Dómstólaleit

Dómur

Mál þetta var höfðað 4. desember 2020 og tekið til dóms 24. nóvember 2021. Stefnandi er A og stefndi B.

Dómkröfur stefnanda eru aðallega þær að stefndi verði dæmdur til að greiða honum samtals 74.573.683 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. desember 2020 til greiðsludags. Til vara er þess krafist að auk miskabóta að fjárhæð 8.000.000 króna, sem eru hluti aðalkröfu stefnanda, verði dæmdar lægri fjárhæðir vegna annarra kröfuliða er mynda aðalkröfu.

Stefnandi krefst málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hans hendi.

Málsatvik

Stefnandi hóf störf hjá stefnda sem fjármálastjóri 15. júní 2012 í samræmi við samning milli aðila 3. maí 2012. Ráðningarsamningurinn kvað á um að stefnandi væri fastráðinn sem fjármálastjóri í fullt starf í samræmi við starfslýsingu. Starfslýsing hefur ekki verið lögð fram. Kveðið var á um föst grunnlaun að fjárhæð 635.000 krónur en að ekki væri greitt sérstaklega fyrir önnur störf á vegum stefnda. Í samningnum var tilgreint að stefnandi væri félagsmaður í stefnda og greiddi sem slíkur félagsgjald en einnig var fjallað um greiðslur vegna öflunar lífeyrisréttinda. Um önnur kjör var vísað til kjarasamnings B og Samtaka atvinnulífsins.

Gerður var viðauki við ráðningarsamning aðila, 27. nóvember 2012, þar sem kveðið var á um að stefnandi fengi greidda 10 fasta yfirvinnutíma á mánuði og bifreiðastyrk sem næmi 400 kílómetra akstri á mánuði. Þá var tilgreint að stefnandi tæki við nýjum verkefnum er lytu að umsjón með heimasíðu, svörun almenns netfangs stefnda, að halda utan um formannafundi, leiðsögn um lögfræðileg efni á trúnaðarmannanámskeiðum og útgáfu blaðs stefnda auk fleiri tilfallandi verkefna í samráði við framkvæmdastjóra stefnda. Grunnlaun stefnanda voru síðan hækkuð, í samræmi við samantekt framkvæmdastjóra stefnda sem dagsett er 28. október 2013, í 704.100 krónur og tóku síðan hækkunum í samræmi við ákvæði kjarasamninga í gegnum árin þannig að þau voru orðin 911.754 krónur við lok uppsagnarfrests 30. nóvember 2020.

Fyrir liggur að stefnanda voru á starfstíma hans greiddar í nokkur skipti yfirvinnugreiðslur vegna mikils álags í starfi eða vegna sérverkefna og var það staðfest af hálfu framkvæmdastjóra stefnda í skýrslugjöf fyrir dómi. Þannig kemur til dæmis fram að greiddar hafi verið 60 yfirvinnustundir vegna innleiðingar á tölvukerfi og 75 yfirvinnustundir vegna vinnu við nýja heimasíðu á árinu 2014. Aðrar 75 yfirvinnustundir voru greiddar af sömu ástæðu í ársbyrjun 2015. Sama ár voru stefnanda greiddar 50 yfirvinnustundir 1. nóvember vegna vinnu í tengslum við varðveislu gagnasafns stefnda og aðrar 50 yfirvinnustundir voru greiddar 1. nóvember 2016 af sömu ástæðu. Á árinu 2017 fékk stefnandi greitt fyrir 50 yfirvinnustundir 1. maí vegna vinnu við kynningarefni og fleira og um haustið sama ár samtals 55 yfirvinnustundir vegna nánar tilgreindra verkefna. Þá er tilgreint að stefnandi hafi fengið greiddar 105 yfirvinnustundir í apríl og júní 2019. Fyrri greiðslan var innt af hendi vegna yfirvinnu við undirbúning launakönnunar, undirbúning sambandsþings og vinnu við ársskýrslu stefnda og síðari greiðslan vegna breytinga á tölvuhugbúnaði stefnda. Greiðslur þessar munu hafa komið til vegna óska stefnanda og er óumdeilt að stefndi hafi ekki neitað stefnanda um greiðslu af þessu tagi sem hann hafi farið fram á. Framkvæmdastjóri stefnda greindi frá því fyrir dómi að farið hefði verið yfir tilvikin hverju sinni og fallist á þau í samræmi við óskir stefnanda.

Byggt er á því af hálfu stefnanda að mikið annríki hafi verið í starfi hans og mikið álag alveg frá öndverðu. Því var lýst yfir af hans hálfu í málflutningi að hann hefði aldrei farið í sumarfrí frá því að hann hóf störf hjá stefnda 1. júní 2012 til starfsloka. Vísað var í þeim efnum meðal annars til þess að sumarlokanir skrifstofu stefnda hefðu ekki nýst stefnanda til sumarleyfis en lokað hefði verið í þrjár vikur, tvær vikur júlí og fyrstu viku ágúst. Þar sem lokunin hefði staðið yfir mánaðamót hefði það komið í veg fyrir að hann fengi lögbundið og kjarasamningsbundið sumarfrí á starfstíma sínum.

Í málatilbúnaði sínum leggur stefnandi til grundvallar að um áramót 2015/2016 hafi verið gert samkomulag milli aðila, sem síðan hafi verið endurnýjað árlega, þess efnis að orlof hans myndi safnast upp í samræmi við tilgreiningu á launaseðlum. Staðhæfing þessi er umþrætt. Fram kom í framburði framkvæmdastjóra stefnda að sumarlokanir hefðu tekið mið af því að ládeyða væri í starfsemi félagsins um hásumar, síðustu tvær vikur júlí og fyrstu viku ágúst. Nokkurt annríki væri oft á vorin þegar ráðningar sumarstarfsmanna ættu sér stað hjá bönkunum en yfirleitt lítið að gerast um mitt sumar þar sem starfslok [félagsmanna] biðu yfirleitt haustsins. Sammæli hafi verið með starfsmönnum stefnda um að hafa þennan hátt á lokunum en framkvæmdastjórinn byggði á því að hann hefði þann hátt á stjórnun starfseminnar að taka ákvarðanir sem þessar í fullu samráði við hina starfsmennina tvo. Hann hefði ekki þann hátt á stjórnun að framkvæma hana með valdboði. Fram kom fyrir dómi að samstarfskona stefnda hefði tekið við helstu verkefnum stefnanda til bráðabirgða er hann tilkynnti veikindi 13. febrúar 2020 og að hennar ósk hefði sumarlokun verið breytt sumarið 2020 þannig að hún næði ekki yfir mánaðamót. Í framburði hennar kom fram að það hefði verið vandræðalaust að fá því breytt.

