Dómstólaleit

Mál þetta er rekið fyrir dóminum á grundvelli 15. kafla laga nr. 90/1989 um aðför. Samkvæmt 1. mgr. 92. gr. laganna er aðilum að aðfarargerð heimilt að krefjast úrlausnar héraðsdómara um gerðina, ef krafa þess efnis berst héraðsdómara innan átta vikna frá því að gerðinni var lokið. Umþrætt aðfarargerð fór fram 15. janúar 2024 og krafa sóknaraðila barst dóminum 8. mars s.á. Kröfunni er því beint til dómsins innan lögmælts frests.

Ágreiningur máls þessa lýtur að gildi fjárnámsgerðar sem fram fór að kröfu varnaraðila í eignarhlut sóknaraðila í bifreiðinni [...], [...], fyrir vangoldnum sköttum, þ.e. opinberum þing- og sveitarsjóðsgjöldum fyrrverandi eiginmanns hennar. Var aðfararbeiðnin studd við 9. tölul. 1. mgr. 1. gr. og 2. mgr. 3. gr. laga nr. 90/1989 um aðför og 1. og 5. mgr. 116. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt.

Til grundvallar aðfararbeiðninni lá greiðslustöðuyfirlit yfir gjaldfallnar skuldir sóknaraðila, ásamt dráttarvöxtum og kostnaði álagningarárin 2019 og 2020. Samkvæmt aðfararbeiðni nam krafa varnaraðila að heildarfjárhæð 4.918.183 krónum. Var hún sundurliðuð með þeim hætti að höfuðstóll nam 3.226.718 krónum, dráttarvextir reiknaðir til 14. desember 2023 1.658.465 krónum, kostnaður vegna fyrri innheimtu 20.000 krónum og aðfarargjald í ríkissjóð 13.000 krónum.

Við munnlegan flutning málsins lagði varnaraðili fram lækkaða kröfugerð. Nemur heildarkrafa varnaraðila samkvæmt henni nú 4.515.948 krónum, dráttarvextir til 14. desember 2023 1.460.151 krónu, kostnaður vegna fyrri innheimtu 20.000 krónum og aðfarargjald í ríkissjóð 13.000 krónum.

Sóknaraðili telur kröfu varnaraðila vanreifaða og þ. á m. kröfu um greiðslu dráttarvaxta. Telur sóknaraðili nánar óljóst hvenær greiðsluáskorun hafi verið birt fyrir henni. Þá hafi sóknaraðila ekki verið gefinn kostur á að taka til varna gagnvart skattaskuld fyrrverandi maka hennar og hún geti ekki verið aðili máls gagnvart skattaskuld hans, auk þess sem það hefði þurft að upplýsa hana sérstaklega um makaábyrgð skv. 116. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt svo að hún gæti nýtt sér andmælarétt sinn. Að lokum er á því byggt að krafa varnaraðila sé fyrnd og einnig fallin niður vegna tómlætis. Varnaraðili hefur mótmælt öllum þessum sjónarmiðum.

Um vanreifun kröfu

Í 1. mgr. 10. gr. laga nr. 90/1989 um aðför segir meðal annars að í aðfararbeiðni skuli tiltekið nákvæmlega hvers krafist er með aðfarargerð. Sé krafist aðfarar til fullnustu kröfu um peningagreiðslu skuli sundurliða fjárhæð hennar svo sem þá er kostur.

Samkvæmt gögnum málsins var greiðsluáskorun, dags. 28. apríl 2023, vegna hinna vangoldnu skatta fyrst birt á lögheimili sóknaraðila 16. maí 2023, fyrir fyrrverandi eiginmanni hennar. Þar kemur fram hver krafan sé, tiltekið að krafan á hendur sóknaraðila sé reist á 116. gr. laga nr. 90/2003 og því næst er höfuðstóll kröfunnar og dráttarvextir sundurliðaðir eftir gjalddögum. Varnaraðili sendi aðfararbeiðni, dags. 26. júní 2023, á grundvelli 3. tölul. 1. mgr. 11. gr. laga nr. 90/1989 til Héraðsdóms Reykjavíkur, þar sem hún var móttekin sama dag. Með aðfararbeiðninni fylgdi greiðslustöðuyfirlit sóknaraðila hjá innheimtumanni ríkissjóðs, þar sem höfuðstóll skuldarinnar og vextir eru sundurliðaðir á einstaka gjalddaga á tímabilinu 1. júlí 2019 til desember 2020. Í ljósi þessa telur dómurinn upplýsingar sem fram komu hvort tveggja í greiðsluáskorun og aðfararbeiðni skýrar og einnig þær heimildir sem hún styðst við. Er því hafnað kröfu sóknaraðila um frávísun málsins á þeim grundvelli að krafa varnaraðila sé vanreifuð.

