Dómstólaleit

1. Líkamsárás, með því að hafa aðfaranótt sunnudagsins 12. júní 2005 á dansleik utandyra í Brákarey í Borgarnesi, slegið M..., kt. ..., hnefahögg í andlitið með þeim afleiðingum að hann hlaut bólgur á vinstra kinnbein, neðri vör og nef og los á tveimur framtönnum í efri góm.

   Brot ákærða samkvæmt 1. tölulið telst varða við 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 10. gr. laga nr. 40/1992 og 4. gr. laga nr. 40/2003, en samkvæmt 2. tölulið við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 10. gr. laga nr. 20/1981.

   Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar.

Bótakrafa:

Af hálfu A... er þess krafist að ákærði verði dæmdur til að greiða henni miskabætur að fjárhæð kr. 1.500.000 auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. ágúst 2005 en síðan dráttarvaxta samkvæmt 9. gr. sömu laga til greiðsludags auk greiðslu kostnaðar vegna lögmannsaðstoðar.“

Ákærði krefst þess að hann verði sýknaður af refsikröfu og sakarkostnaður felldur á ríkissjóð. Til vara krefst ákærði þess að honum verði gerð svo væg refsing sem lög frekast leyfa. Þá krefst ákærði þess að bótakröfu á hendur honum verði vísað frá dómi en til vara að hún verði lækkuð.

I.

Ákæruliður 1.

Hinn 17. mars 2006 mætti Hjördís Hjartardóttir, félagsmálastjóri í Borgarbyggð, á lögreglustöðina í Borgarnesi og lagði fram kæru á hendur ákærða fyrir kynferðisbrot gegn A..., sem er fædd árið 1997. Hjá félagsmálastjóranum kom fram að móðir stúlkunnar, B..., hefði komið og sagt að stúlkan hefði nýlega greint frá þessu eftir að hafa heyrt auglýsingu þar sem fjallað var um kynferðislega áreitni gegn börnum. Atburðurinn hefði átt sér stað sumarið 2004 á heimili móðurömmu telpunnar að bænum Þ... í .... Hefði stúlkan lýst því að hún og ákærði hefðu verið inni í hlöðu og þar hefði ákærði sagt stúlkunni að loka augum en opna munninn. Þegar stúlkan hefði gert það hefði ákærði stungið lim sínum í munn hennar. Í kjölfarið hefði ákærði bannað stúlkunni að greina frá þessu því ella yrði hann settur í fangelsi.

Ákærði gaf skýrslu fyrir dómi og kvaðst hafa verið í sveit að Þ... sumrin 2003 og 2004. Ákærði skýrði þannig frá atburðum að hann hefði farið með A... afsíðis út í hlöðu og sagt henni að loka augunum en opna munninn. Þegar hún hafði gert það sagðist ákærði hafa stungið getnaðarlim sínum upp í munn stúlkunnar en hún hefði strax hrökklast frá. Ákærði taldi að stúlkan ætlaði að greina frá þessu og því hefði hann farið að gráta og beðið hana að segja engum frá þessu því þá færi hann í fangelsi. Aðspurður sagði ákærði að sér hefði staðið þegar hann setti liminn í munn stúlkunnar. Einnig kvaðst ákærði sama dag skömmu fyrir atburðinn hafa beðið stúlkuna að sjúga lim sinn en því hefði hún neitað og farið að hlæja.

Ákærði fullyrti að þetta hefði átt sér stað síðla sumars 2003. Kvaðst ákærði muna hvernig hann hugsaði fyrst eftir atburðinn og skammaðist sín. Hann hefði verið búinn að vera eitt sumar á bænum og að fara í 10. bekk í G... um haustið. Einnig lýsti ákærði því að síðara sumarið hefði öll nærvera með stúlkunni verið neyðarleg.

Ákærði gaf skýrslu hjá lögreglu 27. apríl 2006 og þá var haft eftir honum að atburðurinn hefði átt sér stað sumarið 2004. Um þetta sagði ákærði fyrir dómi að móðir hans hefði haft samband og sagt frá kæru á hendur honum vegna atviks frá því sumri. Ákærði kvaðst ekki hafa hugsað út í þessa tímasetningu og með engu móti viljað skjóta sér undan ábyrgð. Hann væri hins vegar ekki í nokkrum vafa um að þetta væri misskilningur og að þetta hefði gerst sumarið 2003 þegar hann var 14 ára að aldri.

