Dómstólaleit

Dómur

Mál þetta, sem dómtekið var 23. janúar sl., er höfðað með ákæru, útgefinni af lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu 28. mars 2023, á hendur: „X, kt. [...], [...], Reykjavík, fyrir eftirtalin hegningarlagabrot:

I.

[…]

Mál nr. 007-2021-[...] […]

II.

Eignaspjöll, með því að hafa, þriðjudaginn 21. desember 2021, brotið glugga á útidyrahurð að [...] í Reykjavík.

Mál nr. 007-2021-[...] Telst brot þetta varða við 1. mgr. 257. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

III.

Líkamsárás, með því að hafa, laugardaginn 25. desember 2021, innandyra að [...], Reykjavík, veist með ofbeldi að A, kt. [...], þar sem hann lá í rúmi sínu og slegið hann fjórum sinnum með krepptum hnefa í andlit með þeim afleiðingum að A hlaut nefbrot bæði í hægri og vinstri hluta nefbeins, auk mars á báðum kinnum.

Mál nr. 007-2021-[...] Telst brot þetta varða við 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

IV.

Eignaspjöll, með því að hafa, laugardaginn 21. febrúar 2022, barið með spýtu í vélarhlíf og vinstri hliðarspegil bifreiðarinnar [...] þar sem hún stóð við [...] í Reykjavík, með þeim afleiðingum að bifreiðin skemmdist á vélarhlíf og vinstri hliðarspegli.

Mál nr. 007-2022-[...] Telst brot þetta varða við 1. mgr. 257. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

V.

Eignaspjöll, með því að hafa, þriðjudaginn 1. mars 2022, barið með spýtu í hliðarspegil bifreiðanna [...] og [...] þar sem þær stóðu fyrir utan [...] í Reykjavík, með þeim afleiðingum að speglar beggja bifreiða brotnuðu.

Mál nr. 007-2022-[...] Telst brot þetta varða við 1. mgr. 257. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Einkaréttarkröfur:

A, kt. [...], krefst þess að ákærði verði dæmdur til að greiða sér í skaðabætur kr. 200.000, auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 25. desember 2021, þar til mánuður er liðin frá birtingu kröfunnar en síðan dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sbr. 9. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags.

E, kt. [...], eigandi bifreiðarinnar [...], gerir þá kröfu að ákærði verði dæmdur til að greiða sér kr. 192.145 auk vaxta, skv. 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 26. febrúar 2022 þar til mánuður er liðinn frá birtingu kröfunnar, en síðan dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags.

F, kt. [...], eigandi bifreiðarinnar [...], gerir þá kröfu að ákærði verið dæmdur til að greiða sér kr. 121.040.“

Þann 12. september 2023 gaf lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu út ákæru á hendur ákærða og var meðferð málanna sameinuð, sbr. 1. mgr. 169. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Ákærði er þar ákærður fyrir: „eftirtalin hegningarlagabrot:

I.

Þjófnað, með því að hafa, föstudaginn 26. mars 2021, stolið úr verslun [...], [...] í Reykjavík, snyrtivörum að samtals verðmæti kr. 2.266.

Mál nr. 007-2021-[...] Telst brot þetta varða við 244. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

II.

Þjófnað, með því að hafa, föstudaginn 14. maí 2021, brotist inn á jarðhæð fasteignarinnar við [...] í Reykjavík og stolið þaðan Apple Imac borðtölvu, Dell tölvuskjá, Schenheiser heyrnartólum, Dell lyklaborði, tölvumús og snúrum, allt að óþekktu verðmæti.

Mál nr. 007-2021-[...] Telst brot þetta varða við 244. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

III.

Þjófnað, með því að hafa, þriðjudaginn 22. júní 2021, brotist inn í bifreiðina [...], þar sem henni var lagt í bílastæðahúsi við [...] í Reykjavík og stolið þaðan 3.000 kr. í reiðufé og leðurbakpoka sem innihélt sjampó, hárnæringu og armband, allt að óþekktu verðmæti.

Mál nr. 007-2021-[...] Telst brot þetta varða við 244. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

IV.

Eignaspjöll, með því að hafa, aðfaranótt þriðjudagsins 8. júní 2021, barið með járnstöng í hægri hliðarspegil bifreiðarinnar [...] þar sem hún stóð við [...] í Reykjavík og vinstri hliðarspegil bifreiðarinnar [...] þar sem hún stóð við [...] í Reykjavík, með þeim afleiðingum að speglar beggja bifreiða brotnuðu.

Mál nr. 007-2021-[...] Teljast brot þessi varða við 257. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

I

1. Við aðalmeðferð málsins féll ákæruvaldið frá I. kafla ákæru frá 28. mars 2023 og upplýsti að þolandi hefði afturkallað kæru sína. Þá breytti ákæruvaldið III. kafla ákærunnar á þann veg að fallið er frá því að nefbrot sé afleiðing líkamsárásarinnar og er háttsemin heimfærð undir 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga í stað 1. mgr. 218. gr. sömu laga. Þannig voru felld úr texta ákæru orðin: nefbrot bæði í hægri og vinstri hluta nefbeins, auk mars og þess í stað komi mar. Þá leiðrétti ákæruvaldið dagsetningu í IV. kafla ákærunnar en misritað hafi verið að atvik hefði gerst laugardaginn 21. febrúar í stað laugardagsins 26. febrúar.
2. Ákærði krefst þess að hann verði sýknaður af öllum kröfum ákæruvaldsins vegna þeirra kafla ákæranna þar sem hann neitar sök en að refsing verði ella látin niður falla, einnig hvað varðar þau brot sem hann hefur skýlaust játað, en til vara að honum verið dæmd vægasta refsing er lög leyfa. Þá krefst hann þess að bótakröfum verði vísað frá dómi, til vara að þeim verði hafnað en til þrautavara að þær verði lækkaðar verulega. Loks krefst verjandi ákærða hæfilegra málsvarnarlauna að mati dómsins sem greiðist ásamt öðrum sakarkostnaði úr ríkissjóði.