Um ábyrgð maka

Í 1. mgr. 116. gr. laga nr. 90/2003 er meðal annars mælt fyrir um að hjón beri óskipta ábyrgð á greiðslu skatta sem á þau eru lagðir og getur innheimtumaður ríkissjóðs gengið að hvoru hjóna um sig til greiðslu á sköttum þeirra beggja. Í 5. mgr. greinarinnar segir svo að gera megi aðför hjá þeim sem beri ábyrgð á greiðslu skatta til tryggingar þeim skattgreiðslum sem hann beri ábyrgð á samkvæmt greininni. Í 6. mgr. er áréttað að með ábyrgð samkvæmt greininni sé átt við sjálfskuldarábyrgð. Í 8. mgr. er loks kveðið á um að þeir sem beri ábyrgð á skattgreiðslum samkvæmt 1. mgr. beri einnig ábyrgð á greiðslu dráttarvaxta, kostnaðar og álags sem lagt sé á aðalskuldara samkvæmt 108. gr. og 122. gr. laganna og 28. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda.

Með vísan til þessa ákvæðis er að mati dómsins ljóst að sóknaraðili beri ábyrgð á skattaskuldum fyrrverandi eiginmanns hennar sem aðfarar hefur verið krafist fyrir og stafa frá þeim tíma sem þau voru í hjúskap. Er þar um að ræða vangoldin þing- og sveitarsjóðsgjöld sem lögð voru á tekjur fyrrverandi eiginmanns sóknaraðila vegna tekjuáranna 2018 og 2019 og álagningarárin 2019 og 2020, en hjúskap þeirra lauk með skilnaði að borði og sæng 30. apríl 2020.

Um ábyrgð á dráttarvöxtum

Kemur þá næst til skoðunar hvort ábyrgð sóknaraðila nái einnig til áfallinna dráttarvaxta. Samkvæmt aðfararbeiðni námu áfallnir dráttarvextir samtals 1.658.465 krónum 14. desember 2023. Lagaheimild fyrir innheimtu dráttarvaxta er að finna í 1. mgr. 114. gr. laga nr. 90/2003. Þar segir að sé skattur ekki greiddur innan mánaðar frá gjalddaga skuli greiða ríkissjóði dráttarvexti af því sem gjaldfallið er. Með gjalddaga sé átt við reglulega gjalddaga skv. 1.–4. og 6.–8. mgr. 112. gr. laganna. Þá kemur m.a. fram í 4. mgr. 112. gr. laganna að álagða skatta skuli greiða með sem næst jöfnum greiðslum á þeim gjalddögum sem eftir eru af árinu þegar álagning fer fram. Þá er ljóst af ákvæði 1. mgr. 7. gr. laga nr. 150/2019 um innheimtu opinberra skatta og gjalda að greiða beri dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, hafi skattar og gjöld ekki verið greidd á eindaga, af þeirri fjárhæð sem gjaldfallin er frá gjalddaga. Þá er tekið fram að dráttarvextir og álag sem leggist á skatta og gjöld séu hluti kröfunnar og fyrnist ekki sjálfstætt.

Með 12. gr. laga nr. 33/2020 var nýrri málsgrein, 8. mgr., bætt við 116. gr. laga nr. 90/2003, þar sem fram kemur að þeir sem ábyrgð bera á skattgreiðslum skv. 1. og 2. mgr. og 4. mgr. 116. gr. laganna beri einnig ábyrgð á greiðslu dráttarvaxta, kostnaðar og álags sem lagt er á aðalskuldara skv. 108. gr. og 122. gr. laganna og 28. gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda nr. 45/1987. Í almennum athugasemdum um frumvarpið kemur fram undir kafla 3.9, sem er með fyrirsögninni „Innheimta og ábyrgð“, að lagðar séu til breytingar á ákvæði 116. gr. með það að markmiði að skýra ábyrgð þriðja aðila sem beri ábyrgð á skattgreiðslum. Þá sé lagt til að við ákvæðið verði bætt málsgrein um að þeir sem ábyrgð beri á skattgreiðslum samkvæmt ákvæðinu „beri einnig ábyrgð á greiðslu dráttarvaxta, kostnaðar og álags sem lagt er á aðalskuldara skv. 108. gr. og 122. gr. laganna og 28. gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda nr. 45/1987“.