Á starfsstöð stefnda voru þrír starfsmenn starfandi lengst af þeim tíma sem stefnandi vann hjá stefnda: Framkvæmdastjóri stefnda, sem jafnframt er kjörinn formaður stefnda, stefnandi sem fjármálastjóri og svo umsjónarmaður sjóða og trúnaðarmannafræðslu sem var þriðji starfsmaðurinn. Sökum þessa fámennis sinntu starfsmennirnir þeim skrifstofustörfum sem leysa þurfti af hendi, svo sem símsvörun og tölvupóstsamskiptum við þá sem erindi áttu við stefnda. Tveir starfsmenn voru að auki í hlutastörfum, við færslu bókhalds, sem sinnt var í fjarvinnslu, og ræstingar. Hvoru tveggja störfin voru reiknuð sem 20% starfshlutfall. Þá sinntu verktakar utan skrifstofunnar nokkrum verkefnum, svo sem rekstri tölvukerfa og kynningar- og útgáfumálum. Einnig var lögfræðiþjónusta aðkeypt, bæði vegna mála er lutu að félaginu en einnig í þágu félagsmanna ef tilefni var til. Er stefnandi var ráðinn mun starfsmaður, sem þá lét af störfum og stefnandi leysti af hólmi, hafa haldið áfram að færa bókhaldið fyrstu árin. Á miðju ári 2016 mun sonur framkvæmdastjórans, sem var að ljúka háskólanámi í viðskiptafræðum, hafa verið ráðinn til að sinna því verkefni. Byggt er á því af hálfu stefnanda að það hafi sætt athugasemdum af hans hálfu vegna reynsluleysis sonarins. Eins hafi hann ítrekað þurft að gera athugasemdir við slæleg skil á færslu bókhaldsins. Byggir stefnandi á því að þær athugasemdir hafi leitt til þess að á árinu 2018 hafi gróft einelti hafist gegn honum af hendi framkvæmdastjóra stefnda. Hegðun framkvæmdastjórans hafi breyst til hins verra af þessu tilefni. Dæmið sem nefnt var í þessu sambandi fólst í að framkvæmdastjórinn hefði krafið stefnanda um að rita upp handrituð skjöl framkvæmdastjórans en stefnanda hafi fundist það afar niðurlægjandi í sinn garð. Í framburði fyrir dómi kvaðst framkvæmdastjórinn stundum hafa handritað styttri texta, til dæmis tilkynningar á heimasíðu, og beðið stefnanda að lesa yfir og leiðrétta ef hann sæi eitthvað sem betur mætti fara, en það hafi verið regla hjá stefnda að enginn bréf eða önnur skrif færu úr húsi óyfirlesin. Það hafi komið fyrir að hann bæði stefnanda að ganga síðan frá textanum til birtingar. Framkvæmdastjórinn minntist þess ekki að stefnandi hefði nokkru sinni gert athugasemd við þennan framgangsmáta. Í framburði stefnanda kom ekki fram að hann hefði gert athugasemdir við þetta verklag. Framkvæmdastjórinn bar um það að hann væri ágætlega ritfær á tölvu og ritaði allan lengri texta í ritvinnsluforriti í tölvu, til dæmis pistla í fréttabréf stefnda og á heimasíðu félagsins.

Stefnandi byggir á því að hann hafi á árinu 2019, eins og áður, ítrekað bent á að hann byggi við óviðunandi álag og slæm starfsskilyrði án þess að á hann væri hlustað og ábendingar hans hafi verið hunsaðar. Seinni hluta árs hafi hann síðan gert athugasemd við að samstarfskona hans á skrifstofu stefnda væri að taka sér ríflegt sumarleyfi á sama tíma og mikið annríki væri í störfum, meðal annars vegna uppsagna mikils fjölda starfsmanna í einum af stóru viðskiptabönkunum, en að auki hafi hann komið skriflegum athugasemdum á framfæri við bókara stefnda vegna framgöngu bókarans í starfi. Þá var rakið fyrir dómi að stefnanda hafi fundist það niðurlægjandi og brot á jafnræði gagnvart honum að starfsmenn í hlutastörfum skyldu fá jólagjafir frá stefnda til jafns við starfsmenn í fullu starfi.

Því er lýst í stefnu, og í framburði stefnanda fyrir dómi, að um jólin 2019 hafi vinnuaðstæður stefnanda verið orðnar óbærilegar og framkvæmdastjóri stefnda hafi sem fyrr tekið ábendingum um slæleg vinnubrögð bókarans illa. Þá hafi kröfum stefnanda um að fá greidda yfirvinnu sem hann hefði unnið frá 1. júní 2019 ekki verið svarað. Í framburði stefnanda fyrir dómi kom raunar fram að hann hefði ekki komið kröfu um greiðslu yfirvinnu á framfæri á þessum tíma. Byggt er á því í stefnu málsins að á þessum tíma hafi ástandið verið orðið svo slæmt að stefnandi hafi þurft að fá öll fyrirmæli frá framkvæmdastjóra skriflega þar sem framkvæmdastjórinn kannaðist ekki við þau að öðrum kosti. Ekki var fjallað um þetta atriði við aðalmeðferð málsins né nefnd dæmi þar að lútandi. Eins hafi stefnandi sætt gagnrýni er laut að utanumhaldi vinnu verktaka og vegna verkefna sem framkvæmdastjórinn hefði sjálfur mælt fyrir um að stefnandi sinnti. Fyrir dómi nefndi framkvæmdastjóri stefnda að þetta hefði borið á góma vegna vinnu hugbúnaðarhönnuðar sem hefði verið að vinna að hönnun vefkerfis stefnda. Hönnuðurinn hefði verið búinn að vinna mjög gott verk en framkvæmdastjóranum fundist kostnaður af aukaverkum vera meiri en góðu hófi gegndi en þær athugasemdir hefðu hvorki beinst að vinnubrögðum eða samskiptum við nefndan verktaka né falið í sér gagnrýni á verk stefnanda.

Stefnandi bar um að hafa byrjað að halda skrá yfir verkefni sín og vinnutíma í júní 2019. Þannig hefði hann bókað að hann hefði unnið 155,5 yfirvinnutíma í júní, 149 yfirvinnutíma í júlí, 148 yfirvinnutíma í ágúst, 142 yfirvinnutíma í september, 152 yfirvinnutíma í október, 134 yfirvinnutíma í nóvember og 143 yfirvinnutíma í desember og 219 yfirvinnutíma í janúar 2020. Fyrir liggur upplýst í málinu að stefnda var ekki gerð grein fyrir þessum yfirvinnutímum, tilvist þeirra og fjölda, fyrr en eftir að stefnandi hvarf frá störfum 11. febrúar 2020, eins og nánar verður vikið að.