II

Málsatvik

1. Um málsatvik hvað varðar II. og III. kafla ákæru dags. 28, mars 2023 og I., II. og III. kafla ákæru dags. 12. september 2023 er vísað til ákæruskjals.
2. Ákærði er í IV. kafla ákæru dags. 28. mars 2023 ákærður fyrir eignaspjöll. Samkvæmt frumskýrslu lögreglu var henni laugardaginn 26. febrúar 2022, kl. 06:49, tilkynnt um mann sem var að berja bifreiðar með kylfu á [...]. Hafi hann gengið suður [...] frá [...] í átt að [...]. Lögreglan hafi leitað að manninum og einnig farið að [...] þar sem rætt var við tilkynnanda sem jafnframt var vitni, G. Benti hann á röð bifreiða sem lagt var í bifreiðastæði með fram [...] til [...] sem voru skemmdar. Var um að ræða bifreiðina [...], sem var við [...], og var skemmd á vélarhlíf hennar og vinstri hliðarspegli, og fjórar aðrar bifreiðar.
3. Ræddi lögregla við G og H sem bæði eru íbúar að [...]. Eftir að þeim hafði verið kynnt réttarfarsákvæði lýsti G því að hann hefði vaknaði við það að heyra högg dynja á bifreiðunum fyrir utan. Hefði hann kallað á mann sem var að berja á bifreiðunum með kylfu og hann hefði sagt G að þegja en fljótlega hætt höggunum. Maðurinn hefði verið svartklæddur, í svörtum jakka, og hefði kylfan verið ljós- eða gulleit. Bætti H því við að jakkinn gæti hafa verið Parka dúnúlpa. Þá hefði maðurinn verið með mikið þétt, dökkt og liðað hár niður fyrir eyru. Héldu þau að maðurinn væri íslenskur og hefði hann verið undir áhrifum áfengis. Hefði maðurinn gengið austur [...] að [...] og þar hefði hann gengið suður [...] í áttina að [...]. Þá segir í skýrslunni að sjá hafi mátt skóför á gangstéttinni við bifreiðarnar og hafi skóförin haldið áfram milli [...]og [...] og að [...], fyrir aftan. Þar hafi verið brotnar spýtur, líklega úr vörubrettum sem voru í horni lóðarinnar. Við nánari skoðun hafi reynst vera spýtnabrak á jörðinni við bifreiðina [...]. Ákoman á vélarhlíf bifreiðarinnar hafi virst vera þakin votu sagi. Segir í skýrslunni að mögulega hafi kylfan verið brotin spýta sem hafi verið tekin við [...]. Skóförin hafi verið með ferningslaga mynstri. Þau hafi haldið áfram austur [...] og suður [...] þar sem þau hafi fljótlega hætt að vera greinileg. Leitað hafi verið að manninum en hann ekki fundist.
4. Fyrir liggur skýrsla lögreglu þar sem m.a. má sjá myndir af þeim skemmdum sem sáust á bifreiðinni [...].
5. Skýrsla var tekin af ákærða vegna málsins 1. mars 2022 og játaði hann þá að hafa umrætt sinn á [...] skemmt fimm bifreiðar með kylfu. Kvaðst hann þá hafa verið klæddur sömu fötum og við skýrslugjöfina og eiga einungis eina skó, sem skóförin samrýmdust.
6. Ákærði er í V. kafla ákæru dags. 28. mars 2023 ákærður fyrir eignaspjöll. Samkvæmt frumskýrslu lögreglu fór hún kl. 05:36 aðfaranótt þriðjudagsins 1. mars 2022 á [...] vegna manns sem þar hefði gengið um með kylfu og verið að slá í bifreiðar. Sáu þeir þar hvar maður, sem reyndist vera ákærði, gekk [...] í átt að [...]. Lagði ákærði spýtu með nöglum frá sér á rafmagnskassa og var hann handtekinn og fluttur á lögreglustöð. Ræddi lögregla við tilkynnanda, I. Sagði hann, eftir að hafa verið kynnt réttarstaða sín, að hann hefði vaknað við brothljóð fyrir utan heimili sitt að [...]. Hann hefði þá litið út um gluggann og séð dökkklæddan mann sem hefði haldið á spýtu ganga í átt að [...]. Hefði þá verið búið að brjóta hliðarspegla á fjórum bifreiðum fyrir utan [...], þ. á m. bifreiðunum [...] og [...], og tveimur fyrir utan [...]. Var rætt við tilkynnanda um bifreiðarnar sem voru fyrir utan [...] og kvaðst hann hafa heyrt brothljóð fyrir utan og farið út og séð að hliðarspeglar bifreiðanna hefðu verið brotnir. Reyndust speglar vera brotnir á fjórum bifreiðum. Í skýrslunni eru ljósmyndir þar sem sjá má þær skemmdir sem urðu á bifreiðunum.
7. Fyrir liggur kæra eiganda bifreiðarinnar [...], F. Sagði hann að sonur sinn hefði haft bifreiðina til umráða og þegar hann vaknaði að morgni hefði verið búið að skemma bifreiðina. Sjálfur kvaðst hann ekkert vita um málið en hafa fengið þær upplýsingar að lögregla hefði vitneskju um geranda. Sagði hann að spegill á bifreiðinni væri skemmdur og ætti hann eftir að láta meta tjónið. Gerði F kröfu um að málið yrði rannsakað og hinum seka refsað lögum samkvæmt.
