmanns verði hafnað og að ákvörðun um málskostnað verði látin bíða efnisdóms í samræmi við XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

I

1. Málavextir eru í stuttu máli þeir að hinn 27. mars 2012 var gerð húsleit á vegum stefnda hjá Samherja hf. Var húsleitin gerð vegna gruns um brot félagsins gegn ákvæðum laga nr. 87/1992 um gjaldeyrismál og reglum settum á grundvelli þeirra laga. Fór húsleitin fram á grundvelli dómsúrskurðar og var við hana lagt hald á ótilgreint magn gagna, þ.m.t. rafrænna gagna Samherja hf. og tengdra félaga. Stefndi tók afrit af þeim gögnum sem hald var lagt á og geymdi það afrit á þremur hörðum diskum. Frumeintaki gagnanna var skilað aftur til Samherja hf. er afrit hafði verið tekið.
2. Samherji hf. höfðaði í framhaldi af húsleitinni nokkur dómsmál vegna aðgerða stefnda, sem óþarft er að rekja hér. Stefndi vísaði málinu síðar til embættis héraðssaksóknara, sem endursendi málið til stefnda. Var málinu lokið hjá stefnda 1. september 2016, með álagningu stjórnvaldssekta þar sem stefnanda var meðal annars gert að greiða 1.300.000 krónur. Þá sekt mun stefnandi hafa greitt. Samherja hf. var jafnframt gert að greiða 15.000.000 króna í stjórnvaldssekt.
3. Samherji hf. höfðaði mál til ógildingar á ákvörðun stefnda um að sekta félagið. Lauk því máli með dómi Hæstaréttar 8. nóvember 2018 í máli nr. 463/2017. Var dómur Héraðsdóms Reykjavíkur frá 24. apríl 2017 staðfestur með vísan til forsendna, en með þeim dómi var ákvörðun stefnda um framangreinda stjórnvaldssekt Samherja hf. felld úr gildi.
4. Stefnandi, sem ekki hafði krafist endurskoðunar dómstóla á ákvörðun stefnda um að sekta hann, krafðist þess þann 27. mars 2018 að stefndi myndi afturkalla stjórnvaldssekt hans. Stefndi ákvað þann 24. apríl 2019 að afturkalla ákvörðun sína um að sekta stefnanda, eftir að hafa leitað tiltekinna skýringa ríkissaksóknara.
5. Um mitt ár 2019 höfðuðu stefnandi og Samherji hf. mál gegn stefnda og kröfðu hann um skaða- og miskabætur. Þeim málum lauk með dómum Landsréttar 11. mars 2022 í málum nr. 658/2020 og 666/2020. Var stefndi með fyrri dóminum ýmist sýknaður af kröfum Samherja ehf. eða þeim vísað frá dómi. Með síðari dóminum var staðfestur dómur Héraðsdóms Reykjavíkur frá 30. september 2020 þar sem stefnanda höfðu verið dæmdar skaða- og miskabætur.
6. Embætti héraðssaksóknara óskaði eftir því með beiðni þann 30. mars 2020 að stefndi afhenti embættinu rafræn gögn, sem tengdust framangreindu máli og enn voru í vörslu stefnda. Var beiðnin sett fram með vísun til heimildar lögreglu til að afla gagna samkvæmt lögum nr. 140/2018 um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka.
7. Afrit umræddra rafrænna gagna, þ.e. gagna sem hald hafði verið lagt á í húsleitinni 27. mars 2012 og geymt hafði verið á þremur hörðum diskum, var afhent embætti héraðssaksóknara 15. apríl 2020. Er ágreiningslaust í þessu máli að frá og með þeim tíma hafi stefndi ekki haft umrædd gögn undir höndum.
8. Stefnandi hefur haldið því fram, og gerir enn, að meðal þeirra gagna sem haldlögð voru í húsleitinni 27. mars 2012, afrituð og geymd hjá stefnda á þremur hörðum diskum fram til 15. apríl 2020, hafi verið persónuleg gögn hans, þ.m.t. tölvupóstar, myndir, afrit af vegabréfi, ferðaáætlanir, upplýsingar um fjármál og fleiri upplýsingar sem vörðuðu persónuleg og viðkvæm málefni hans.