Stefnandi sendi varaformanni og gjaldkera stjórnar stefnda orðsendingu 23. janúar 2020. Efni tölvupóstsins var skilgreint sem staðan á skrifstofunni. Tilefnið skilgreindi stefnandi svo í orðsendingu sinni að hann teldi rétt að vekja athygli á því sem hann teldi að ætti að vera eitt stærsta mál stjórnar stefnda sem ekki væri rætt en það væri þau kynslóðaskipti sem stefnandi teldi augljóslega vera framundan á skrifstofu stefnda. Framkvæmdastjórinn yrði 66 ára á næsta ári og samstarfskona þeirra 61 árs en stefnandi byggist við að hún myndi vilja hætta störfum 65 ára. Því lægi fyrir að miklar breytingar yrðu á starfsmannahaldi á allra næstu árum. Stefnandi fór síðan yfir það hvernig verkaskiptingin væri milli starfsmanna. Hann taldi upp hver væru verkefni hinna starfsmannanna og gat þess að hann sæi um allt annað, sem og tilfallandi verkefni. Þá rakti hann að skrifstofan hefði verið undirmönnuð allan hans starfstíma frá 2012, sem valdið hefði gríðarlegu vinnuálagi sem orðið væri óásættanlegt. Stefnandi gat þess einnig að mörgum verkefnum væri ekki nægjanlega vel sinnt eða ekki sinnt og bauðst til að fara betur yfir það ef áhugi væri á því. Lagði stefnandi til að tveir starfsmenn yrðu ráðnir til starfa næsta sumar þótt ekki væri komið að kynslóðaskiptum en breyta þyrfti vinnulagi og að sumu leyti færi betur á að vinna sem teymi og því væri betra að þjálfa tvo nýja starfsmenn samhliða. Sagðist stefnandi hafa á liðnum árum reynt ítrekað að ræða við framkvæmdastjórann um þessi mál en það hefði engu skilað. Af þeim sökum leitaði hann til stjórnarmannanna, en hann tók það fram að hann hvorki gæti né vildi fara í einhvers konar innanhússstríð um þessi mál sem hann teldi vera mál stjórnar stefnda.

Framkvæmdastjóri stefnda bar um það fyrir dómi, aðspurður um þessi álitaefni, að skrifstofu stefnda væri skorinn þröngur stakkur í fjárhagsáætlunum sem samþykktar væru á sambandsþingum aðildarfélaga stefnda sem haldin væru á þriggja ára fresti. Starfsmenn skrifstofu hefðu verið þrír alla öldina þrátt fyrir að annríki hafi stundum verið mikið, eins og til dæmis í kringum hrun bankakerfisins 2008. Sú stefna hefði verið mörkuð af sambandsþingum að frekar yrði brugðist við álagstoppum með aðkeyptri þjónustu en að bæta í fastan launakostnað sem næmi ríflega helmingi tekna sambandsins. Í því ljósi væri það ekki í valdi framkvæmdastjóra að efna til kostnaðar sem þessa sem neinu næmi nema með fulltingi stjórnar eða sambandsþinga eftir atvikum.

Varaformaður og gjaldkeri stefnda tóku stefnanda vel hvað efni framangreindrar orðsendingar áhærði og töldu tilefni til að taka til skoðunar þau skipulagsmál og starfsmannamál sem stefnandi bryddaði upp á. Báðir báru fyrir dómi um ágæt samskipti við stefnanda í gegnum tíðina, sérstaklega varaformaðurinn vegna persónulegra tengsla. Gjaldkerinn sagðist reglulega hafa átt erindi á skrifstofu stefnda vegna eftirlitshlutverks síns, að fylgjast með bókhaldi félagsins og ráðstöfun fjármuna þess, og þá hitt stefnanda. Báðir voru kjörnir í stjórn 2016 og því hefðu þeir umgengist stefnanda frá þeim tíma á vettvangi stefnda.

Gjaldkerinn kom í slíka eftirlitsferð 10. febrúar 2020. Við það tækifæri bryddaði hann upp á þessum álitaefnum sem stefnandi hafði hreyft við framkvæmdastjóra stefnda. Ræddi hann meðal annars hvort ekki væri ráð að huga að starfslokasamningi við framkvæmdastjórann sökum aldurs og vísaði til þess að slíkt væri tíðkað í bankakerfinu er starfsmenn næðu 65 ára aldri að því er fram kom í framburði gjaldkerans fyrir dómi. Framkvæmdarstjórinn mun hafa orðið óhress með aðkomu gjaldkerans og framsetningu hans á álitaefninu. Hann bar um það í skýrslutöku að hafa í raun móðgast við gjaldkerann vegna þess sem hann taldi vera aldursfordóma í sinn garð og samstarfskonu á skrifstofunni. Að þau væru vegna aldurs orðin úrelt og því yrði að ýta þeim út. Sér hefði sárnað þessi framsetning mjög og reiðst. Það hefði einmitt verið sérstakt baráttumál hans að vinna gegn slíkum fordómum á vettvangi stefnda gagnvart viðsemjendunum þar sem nokkuð rammt kvæði að slíku. Mun nokkurt kapp hafa hlaupið í samræðurnar þeirra á milli og báðir brýnt raustina, að því er fram kom í framburði beggja fyrir dómi og samstarfskonu stefnanda. Þar sem þeir séu hins vegar góðir félagar og reyndir í samskiptum hafi þeir þó rætt málið til enda og skilið sáttir.

Eftir þetta samtal mun framkvæmdastjóri stefnda hafa gengið nokkru síðar sama dag á fund stefnanda. Framkvæmdastjórinn bar um það fyrir dómi að þar sem sér hefði runnið í skap í samtalinu við gjaldkerann hefði hann skipt litum og þungt verið yfir honum. Hann hefði innt stefnanda eftir því hvort hann hefði verið að fjalla um málefni skrifstofunnar við stjórnarmennina og stefnandi hefði jánkað því, að því er fram kom í framburði þeirra beggja, stefnanda og framkvæmdastjórans. Ágreiningur er svo um hvað nákvæmlega hafi farið þarna fram en skilja mátti framburð framkvæmdastjórans þannig að hann hefði brugðist með nokkrum styttingi við þessu svari stefnanda og gengið á dyr en stefnandi á hinn bóginn upplifað það svo að framkvæmdastjórinn hefði veist harkalega að sér með orðum sínum.

Stefnandi sendi varaformanninum og gjaldkeranum orðsendingu í tölvupósti síðar um daginn með efnislínunni D byrjaður að ráðast að mér. Þar greindi stefnandi frá því að hafa fengið ákúrur fyrir að ræða fjármál stefnda við gjaldkerann og bera sögur í hann en sagðist ekki kannast við það. Tók stefnandi svo til orða að stormský væri á hornskrifstofunni og líklega yrði ekki vinnufriður á næstunni. Taldi hann að grípa þyrfti hratt inn í ef ekki ætti illa að fara.

Varaformaður stefnda svaraði orðsendingu stefnanda samdægurs og gat þess að hann hygðist tala við framkvæmdastjórann næstu daga en vænti ekki góðs árangurs af því miðað við svör sem gjaldkerinn hefði fengið. Næsta skref þar á eftir taldi hann að yrði að upplýsa aðra stjórnarmenn og stjórna félaginu með meirihluta stjórnar, væntanlega allir gegn einum, eins og það var orðað.

Stefnandi svaraði enn sama daginn og vísaði til þess að samtal hans við framkvæmdastjórann hefði endað þannig að ljóst væri að hann bæri ekki traust til stefnanda. Það setti stefnanda í erfiða stöðu við að sinna starfi sínu og þar sem hann ætti inni orlof teldi hann rétt að nýta sér það og sitja hjá þessa viku á meðan varaformaðurinn og gjaldkerinn létu málið til sín taka og kæmust til botns í því hvert stefndi.

