Dómstólaleit

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Arnfríður Einarsdóttir, Hervör Þorvaldsdóttir og Jóhannes Sigurðsson kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1. Varnaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 2. maí 2024, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum samdægurs. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 30. apríl 2024 í málinu nr. R-[...]/2024 þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi til þriðjudagsins 21. maí 2024 klukkan 16. Kæruheimild er í l-lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.
2. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.
3. Varnaraðili krefst þess aðallega að landsréttardómararnir Arnfríður Einarsdóttir og Jóhannes Sigurðsson og Kjartan Bjarni Björgvinsson, settur landsréttardómari, víki sæti við meðferð málsins. Til vara krefst varnaraðili þess að Kjartan Bjarni Björgvinsson víki sæti við meðferð málsins. Þá krefst varnaraðili þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi.

Niðurstaða

1. Máli þessu var ekki úthlutað til Kjartans Bjarna Björgvinssonar, setts landsréttardómara, og kemur krafa varnaraðila um að hann víki sæti því ekki til skoðunar.
2. Krafa varnaraðila um að landsréttardómararnir Arnfríður Einarsdóttir og Jóhannes Sigurðsson víki sæti við meðferð málsins er reist á því að Landsréttur hafi í úrskurði 3. apríl 2024 í máli nr. 271/2024 ranglega sagt að við uppkvaðningu úrskurðar réttarins 7. mars sama ár í máli nr. 183/2024 hafi legið fyrir réttinum samantekt á framburði vitnisins Y 28. febrúar 2024. Telur varnaraðili að hann hafi af þessum sökum ekki notið réttlátrar málsmeðferðar fyrir réttinum. Þessir úrskurðir Landsréttar voru báðir kveðnir upp af landsréttardómurunum Arnfríði Einarsdóttur og Jóhannesi Sigurðssyni og Kjartani Bjarna Björgvinssyni, settum landsréttardómara.
3. Fullyrðing varnaraðila um að fyrrnefnd samantekt á framburði vitnis hafi ekki legið fyrir Landsrétti þegar úrskurður í máli nr. 183/2024 var kveðinn upp er röng. Samantektin lá fyrir Landsrétti, en hún var á meðal þeirra gagna sem bárust rafrænt frá héraðsdómi. Varnaraðili hefur ekki fært fram aðrar röksemdir til stuðnings kröfu sinni. Verður kröfu varnaraðila um að landsréttardómararnir Arnfríður Einarsdóttir og Jóhannes Sigurðsson víki sæti við meðferð málsins því hafnað.
4. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Úrskurðarorð:

Hafnað er kröfu varnaraðila, X, um að landsréttardómararnir Arnfríður Einarsdóttir og Jóhannes Sigurðsson víki sæti í máli þessu.

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 30. apríl 2024

Mál þetta var þingfest og tekið til úrskurðar 30. apríl 2024.

Sóknaraðili er Héraðssaksóknari. Varnaraðili er X, kt. [...].

Dómkröfur

Þess er krafist að X, kt. [...], sæti áframhaldandi gæsluvarðhaldi með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur, til þriðjudagsins 21. maí 2024, kl. 16:00.

Málsatvik

Í greinargerð sóknaraðila er atvikum lýst svo: Lögregla hafði til rannsóknar mál sem leiddi til þess að fjórir aðilar voru m.a. ákærðir fyrir tilraun til stórfellds fíkniefnalagabrots, en ákærðu, ásamt fimmta aðilanum, stóðu saman að innflutningi á 99,25 kg (með 81%-90% styrkleika) af kókaíni frá Brasilíu. Efninu var ætlað að koma hingað til lands en kókaínið var fjarlægt úr timbrinu og gerviefnum komið fyrir í staðinn áður en gámurinn var sendur áfram til Íslands. Voru ákærðu sakfelldir fyrir framangreinda háttsemi þann 5. apríl 2023 með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur, í máli nr. S-4987/2022. Dómi héraðsdóms var áfrýjað til Landsréttar og kvað Landsréttur upp dóm sinn 24. nóvember 2023 í máli nr. 342/2023. Voru ákærðu allir dæmdir til fangelsisrefsingar og hljóðuðu refsingar upp á fimm til níu ár. Hlutverk eins dómfellda, Y, var að leigja húsnæði þangað sem timbrið var flutt og fjarlægja þar fíkniefnin úr timbrinu.