9. Stefnandi kvartaði þann [...] 2020 til Persónuverndar, meðal annars vegna varðveislu framangreindra gagna hjá stefnda. Taldi stefnandi þá varðveislu brjóta í bága við lög og alþjóðlegar skuldbindingar Íslands til varðveislu persónuupplýsinga. Lauk því máli endanlega með úrskurði Persónuverndar [...] í máli nr. [...]. Var þeim hluta kvörtunar stefnanda er laut að öflun stefnda á persónuupplýsingum um hann vísað frá, sem og þeim hluta kvörtunar hans er laut að eyðingu gagna á grundvelli laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.
10. Varðveisla stefnda á persónuupplýsingum um stefnanda var hins vegar ekki talin samrýmast ákvæðum laga nr. 90/2018 um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga, sbr. reglugerð (ESB) 2016/679. Það álit Persónuverndar kom fram í forsendum úrskurðarins að eftir 8. nóvember 2018 hefðu ekki legið fyrir slíkir rannsóknarhagsmunir að það gæti réttlætt varðveislu gagna sem ekki „höfðu þýðingu í málinu“. Þá taldi Persónuvernd að skaðabótamál Samherja hf. gegn stefnda í kjölfar dóms Hæstaréttar 8. nóvember 2018, sem enn var ólokið er hörðu diskunum þremur var miðlað til héraðssaksóknara, hefði ekki getað verið grundvöllur fyrir varðveislu gagna sem ekki höfðu þýðingu í stjórnsýslumálinu. Slíkum gögnum hefði stefndi átt að skila eða eyða þegar ljóst hefði verið orðið að þau hefðu ekki þýðingu fyrir rannsókn málsins. Miðlun stefnda á persónuupplýsingum um stefnanda til héraðssaksóknara var hins vegar talin hafa samrýmst framangreindum reglum.
11. Stefnandi byggir á því í þessu máli að stefndi hafi valdið honum miska með því að varðveita mikið magn persónuupplýsinga um hann frá 8. nóvember 2018 til 15. apríl 2020. Hafi varðveisla gagnanna verið andstæð lögum. Hefur stefnandi í því samhengi vísað í framangreindan úrskurð Persónuverndar frá [...].
12. Stefndi bendir á móti á að stefnandi beri sönnunarbyrði í málinu, þ. á m. um það hvaða gögn það hafi verið sem hann hafi átt að varðveita með ólögmætum hætti. Í stefnu sé aðeins að finna óljósar, órökstuddar og ósannaðar fullyrðingar um að stefndi hafi varðveitt einhver ótilgreind gögn með persónuupplýsingum stefnanda. Ekki sé tilgreint hvaða gögn það hafi verið sem ekki hafi verið heimilt að varðveita. Úr þeim annmarka sé ekki hægt að bæta undir rekstri málsins og eftir að stefndi hefur skilað greinargerð sinni í málinu. Því er stefnandi ósammála.
13. Leitast stefnandi við það með matsbeiðni sinni að leiða í ljós hvort á hörðu diskunum þremur, sem enn munu vera í vörslu héraðssaksóknara, sé að finna persónuupplýsingar um stefnanda, eftir atvikum viðkvæmar persónuupplýsingar.

II

1. Stefnandi vísar til þess að hann hafi forræði á sönnunarfærslu sinni, auk þess sem hann hafi í stefnu áskilið sér rétt til frekari gagnaframlagningar í málinu. Öll skilyrði séu til þess að fallist verði á að dómkveðja matsmann til að framkvæma hið umbeðna mat, sbr. 1. og 2. mgr. 60. gr. og 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Telur stefnandi að þörf sé á sérþekkingu til að meta þau atriði sem matsbeiðni hans lýtur að. Héraðssaksóknara sé sömuleiðis skylt að veita matsmanni aðgang að þeim diskum sem málið varðar þannig að matsmaður geti framkvæmt matið. Vísar stefnandi í því samhengi í c-lið 2. mgr. og 3. mgr. 53. gr. og 3. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991, 1. mgr. 22. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 og 4. tölulið 1. mgr. 42. gr. og 1. mgr. 43. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.