8. Þá liggur fyrir kæra eiganda bifreiðarinnar [...], J. Kvaðst hann hafa lagt bifreiðinni í grennd við heimili sitt við [...]. Þegar hann kom að bifreiðinni að morgni hefði verið búið að skemma hana. Kvaðst hann hafa fengið þær upplýsingar að lögregla hefði vitneskju um geranda en sjálfur vissi hann ekkert um málið og hefði ekki verið vitni að atvikum. Sagði hann að hliðarspegill og afturstuðari bifreiðarinnar væri skemmdur og ætti hann eftir að láta meta tjónið. Gerði J kröfu um að málið yrði rannsakað og hinum seka refsað lögum samkvæmt.
9. Skýrsla var tekin af ákærða 1. mars 2022. Viðurkenndi hann að hafa skemmt bifreiðarnar og kvaðst hann hafa verið á einhverju trippi og vera kvíðinn og lasinn eftir þetta tripp. Gæti passað að hann hefði skemmt tíu bifreiðar og spurður hvað hefði vakað fyrir honum kvaðst hann hafa verið svolítið pirraður út í sérstakt fólk. Spýtuna hefði hann fundið í bakgarði
10. Ákærði er í IV. kafla ákæru dags. 12. september 2023 ákærður fyrir eignaspjöll. Samkvæmt frumskýrslu lögreglu barst henni miðvikudaginn 9. júní 2021, kl. 10:28, tilkynning um eignaspjöll á bifreið við [...]. Á vettvangi hitti lögregla fyrir eiganda bifreiðarinnar [...], K. Reyndist vera búið að skemma bifreiðina og kvaðst hann hafa séð aðra bifreið með brotinn hliðarspegil neðar í götunni. Við [...] var bifreiðin [...] og var hliðarspegill hennar brotinn. Á framrúðu bifreiðarinnar var miði og á honum stóð að vitni hefði séð geranda brjóta hliðarspegilinn um nóttina og fara inn í [...] og vopnið sem hann notaði væri þar fyrir utan.
11. Í skýrslunni er það rakið að lögreglumenn hafi gengið að [...] og þar fyrir utan hafi verið löng járnstöng úr stillansi. Þeir hafi hringt dyrabjöllu að [...] og hafi L, starfsmaður þar, komið til dyra. Kvaðst hann hafa orðið var við brölt og bras á ákærða þar sem hann færi oft út um nætur. Var honum kynnt réttarstaða vitnis og sagði hann að ákærði hefði kl. 03:00 aðfaranótt þriðjudagsins reynt að komast inn í húsið með járnstöng. Kvaðst hann hafa heyrt einhvern kalla til ákærða að það væri búið að hringja í lögregluna og aðspurður hefði ákærði sagst hafa verið að brjóta bíla. Var ekki talin ástæða til að handtaka ákærða og færa í skýrslutöku á þessu stigi málsins en eiganda bifreiðarinnar [...] var skýrt frá málinu. Þá hefði lögregla séð að búið var að brjóta hliðarspegil hægra megin á bifreiðinni [...] sem var við [...]. Var eiganda bifreiðarinnar skýrt frá málinu. Meðal gagna eru myndir þar sem sjá má framangreindar bifreiðar og þær skemmdir sem reyndust vera á þeim og af járnstönginni sem lögreglan fann fyrir utan [...].
12. Fyrir liggur kæra eiganda bifreiðarinnar [...], M. Kvaðst hann hafa komið að bifreið sinni og hefði þá verið búið að skemma hana en hægri hliðarspegill hefði verið brotinn. Einhver hefði orðið vitni að atvikinu og hringt í lögreglu. Þá hefði verið skilinn eftir miði á bifreiðinni sem á stóð: Sá aðilann sem gerði þetta. Hann fór inn í [...]. Vopnið liggur fyrir utan hurðina. Ég sá þetta gerast í nótt. Gerði M kröfu um að málið yrði rannsakað og hinum seka refsað lögum samkvæmt.
13. Fyrir liggur kæra eiganda bifreiðarinnar [...], N. Kvaðst hann hafa komið að bifreið sinni og hefði þá verið búið að skemma hana þannig að vinstri hliðarspegill hefði verið brotinn en bifreiðin hefði verið óskemmd þegar hann lagði henni daginn áður. Kvaðst hann hafa fengið símtal frá lögreglu og í kjölfarið séð að það var búið að brjóta spegilinn. Kom fram hjá honum að hann væri ekki búinn að láta meta skemmdirnar. Gerði M kröfu um að hinum seka yrði refsað lögum samkvæmt.
14. Skýrsla var tekin af ákærða vegna málsins 9. júní 2023 og kvaðst hann ekki muna eftir þessu. Sagði ákærði að hann gæti þó ekki þrætt fyrir að hafa unnið þessar skemmdir því sér dyttu stundum skrítnir hlutir í hug. Hann sagðist taka köst og vera stundum ólíkur sjálfum sér þegar hann væri í slíku ástandi og glímdi hann við fíkniefnavanda. Kvaðst hann ekki þræta fyrir þessi skemmdarverk og líklegt væri að hann hefði verið þarna á ferðinni.