Stefnandi sendi enn orðsendingu degi síðar, 11. febrúar 2020, til varaformanns og gjaldkera og greindi frá því að framkvæmdastjórinn hefði reynt að hringja til hans en hann ekki svarað. Upplýsti stefnandi að hann hygðist ekki eiga nein bein samskipti við hann nema varaformaður og gjaldkeri yrðu viðstaddir þar til búið væri að finna flöt á þessu, eins og hann orðaði það. Að kvöldi sama dags sendi stefnandi enn orðsendingu og áréttaði að hann teldi framkvæmdastjórann ekki hafa hug á frekara samstarfi við sig og hann hefði ekki viljað ræða við hann símleiðis heldur yrðu fyrstu samskipti að vera skrifleg eða í votta viðurvist. Taldi stefnandi fullkomlega eðlilegt að ef framkvæmdastjórinn hefði hug á frekara samstarfi þá léti hann það skriflega í ljós og bæðist afsökunar á framkomu sinni í garð stefnanda. Jafnframt innti stefnandi eftir því hvernig varaformaðurinn og gjaldkerinn sæju fyrir sér rekstur skrifstofunnar.

Varaformaður stefnda sendi orðsendingu næsta dag, 12. febrúar 2020, til stefnanda og gjaldkerans. Þar kom fram að hann hefði rætt við framkvæmdastjóra stefnda degi fyrr. Varaformaðurinn áréttaði að óháð vilja viðtakenda orðsendingarinnar þá hefði framkvæmdastjórinn verið kjörinn formaður til þriggja ára og ætti tvö ár eftir af því kjörtímabili og þótt þeir hefðu verið að ræða óánægju með framkvæmdastjórann þá vissu þeir ekki hvort hún væri almenn. Lýsti varaformaðurinn þeirri skoðun sinni að sýna þyrfti framkvæmdastjóranum virðingu eftir vinnu í þágu stefnda um áratugaskeið en á móti yrði hann að skilja að hann væri ekki einráður og þurfi að svara kalli tímans. Þetta hefði varaformaðurinn rætt við hann og gat þess að framkvæmdastjórinn þyrfti sjálfur að taka þátt í að móta með hvaða hætti hann lyki störfum hjá stefnda í góðri sátt. Hann þyrfti að vera með í nauðsynlegum breytingum og gat varaformaðurinn þess að hann teldi framkvæmdastjórann skilja þetta. Að mati varaformannsins skipti mestu að ná vinnufriði á skrifstofunni og byrja breytingaferli sem framkvæmdastjórinn hefði hvoru tveggja samþykkt og hann svo reynt að ná í stefnanda. Framkvæmdastjórinn hefði farið þess á leit að varaformaðurinn yrði með stefnanda í samræðum þeirra. Varaformaðurinn gat þess jafnframt að hann hefði ekki skilið það þannig að framkvæmdastjórinn væri afhuga samstarfi við stefnanda. Þá rakti varaformaðurinn sýn sína á rekstur skrifstofunnar í nánustu framtíð. Gjaldkeri stefnda sendi orðsendingu í kjölfarið og lagði orð í belg. Hann taldi best ef hægt væri að fá menn til að stilla saman strengi, vinnufriður og traust þyrfti að ríkja á skrifstofunni, sem kallaði á að allir gæfu eftir. Þá lýsti gjaldkerinn þeirri skoðun sinni að nauðsynlegt væri að bregðast við álagi á skrifstofu sem fyrst svo þar ríkti ekki ófremdarástand.

Framkvæmdastjóri stefnda sendi stefnanda orðsendingu 13. febrúar 2020 og lýsti því að samtal við gjaldkera stefnda mánudaginn 10. febrúar hefði lagst verulega illa í hann, sér hefði verið misboðið. Hann hefði ekki ætlað sér að taka gremju sína út á stefnanda en hefði líklega gert það og vonaði að stefnandi myndi ekki erfa það við hann. Gjaldkerinn hefði síðan komið á ný til framkvæmdastjórans 13. febrúar og þar hefðu þeir hreinsað út sína misklíð og hugsanlegan misskilning á orðum hvors annars. Framkvæmdastjórinn lýsti því yfir að hann hefði alltaf treyst stefnanda fullkomlega í öllum málum og gerði það enn. Taldi hann að skoða þyrfti verkaskiptingu á skrifstofunni og lauk orðsendingu sinni á að inna stefnanda eftir því hvenær hann og samstarfskona þeirra mættu eiga von á að sjá stefnanda á skrifstofunni.

Stefnandi sendi tilkynningu á alla stjórnarmenn stefnda, nema formanninn, sem og á lögmann sinn, 13. febrúar 2020, þar sem þeim var tilkynnt að hann væri frá og með þriðjudeginum 11. febrúar komin í ótímabundið veikindaleyfi og vísaði til meðfylgjandi læknisvottorðs. Var því síðan lýst að eins og stjórnarmönnum væri kunnugt hefði stefnandi lengi búið við óviðunandi starfsaðstæður og hann hefði ítrekað kvartað yfir framkomu framkvæmdastjórans í sinn garð, vinnuumhverfi og álagi. Lýsti hann síðan framangreindri atburðarás sem leitt hefði til þess að hann treysti sér ekki í vinnu á ný. Að lokum var rakið að hann, eins og aðrir félagsmenn samtakanna, ætti rétt á lögfræðiaðstoð og þar sem hann gæti ekki, af augljósum ástæðum, leitað til lögmanna samtakanna hefði hann leitað til þess lögmanns sem rekur dómsmál þetta. Stefnandi áréttaði að hann gengi út frá því að stefndi greiddi fyrir vinnu lögmannsins eins og gert væri fyrir aðra félagsmenn við álíka aðstæður.

Fyrir dómi kannaðist enginn stjórnarmanna sem gáfu skýrslu við það að stefnandi hefði greint þeim frá óviðunandi starfsaðstæðum og kvartað yfir framkomu framkvæmdastjórans. Varaformaður og gjaldkeri báru um að umræða um álag hefði fyrst verið nefnd í framangreindum tölvupóstsamskiptum síðla í janúar 2020 og aðrir stjórnarmenn báru um að hafa fyrst heyrt af umkvörtunum stefnanda 13. febrúar 2020.

Í kjölfar þessara samskipta voru hafnar þreifingar að frumkvæði stefnanda um starfslok og gerð samnings þar að lútandi. Átti varaformaður stefnda fund með lögmanni stefnanda þar sem þrýst var á af hálfu stefnanda um gerð starfslokasamnings meðal annars til að forðast fjölmiðlaumfjöllun eins og reifað var í orðsendingu frá lögmanninum 26. febrúar 2020. Í þeirri orðsendingu var einnig brugðist við þeim hugmyndum stjórnar stefnda að láta framkvæma úttekt á starfsemi stefnda vegna þessara atvika og því lýst að slík úttekt væri stefnanda algerlega óviðkomandi og myndi hvorki gera stöðu hans betri né verri, eins og það var orðað.

Stjórn stefnda ákvað á fundi 27. febrúar 2020 að utanaðkomandi óháður aðili yrði fenginn til að aðstoða við að meta aðstæður og veita ráðgjöf í ljósi þeirra ávirðinga sem stefnandi hafði komið á framfæri. Fyrir dómi báru stjórnarmenn um að þar sem þeir byggju ekki að þekkingu á meðferð mála sem þessara, þar sem ávirðingar væru uppi um einelti, þá hefði verið ákveðið að leita fulltingis sérfræðinga á því sviði til að greina málsatvik og veita ráðgjöf um hvernig bregðast ætti við og vinna úr þeim álitaefnum sem uppi væru.

