Dómstólaleit

Dómur Landsréttar

Landsréttardómararnir Kristbjörg Stephensen og Símon Sigvaldason og Eymundur Sveinn Einarsson löggiltur endurskoðandi kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1. Aðaláfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 23. nóvember 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 27. október 2022 í málinu nr. E-30/2019.
2. Á þessu stigi er aðeins til úrlausnar krafa gagnáfrýjanda um að Símon Sigvaldason landsréttardómari víki sæti sökum vanhæfis. Málið var flutt munnlega fyrir Landsrétti 19. febrúar 2024 um það atriði.
3. Aðaláfrýjandi krefst þess að kröfu gagnáfrýjanda verði hafnað.

   Málsatvik og málsástæður aðila

4. Með tölvupósti Landsréttar 23. janúar 2024 voru aðilar upplýstir um að málinu hefði verið úthlutað til landsréttardómaranna Ásgerðar Ragnarsdóttur og Kristbjargar Stephensen og Eymundar Sveins Einarssonar löggilts endurskoðanda. Fyrirhugað var að aðalmeðferð málsins færi fram 19. febrúar 2024. Með tölvupósti lögmanns aðaláfrýjanda 12. febrúar sama ár spurðist lögmaðurinn fyrir um hvort það væri rétt sem fram kæmi á heimasíðu réttarins að landsréttardómarinn Símon Sigvaldason væri nú sagður dómari í málinu í stað Ásgerðar Ragnarsdóttur. Með tölvupósti sama dag var staðfest að málinu hefði verið úthlutað til landsréttardómaranna Kristbjargar Stephensen og Símonar Sigvaldasonar og Eymundar Sveins Einarssonar löggilts endurskoðanda. Með tölvupósti 15. febrúar 2024 barst réttinum krafa gagnáfrýjanda sem hér er til úrlausnar um að landsréttardómarinn Símon Sigvaldason viki sæti í málinu sökum vanhæfis.
5. Krafa gagnáfrýjanda um að landsréttardómarinn víki sæti í málinu er reist á g-lið 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Vísað er til þess að náin tengsl til fjölda ára séu á milli Karls Emils Wernerssonar, föður gagnáfrýjanda, og systursonar dómarans eins og nánar er rakið í yfirlýsingu systursonarins 15. febrúar 2024 sem lögð hefur verið fyrir Landsrétt. Þá starfi systursonurinn sem tamningamaður hjá Feti ehf., sem sé dótturfélag Toska ehf. er mál þetta snúi að. Ennfremur hafi dómarinn verið dómari í landsréttarmáli nr. 353/2020, Faxar ehf. gegn þrotabúi Karls Emils Wernerssonar. Í þeim dómi hafi verið tekin afstaða til gjaldfærni Karls Emils árið 2016 með afdráttarlausum hætti en aðaláfrýjandi vísi til þessa dóms til stuðnings málsástæðum sínum í þessu máli. Með vísan til þessa telur gagnáfrýjandi atvik eða aðstæður vera fyrir hendi sem séu fallnar til þess að draga óhlutdrægni dómarans í efa.
6. Aðaláfrýjandi kveður þau tengsl sem gagnáfrýjandi vísar til að séu milli systursonar dómarans og Karls Emils Wernerssonar ekki vera til þess fallin að draga óhlutdrægni hans í efa með réttu. Þá telur hann að þótt dómari hafi haft einhverja skoðun í dómsmáli geri það hann ekki vanhæfan til að dæma í svipuðum eða sambærilegum málum.

Niðurstaða

1. Svo sem mælt er fyrir um í 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, sbr. 8. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995, ber öllum réttur til að fá úrlausn um réttindi sín og skyldur með réttlátri málsmeðferð fyrir óháðum og óhlutdrægum dómstóli. Í greinargerð með frumvarpi því sem varð að fyrrnefndum lögum segir að skilyrðið um óhlutdrægan dómstól feli í sér áskilnað um að dómari í máli þurfi að vera hlutlaus og aðilar njóti jafnræðis að því leyti en ákvæðið sæki fyrirmynd sína í 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Þar segir að þegar kveða skal á um réttindi og skyldur manns að einkamálarétti skuli hann eiga rétt til réttlátrar málsmeðferðar fyrir sjálfstæðum og óvilhöllum dómstóli.
2. Við mat á hæfi dómara til að fara með mál er til þess að líta að tilgangur hæfisreglna að réttarfarslögum er ekki aðeins að koma í veg fyrir að dómari dæmi mál ef hann er hlutdrægur gagnvart aðilum þess eða sakarefni, heldur jafnframt að tryggja traust bæði aðila máls og almennings til dómstóla með því að dómari standi ekki að úrlausn máls þegar réttmætur vafi gæti risið um óhlutdrægni hans. Sé slíkur vafi er óhjákvæmilegt að dómari víki sæti, sbr. til dæmis dóma Hæstaréttar 1. mars 2023 í máli nr. 40/2022 og 18. október 2023 í máli nr. 7/2023.
3. Það eitt að systursonur dómarans starfi hjá félagi sem er hluti af samstæðu þess félags, Toska ehf., sem mál þetta snýr að getur ekki valdið því að dómarinn verði talinn vanhæfur til meðferðar málsins í skilningi g-liðar 5. gr. laga nr. 91/1991 en ekkert liggur fyrir um að systursonur hans hafi nokkra þá beinu persónulegu eða fjárhagslegu hagsmuni af niðurstöðu máls þessa sem skipt geta máli. Því síður getur það leitt til vanhæfis dómarans þótt góð vinátta sé með systursyni hans og föður gagnáfrýjanda, sérstaklega þegar þess er gætt að faðir gagnáfrýjanda á ekki aðild að máli þessu.
4. Þá er til þess að líta að þótt dómari í einkamáli hafi áður dæmt um sakarefni í einu máli leiðir það eitt ekki til vanhæfis hans í öðru máli að málsaðili sé þar hinn sami og atvik að einhverju leyti hin sömu, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 10. júní 2009 í máli nr. 263/2009 og 30. ágúst 2000 í máli nr. 305/2000. Þá veldur seta dómara í máli sem hann hefur áður dæmt ekki vanhæfi hans í málum um hliðstætt sakarefni, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 10. desember 2020 í máli nr. 20/2020. Það sama gildir þegar niðurstaða fyrra máls sem dómari hefur setið í kann að hafa einhverja þýðingu í síðara máli, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar 11. febrúar 2004 í máli nr. 6/2004. Um framangreint er jafnframt vísað til dóms Hæstaréttar 23. nóvember 2023 í máli nr. 49/2023.
5. Að framangreindu virtu verður ekki talið að fyrir hendi séu atvik eða aðstæður sem séu fallnar til þess að draga megi óhlutdrægni dómarans í efa í skilningi g-liðar 5. gr. laga nr. 91/1991. Verður því hafnað kröfu gagnáfrýjanda um að hann víki sæti í málinu.

Úrskurðarorð:

Hafnað er kröfu gagnáfrýjanda, Jóns Hilmars Karlssonar, um að landsréttardómarinn Símon Sigvaldason víki sæti í máli þessu.