2. Við munnlegan flutning um þennan þátt málsins kvað lögmaður stefnanda hann vera tilbúinn til að falla frá ósk sinni, sem fram kemur í matsbeiðni, um að stefndi fái ekki afrit af gögnum eða upplýsingum um stefnanda. Þá greindi lögmaðurinn frá því að matsbeiðnin væri viðbrögð við sjónarmiðum stefnda um að hann gæti ekki tekið til varna í málinu, þar sem hann vissi ekki hvaða gögn það væru sem stefnandi vísaði til og byggði mál sitt á. Matsbeiðnin væri einnig sett fram til að bregðast við sjónarmiðum stefnda um sönnunarskort. Ekki væri um þarflausa sönnunarfærslu að ræða, auk þess sem matsbeiðnin væri á áhættu og ábyrgð stefnanda.
3. Stefndi vísar á móti til þess að sönnunarskortur leiði til sýknu en stefnandi hafi engin gögn lagt fram til sönnunar dómkröfum sínum, eða tilgreint hvaða gögn það séu sem hann telur að hafi verið í vörslu stefnda. Stefnandi geti ekki bætt úr því undir rekstri málsins, eftir að stefndi hafi skilað greinargerð sinni. Ef slíkt yrði heimilað væri útilokað fyrir stefnda að taka til varna í málinu. Stefnandi geti ekki komist undan skýrum kröfum 1. mgr. 80. gr. og 1. mgr. 95. gr., sbr. 2. mgr. 99. gr., laga nr. 91/1991. Stefndi vísar jafnframt til þess að jafnvel þótt hann hafi ekki gert kröfu um frávísun málsins geti dómari vísað málinu frá af sjálfsdáðum.
4. Stefndi telur einnig að matsbeiðni stefnanda brjóti í bága við meginreglur einkamálaréttarfars. Réttur til að afla matsgerðar takmarkist af öðrum meginreglum, þ. á m. af meginreglum um jafnræði málsaðila og afdráttarlausa málsmeðferð, kröfum um skýrleika málatilbúnaðar, málsástæðna og málsgrundvallar, svo og af útilokunarreglunni, sem fyrirbyggi að aðili geti sett fram nýjar málsástæður. Telur stefndi að þau atriði sem stefnandi vilji láta meta geti ekki talist vera sérfræðileg. Þá hefði auk þess verið eðlilegt að matið hefði farið fram fyrir útgáfu stefnu.
5. Stefndi telur enn fremur að matsbeiðnin og matsspurningarnar uppfylli ekki lágmarksskilyrði laga um meðferð einkamála. Dómkvöddum matsmanni sé ætlað að svara óljósum og óskýrum spurningum, sem þrungnar séu lagalegum álitaefnum, og á grundvelli óljósra forsendna. Matsmanni sé meðal annars ætlað að leita að ótilgreindum atriðum, svo sem að finna upplýsingar sem kunni að vera persónuupplýsingar eða heildarsöfn. Matsspurningar séu ekki nægilega skýrar um hvað meta eigi og andstæðar formskilyrðum laga nr. 91/1991, sbr. 1. mgr. 61. gr. þeirra laga. Matsmanni sé ætlað að finna möguleg og meint gögn sem stefnandi ætli síðan að byggja mál sitt á, en þar sé um nýjar málsástæður að ræða.
6. Stefndi telur jafnframt að matsspurningar stefnanda varði atriði sem dómari meti og lagalegur ágreiningur sé um, sbr. 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991. Það sé til dæmis andstætt lögum að fela það matsmanni að meta hvaða upplýsingar séu persónuupplýsingar eða viðkvæmar persónuupplýsingar. Þar sé um að ræða atriði sem dómara beri að meta á grundvelli lagaþekkingar sinnar. Ef fallist yrði á að dómkvaddur matsmaður legði mat á þau atriði væri komið í veg fyrir að stefndi gæti tekið til varna með fullnægjandi hætti, svo og brotið gegn jafnræðisreglu og 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991.
7. Stefndi telur auk þess að matsbeiðni stefnanda og dómkvaðning matsmanns feli í sér bersýnilega tilgangslausa sönnunarfærslu, sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991. Óheimilt sé að biðja matsmann að finna sönnunargögn fyrir stefnanda, og það feli auk þess í sér brot á lögmætum rétti stefnda til að taka til varna gegn stefnu stefnanda. Úr annmörkum verði ekki bætt með matsbeiðni undir rekstri málsins. Það sé auk þess í skýrri andstöðu við fyrirmæli laga um að matsmanni beri að semja rökstudda matsgerð, sbr. 3. málslið 5. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991.