Í orðsendingu til lögmanns stefnanda sem send var 2. mars 2020 var rakið að verklag það sem lagt væri til væri í samræmi við meðferð sambærilegra mála hjá aðildarfélögum stefnda og að stjórnin vildi með þessu vanda til verka og nálgast málið með faglegum hætti. Þeirri ósk var komið á framfæri að stefnandi myndi taka vel í ákvörðun stjórnar og taka þátt í þessari skoðun og mati óháðra aðila svo hægt yrði að fá faglegt mat á þeim aðstæðum sem upp hefðu komið með það að leiðarljósi að finna farsæla lausn á málinu. Þar til þetta mat lægi fyrir yrði ekki frekari aðgerða að vænta frá stjórn stefnda.

Af hálfu stefnanda var fyrirspurnum komið á framfæri um markmið, tilgang og umfang framangreindrar úttektar 5. mars 2020 og því lýst yfir að stefnandi væri tilbúinn til að greiða úr málum stefnda, eins og það var orðað. Þá var lögð áhersla á að ekki væri um að ræða samskiptavanda, en það orð var sértaklega auðkennt í orðsendingunni, á skrifstofu stefnda, málið væri mun alvarlegra en svo. Var því sjónarmiði komið á framfæri að gera þyrfti ítarlega úttekt á starfsemi skrifstofu stefnda. Loks var áréttuð ósk um staðfestingu á því að stefnandi nyti sömu kjara og aðrir félagsmenn hvað varðaði greiðslu stefnda á lögmannskostnaði.

Brugðist var við fyrirspurnum og athugasemdum stefnanda 10. mars 2020. Sérstaklega var tekið fram að stefnandi myndi njóta sömu réttinda og aðrir félagsmenn stefnda til greiðslu á eðlilegum lögfræðikostnaði, eins og það var orðað, sem hlytist af hagsmunagæslu í málinu en stjórn stefnda áskildi sér rétt til að yfirfara reikninga vegna þessa.

Gerð varð tilraun til að hrinda framangreindri úttekt í framkvæmd af hálfu þess aðila sem stefndi hafði leitað til en án árangurs þar sem stefnandi hafði uppi fyrirvara um fagþekkingu úttektaraðilans. Lauk þeirri tilraun 17. mars 2020.

Ný tilraun var gerð með fulltingi annars ráðgjafarfyrirtækis sem valið var að tillögu stefnanda eftir að stefndi bauð stefnanda sjálfdæmi um það til hvaða aðila yrði leitað. Af hálfu stefnanda var verkefni ráðgjafafyrirtækisins skilgreint með ítarlegu erindi dagsettu 26. mars 2020. Erindið var sett fram sem beiðni um úttekt á starfsaðstæðum, samskiptum og meðferð fjármuna á skrifstofu stefnda vegna ótímabundins veikindaleyfis stefnanda sökum langvarandi óviðunandi starfsaðstæðna á skrifstofu stefnda, eins og komist var að orði. Þeirri tilraun lauk á sama hátt; ekki tókst að koma verkefninu á rekspöl vegna fyrirvara sem settir voru fram af hálfu stefnanda, að því er fram kom af hálfu starfsmanns ráðgjafarfyrirtækisins fyrir dómi, en hann taldi lögmann stefnanda hafa valdið því að ekki hefði skapast vinnufriður til að sinna verkefninu. Sagði fyrirtækið sig frá verkinu 22. apríl 2020.

Lögmaður stefnanda kom á framfæri reikningi til stefnda vegna lögfræðiráðgjafar við stefnanda 31. mars 2020 að fjárhæð 1.716.160 krónur.

Lögmaður stefnanda kom öðrum reikningi á framfæri 22. maí 2020 vegna lögfræðiráðgjafar í þágu stefnanda frá 1. apríl til 12. maí 2020 að fjárhæð 793.600 krónur.

Stefnanda var sagt upp störfum 29. maí 2020 en hafði þá ekki verið við störf vegna veikinda frá 11. febrúar 2020. Tilgreint var að stefnandi ætti sex mánaða uppsagnarfrest frá mánaðamótum að telja og var frekara vinnuframlag hans afþakkað og hann þar með leystur undan vinnuskyldu. Tekið var fram að stefndi myndi efna skyldur sínar til greiðslu launa í uppsagnarfresti og til uppgjörs áunninna réttinda eins og lög og kjarasamningar áskildu.

Í kjölfarið óskaði stefnandi eftir viðtali um starfslok sín og ástæður uppsagnar í samræmi við ákvæði kjarasamnings. Sá fundur var haldinn 8. júní 2020 og samkvæmt ósk eftir þann fund var stefnanda látinn í té skriflegur rökstuðningur fyrir uppsögninni 12. júní 2020. Greint var frá því í þeim rökstuðningi að svo sem kunnugt væri hefði komið upp ágreiningur og samstarfserfiðleikar milli stefnanda og framkvæmdastjóra stefnda. Stjórn stefnda teldi að ekki væri útlit fyrir að þennan ágreining mætti leysa eftir árangurslausar tilraunir til að koma slíkri úrlausn í farveg. Því hefði verið afráðið, til að tryggja rekstrarhæfi skrifstofu stefnda, að segja stefnanda upp störfum.

Í kjölfar þessa var innt eftir svörum við nokkrum spurningum af hálfu stefnanda 7. júlí 2020 er lutu að uppgjöri launa í uppsagnarfresti og orlofs, greiðslu lögmannskostnaðar, afriti af fundargerðum stjórnar stefnda og hvort ritað yrði undir starfslýsingu stefnanda sem hann hafði útbúið og kynnt á fundinum 8. júní 2020. Spurningunum var svarað í orðsendingu sem send var 13. júlí þar sem tekið var fram að ekki yrði ritað undir nefnda starfslýsingu en sjálfsagt væri að veita stefnanda meðmæli ef hann teldi þau geta gagnast sér. Uppgjör orlofs myndi fara fram með síðustu launagreiðslu í lok uppsagnarfrests í samræmi við ákvæði ráðningarsamnings, kjarasamnings og orlofslaga. Tekið var fram að ekkert samkomulag væri í gildi um flutning ótekins orlofs milli ára, því væri þar af leiðandi hafnað að stefnandi ætti rétt á greiðslu vegna fyrri orlofsára. Þá var tekið fram að ráðningarsamningur stefnanda kvæði á um föst laun og fasta yfirvinnu, enda væri yfirvinna ómæld og hefði alla tíð verið. Því liti stjórn stefnda svo á að stefnandi ætti ekki inni ógreidda yfirvinnu vegna janúar 2020. Tekið var fram að stefnandi fengi greidda fasta yfirvinnu á uppsagnarfresti án vinnuskyldu. Þá var tekið fram að samþykkt hefði verið af hálfu stjórnar stefnda að greiddur yrði lögfræðikostnaður sem næmi 10 klukkustundum. Því væri sérstaklega hafnað af hálfu stjórnar stefnda að samþykkt hefði verið ótakmörkuð greiðsluskylda vegna lögfræðiráðgjafar og frekari greiðslum væri því hafnað.

Stefnandi höfðaði mál þetta í kjölfarið.