Dómfelldi, Y, greindi að einhverju leyti frá aðkomu sinni að málinu en hann var handtekinn 4. ágúst 2022. Hann kvaðst hafa átt að fjarlægja efnin úr timbrinu sem flutt hafði verið til landsins frá Brasilíu. Y kvaðst jafnframt hafa verið í samskiptum við einn mann vegna málsins og að sá maður héti A. Hann hafi ekki þekkt hann nánar en sameiginlegur vinur þeirra, B, hafi kynnt þá tvo einhverju áður. Y sagðist halda að A hafi farið erlendis einhverjum vikum áður og vissi ekki hvort hann væri kominn til baka. Lögreglu grunaði að um væri að ræða X vegna tengsla við önnur sambærileg mál sem til rannsóknar höfðu verið. Þá lýsti Y A og passaði sú lýsing við nefndan X. Við skoðun í flugkerfum mátti sjá að X hafði flogið erlendis 9. júlí 2022. Við rannsókn málsins kom einnig í ljós að X hafði áður verið í Brasilíu á tímabilinu frá 8. – 21. maí 2022, en umræddur gámur fór af stað innanlands í Brasilíu og til hafnar 10. maí 2022.

Y sagði einnig frá því að umræddur A hefði haft aðsetur skammt frá kaffihúsinu [...] við [...], en kaffihúsið er skráð á [...] 28, í Reykjavík. Varnaraðili var skráður með lögheimili að [...] 24 frá 15. mars 2022 til 10. janúar 2023. Þá kom það fram í framburði Y hjá lögreglu að hann og A hefðu í nokkur skipti hist í miðbæ Reykjavíkur, m.a. við [...]. Lögregla leitaði í myndbandsupptökum úr öryggismyndavélum á svæðinu og sáu hvar Y hitti mann fyrir framan [...]. Ekki sást í andlit mannsins en renndi þetta stoðum undir framburð Y varðandi A. Við skoðun á símagögnum X mátti sjá að hann fór erlendis 9. júlí 2022, síminn kom þá inn í [...] og síðan í [...] 11. júlí. Á aðganginum C á samskiptaforritinu Signal voru samskipti við Y varðandi fíkniefnin og þá hringdi líka sá aðili þegar Y tók ætluð fíkniefni úr timbrinu. Y kvað aðilann vera þennan A. Á handtökudegi Y reyndi C að hringja nokkrum sinnum í Y á Signal. Við skoðun á símagögnum þess símanúmers sem tengt var aðgangi C á Signal, mátti sjá að það símtæki fór frá Íslandi 9. júlí, kom næst inn á sendi í [...] og að lokum í [...] 11. júlí.

Á rannsóknartímabilinu var Y einnig í samskiptum við fleiri notendanöfn á Signal, m.a. notandann D sem var með símanúmerið [...]. Samskiptin við D áttu sér stað á tímabilinu frá 3. júlí 2022 til 8. júlí 2022, en þá hófust samskipti Y við C. Y greindi frá því að A væri einnig að baki þessum notanda. D og Y ræddu meðal annars um leiguhúsnæði að [...] þangað sem Y fór síðan og losaði ætluð fíkniefni úr timbrinu. D bað Y einnig um að kaupa skóflu, töskur, límband, einnota hanska og kúbein. Hinn 27. júlí 2022 var Y í samskiptum við notandann E en símanúmerið að baki er [...], nánar tiltekið [...]. Y greindi frá því í skýrslutöku að aðilinn að baki notandanafninu E væri A. Í hljóðupptökum sem aflað var innanhúss að [...] áttu sér stað samskipti á milli Y og E. Ræddu þeir saman sín á milli á íslensku.

Hinn 4. október 2022 náði lögregla sambandi við varnaraðila og skoraði á hann að koma til Íslands vegna rannsóknar málsins. Varnaraðili sinnti því ekki og sama dag og haft var samband við hann opnaði hann reikning sinn á samskiptaforritinu Instagram, sem áður var læstur, og kom þá í ljós að hann var staddur í [...]. Héraðsdómur Reykjavíkur gaf út handtökuskipun á hendur varnaraðila og var lýst eftir varnaraðila alþjóðlega, og einnig gefin út evrópsk handtökuskipun á hendur honum. Unnið var í samstarfi við [...] yfirvöld að hafa uppi á varnaraðila sem ekki tókst. Var því úr að alþjóðleg eftirlýsing var birt opinberlega á heimasíðu Interpol í febrúar síðastliðnum.