8. Loks bendir stefndi á að þau rafrænu gögn sem dómkvöddum matsmanni sé ætlað að leggja mat á séu í vörslum héraðssaksóknara. Matsmaður eigi ekki rétt á aðgangi að gögnunum og héraðssaksóknara sé ekki skylt að afhenda honum gögnin, sbr. 3. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991. Dómkvaðningin sé þegar af þeirri ástæðu tilgangslaus. Þá sé engin lagastoð fyrir þeirri ósk stefnanda að stefndi fái ekki afrit af matsgögnum. Með henni sé auk þess farið á svig við meginreglu einkamálaréttarfars um jafnræði málsaðila.

III

1. Í þessum þætti málsins er aðeins til úrlausnar hvort fallast eigi á beiðni stefnanda um að dómkvaddur verði matsmaður á grundvelli ákvæða IX. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til að skoða, rannsaka og lýsa efni þriggja harðra diska, sem geyma, eins og áður segir, afrit af gögnum sem hald var lagt á við húsleit þann 27. mars 2012 og nú eru í vörslum embættis héraðssaksóknara. Er þess jafnframt beiðst í matsbeiðni að matsmaður gefi skrifleg og rökstudd svör við fjórtán afmörkuðum matsspurningum, sem stefnandi setur þar fram. Stefndi hefur sem fyrr segir mótmælt því að dómkvaðningin fari fram.
2. Matsspurningarnar fjórtán sem greindar eru í matsbeiðni stefnanda fela nánar tiltekið í sér þá grunnspurningu hvort upplýsingar eða gögn af tiltekinni tegund eða gerð, eða með tiltekin auðkenni, sé að finna á framangreindum þremur diskum. Hörðu diskarnir hafa hvorki verið lagðir fram í málinu né afrit af þeim. Þá liggur ekki frammi yfirlit um það sem á diskunum kann að vera. Óumdeilt er hins vegar að frumgögnin sjálf, þ.e. þau gögn sem hald var lagt á og afrit tekið af í kjölfar húsleitarinnar 27. mars 2012, hafa þegar verið afhent Samherja hf.
3. Skoðunar- og matsgerðir, lýsingar á hlutum og aðrar rannsóknaraðgerðir kallast einu nafni matsgerðir eða mat og athafnir sem lúta að þeim að meta, sbr. 1. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991. Tilgangur matsgerða er að fá skoðun eða álit utanaðkomandi manns, sem dómkvaddur er samkvæmt reglum IX. kafla laga nr. 91/1991, á því hvað sé staðreynd í ákveðnu tilviki.
4. Dómari leggur sjálfur mat á atriði sem krefjast almennrar þekkingar og menntunar eða lagaþekkingar, sbr. 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991. Mats verður sömuleiðis ekki beiðst um atriði sem engu skiptir eða sem dómari er fær um að meta samkvæmt framansögðu. Samkvæmt 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 skal í matsbeiðni koma skýrlega fram hvað eigi að meta, hvar það sé sem meta eigi og hvað aðili hyggist sanna með mati.
5. Því sem meta á er lýst þannig í matsbeiðni stefnanda að um sé að ræða rafræn gögn, sem séu á þremur hörðum diskum í vörslu embættis héraðssaksóknara. Samkvæmt matsbeiðninni hyggst stefnandi með henni sanna og lýsa þeirri staðreynd að á hörðu diskunum þremur séu persónuupplýsingar um hann.
6. Það hvaða upplýsingar eru persónuupplýsingar í skilningi laga, sbr. t.a.m. 2. tölulið 3. gr. laga nr. 90/2018 um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga, eftir atvikum viðkvæmar persónuupplýsingar í skilningi 3. töluliðar sömu greinar, er lögfræðilegt atriði, sem lögfræðiþekkingu þarf til að leysa úr og dómara er sjálfum ætlað að meta samkvæmt 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991. Ekki er því þörf á að dómkveðja matsmann til að meta það hvort tilteknar upplýsingar teljist vera persónuupplýsingar, eftir atvikum viðkvæmar persónuupplýsingar, enda hefði niðurstaða matsmanns um það atriði ekkert gildi í dómsmáli.