III

1. Fyrir liggur matsgerð B geðlæknis, sem dómkvaddur var sem matsmaður til að gera geðheilbrigðisrannsókn á ákærða. Var lagt fyrir hann að kanna hvort ákærði væri sakhæfur í skilningi 15. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 eða eftir atvikum hvort ætla mætti að refsing gæti borið árangur, sbr. 16. gr. sömu laga. Var rannsóknarinnar krafist á grundvelli fimm aðskilinna mála er greinir í ákæru frá 28. mars 2023.
2. Í samantekt matsmannsins er það rakið að ákærði hafi sýnt ágæta samvinnu. Vísbendingar hafi komið fram um einkenni geðrofs, ranghugmynda hafi ekki orðið vart en við skoðun komu fram ofskynjanir vegna neyslu örvandi efna. Væri ákærði eðlilega gefinn en hefði lítið lært. Hann skilji reglur samfélagsins og muninn á réttum og röngum athöfnum en sýni örugg merki um andfélagslega hegðun og siðblinduþætti. Hann hafi áður beitt ofbeldi og þá yfirleitt undir áhrifum áfengis, róandi lyfja eða örvandi efna. Þá eigi ákærði sögu um skammvinnt geðrof sem alltaf er tengt mikilli neyslu og sé engin skýr saga um geðrof nema í tengslum við neyslu. Sé greinilegt að geðrofslyfjasprautur haldi honum góðum og séu honum nauðsynlegar. Ákærði misnoti enn fíkniefni þrátt fyrir vitneskju um hversu alvarlegt og hættulegt það er honum og umhverfinu og hversu mikið það hefur þegar skemmt fyrir honum sjálfum. Sé hann uppalinn í mjög óstöðugu umhverfi þar sem jákvæðar fyrirmyndir hafi vantað. Hann vilji ekki tala um það en margt bendi til þess að hann hafi verið misnotaður sem barn.
3. Var það niðurstaða matsmannsins að ákærði væri örugglega sakhæfur samkvæmt 15. gr. almennra hegningarlaga yrði hann fundinn sekur um það sem hann er ákærður fyrir. Við þá atburði hefði ákærði verið í neyslu örvandi efna og drukkinn. Stýrðist hann líklega af reiði og heift en væri örugglega líka ruglaður af efnum og vænisjúkur af völdum þeirra. Þau geðrænu einkenni sem að framan er lýst leiða ekki til ósakhæfis samkvæmt 15. gr. almennra hegningarlaga. Þau útiloka ekki fangelsisvist né að refsing komi að gagni.
4. Þá var af hálfu ákærða lagður fram tölvupóstur forstöðukonu heimilisins að [...], frá 22. janúar 2024, þar sem lýst er aðstæðum ákærða. Segir þar að ákærði hafi sýnt mikinn árangur síðustu tíu mánuði og séu geðræn veikindi hans nú í mun betra jafnvægi. Andleg líðan hans sé betri og fylgi hann vel húsreglum og sýni öðrum íbúum og starfsfólki virðingu. Stór hluti af þessum árangri sé vegna búsetu ákærða á [...] og sú markvissa vinna sem farið hafi verið í til að ramma inn stuðnings- og þjónustuþarfir hans og auka tengsl hans og samveru við starfsfólk. Telur forstöðukonan að ef ákærði færi í fangelsi myndi það raska mikið hans geðræna ástandi og að öllum líkindum auka geðrofseinkenni og líkur á geðrofi. Vegna mikillar áfallasögu þurfi ákærði að vera í umhverfi þar sem hann upplifi að hann hafi stjórn á aðstæðum, og þurfi hann að hafa starfsfólk sem hann treystir og finnur að þyki vænt um hann.