Eftir atburðinn sagði ákærði að sér hefði liðið mjög illa og kvaðst ákærði hafa tekið miklum breytingum til hins verra. Meðal annars hefði hann leiðst út í fíkniefnaneyslu en náð sér upp úr henni fyrir skömmu. Þá sagðist ákærði iðrast sáran að hafa gert þetta gagnvart stúlkunni.

A... gaf skýrslu í Barnahúsi 10. maí 2007 og þar sagði hún aðspurð um tilefni skýrslutökunnar að ákærði hefði sett typpið í munninn á sér. Nánar sagði stúlkan að ákærði hefði deginum áður spurt hvort hún vildi sjúga á honum typpið en því hefði hún neitað. Þau hefðu síðan verið stödd í hlöðunni að Þ... þegar ákærði hefði sagt við stúlkuna að hún ætti að beygja sig og opna munninn og loka augum. Eftir að ákærði hafði sett typpið í munn stúlkunnar sagðist hún hafa farið en þá hefði ákærði komið og beðið sig að segja ekki frá þessu því þá yrði hann settur í fangelsi. Aðspurð sagði stúlkan að ákærði hefði ekkert gert meðan typpið var í munni hennar en þar hefði það verið „svolítið stutt“.

Aðspurð um aldur sinn þegar þetta gerðist sagðist stúlkan telja að hún hefði verið 5 ára og alveg að verða 6. Einnig sagði stúlkan að þegar þetta gerðist hefði hún búið á F... og verið að fara í 1. bekk um haustið. Einnig sagðist stúlkan hafa spurt ákærða um aldur skömmu áður en þetta gerðist og þá hefði hann sagt að hann væri að verða 15 ára gamall. Vitnið B..., móðir A..., gaf skýrslu fyrir dómi og sagðist telja að atvikið hefði átt sér stað sumarið 2004. Vitnið kvaðst draga þessa ályktun af aldri telpunnar og frásögn hennar. Nánar aðspurð sagðist B... þó ekki vera viss um þetta. Eftir að málið kom upp sagði B... að stúlkan hefði fengið góðan stuðning sem skilað hefði ágætum árangri. Þegar B... hugsaði til baka sagðist hún hafa orðið vör við óeðlilega hegðun hjá dóttur sinni, sem lýst hefði sér í óöryggi og einkennilegri hegðan. Jafnframt hefði stúlkan ekki viljað láta ákærða passa sig, án þess þó að vilja skýra frá ástæðum þess.

Ákærði hefur fyrir dómi lýst því að hann hafi sett getnaðarlim sinn í munn stúlkunnar A... þegar þau voru tvö saman inni í hlöðu að sumarlagi á bænum Þ... í .... Stúlkan lýsti þessu atviki eins þegar hún gaf skýrslu fyrir dómi í Barnahúsi. Samkvæmt þessu er háttsemi ákærða sönnuð en um er að ræða verk sem fellur undir 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með síðari breytingum.

Fyrir dómi hefur ákærði greint frá því að atvikið hafi ekki átt sér stað sumarið 2004, eins og fram komi í ákæru, heldur sumarið 2003 þegar ákærði var 14 ára gamall. Þessi frásögn ákærða fær stoð í vætti stúlkunnar sem sagði í Barnahúsi að hún sjálf hefði verið 5 ára og að ákærði hefði sagt sér skömmu fyrir atvikið að hann væri að verða 15 ára gamall. Kemur þetta heim og saman við að atburðurinn hafi orðið sumarið 2003. Þá verður ekki talið að ákærði hafi gefið ósennilega skýringu á breyttri frásögn fyrir dómi að þessu leyti miðað við skýrslu hans hjá lögreglu. Loks verður ekkert ráðið um verknaðartíma af framburði móður telpunnar eða öðru því sem komið hefur fram í málinu. Að þessu gættu verður ekki talið sannað að ákærði hafi unnið verkið sumarið 2004 eftir að hann náði 15 ára sakhæfisaldri, sbr. 14. gr. almennra hegningarlaga, en sönnunarbyrði þar að lútandi hvílir á ákæruvaldinu, sbr. 45. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991. Verður ákærði því sýknaður af þessum ákærulið.