7. Þá verður sömuleiðis að telja að dómari sé fullfær um að taka afstöðu til þess, á grundvelli almennrar þekkingar sinnar og menntunar eða lagaþekkingar, hvort gögn sem fyrir hann eru lögð séu ljósmyndir, afrit af vegabréfi eða öðrum persónuskilríkjum, upplýsingar um ferðalög eða ásakanir um refsiverðan verknað, svo dæmi sé tekið, sbr. 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991. Eftir stendur spurningin um það hvaða gögn sé að finna á umræddum þremur hörðum diskum.
8. Stefnandi virðist samkvæmt stefnu hafa nokkuð góðar upplýsingar um það hvaða gögn sé um að ræða og hvaða upplýsingar sé að finna á hörðu diskunum þremur, þ.e. upplýsingar sem hann varða. Þá verður að ætla að stefnanda sé sömuleiðis ljóst á hvaða gögnum hann byggir kröfur sínar í málinu. Aðra lýsingu er þó ekki að finna í stefnu eða fram lögðum gögnum á efni fyrrgreindra diska en að þar sé um að ræða „ýmsar persónuupplýsingar um stefnanda“, meðal annars „tölvupósta hans“. Einnig sé þar að finna „myndir af stefnanda, afrit af vegabréfi hans, ferðaáætlanir, upplýsingar um fjármál stefnanda persónulega og margar fleiri upplýsingar sem varða persónuleg og viðkvæm málefni stefnanda“. Þá segir í stefnu að á diskunum þremur sé „mögulega að finna upplýsingar um að stefnandi hafi verið sakaður um refsiverðan verknað“.
9. Miðað við þá lýsingu sem gefin hefur verið á innihaldi þeirra hörðu diska sem um ræðir og að virtum matsspurningum stefnanda samkvæmt matsbeiðni verður samkvæmt framansögðu ekki séð að þörf sé á sérfræðiþekkingu til að svara matsspurningum stefnanda. Almenn þekking og menntun og lögfræðileg þekking dómara ættu að nægja til að dómari geti lagt mat á það hvort þær upplýsingar sem finna má á hörðu diskunum, og matsspurningar stefnanda lúta að, séu þess eðlis og af þeirri tegund sem spurt er um, sbr. 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991, að því gefnu að þær upplýsingar verði lagðar fram.
10. Í málinu hefur auk þess ekki annað komið fram en að stefnandi hafi aðgang að frumgögnum þeirra gagna sem afrit var tekið af í framhaldi af húsleitinni 27. mars 2012 og geymt er á umræddum diskum, hjá vörsluaðila frumgagnanna, Samherja hf. Þá er í lögum nr. 91/1991 að finna reglur um rétt aðila dómsmáls til að fá afhent skjöl sem eru í vörslum manns sem er ekki aðili að máli, sbr. meðal annars 67. og 68. gr. laganna, gerist þess t.d. þörf að kalla eftir gögnum frá þriðja aðila.
11. Verður samkvæmt framansögðu ekki betur séð en að stefnandi hefði, ef hann hefði kosið, þegar við þingfestingu málsins getað, og/eða geti jafnvel enn, lagt fram afrit af þeim gögnum sem hann telur að sé að finna á hörðu diskunum þremur og hann varða persónulega, þ.e. gögnum sem stefnandi telur að falli undir gögn af þeirri tegund sem getið er um í matsspurningum hans. Það hefur hann hins vegar ekki gert. Er að sama skapi vandséð hvað það er sem stefnandi hyggst sanna með mati sem hann gæti ekki betur sýnt fram á með framlagningu gagna.
12. Fyrsta matsspurning stefnanda lýtur að því hvort fyrir hendi séu persónuupplýsingar eða upplýsingar sem kunni að vera persónuupplýsingar um stefnanda á hörðu diskunum þremur. Nefnir stefnandi í matsbeiðni sinni ákveðin dæmi um það hvað hann telji vera persónuupplýsingar í þessum skilningi. Til að svara spurningu stefnanda er, eins og áður segir, óháð öllu öðru, óhjákvæmilegt að matsmaður taki afstöðu til þess, verði hann dómkvaddur, áður en hann svarar spurningunni efnislega, hvers konar upplýsingar og gögn falli undir hugtakið persónuupplýsingar í skilningi laga, sbr. t.a.m. 2. tölulið 3. gr. laga nr. 90/2018. Þar er sem fyrr segir um að ræða lögfræðilegt atriði, sem lögfræðiþekkingu þarf til að meta og dómara er sjálfum ætlað að meta samkvæmt 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991.