IV

Framburður ákærða og vitna fyrir dómi

1. Verður nú gerð grein fyrir framburði ákærða og vitna fyrir dómi að því marki sem nauðsynlegt er til úrlausnar málsins.
2. Ákærði játar sök samkvæmt II. kafla ákæru frá 28. mars 2023 og einnig III. kafla ákærunnar eins og henni hefur nú verið breytt. Hvað varðar það sakarefni er greinir í IV. kafla ákærunnar kvaðst ákærði neita sök og ekki muna eftir þessum atvikum. Sagði ákærði að hann hefði einhvern tímann lamið bifreiðar með spýtu. Var ákærða kynnt að hann hefði í skýrslutöku hjá lögreglu viðurkennt sakarefnið og staðfesti ákærði að framburður sinn hefði verið á þann veg hjá lögreglu.
3. Ákærði kvaðst einnig neita sök hvað varðar þau atvik er greinir í V. kafla ákærunnar og kvaðst hann ekki muna eftir þessum atvikum. Þá myndi hann ekki eftir því að hafa umrætt sinn verið handtekinn rétt hjá vettvangi. Var ákærða kynnt að hann hefði í skýrslutöku hjá lögreglu sagt að hann hefði fundið spýtuna sem hann var handtekinn með í bakgarði og að talið væri að hún hefði verið notuð við að skemma a.m.k. tvær bifreiðar. Sagði ákærði að þetta rifjaðist ekki upp fyrir sér. Hann vildi að skýrslutökunni lyki og kvaðst hann vera verulega þunnur.
4. Ákærði játaði sök hvað varðaði I., II. og III. kafla ákæru frá 12. september 2023. Hvað varðaði IV. kafla ákærunnar neitaði hann sök og kvaðst ekki kannast við að hafa reynt að fara með járnstöng inn þar sem hann byggi á [...] og að hafa verið stöðvaður af starfsmanni. Var ákærða kynnt að fram hefði komið hjá starfsmanni á heimilinu, L, í skýrslu hjá lögreglu að ákærði hefði sagt starfsmanninum að hann hefði verið að brjóta bíla. Kvaðst ákærði ekki vita hvort það væri rétt að hann hefði sagt þetta. Var ákærða sýnd mynd sem er í skýrslu lögreglu þar sem sjá má járnstöng fyrir utan [...] og staðfesti ákærði að myndin væri af húsnæðinu þar sem hann byggi.
5. G sagði hvað varðaði þau atvik er greinir í IV. kafla ákæru frá 28. mars 2023 að hann hefði vaknað upp við hávaða og litið út um gluggann og séð mann, sem hann vissi ekki hver væri, að skemma bifreiðar. Hann hefði verið með áhald sem líktist röri eða kylfu en hann hefði ekki séð greinilega hvernig áhaldið var. Myndi hann ekki hvort hann hefði átt í einhverjum samskiptum við manninn og gargað á hann svo hann myndi hætta en hann héldi að hann hefði bara horft á hann og hringt í lögregluna. Gæti hann ekki lýst manninum nú en útilokaði ekki að hann hefði sagt lögreglumönnunum frá því hvernig hann hefði litið út. Atvikið hefði gerst um nótt og hann vaknað upp við hávaða og séð manninn slá í spegla og annað á bifreiðum. Síðan hefði maðurinn haldið áfram út [...] og beygt, að því er sig minnti, upp [...] í átt að [...]. Kvaðst hann hafa séð manninn slá í fleiri en eina bifreið en ekki muna hve margar. Kvaðst hann hafa heyrt högg þegar hann vaknaði og séð hann ítrekað lemja í einhverjar bifreiðar og spegil smassast af.
6. Var vitninu kynnt að í skýrslu lögreglu væri haft eftir honum að maðurinn hefði verið svartklæddur og í svörtum jakka og verið með mikið, þétt, dökkt og liðað hár niður fyrir eyru. Sagði vitnið að þetta væri örugglega rétt eftir sér haft en hann myndi þetta ekki nú. Hann hefði talað við lögreglu á vettvangi og maðurinn hefði þá verið farinn. Maðurinn hefði farið fyrir hornið og lögreglan síðan komið en hann myndi ekki hve langan tíma þetta tók. Þá kom fram hjá vitninu að ákærði hefði verið hinum megin við götuna og á ská og hefðu kannski verið um 30 metrar á milli þeirra.
7. H sagði, hvað varðaði þau atvik er greinir í IV. kafla ákæru frá 28. mars 2023 að hún og sambýlismaður hennar, vitnið G, hefðu séð út um gluggann mann sem var að berja í bifreiðar í nágrenninu. Hún hefði vaknað við það en ekki áttað sig á því strax hvað var að gerast. Hún hefði síðan kíkt út um gluggann og þá séð greinilega að manneskja var að berja á einhverjum bifreiðum og minnti hana að þær hefðu verið fleiri en ein. Annað hvort þeirra hefði hringt í lögreglu og látið vita af manninum. Kvaðst hún hafa rætt við lögreglumenn og myndi hún eftir því að hafa þá lýst einhverjum klæðnaði en hún myndi lýsinguna ekki núna. Hún hefði ekki átt í samskiptum við viðkomandi og gæti ekki lýst honum nú og kvaðst ekki hafa séð framan í hann.
8. Var vitninu kynnt að fram kæmi í skýrslu lögreglu að rætt hefði verið við vitnið og G, íbúa að [...]. Hefði G sagt að maðurinn hefði verið svartklæddur í svörtum jakka, kylfan hefði verið ljós- eða gulleit og vitnið hefði bætt því við að hún héldi að jakkinn gæti verið dúnúlpa. Þá hefði verið haft eftir þeim að maðurinn hefði verið með mikið, þétt, dökkt liðað hár niður fyrir eyru. Þau hefðu haldið að maðurinn væri íslenskur og að hann hefði verið undir áhrifum áfengis. Kvaðst vitnið ekki efast um að þetta væri rétt eftir þeim haft. Hún hefði ekki verið beðin um að auðkenna manninn síðar og hefði þetta verið eini framburðurinn sem hefði verið tekinn af henni. Maðurinn hefði verið hinum megin við götuna, kannski 30‒40 metra frá henni. Þetta hefði gerst mjög snemma að morgni og hefði verið rökkur úti en það hefði verið kveikt á ljósastaurum og því frekar bjart á svæðinu.
9. Lögreglumaður nr. O sagði hvað varðaði þau atvik er greinir í IV. kafla ákæru frá 28. mars 2023 að þeim hefði borist tilkynning um mann sem hefði verið að skemma bifreiðar og hefðu fimm eða sex bifreiðar reynst vera skemmdar. Minntist hann þess ekki að þeir hefðu verið með manninn sem var talinn hafa gert þetta. Þeir hefðu fundið einhver för og fundið spýtnabrak í nærliggjandi húsasundi en gerandi hefði notað eitthvað slíkt til að berja í bifreiðarnar og hefði það samræmst ummerkjum á bifreiðunum. Vitnið kvaðst ekki muna hvað lýsingar vitni hefðu gefið á manninum en hann hefði skráð það í skýrslu sem hann ritaði vegna málsins og staðfesti fyrir dómnum. Kvað hann sig minna að þeir hefðu rakið skóför til þessa húsasunds og þar hefði verið spýtnabrak. Minnti vitnið að hann eða einhver annar hefði staðfest að skóförin pössuðu við skó ákærða en ákærði hafi verið farinn þegar þeir komu á vettvang.