Stefnandi gaf aðilaskýrslu í málinu og E, varaformaður stjórnar stefnda, af hálfu stefnda vegna fyrirsvars í máli þessu. Skýrslu sem vitni gáfu: D, framkvæmdastjóri og formaður stefnda, að teknu tilliti til tengsla við sakarefnið, F, G, H, I, J, K, L og M.

Málsástæður stefnanda

Stefnandi gerir fjölþættar kröfur í málinu. Þannig er krafist greiðslu orlofs, yfirvinnu, og kostnaðar vegna lögmannsaðstoðar. Í annan stað er krafist skaðabóta vegna ólögmætrar uppsagnar og miskabóta. Orlofskrafa Krafist er 42.171.829 króna vegna ógreidds orlofs frá 1. janúar 2016 til 30. nóvember 2020. Krafa stefnanda byggist á því að samkomulag hafi verið í gildi milli stefnanda og stefnda um að orlof stefnanda yrði geymt milli ára og að samkomulag þetta endurspeglist í launaseðlum stefnanda á tilgreindu tímabili. Byggt er á því að ekki hafi verið sérstaklega fjallað um orlof í ráðningarsamningi aðila frá 3. maí 2012. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 30/1987 eigi allir launamenn rétt á orlofi og orlofslaunum í samræmi við lögin en samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laganna rýri lögin ekki víðtækari eða hagkvæmari orlofsrétt, meðal annars samkvæmt samningum, en samkvæmt kjarasamningi stefnda við Samtök atvinnulífsins sé að finna slíkan víðtækari orlofsrétt þar sem í grein 4.7.1 sé kveðið á um að heimilt sé að geyma orlof með sérstöku samkomulagi, sem stefnandi hafi gert við framkvæmdastjóra stefnda eins og birtist á launaseðlum. Byggt sé á því að hlutverk stefnanda sem fjármálastjóra hafi einungis verið að greiða laun í samræmi við ákvörðun framkvæmdastjóra og í samræmi við fyrirkomulag sem endurskoðandi stefnda hafi lagt til. Eðli og umfang starfs stefnanda hafi verið slíkt að honum hafi hvorki verið gefinn kostur á að taka sumarfrí frá því að hann hóf störf 2012 né að honum hafi verið sagt að gera það en vegna fyrirkomulags sumarlokana, að láta þær ná yfir mánaðamót, hafi stefnanda ekki verið kleift að hagnýta sér þær þar sem hann hafi þurft að annast greiðslu launa og bóta úr sjúkrasjóði um mánaðamót.

Uppgjör vegna uppsafnaðs orlofs hafi átt að fara fram við starfslok stefnanda en stefndi hafi einungis greitt hluta af uppsöfnuðu orlofi, samtals að fjárhæð 2.419.248 vegna hluta orlofsársins frá 1. maí 2018 til 30. apríl 2019 og svo vegna orlofsársins 1. maí 2019 til 30. apríl 2020 og loks vegna tímabilsins frá 1. maí 2020 til 30. nóvember 2020.

Stefnandi hafi gert athugasemd við greiðslu stefnda þar sem hún hafi bara tekið til hluta orlofsins en stefndi hafi hafnað frekari greiðslum.

Fjárkrafa stefnanda sé byggð á því að leggja beri deilitölu kjarasamnings til grundvallar, en hún sé 159,25, þannig að tímakaup stefnanda í dagvinnu sé fundið með því að deila þeirri tölu í mánaðarlaun hans, 911.754 krónur, þannig að tímakaupið hafi numið 5.725 krónum frá 1. janúar 2020. Uppsafnaðar orlofsstundir hafi numið 6.407 klukkustundum. Þegar 5.725 x 6.407 sé margfaldað saman nemi orlofslaun 36.679.706 krónum, en frá þeirri tölu beri að draga þá fjárhæð sem stefndi greiddi vegna orlofs 30. nóvember 2020 þannig að vangreitt orlof nemi 34.260.458 krónum.

Af hálfu stefnanda er byggt á því að við þessa fjárhæð beri að bæta 3.083.441 krónu vegna séreignarlífeyrissparnaðar stefnanda samkvæmt kjarasamningi en auk þess beri stefnda að leggja til 6,35% tryggingagjald og 0,10% gjald til endurhæfingarsjóðs sem samtals nemi 3.408.681 krónu.

Samtals sé þannig krafist greiðslu á 42.171.829 krónum vegna uppsafnaðs ógreidds orlofs. Krafa vegna yfirvinnu Krafist er 11.347.046 króna vegna yfirvinnu frá 1. júní 2019 til 31. janúar 2020. Þá kröfu byggir stefnandi á ráðningarsamningi aðila og kjarasamningi stefnda við Samtök atvinnulífsins sem sérstaklega sé vísað til í ráðningarsamningi. Um yfirvinnu stefnanda fari þannig eftir grein 2.3 í kjarasamningi þar sem kveðið sé á um að ef unnið er fram yfir venjulegan vinnutíma við störf sem ekki teljist til daglegra verkefna skuli greiða yfirvinnu, enda sé ákvörðun tekin um það hverju sinni.

Stefnandi mótmælir því að um svokallaðan fastlaunasamning hafi verið að ræða, ekkert í orðalagi samningins gefi tilefni til slíkrar ályktunar. Það sé rangt sem haldið hafi verið fram af hálfu stefnda, að samið hafi verið um föst laun og fasta yfirvinnu í ráðningarsamningi stefnanda. Fyrirkomulagið hafi þvert á móti verið þannig að stefnandi hafi haldið utan um yfirvinnutíma sína og gert fyrirsvarsmanni stefnanda grein fyrir þeim og hann hafi í kjölfarið fengið greidda yfirvinnu sem hafi verið umfram umsamda yfirvinnu. Þá sé útilokað að um slíkan samning hafi verið að ræða þar sem opinber afstaða forsvarsmanns stefnda, sem birst hafi í fréttabréfi stefnda, standi gegn slíku en þar hafi hann lýst samningum af slíku tagi sem nútímaþrælahaldi.

Stefnandi byggi á því að um venjulegan ráðningarsamning hafi verið að ræða en ekki fastlaunasamning, en allan vafa í þeim efnum beri að túlka stefnanda í hag þar sem stefndi hafi annast samningsgerðina. Því beri að fallast á rétt stefnanda til launa fyrir yfirvinnu í samræmi við tímaskrift hans.

Við það er miðað í útreikningum stefnanda að á grundvelli greinar 2.1.1 í kjarasamningi stefnda við Samtök atvinnulífsins sé dagvinnutími sjö klukkustundir með hliðsjón af því að matartími sé ein klukkustund, sem kveðið sé á um í grein 3.1.1. Á tímabilinu 1. júní 2019 til 31. janúar 2020 hafi stefnandi unnið 1.174,5 yfirvinnustundir en frá þeim fjölda beri að draga 160 yfirvinnutíma vegna vinnu við sérstök tilgreind verkefni. Krafist sé þannig greiðslu vegna 1.014,5 yfirvinnustunda. Yfirvinnukaup stefnanda sé 9.469 krónur og fjárhæð kröfu vegna yfirvinnustunda þannig 9.606.301 króna. Að auki beri stefnda að greiða 13,04% orlof vegna þessarar kröfu, 1.252.662 krónur, og af samtölu vegna þeirra fjárhæða beri stefnda að greiða sem nemi 9% séreignarlífeyrissparnað stefnanda, 977.307 krónur. Af þeirri samtölu sem þessar þrjár fjárhæðir myndi eigi stefndi síðan að greiða 6,35% tryggingagjald auk 0,10% gjalds í endurmenntunarsjóð, samtals 763.439 krónur.