Í kjölfarið hafði varnaraðili samband við lögreglu í gegnum lögmann og óskaði eftir að fá að koma beint til landsins svo að hann yrði ekki handtekinn í [...]. Lögregla hlutaðist til um að greiða götu hans til landsins og var hann handtekinn við komuna til Íslands 27. febrúar sl. og úrskurðaður í gæsluvarðhald á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála til 5. mars sama ár, sbr. úrskurð Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. R-[...]/2024. Varnaraðili var síðan þann dag úrskurðaður í áframhaldandi gæsluvarðhald á grundvelli 2. mgr. 95. gr. sömu laga, sbr. úrskurð Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. R- [...]/2024 til 2. apríl sl. Var sá úrskurður staðfestur með úrskurði Landsréttar 7. mars 2024, í máli nr. 183/2024. Þann 2. apríl sl. hafnaði Héraðsdómur Reykjavíkur kröfu lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu um áframhaldandi gæsluvarðhald með úrskurði í máli nr. R-[...]/2024 en þann 3. apríl sl. sneri Landsréttur úrskurðinum við og úrskurðaði varnaraðila til að sæta gæsluvarðhaldi til 30. apríl nk., sbr. mál nr. 271/2024.

Varnaraðili hefur alfarið neitað sök í skýrslutökum hjá lögreglu og ekki tjáð sig i út í þau gögn sem hafa verið lögð fyrir hann og hann spurður út í, svo sem staðsetningar á farsímum og ferðalög milli landa, tengsl og samskipti við aðra sakborninga og dómfelldu í málinu, né annað sem borið var undir hann. Hann gaf þó einhverjar skýringar á dvöl sinni í Brasilíu á sama tíma og gámurinn fór í flutning sem eru ótrúverðugar að mati lögreglu. Þá staðfesti hann við lögreglu að hann hefði búið á [...], sbr. lögheimilisskráningu og lýsingar Y.

Málið var sent til héraðssaksóknara þann 19. apríl sl. og má reikna með að málið verði afgreitt fljótlega.

Lagarök

Í greinargerð er krafa sóknaraðila rökstudd þannig: Að mati sóknaraðila og á grundvelli rannsóknargagna málsins er sterkur grunur um aðild varnaraðila að stórfelldu fíkniefnalagabroti, með því að hafa í félagi við samverkamenn gert tilraun til að flytja til landsins 99,25 kg af kókaíni (með 81%-90% styrkleika) og þar með gerst sekur um refsiverða háttsemi sem telst varða við 173. gr. a., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Með tilliti til almannahagsmuna þykir nauðsynlegt að kærði sæti áframhaldandi gæsluvarðhaldi á grundvelli 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála á meðan mál hans er til meðferðar, en telja verður að ef sakborningur, sem orðið hefur uppvís að jafn alvarlegu broti og varnaraðili, gangi laus áður en máli lýkur með dómi muni það valda hneykslun í samfélaginu og særa réttarvitund almennings. Hið ætlaða brot varnaraðila þykir mjög alvarlegt en um mikið magn sterkra og hættulegra fíkniefna er að ræða.

Með vísan til alls framangreinds, framlagðra gagna og 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála er þess krafist að krafan nái fram að ganga eins og hún er fram sett og telur sóknaraðili brýna almannahagsmuni standa til þess að varnaraðila verði gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til þriðjudagsins 21. maí 2024, kl. 16:00.

Niðurstaða

Með úrskurði dómsins 27. febrúar sl. var varnaraðila gert að sæta gæsluvarðhaldi til 5. mars sl. á grundvelli rannsóknarhagsmuna, sbr. a-lið 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Með úrskurði dómsins 5. mars sl. var varnaraðila gert að sæta áframhaldandi gæsluvarðhaldi til 2. apríl sl., þá á grundvelli 2. mgr. 95. gr. sömu laga. Samkvæmt því ákvæði má úrskurða sakborning í gæsluvarðhald þótt skilyrði a-d liða 1. mgr. 95. gr. séu ekki uppfyllt leiki sterkur grunur á að hann hafi framið afbrot sem að lögum getur varðað 10 ára fangelsi, enda sé brotið þess eðlis að ætla megi varðhald nauðsynlegt með tilliti til almannahagsmuna. Úrskurður dómsins frá 5. mars sl. var staðfestur með úrskurði Landsréttar 7. sama mánaðar í máli nr. 183/2024.