13. Önnur matspurning stefnanda lýtur að því hvort á hörðu diskunum sé að finna heildarsafn tölvupósta stefnanda og einkaritara hans fram til 27. mars 2012 eða eitthvað sem virðist vera slík heildarsöfn, svo og yfir hvaða tímabil „þetta“ heildarsafn tölvupósta nái. Hugtakið „heildarsafn“ er ekki skilgreint nánar í beiðni stefnanda og óljóst hvað við er átt í því samhengi. Verður samkvæmt því að telja óskýrt hvað það sé sem meta eigi, sem og hvað stefnandi hyggist sanna með þessari matsspurningu, sbr. 2. málslið 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991.
14. Þriðja matsspurning stefnanda varðar það hvort meðal þeirra gagna sem finna megi á nefndum diskum séu tölvupóstar sendir á netfangið [...] en ætlaðir stefnanda. Gefin eru ákveðin dæmi um tölvupósta sem ætlaðir eru stefnanda, þ. á m. tölvupóstar sem hefjist á kveðjunni „Sæll Þorsteinn“ „eða annað í þá veru“, t.d. á öðrum tungumálum. Með sama hætti er beðið um að rannsakað verði hvort undir tölvupósta sem sendir hafi verið frá tölvupóstfanginu [...] hafi verið ritað „Kveðja, ÞMB“ „eða annað í þá veru sem tengja má við matsbeiðanda“. Svar við spurningunni krefst þess að sá sem henni svarar taki afstöðu til þess hvaða tölvupóstar hafi verið ætlaðir stefnanda. Telja verður nánast útilokað að leggja mat á slíkt með nokkurri vissu, enda sendandi viðkomandi tölvupósts sá eini sem getur svarað því hver hafi átt að vera viðtakandi pósts sem hann sendi. Er þar af leiðandi óskýrt hvað meta eigi sem og hvað stefnandi hyggist sanna með dómkvaðningunni, sbr. 2. málslið 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991.
15. Fjórða matsspurning stefnanda lýtur að því hvort ljósmyndir séu af matsbeiðanda á hörðu diskunum þremur. Svar við spurningunni krefst samanburðar á ætluðum ljósmyndum sem mögulega má finna á hörðu diskunum þremur og útliti stefnanda. Ætla verður að dómari sé jafn hæfur og matsmaður til að framkvæma það mat, að því gefnu að dómari fái tækifæri til að meta slíkt, og að almenn þekking og menntun dómara nægi til slíks. Ekki sé þar af leiðandi þörf á sérstakri sérfræðiþekkingu til að framkvæma matið, sbr. 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991.
16. Fimmta matsspurning stefnanda lýtur að því hvort afrit af vegabréfi stefnanda sé að finna á hörðu diskunum þremur. Sjötta matsspurning lýtur svo að því hvort afrit af öðrum persónuskilríkjum eða skírteinum matsbeiðanda sé að finna á hörðu diskunum þremur, t.d. skírteini um skipstjórnarréttindi. Í báðum tilvikum er um að ræða atriði sem almenn þekking og menntun dómara nægir til að leggja mat á, að því gefnu að fyrir liggi gögn um það hvað sé að finna á hörðu diskunum þremur, sbr. 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991.
17. Sjöunda matsspurning stefnanda varðar það hvort upplýsingar um ferðalög og dvalarstaði matsbeiðanda sé að finna á hörðu diskunum þremur. Áttunda matsspurningin lýtur svo að því hvort finna megi upplýsingar um frí eða orlof matsbeiðanda á diskunum þremur. Svar við þessum spurningum krefst þess að mat verði lagt á það hvaða ferðalög stefnandi hafi farið í eða ætlað að fara í, hver dvalarstaður stefnanda hafi verið og hvert hann hafi farið í fríum sínum. Er vandséð hvernig leyst verður úr því án frekari upplýsinga frá stefnanda. Er sömuleiðis ekki ljóst hvað stefnandi hyggist sanna með matsbeiðni sinni að þessu leyti, sbr. 2. málslið 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991.