Þannig nemi krafa vegna yfirvinnu fyrrgreindri fjárhæð, 11.347.046 krónum. Lögmannskostnaðar. Stefnandi krefst greiðslu vegna tveggja reikninga, annars frá 31. mars 2020 vegna vinnu 12. febrúar til 27. mars, 43,25 vinnustundir, og hins frá 22. maí 2020, vegna vinnu 2. apríl til 3. maí, 20 vinnustundir. Tímagjald sé tilgreint sem 32.000 krónur á reikningunum. Samtals sé fjárhæð reikninganna 2.509.760 krónur en frá dragist greiðsla stefnda, 396.000 krónur. Þannig nemi vangoldin fjárhæð 2.113.760 krónum.

Byggt sé á því að um eðlilega lögmannsþjónustu hafi verið að ræða á nefndu tímabili sem unnin hafi verið í þágu stefnanda og falist í miklum samskiptum við hann og fundum með honum, könnun á réttarstöðu vegna innbrots í tölvupóst stefnanda, og vinnu vegna kvörtunar til Persónuverndar og óskar um lögreglurannsókn. Einnig sé reikningurinn fyrir samskipti og gerð beiðni um úttekt að ósk stefnanda og stefnda og samskipti við starfsmenn ráðgjafarfyrirtækis, könnun á réttarstöðu við uppsögn og samskipti og fundi með stefnda.

Stefnandi hafi beint því til stefnda 13. febrúar 2020 að þar sem hann gæti ekki leitað til lögmanns stefnda yrði hann að leita annað en hann gengi út frá að stefndi myndi greiða þann kostnað eins og gert væri fyrir aðra félagsmenn í aðstæðum sem þessum. Í tölvupóstum stjórnarmanna stefnda hafi þessu verið sýndur skilningur og stefnandi hvattur til að leita sér allrar þeirrar aðstoðar sem hann teldi sig þurfa á að halda og því lofað að lögmannskostnaður hans yrði greiddur eins og venja væri hjá stefnda. Þessi skilningur stefnanda hafi svo verið staðfestur skriflega af varaformanni stefnda í orðsendingu sem send var 10. mars 2020 þar sem tekið hafi verið fram að hann myndi njóta sama réttar og aðrir félagsmenn stefnda til greiðslu á eðlilegum lögfræðikostnaði. Stjórn stefnda myndi á hinn bóginn áskilja sér rétt til að fara yfir reikninga er vörðuðu hagsmunagæsluna.

Stefnandi hafi á þessum grunni haft réttmætar væntingar til þess að lögmannskostnaður hans yrði greiddur. Af þeim sökum hafi fyrrgreindir reikningar verið sendir enda bindandi loforð fyrirliggjandi og engar takmarkanir settar fram.

Stefndi hafi tilkynnt 12. maí 2020 að stjórn stefnda hefði ákveðið að einungis yrðu greiddar tíu klukkustundir og andvirði þeirra verið greitt eins og frádráttur frá kröfu stefnanda beri með sér.

Af hálfu stefnanda er byggt á því að stefnda hafi mátt vera ljóst að stefnandi nyti lögmannsaðstoðar og að stefndi hafi ekki á neinu tímamarki gert athugasemdir við aðkomu lögmanns stefnanda en vegna vanheilsu stefnanda hafi hann ekki verið í stakk búinn til að annast gæslu eigin hagsmuna. Stefnda hafi því mátt vera það snemma ljóst að hagsmunagæsla í þágu stefnanda færi langt umfram áðurnefndar tíu vinnustundir en hann hafi allt að einu ekki gert athugasemdir um það fyrr en 12. maí 2020, eftir að vinnan var innt af hendi. Þá sé á því byggt að þessi ákvörðun hafi ekki verið í neinu samhengi við það sem tíðkast hafi hjá stefnda gagnvart öðrum félagsmönnum í sambærilegum aðstæðum.

Vísað er af hálfu stefnanda til meginreglna samninga- og kröfuréttar og laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga um loforð og að samninga skuli halda kröfu stefnanda til stuðnings. Skaðabætur vegna uppsagnar Af hálfu stefnanda er krafist skaðabóta að fjárhæð 10.941.048 krónur vegna ólögmætrar uppsagnar og er byggt á því að stefnanda hafi verið sagt upp með ólögmætum hætti þar sem þær ástæður fyrir uppsögninni sem stefndi byggi á séu rangar og byggðar á fölskum forsendum: Að stefnanda hafi verið sagt upp vegna ágreinings og samstarfserfileika á skrifstofu sem ekki hafi tekist að leysa úr og uppsögn hafi verið til að tryggja rekstrarhæfi skrifstofu stefnda.

Því sé hafnað af hálfu stefnanda að ágreiningur og samstarfserfiðleikar hafi verið milli stefnanda og fyrirsvarsmanns stefnda þar sem stefnandi hafi farið í ótímabundið veikindaleyfi vegna gríðarlegs álags, eineltis og ofbeldis af hálfu forsvarsmannsins. Telur stefnandi að rökstuðningur fyrir uppsögninni fari þvert gegn ummælum stjórnarmanna stefnda og viðbrögðum þeirra er þeir hafi óskað stefnanda góðs gengis og skjóts bata. Að auki sé það rangt að reynt hafi verið án árangurs að koma úrlausn ágreiningsmála í farveg. Það hafi verið stefndi sem hafi ákveðið að hætta við úttekt, gegn vilja stefnanda.

Stefndi hafi sem atvinnurekandi borið ábyrgð á því að grípa til aðgerða þegar stefnandi hafi kvartað yfir einelti, ofbeldi og slæmum vinnuaðstæðum í samræmi við reglugerð nr. 1009/2015 um aðgerðir gegn einelti, kynferðislegri áreitni, kynbundinni áreitni og ofbeldi á vinnustöðum. Það hafi ekki verið á ábyrgð stefnanda að koma þeim aðgerðum í farveg. Það sé síðan ekki uppsagnarástæða að slík úttekt gangi ekki eftir.

Það feli í sér saknæma háttsemi gagnvart stefnanda að stefndi hafi ekki innleitt eineltisstefnu samkvæmt reglugerð og ákveðið að gera ekki úttekt á kvörtunum hans. Þá hafi stefnandi í veikindaleyfi sínu ekki valdið því á nokkurn hátt að rekstarhæfni skrifstofu stefnda væri í hættu og bendir stefnandi á að stefndi hafi látið undir höfuð leggjast að ráða annan starfsmann í stað stefnanda um langa hríð eftir að hann forfallaðist og hafi ekki gert það fyrr en 15. febrúar 2021.