10. I kvaðst hafa, þegar þau atvik gerðust er greinir í V. kafla ákæru frá 28. mars 2023, verið í íbúð á efstu hæð á [...]. Hann hefði verið að fara að sofa þegar hann heyrði óhljóð úti á götu og heyrði þau færast sífellt nær og niður götuna. Hann hefði litið út og séð karlmann ganga niður götuna og hefði hann haldið á einhverju barefli en hann ekki séð nákvæmlega hvernig það var. Síðan hefði hann séð að hliðarspegill á bifreið félaga hans, sem hefði verið fyrir utan hjá honum, var farinn af og þá hefði hann hringt í lögregluna. Kvaðst hann ekki hafa átt í neinum samskiptum við þennan mann og ekki séð hann meir og ekki geta lýst honum. Hefði hann einungis séð í bakið á honum og ekki vitað hvað varð um hann en verið sagt að lögreglan hefði tekið hann.
11. Félagi hans sem hefði lagt bifreiðinni þarna héti P en F væri eigandi bifreiðarinnar. Lögregla hefði ekki haft samband við vitnið aftur vegna málsins og hefði hann ekki verið beðinn að auðkenna manninn. Kvaðst vitnið hafa verið uppi á fjórðu hæð, og horft niður og þá hefði maðurinn verið rétt kominn fram hjá bifreiðunum sem voru fyrir neðan húsið. Kvaðst vitnið hafa heyrt fleiri en einn smell en ekki séð manninn slá í bifreið. Hann hefði síðan farið niður og séð að það var búið að taka hliðarspegilinn af bifreið sem var beint fyrir neðan hjá honum.
12. Lögreglumaður nr. Q, kvaðst muna lauslega eftir þeim atvikum er greinir í V. kafla ákæru frá 28. mars 2023 en hann hefði unnið frumskýrslu vegna málsins sem hann staðfesti. Kvaðst hann hafa verið að bregðast við útkalli með félaga sínum vegna skemmdarverka á mörgum bifreiðum í miðborginni, á [...], [...] og [...], að því er hann minnti. Hann myndi ekki nákvæmlega hvernig atvik voru utan þess að þeir hefðu haft uppi á ákærða og að vitni hefði séð þetta.
13. Var vitninu kynnt að í skýrslu sem vitnið hefði ritað hefði komið fram að þeir hefðu verið sendir í átt að [...] vegna manns sem hefði gengið um með kylfu og slegið í bifreiðar. Er þeir komu á vettvang hefðu þeir séð hvar maðurinn, sem reyndist vera ákærði, hefði gengið [...] í átt að [...]. Ákærði hefði lagt frá sér, á rafmagnskassa nálægt [...] við [...], spýtu með nöglum í. Staðfesti vitnið að þetta hefði gerst svona. Önnur lögregluáhöfn hefði farið [...] til að hafa uppi á geranda með þeim. Kvað hann sig minna að ákærði hefði gengist við þessu strax á staðnum og vita að hann gekkst við þessu í skýrslu daginn eftir. Ákærði hefði verið almennilegur í samskiptum og ekki ósamvinnuþýður, og hefði hann verið látinn gista í fangageymslu. Þegar þeir sáu ákærða á [...] hefði hann haldið á spýtunni en hann hefði sjálfur ekki séð ákærða lemja í bifreið heldur einungis vitnin sem þeir tóku framburð af. Vissi hann ekki til þess að myndir af ákærða hefðu verið bornar undir vitni.
14. L, starfsmaður að [...], sagði að umrætt sinn hefðu verið mikil læti í götunni fyrir utan og þegar lögreglan kom hefði verið járnstöng fyrir utan húsið. Ákærði hefði komið heim með járnstöng í höndunum og kvaðst hann hafa beðið ákærða að koma ekki með hana inn og hefði hann þá lagt hana frá sér og sjálfur komið inn. Kvaðst hann ekki hafa séð ákærða gera neitt með þessari járnstöng. Þá myndi hann ekki hvort ákærði hefði sagt honum að hann hefði verið að gera eitthvað.
15. Var vitninu sýnd framlögð mynd af járnstöng sem hann staðfesti að hefði verið tekin fyrir utan húsið og sagði að hefði verið hluti af stillansi. Myndi hann ekki hvort fleiri heimilismenn hefðu verið á ferðinni um þetta leyti. Einnig var vitninu kynnt að í skýrslu lögreglu væri bókaður framburður sem hafður var eftir honum á vettvangi og að þar kæmi fram að hann hefði sagt að hann hefði orðið var við brölt og bras á ákærða sem hefði oft farið út um nóttina. Hann kvaðst hafa komið að ákærða þar sem hann kom með járnstöng inn í húsið og hafa heyrt einhvern úti kalla til ákærða að það væri búið að hringja á lögreglu. Þá hefði hann sagt að ákærði hefði sagt sér að hann hefði verið að brjóta bíla. Kvaðst hann ekki vita hvort hann hefði sagt lögreglu að ákærði hefði sagt þetta.
16. Lögreglumaður nr. R, áður [...], sagði að þeim hefði snemma morguns borist tilkynning um eignaspjöll á bifreið á [...] en skömmu síðar borist önnur tilkynning um eignaspjöll á bifreið á svipuðum slóðum og hefðu þeir þá farið að tengja þetta saman. Staðfesti vitnið að hafa ritað frumskýrslu vegna málsins. Sagði vitnið að einhver hefði orðið vitni að skemmdum á einni bifreiðinni og sett miða á hana og í kjölfarið hefðu þeir farið að [...], sem var heimilisfangið sem var nefnt á miðanum. Þar fyrir utan hefðu þeir fundið þessa járnstöng og hún hefði verið löng og taldi vitnið að hún hefði verið úr stillansi eða einhverju álíka. Nálægt vettvangi hefði verið hús með stillansi. Þeir hefðu bankað upp á að [...] og reyndist þar vera einhvers konar áfangaheimili og hefði starfsmaður sagt að ákærði hefði komið um nóttina með járnstöng og hefði ætlað að taka hana með inn til sín. Hann hefði ekki leyft ákærða að fara inn með járnstöngina og hefði ákærði skilið hana eftir úti og farið inn. Kvað hann sig minna að starfsmaðurinn hefði sagt þeim að hann hefði spurt ákærða hvað hann hafi verið að gera og ákærði þá sagt að hann hefði verið að skemma bifreiðar.
17. Var vitninu kynnt að fyrir lægi mynd af miðanum og að ekki væri að sjá í gögnum málsins upplýsingar um hver hefði skrifað þennan miða. Kvaðst vitnið ekki vita það en hann hefði ekki komið að upplýsingaöflun vegna miðans. Þá gæti verið að ekki hefði verið talin þörf á að hafa samband við viðkomandi eftir að ákærði viðurkenndi verknaðinn fyrir starfsmanninum. Gæti hann ekki fullyrt hvort þeir hefðu vitað hver skrifaði þennan miða en eigandi bifreiðarinnar sem tilkynnti um eignaspjöllin hefði bent þeim á miðann. Enginn sem hann talaði beint við hefði séð ákærða skemma þessar bifreiðar.