18. Níunda matsspurning stefnanda varðar það hvort umræddir diskar hafi að geyma upplýsingar um að matsbeiðandi hafi verið sakaður um refsiverðan verknað. Til að svara þeirri spurningu þarf lögfræðiþekkingu. Verður ekki séð að matsmaður sé betur til þess fallinn að leggja mat á það en dómari, auk þess sem um er að ræða atriði sem dómari ætti að geta lagt mat á sjálfur á grundvelli lagaþekkingar sinnar og reynslu, sbr. 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991.
19. Tíunda matsspurning varðar það hvort símaskrá matsbeiðanda sé að finna á hörðu diskunum þremur.

    Er vandséð hvernig leyst verður úr því án frekari upplýsinga frá stefnanda, enda vandséð að upplýsingar liggi fyrir um það opinberlega hvernig símaskrá hans líti út, haldi hann á annað borð símaskrá. Er þannig óskýrt hvað meta eigi sem og hvað stefnandi hyggist sanna með dómkvaðningunni, sbr. 2. málslið 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991.

20. Ellefta matsspurning stefnanda lýtur að því hvort á diskunum megi finna skjal með skrá yfir alla sem matsbeiðandi hafi rætt við í síma á þeim tímabilum sem í þeirri skrá séu tilgreind, sem og hver þau tímabil hafi verið og hversu marga viðmælendur um sé að ræða. Þessi spurning er opin og almennt orðuð. Er samkvæmt því óskýrt hvað meta eigi sem og hvað stefnandi hyggist sanna með dómkvaðningunni, sbr. 2. málslið 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991.
21. Tólfta matsspurning stefnanda lýtur að því hvort finna megi læknisskýrslur á hörðu diskunum þremur eftir læknisskoðun [...]. Þrettánda matsspurningin lýtur jafnframt að því hvort á diskunum sé að finna læknisfræðilegar myndir [...]. Þessar spurningar eru í eðli sínu tvíþættar. Þær lúta annars vegar að því, líkt og aðrar spurningar stefnanda, að finna út úr því hvers konar upplýsingar sé að finna á umræddum diskum, en hins vegar að því hvort þær upplýsingar sem þar sé að finna séu af tiltekinni tegund. Að mati dómsins er hins vegar óskýrt hvað stefnandi hyggist sanna með dómkvaðningunni umfram það sem hann getur sýnt fram á með öðrum og betri hætti, sbr. 2. málslið 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991.
22. Fjórtánda matsspurning stefnanda lýtur að því hvort finna megi viðkvæmar persónuupplýsingar um stefnanda á hörðu diskunum þremur. Vísar stefnandi í því samhengi í skilgreiningu 3. töluliðar 3. gr. laga nr. 90/2018 á viðkvæmum persónuupplýsingum. Til að svara spurningu stefnanda er eins og áður segir, óháð öllu öðru, óhjákvæmilegt að matsmaður taki afstöðu til þess, verði hann dómkvaddur, áður en hann svarar spurningunni efnislega, hvers konar upplýsingar og gögn falli undir lagalega hugtakið viðkvæmar persónuupplýsingar. Þar er um að ræða lögfræðilegt atriði, sem lögfræðiþekkingu þarf til að meta og dómara er sjálfum ætlað að meta samkvæmt 2. málsgrein 60. gr. laga nr. 91/1991.
23. Að öllu framangreindu virtu verður ekki séð að forsendur eða lagaskilyrði séu til þess að fallast á að matsmaður verði dómkvaddur til að svara matsspurningum stefnanda eða að verða við beiðni hans um dómkvaðningu matsmanns í málinu. Verður þvert á móti að hafna beiðni hans þar að lútandi, þar sem hún uppfyllir ekki áskilnað laga til að hún nái fram að ganga, sbr. meðal annars 2. mgr. 60. gr. og 2. málslið 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991.
24. Rétt þykir að ákvörðun um málskostnað bíði efnisdóms í málinu.
25. Af hálfu stefnanda flutti málið Magnús Óskarsson lögmaður.
26. Af hálfu stefnda flutti málið Steinar Þór Guðgeirsson lögmaður.
27. Jóhannes Rúnar Jóhannsson héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð:

Kröfu stefnanda, Þorsteins Más Baldvinssonar, um að dómkvaddur verði matsmaður til að framkvæma mat og skila matsgerð í samræmi við matsbeiðni sem hann hefur lagt fram í málinu, er hafnað.

Ákvörðun um málskostnað bíður efnisdóms.