Í athugasemdum um 12. gr. í frumvarpi að lögum nr. 33/2020 kemur fram að tilefni lagasetningarinnar sé að rekja til dóms Hæstaréttar 16. maí 2019 í máli nr. 18/2018, þar sem komist hafi verið að þeirri niðurstöðu að skýra lagaheimild hafi skort í lögum um tekjuskatt til að innheimta hjá maka álag sem lagt væri á aðalskuldara skv. 2. mgr. 108. gr. laganna. Með frumvarpinu væri brugðist við dóminum og því lagt til að kveða á um með afdráttarlausum hætti að ábyrgð hjóna og samskattaðs sambúðarfólks skv. 116. gr. laga um tekjuskatt tæki einnig til skatts vegna beitingar refsikennds álags (vanskilaálags) sem lagt væri á skattstofn aðalskuldara skv. 108. gr. laganna og 28. gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda. Með ákvæðinu væri tekið mið af þeim kröfum sem gerðar væru til skýrleika refsiheimilda, sbr. 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 7. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994.

Af greindum lögskýringargögnum verður ekki annað ráðið en að með þeim breytingum sem gerðar voru með því að bæta við hinni nýju 8. mgr. 116. gr. laganna, væri verið að bregðast við dómi Hæstaréttar í tengslum við skort á skýrri lagaheimild til að gera maka ábyrgan fyrir refsiálagi sem lagt hefði verið á vangoldnar tekjur maka. Fyrir því voru færð sérstök rök sem lúta að skýrleika refsiheimilda. Ekkert í lögskýringargögnum gefur til kynna að löggjafinn hafi litið svo á að sambærilega heimild hafi skort í lög um ábyrgð maka á greiðslu dráttarvaxta. Þvert á móti tekur löggjafinn fram að það kunni einnig að vera til skýringar á „gildandi rétti“ að tilgreina sérstaklega um ábyrgð maka á greiðslu dráttarvaxta og kostnaði. Þannig er ekkert í greindum lögskýringargögnum sem gefur til kynna að makaábyrgð hafi samkvæmt gildandi rétti ekki náð til ábyrgðar á greiðslu dráttarvaxta og kostnaðar og að ætlunin hafi verið að bæta þar úr. Við þetta bætist að í skatta- og dómaframkvæmd hefur verið óumdeilt að sjálfskuldarábyrgð maka nái einnig til áfallinna dráttarvaxta á vangoldnar skattkröfur. Lög um tekjuskatt eru skýr um að vangoldnar skattkröfur beri dráttarvexti, sbr. einnig 7. gr. laga nr. 150/2019, og verður ekki talið að sjónarmið um skýrleika refsiheimilda sem var tilefni lagabreytingarinnar eigi einnig við um dráttarvexti, eins og byggt er á af hálfu sóknaraðila. Er þessari málsástæðu sóknaraðila því hafnað.

Um andmælarétt

Sóknaraðili telur að henni hafi ekki verið gefinn kostur á að taka til varna gagnvart skattaskuld fyrrverandi eiginmanns hennar, þ. á m. dráttarvaxtakröfunni.

Þau gjöld sem eru til grundvallar hinni umþrættu aðfarargerð eru tilkomin vegna álagningar opinberra gjalda 2019 og 2020 á fyrrverandi eiginmann sóknaraðila. Álagning ríkisskattstjóra var gerð á grundvelli 95. gr. laga nr. 90/2003 í samræmi við upplýsingar sem sóknaraðili og fyrrverandi eiginmaður hennar færðu inn á sameiginleg innsend skattframtöl þeirra 2019 og 2020, sbr. einnig 80. gr. laga nr. 90/2003, þar sem m.a. kemur fram að hjón skuli telja saman allar eignir sínar og skuldir. Hin vangoldna skattaskuld er því ekki tilkomin vegna endurákvörðunar skattyfirvalda um opinber gjöld fyrrverandi eiginmanns sóknaraðila eða vegna skattrannsóknar, eins og ranglega er haldið fram í greinargerð sóknaraðila. Auk þess er grundvöllur álagningarinnar byggður á upplýsingum sem fram koma í innsendum skattframtölum sóknaraðila og engu öðru.