V

Niðurstaða

1. Ákærði er ákærður fyrir ýmis brot sem rakin eru í framangreindum tveimur ákærum. Hann hefur skýlaust játað þá háttsemi sem honum er gefin að sök í II. og III. kafla ákæru frá 28. mars 2023 og I., II. og III. kafli ákæru frá 12. september 2023, en af hálfu ákæruvaldsins var I. kafli fyrrnefndu ákærunnar afturkallaður.
2. Ákærði hefur neitað sök hvað varðar IV. og V. kafla ákærunnar frá 28. mars 2023 og IV. kafla ákærunnar frá 12. september 2023. Í þeim tilvikum er ákærði ákærður fyrir eignaspjöll og er háttsemi hans heimfærð undir 1. mgr. 257. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá er háttsemi ákærða samkvæmt II. kafla ákæru frá 28. mars 2023 einnig heimfærð undir sama lagaákvæði. Samkvæmt því skal hver sem ónýtir eða skemmir eigur annars manns eða sviptir hann þeim sæta sektum eða fangelsi allt að tveimur árum. Þá segir í 4. mgr. 257. gr. að mál út af brotum sem í 1. og 3. gr. getur skuli því aðeins höfða að sá krefjist þess sem misgert er við.
3. Samkvæmt 1. mgr. 81. gr. laga nr. 19/1940 fyrnist sök manns á tveimur árum þegar ekki liggur þyngri refsing við broti en eins árs fangelsi eða refsing sú sem til er unnið fer ekki fram úr sektum. Vegna sakaferils ákærða og þeirra áhrifa sem hann hefur við ákvörðun refsingar kemur ekki til skoðunar hvort brot gegn ákvæðinu séu fyrnd af þeim ástæðum að refsing muni ekki fara fram úr sektum og telst háttsemin því í öllum tilvikum ófyrnd.
4. Játning ákærða samkvæmt framangreindum ákæruköflum fær fulla stoð í gögnum málsins. Sannað er með játningu ákærða og öðrum gögnum málsins að hann hafi gerst sekur um þá háttsemi sem þar greinir og eru brot hans rétt heimfærð til refsiákvæða.
5. Ákærði hefur neitað sök samkvæmt þremur framangreindum ákæruköflum. Sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag hvílir á ákæruvaldinu og metur dómari hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé fram komin um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti, sbr. 108. og 109. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008. Samkvæmt 111. gr. laga um sömu laga skal dómur reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi.
6. Hvað varðar það sakarefni sem greinir í IV. kafla ákæru frá 28. mars 2023 er ákærði þar ákærður fyrir að hafa unnið skemmdir á bifreiðinni [...] þar sem hún var staðsett við Grettisgötu. Ekki liggur fyrir kæruskýrsla brotaþola en hann lagði hins vegar fram bótakröfu vegna málsins. Er þar gerð krafa um að bótakrafan verði tekin upp í ákæru og hún dæmd í væntanlegu refsimáli á hendur hendur sakborningi. Er þar ekki gerð krafa um málshöfðun, eins og áskilið er í 4. mgr. 257. gr. laga nr. 19/1940. Í 1. mgr. 144. gr. laga nr. 88/2008 segir að sé það gert að skilyrði fyrir því að sakamál sé höfðað að krafa sé um það gerð skuli það því aðeins gert að brotaþoli krefjist þess. Þá segir í 3. mgr. lagaákvæðisins að heimild til þess að bera fram kröfu um málshöfðun samkvæmt 1. mgr. falli niður sé krafa ekki gerð innan sex mánaða frá því að sá sem heimildina hafi fékk vitneskju um þann sem sekur kunni að vera um hina refsiverðu háttsemi. Þegar af þeirri ástæðu og með vísan til 4. mgr. 157. gr. laga nr. 19/1940 er þessum kafla ákærunnar vísað frá dómi.
7. Hvað varðar það sakarefni sem greinir í V. kafla ákæru frá 28. mars 2023 er ákærði þar ákærður fyrir að hafa skemmt bifreiðarnar [...] og [...] þar sem þær voru staðsettar við [...]. Fyrir liggur að ákærði var handtekinn skammt frá vettvangi skömmu eftir að atvik gerðust. Staðfesti lögreglumaður sem kom á vettvang í framburði sínum fyrir dómi að ákærði hefði þá verið með spýtu sem hann hefði lagt frá sér á rafmagnskassa. Þá liggur fyrir framburður vitnis sem kvaðst hafa vaknað við högg og litið út og séð þá mann ganga niður [...] með barefli. Hefði hann ekki séð þegar bifreiðarnar voru skemmdar en heyrt fleiri en ein smell. Í kjölfar þess hefði hann farið út og séð að spegill hafði verið brotinn á bifreið vinar hans.
8. Eigendur beggja þeirra bifreiða sem ákærði er ákærður fyrir að hafa skemmt kröfðust þess hjá lögreglu að refsimál yrði höfðað vegna málsins og staðfestu að bifreiðarnar hefðu skemmst.
9. Í skýrslu sem ákærði gaf hjá lögreglu viðurkenndi hann háttsemina. Er ekkert sérstakt komið fram sem skýrir breyttan framburð og ekkert sem styður það að ákærða hafi þá liðið svo illa að hann hefði játað til að skýrslutöku lyki sem fyrst. Þvert á móti fær framburður hans hjá lögreglu stoð í öðru sem fram er komið og rakið er hér að framan. Með vísan til framangreinds verður ákærði sakfelldur fyrir háttsemina og er hún rétt heimfærð til refsiákvæða í ákæru.
10. Hvað varðar það sakarefni sem greinir í IV. kafla ákæru frá 12. september 2023 barst lögreglu tilkynning um skemmdar bifreiðar við [...] og [...], þ. á m. [...] og [...]. Samkvæmt málsgögnum hafði verið settur miði á framrúðu bifreiðarinnar [...] þar sem fram kom að sá sem skrifaði miðann hefði orðið vitni að því er spegill þeirrar bifreiðar var brotinn þá um nóttina. Hefði gerandi farið inn í húsnæði að [...] og væri vopnið sem hann hefði notað þar fyrir utan. Við meðferð málsins fyrir dómi var ekki upplýst um það hvert vitnið væri eða hvort lögregla hefði rætt við það.
11. Þegar skýrsla var tekin af ákærða vegna málsins hjá lögreglu kvaðst hann ekki muna eftir því að hafa gert þetta en útilokaði það ekki. Þá sagði vitni, sem er starfsmaður að [...], þegar lögregla ræddi við hann þennan morgun að ákærði hefði komið með járnstöng að húsinu um nóttina og sagt að hann hefði skemmt bifreiðar en fyrir dómi mundi hann ekki hvort ákærði hefði sagt þetta við hann.
12. Samkvæmt skýrslu lögreglu voru þessa nótt skemmdar alls sex bifreiðar sem lagt hafði verið í framangreindar götur. Þrátt fyrir að vísbendingar séu um að ákærði hafi átt hlut að máli er ekkert fram komið sem bendir sérstaklega til þess að hann hafi skemmt þær tvær bifreiðar sem vísað er til í ákæru. Er samkvæmt framangreindu vafi um sekt ákærða sem honum ber að njóta, sbr. 108. og 109. gr. laga nr. 88/2008, og verður ákærði því sýknaður.