Sýkna vegna sakhæfisskorts kemur ekki í veg fyrir að dæmt verði um bótakröfu brotaþola að öðrum skilyrðum fullnægðum, sbr. 3. mgr. 172. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991. Þá var engin þörf á því að tilgreina í bótakröfu hver færi með fyrirsvar fyrir brotaþola, sem er ófjárráða, en því var hreyft við vörn málsins að þetta gæti hugsanlega varðað frávísun kröfunnar.

Krafa brotaþola er reist á 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, en verknaðurinn hafi valdið og eigi eftir að valda stúlkunni miska. Stúlkan hafi verið mjög ung þegar hún var misnotuð en verknaðurinn sé mjög alvarlegur gagnvart henni og eigi eftir að hafa rík áhrif á líf stúlkunnar. Með þessu hafi ákærði einnig brugðist trausti stúlkunnar og neytt yfirburða sinna gagnvart henni.

Hjördís Hjartardóttir, félagsmálastjóri Borgarbyggðar, ræddi í nokkur skipti við stúlkuna eftir að hún greindi frá atvikinu í mars 2006. Í bréfi félagsmálastjóra 11. desember það ár kemur fram að atburðurinn hafi valdið telpunni mikilli vanlíðan og haft áhrif á stöðu hennar félagslega sem innan fjölskyldunnar. Hún hafi verið haldin mikilli sektarkennd, fundist hún skemmd og óttast höfnun. Úr þessu hafi dregið en þó örli ennþá á þessum afleiðingum. Hvað framtíðina varði sé ljóst að stúlkan hafi þessa vondu reynslu í farteskinu og ekki sé ólíklegt að það komi til með að valda henni erfiðleikum þegar hún kemst á kynþroska- og fullorðinsaldur.

Ákærði hefur með háttsemi sinni valdið stúlkunni miska en með því hefur hann fellt á sig fébótaábyrgð samkvæmt 26. gr. laga nr. 50/1993. Að því virtu sem hér hefur verið rakið þykja miskabætur til stúlkunnar hæfilega ákveðnar 300.000 krónur auk vaxta eins og greinir í dómsorði. Verður upphafsdagur dráttarvaxta miðaður við 27. nóvember 2006, en þá var mánuður liðinn frá því ákæra var birt ákærða.

II.

Ákæruliður 2.

Mánudaginn 13. júní 2005 mætti M... á lögreglustöðina á Selfossi og kærði líkamsárás sem hann taldi sig hafa orðið fyrir deginum áður í Borgarnesi. Hjá M... kom fram að hann hefði verið staddur á dansleik utandyra úti í Brákarey. Þar hefði hann hitt ákærða og ætlað að ræða við hann um gamalt atvik þar sem ákærði hefði verið vinkonu M... ótrúr. M... kvaðst hafa gengið að ákærða og jafnvel slegið til hans en síðan fengið þungt högg í andlitið en við það sagðist M... hafa rotast.

M... leitaði sér aðhlynningar á Heilbrigðisstofnun Suðurlands. Samkvæmt læknisvottorði frá 4. apríl 2006 kvartaði M... við skoðun í kjölfar atburðarins yfir eymslum í nefi, auk þess sem tvær framtennur í efri góm hefðu verið lausar. Einnig var M... með verk yfir vinstra kinnbeini en ekkert brot eða beináverkar komu í ljós eftir því sem greinir í áverkavottorðinu.

Ákærði skýrði frá því fyrir dómi að hann hefði fyrir nokkrum árum verið ótrúr vinkonu M..., en af þeim sökum hefði hann haft horn í síðu ákærða. Þetta hefði meðal annars komið þannig fram að M... hefði veist að ákærða þegar þeir hittust í eitt sinn á tónleikum.

Atburðum á dansleiknum í Brákarey 12. júní 2005 lýsti ákærði þannig að hann hefði hitt M..., sem hefði verið mjög ölvaður. M... þeirra hefðu síðan skilið en eftir stutta stund hefði M... komið askvaðandi og reynt að slá ákærða í andlitið. Við þessu kvaðst ákærði hafa brugðist með því að sveigja sér undan högginu en í beinu framhaldi sagðist ákærði hafa greitt M... hnefahögg í andlitið. Ákærði tók fram að þetta hefði hann gert í sjálfsvörn og vefengdi ekki að afleiðingar höggsins gætu verið þeir áverkar sem í ákæru greinir. Í kjölfarið kvaðst ákærði hafa gripið í hendur M... og sagt honum að vera rólegum en ákærði taldi að M... hefði aftur ætlað í sig. Eftir stutta stund hefðu þeir verið skildir að og ekki komið til frekari átaka milli þeirra.