Að lokinni álagningu opinberra gjalda er ríkisskattstjóra gert að birta hverjum skattaðila upplýsingar um þá skatta sem á hann hafa verið lagðir, sbr. 98. gr. laga nr. 90/2003. Má því ganga út frá því að sóknaraðili hafi fengið upplýsingar um álagða skatta hennar og þáverandi eiginmanns við lok álagningar opinberra gjalda og að niðurstaða um álagða skatta hafi því ekki getað farið fram hjá henni. Fyrir liggur að álagningu opinberra gjalda lauk 31. maí 2019 vegna tekjuársins 2018 og 29. maí 2020 vegna tekjuársins 2019 með auglýsingum ríkisskattstjóra, m.a. í Lögbirtingablaðinu, um að álagningu væri lokið svo og hvar og hvenær álagningarskrár lægju frammi, sbr. 1. mgr. 98. gr. laga nr. 90/2003. Þá liggur einnig fyrir að greiðsluáskorun var birt fyrir sóknaraðila á heimili hennar 16. maí 2023 og hún upplýst um innheimtu á þeim gjöldum sem liggja til grundvallar aðfararbeiðni, sbr. 7. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Engar forsendur voru því til þess að gefa sóknaraðila kost á að koma að sjónarmiðum sínum auk þess sem álagning á tekjur fyrrverandi eiginmanns sóknaraðila sem sjálfstæðs skattaðila hafði ekki áhrif á álagningu sóknaraðila. Bendir dómurinn í því sambandi á að samkvæmt 5. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt eru hjón sjálfstæðir skattaðilar hvort um sig og skal þeim ákveðinn tekjuskattur hvoru í sínu lagi. Málsástæðum sóknaraðila um að það hafi þurft að upplýsa hana sérstaklega eða gefa henni kost á að tjá sig um sjálfskuldarábyrgð hennar skv. 116. gr. laga nr. 90/2003 eiga því ekki við rök að styðjast eins og atvikum er hér háttað og er málsástæðum þess efnis því hafnað.

Um fyrningu og tómlæti

Sóknaraðili telur að krafa varnaraðila hafi verið fallin niður fyrir fyrningu eða tómlæti þegar „fjárnámið var framkvæmt“. Vísar sóknaraðili með almennum hætti til ákvæða skattalaga og laga nr. 150/2007 máli sínu til stuðnings. Að öðru leyti var málsástæða þessi ekki rökstudd í kröfu sóknaraðila. Við munnlegan flutning málsins tók lögmaður sóknaraðila fram að átt væri við að krafan væri fyrnd í heild eða hluta samkvæmt 9. og 52. gr. laga nr. 90/1989 vegna þess að henni hefði ekki verið haldið fram án ástæðulauss dráttar hjá Héraðsdómi Reykjavíkur og hjá varnaraðila.

Aðfararbeiðni, dags. 26. júní 2023, var mótekin í Héraðsdómi Reykjavíkur þann dag og var síðan árituð af héraðsdómara í samræmi við 2. mgr. 12. gr. laga nr. 90/1989 5. desember 2023. Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda er fyrningu slitið þegar beiðni um fullnustugerð berst héraðsdómara eða sýslumanni og fullnægt er að öðru leyti skilyrðum 52. gr. laga nr. 90/1989 um aðför og 2. mgr. 12. gr. laga um nauðungarsölu. Í 52. gr. laga um aðför segir að fyrningu aðfararhæfrar kröfu sé slitið ef aðfararbeiðni berst héraðsdómara eða sýslumanni fyrir lok fyrningartíma og gerðinni er síðan fram haldið án ástæðulauss dráttar. Aðfararbeiðni varnaraðila, dags. 26. júní 2023, var móttekin hjá Héraðsdómi Reykjavíkur sama dag. Aðfararbeiðni var síðan árituð af héraðsdómara í samræmi við 2. mgr. 12. gr. sömu laga hinn 5. desember 2023 eða rúmum fimm mánuðum eftir móttöku beiðninnar og fór hin umþrætta aðfarargerð síðan fram 15. janúar 2024. Verður ekki talið að sá tími sem leið frá móttöku aðfarabeiðni þar til framkvæmd gerðarinnar náði fram að ganga valdi því að móttaka beiðninnar hafi ekki rofið fyrningu kröfunnar, sbr. 52. gr. laga um aðför. Er krafan því ófyrnd. Þá er krafa sóknaraðila um tómlæti með öllu órökstudd og er henni einnig hafnað.

Með skírskotun til alls þess er að framan greinir er fallist á kröfu varnaraðila um staðfestingu aðfarargerðarinnar eins og nánar greinir í úrskurðarorði.

Eftir úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 1. mgr. 94. gr. laga nr. 90/1989, ber sóknaraðila að greiða varnaraðila 500.000 krónur í málskostnað.

Ragnheiður Snorradóttir héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð:

Staðfest er aðfarargerð Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu nr. 2023-[...], sem fram fór 15. janúar 2024, í bifreið sóknaraðila með skráningarnúmerið [...] til tryggingar kröfu varnaraðila að fjárhæð 4.515.948 krónur.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 500.000 krónur í málskostnað.

Ragnheiður Snorradóttir