VI

1. Ákærði er fæddur í ágúst [...]. Samkvæmt framlögðu sakavottorði, dags. 21. mars 2023, var ákærði með dómi héraðsdóms dæmdur í þriggja mánaða skilorðsbundið fangelsi [...] maí 2015 vegna þjófnaðar og brots gegn lögum um ávana- og fíkniefni. Þann [...] maí 2019 var ákærði dæmdur í 8 mánaða fangelsi fyrir þjófnað, gripdeild, brot gegn lögum um ávana- og fíkniefni og vopnalagabrot. Ákærða var þann 12. september 2019 veitt reynslulausn í eitt ár á eftirstöðvum 99 daga refsingar. Þá var ákærði, með dómi héraðsdóms [...] júní 2020, dæmdur í 6 mánaða fangelsi fyrir þjófnað, gripdeild og brot gegn lögum um ávana- og fíkniefni. Með þeim brotum sem ákærði var sakfelldur fyrir með þeim dómi rauf hann skilorð reynslulausnarinnar sem var dæmd upp. Loks var ákærði með dómi héraðsdóms [...] október 2021 dæmdur í þriggja mánaða fangelsi fyrir eignaspjöll, þjófnað, vopnalagabrot og brot gegn lögum um ávana- og fíkniefni. Að öðru leyti kemur sakaferill ákærða ekki til skoðunar við ákvörðun refsingar. Eru brot ákærða er greinir í ákæru frá 12. september 2023 framin áður en síðastgreindur dómur var kveðinn upp og verður ákærða því gerður hegningarauki, sbr. 78. gr. laga nr. 19/1940, hvað þau brot varðar sem hann hefur verið sakfelldur fyrir samkvæmt þeirri ákæru.
2. Eins og að framan er rakið var það niðurstaða dómkvadds matsmanns að ákærði væri sakhæfur, sbr. 15. gr. laga nr. 19/1940, yrði hann fundinn sekur. Taldi hann að ákærði hefði líklega stýrst af reiði og heift þegar atvik gerðust auk þess að vera ruglaður af efnum og vænisjúkur vegna þeirra. Þá taldi hann að þau geðrænu einkenni ákærða sem rakin eru í matinu útilokuðu ekki fangelsisvist eða að refsing komi að gagni en samkvæmt tölvupósti forstöðukonu að [...] að þarf ákærði nú stöðugleika og skýran ramma og aðhald.
3. Samkvæmt 17. gr. laga nr. 19/1940 verður ákærða refsað þrátt fyrir að hafa framið brotin undir áhrifum vímuefna. Þá er refsing ákærða nú hegningarauki, eins og að framan er rakið, en að auki er horft til þess að ákærði játaði skýlaust flest þau brot sem hann hefur nú verið sakfelldur fyrir. Með hliðsjón af framangreindu, sakarefni þessa máls, dómvenju og 77. gr. laga nr. 19/1940 verður refsing ákærða ákveðin fangelsi í þrjá mánuði.

VII

1. Brotaþoli samkvæmt II. kafla ákæru frá 28. mars 2023, A, gerir kröfu um að ákærði verði dæmdur til að greiða honum 200.000 krónur í skaðabætur auk vaxta og dráttarvaxta. Ákærði hafnaði bótakröfunni. Ákærði hefur verið sakfelldur fyrir líkamsárás gagnvart brotaþola sem hlaut við það áverka á andlit og verður af atvikum og framlögðum gögnum ráðið að hann hafi orðið fyrir miska vegna árásarinnar. Hefur ákærði með háttsemi sinni bakað sér bótaábyrgð á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þykir fjárhæð miskabóta hæfilega ákveðin, með hliðsjón af atvikum og dómafordæmum, 150.000 krónur auk vaxta og dráttarvaxta eins og í dómsorði greinir.
2. Í samræmi við niðurstöðu dómsins hvað varðar IV. kafla ákæru frá 28. mars 2023 er bótakröfu E vísað frá dómi með vísan til 2. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008.
3. F, eigandi bifreiðarinnar [...], gerir kröfu um að ákærði verið dæmdur til að greiða sér 121.040 krónur vegna þeirra atvika er greinir í V. kafla ákæru frá 28. mars 2023. Byggir hann kröfu sína á mati fagaðila á áætluðum kostnaði vegna viðgerðar á bifreiðinni sökum tjónsins. Verður bótakrafan ekki talinn uppfylla skilyrði 173. gr. laga nr. 88/2008 um form, en m.a. skortir á að gerð sé grein fyrir þeim lagaákvæðum eða réttarreglum sem á er byggt auk þess að nánari upplýsingar um bótakrefjanda skortir. Þá hafa ekki verið lögð frá fram gögn til staðfestingar á greiðslu kostnaðar vegna tjónsins. Með vísan til framangreinds er kröfunni vísað frá dómi.
4. Ákærði greiði 2/3 hluta af málsvarnarlaunum skipaðs verjanda síns, Arnars Vilhjálms Arnarssonar lögmanns, sem alls eru ákveðin 1.500.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, og 2/3 hluta af öðrum sakarkostnaði í samræmi við framlagt yfirlit ákæruvaldsins, sem alls er 862.648 krónur, en 1/3 hluti framgreinds kostnaðar greiðist úr ríkissjóði.
5. Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið Pétur Fannar Gíslason saksóknarfulltrúi.
6. Sigríður Elsa Kjartansdóttir héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Vísað er frá dómi IV. kafla ákæru frá 28. mars 2023.

Ákærði, X, sæti fangelsi í þrjá mánuði.

Ákærði greiði A 150.000 krónur, auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu frá 25. desember 2021 til 25. maí 2023, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr., sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Vísað er frá dómi bótakröfum E og F.

Ákærði greiði 2/3 hluta af málsvarnarlaunum skipaðs verjanda síns, Arnars Vilhjálms Arnarsonar lögmanns, sem alls eru ákveðin 1.500.000 krónur, og 2/3 hluta af öðrum sakarkostnaði sem alls er ákveðinn 862.648 krónur, en 1/3 hluti framangreinds kostnaðar greiðist úr ríkissjóði.