Vitnið M... bar fyrir dómi að hann hefði verið ósáttur við ákærða sökum þess að hann hefði komið illa fram við vinkonu sína. Af þessu tilefni hefði áður komið til átaka milli þeirra. Um atburði á dansleiknum í Brákarey sagði M... að hann hefði gengið að ákærða og ætlað að kýla hann en ekki hitt. Ákærði hefði hins vegar slegið vitnið beint í kjölfarið en við það hefði vitnið hálf rotast. Framhaldinu lýsti M... þannig að hann hefði verið tekinn afsíðis og róaður niður af gæslumanni. Taldi M... ábyggilegt að hann hefði ráðist aftur á ákærða ef tækifæri hefði gefist. Um ástand sitt sagðist M... hafa verið að drekka en kannaðist ekki við að hafa verið með læti.

Vitnið S... var staddur á dansleiknum í Brákarey og lýsti hann atvikum þannig fyrir dómi að M... hefði verið ölvaður og með læti. Hann hefði síðan komið að ákærða og með þeim orðið einhver orðaskipti. Það næsta sem vitnið sá var að M... sló til ákærða en höggið hefði geigað. Við þessu hefði ákærði brugðist í beinu framhaldi með því að greiða M... eitt högg en við það hefði M... fallið við. Vitnið sagðist hafa unnið með ákærða þetta sumar en ekki þekkja M....

Vitnið Ó... gaf skýrslu hjá lögreglu 23. október 2005 og sagðist hafa séð M... slá til ákærða sem vikið hefði sér undan högginu. Vitnið kvaðst síðan hafa litið undan og ekki séð framhaldið. Ó... gaf ekki skýrslu fyrir dómi.

Ákærði hefur kannast við að hafa slegið M... hnefahögg í andlitið á dansleik í Brákarey, eins og nánar er rakið í ákæru. Einnig hefur ákærði ekki vefengt að við þetta hafi M... hlotið þær afleiðingar sem í ákæru greinir. Af hálfu ákærða hefur því hins vegar verið hreyft að M... kunni hugsanlega að hafa lent í öðrum átökum sama kvöld. Í málinu hefur ekkert komið fram sem bendir til þess. Þá eru áverkar sem M... hlaut ekki það miklir að hann hafi ekki getað hlotið þá við eitt hnefahögg. Að þessu gættu þykir sannað, svo hafið sé yfir skynsamlegan vafa, að M... hafi hlotið áverkana af hnefahöggi því sem hann fékk frá ákærða.

Ákærði hefur borið því við að hann hafi unnið verkið í sjálfsvörn rakleitt í kjölfar þess að M... reyndi að slá ákærða í andlitið. Fyrir dómi hefur M... kannast við að hafa reynt að slá til ákærða. Einnig hefur vitnið Ó... borið að M... hafi slegið til ákærða en höggið hafi geigað. Þótt veist hafi verið að ákærða af fyrra bragði með þessu móti verður ekki fallist á það með honum að líkamsárás hans hafi getað helgast af neyðarvörn, sbr. 12. gr. almennra hegningarlaga. Verður talið að ákærði hefði hæglega getað varist með öðru og vægara móti eða komið sér undan og leitað aðstoðar. Með háttsemi sinni hefur ákærði því gerst sekur um líkamsárás og varðar brot hans við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga, með síðari breytingum.

Þegar virt er að brotaþoli átti upptökin að átökum hans og ákærða og með hliðsjón af ungun aldri ákærða þykir með vísan til 3. mgr. 218. gr. a almennra hegningarlaga rétt að refsing verði látin niður falla.

III.

Eftir atvikum þykir rétt að allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða og þóknun skipaðs réttargæslumanns A..., svo sem nánar greinir í dómsorði. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Benedikt Bogason, héraðsdómari, kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Ákærða, X..., er ekki gerð refsing í máli þessu.

Ákærði greiði A... 300.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 1. ágúst 2005 til 27. nóvember 2006, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Herdísar Hallmarsdóttur, héraðsdómslögmanns, 249.000 krónur og þóknun réttargæslumanns brotaþola, Steinunnar Guðbjartsdóttur, 149.400 krónur.

Benedikt Bogason