Með úrskurði dómsins 2. apríl sl. var þeirri kröfu hafnað að varnaraðila yrði gert að sæta áframhaldandi gæsluvarðhaldi til dagsins í dag, en sú krafa byggði sem fyrr á 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008. Var þeim úrskurði hrundið með úrskurði Landsréttar 3. apríl sl. í máli nr. 271/2024 og varnaraðila gert að sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli nefndrar lagagreinar til dagsins í dag.

Sóknaraðili gerir enn kröfu um að varnaraðili sæti áframhaldandi gæsluvarðhaldi á grundvelli 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008, í þetta sinn til 21. maí nk. Samkvæmt því sem fram kemur í greinargerð sóknaraðila er rannsókn málsins lokið og málið á borði héraðssaksóknara, sem mun taka ákvörðun um framhald þess.

Eins og að framan greinir hefur Landsréttur í tvígang tekið afstöðu til þess í úrskurði, fyrst 7. mars sl. og svo aftur 3. apríl sl., hvort skilyrði væru til þess að varnaraðili sætti áframhaldandi gæsluvarðhaldi á grundvelli 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008. Landsréttur hefur þannig í tvígang tekið afstöðu til þess hvort fyrir liggi sterkur grunur um að varnaraðili hafi framið afbrot sem að lögum getur varðað 10 ára fangelsi, svo og hvort ætlað brot varnaraðila sé þess eðlis að ætla megi varðhald nauðsynlegt með tilliti til almannahagsmuna. Var það niðurstaða Landsréttar í bæði skiptin að framangreind skilyrði þessa lagaákvæðis væru uppfyllt. Var því í bæði skiptin fallist á kröfu um áframhaldandi gæsluvarðhald, síðast þann 3. apríl sl. þar sem varnaraðila var gert að sæta áframhaldandi gæsluvarðhaldi til dagsins í dag.

Varnaraðili byggir mótmæli sín gegn fyrirliggjandi kröfu sóknaraðila meðal annars á því að fyrri úrskurðir Landsréttar í málinu hafi byggt á röngum forsendum, meðal annars þar sem gögn hafi skort.

Þá hafi komið fram ný skýrsla vitnis sem breyti stöðu málsins. Vísar varnaraðili annars vegar til skýrslu Y, sem tekin var 28. febrúar sl., en varnaraðili fullyrðir að Landsréttur hafi ekki haft þá skýrslu undir höndum er úrskurður í máli nr. 183/2024 hafi verið kveðinn upp 7. mars sl. Þá vísar varnaraðili til vitnaskýrslu nafngreinds vitnis frá 1. mars sl., sem ekki var sérstaklega vitnað til í úrskurðum Landsréttar.

Í úrskurði Landsréttar 3. apríl sl. í máli nr. 271/2024 er sérstaklega vísað til þess að samantekt lögreglu á framburði Y frá 28. febrúar 2024 hafi legið fyrir er Landsréttur kvað upp fyrri úrskurð sinn 7. mars sl. í máli nr. 183/2024. Þá verður ekki annað séð af úrskurði Landsréttar frá 3. apríl sl. í máli nr. 271/2024 en að umrædd gögn hafi þá einnig legið fyrir. Verður þannig ekki séð að nokkuð hafi breyst hvað þetta varðar frá því að Landsréttur kvað upp síðarnefndan úrskurð sinn.

Þá þykir sú vitnaskýrsla sem varnaraðili hefur vitnað til í þessu samhengi ekki nægileg til þess að dómurinn geti fallist á að aðstæður séu aðrar en þær voru er Landsréttur kvað upp framangreinda úrskurði sína 7. mars sl. og 3. apríl sl. Með vísan til þess sem rakið er hér að framan, að virtum gögnum málsins, þar sem ekki verður séð að nokkuð það hafi komið fram í máli þessu sem hnekki framangreindu mati Landsréttar í málum nr. 183/2024 og 271/2024 og þar sem stutt virðist í ákvörðun um það hvort ákæra verði gefin út á hendur varnaraðila eða ekki verður krafa sóknaraðila um að varnaraðili sæti áframhaldandi gæsluvarðhaldi til 21. maí nk. tekin til greina.

Jóhannes Rúnar Jóhannsson héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð

Varnaraðili, X, kt. [...], skal sæta gæsluvarðhaldi, þó ekki lengur en til þriðjudagsins 21. maí 2024, kl. 16:00.