Þá byggir stefnandi á því að óheimilt sé að segja starfsmönnum upp í veikindaleyfi en fyrir hafi legið að stefnandi væri veikur er uppsögn hafi farið fram og ástæða þess hafi verið slæm vinnuskilyrði, ofbeldi og einelti af hálfu stefnda. Það að unnt sé að segja starfsmanni upp við þær aðstæður geri laga- og reglugerðarákvæði er lúti að einelti, ofbeldi og kvörtunum um slæmar vinnuaðstæður marklaus.

Stefnandi byggir skaðabótakröfu sína í þessum efnum á því að stefndi hafi bakað honum tjón með saknæmum og ólögmætum hætti með ólögmætri uppsögn og með framkomu fyrirsvarsmanns í hans garð og óviðunandi vinnuaðstæðum á skrifstofu stefnda. Byggt sé á því að tjón stefnanda í þessum efnum sé sennileg afleiðing af hegðun stefnda og skýrt orsakasamband sé milli háttsemi stefnda og tjóns stefnanda en hann hafi orðið fyrir fjárhagslegu tjóni af þessum sökum. Fyrirsjáanlega verði atvinnuleit stefnanda honum erfið vegna slæms heilsufars og vegna horfa á vinnumarkaði. Stefnanda muni einnig reynast erfitt að fá vinnu í fjármálageiranum þar sem hann hafi starfað frá því að hann útskrifaðist sem lögfræðingur en það hafi þeim reynst erfitt sem kvartað hafi yfir einelti hjá fjármálafyrirtækjum og stéttarfélögum. Því sé erfitt fyrir stefnanda að takmarka tjón sitt.

Í þessu ljósi telur stefnandi að krafa um jafngildi mánaðarlauna, 911.754 krónur, eins og þau voru tilgreind á síðasta launaseðli, vegna nóvember 2020, í tólf mánuði sé síst of há. Krafa um miskabætur. Af hálfu stefnanda er krafist miskabóta á grundvelli 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 að fjárhæð 8.000.000 króna vegna slæmra vinnuaðstæðna, eineltis, ofbeldis, saknæms athafnaleysis stefnda og þess hvernig staðið hafi verið að uppsögn hans.

Hvað slæmar vinnuaðstæður snertir sé byggt á því að stefnandi hafi búið við of mikið álag allt frá því í október 2012 og allar ábendingar hans í þá veru og athugasemdir hafi verið virtar að vettugi, til að mynda vegna sambandsþinga stefnda árið 2013 og 2016, og ítrekað hafi nýjum verkefnum verið komið á stefnanda þrátt fyrir umkvartanir hans. Stefndi hafi þannig brotið gegn reglugerðum nr. 1000/2004 og nr. 1009/2015. Á sama hátt hafi stefnandi vakið athygli á miklu álagi vegna sambandsþings 2019 og svo vegna fjölmennrar hópuppsagnar í einum viðskiptabankanna í september 2019 en forsvarsmaður stefnda hafi látið ábendingar stefnda sér í léttu rúmi liggja. Undir þetta hafi verið tekið af hálfu annarra stjórnarmanna stefnda eftir að hann hafi komið athugasemdum á framfæri við þá í janúar og febrúarbyrjun 2020.

Þá hafi honum ekki verið gefinn kostur á að taka sumarfrí á starfstíma sínum og athugasemdum hans í þá veru verið hunsaðar af hálfu forsvarsmanns stefnda, meðal annars með því fyrirkomulagi sumarlokana að þær stæðu yfir mánaðamót.

Eins hafi það falið í sér brot gegn stefnanda þegar ábendingar hans um að bókari stefnda ynni ekki vinnu sína hafi verið hunsaðar. Það hafi skapað aukið álag á stefnanda auk þess sem þeim ábendingum hafi verið illa tekið af forsvarsmanni stefnda en með því hafi stefndi brotið gegn lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, einkum 1. 13. og 37. gr. laganna, sem og reglugerð nr. 1009/2015.

Stefnandi byggir jafnframt á því að hann hafi endurtekið sætt einelti á vinnustað. Frá árinu 2012 til 10. febrúar 2020 hafi umkvartanir hans og ábendingar um óviðunandi álag og vinnuaðstæður verið hunsaðar. Í því felist einelti enda hafi fyrirsvarsmaður stefnda með því gert lítið úr vinnuframlagi stefnanda. Þá hafi fyrirsvarsmaður stefnda ítrekað gert lítið úr stefnanda með því að láta hann skrifa upp handskrifuð skjöl fyrirsvarsmannsins, sem stefnanda hafi þótt afar niðurlægjandi. Í því hafi falist einelti og meingerð gegn persónu stefnanda og því brot á ákvæðum reglugerðar nr. 1009/2015. Þá hafi forsvarsmaður stefnda alfarið hunsað ábendingar stefnanda um einelti í sinn garð af hálfu fundarstjóra sambandsþings stefnda sem haldið var í mars 2019 en stefnandi hafi komið þeim ábendingum á framfæri við forsvarsmanninn að hann tæki ummælin mjög nærri sér og hafi verið kominn á fremsta hlunn með að yfirgefa sambandsþingið. Forsvarsmaðurinn hafi viðurkennt brotið en gert lítið úr því og ekkert aðhafst, sem valdið hafi stefnanda þjáningu. Stefnandi byggir á því að það hafi einnig falið í sér einelti í hans garð að lokað hafi verið fyrir aðgang hans að tölvukerfi stefnda er hann hafi verið farinn í veikindaleyfi en hann hafi ekki verið upplýstur um tilgang þess eða í hvaða skyni það hefði verið gert. Með þessari aðgerð hafi einelti haldið áfram auk þess sem gróflega hafi verið brotið gegn persónuvernd hans. Einnig hafi það falið í sér einelti að tilkynna á heimasíðu stefnda að stefnandi væri farinn í veikindaleyfi. Loks er á því byggt að það hafi falið í sér einelti í hans garð er samstarfskonu hans hafi verið veitt 300 þúsund króna launahækkun, um 25–30% hækkun, eftir að stefnandi var farinn í veikindaleyfi en með því hafi stefndi sýnt sig í því að taka öðruvísi á málefnum annarra starfsmanna þar sem óskir stefnanda um að fá greidd staðgengilslaun í veikindaforföllum forsvarsmanns stefnda á árinu 2016 hafi verið hunsaðar.

Er forsvarsmaður stefnda hafi ráðist inn á skrifstofu stefnanda með svívirðingum og ásökunum 10. febrúar 2020 hafi einelti og slæm framkoma í garð stefnanda náð hámarki og fyrirsvarsmaður stefnda beitt stefnanda ofbeldi í skilningi reglugerðar nr. 1009/2015. Þetta hafi verið viðurkennt af hálfu forsvarsmanns stefnda í orðsendingu sem hann sendi. Framkoma sem þessi falli að skilyrðum hugtaksins ofbeldi í skilningi reglugerðarinnar en það sé hegðun sem geti leitt til líkamlegs eða sálræns skaða eða þjáninga fyrir þann sem fyrir henni verður. Í kjölfarið hafi stefnandi ekki treyst sér til að hafa bein samskipti við forsvarsmann stefnda og þurft að fara í ótímabundið veikindaleyfi.

Stefnandi byggi á því að stefndi beri vinnuveitendaábyrgð á saknæmu athafnaleysi forsvarsmanns stefnda þegar hann hafi ekki brugðist við endurteknum ábendingum stefnanda um slæmar vinnuaðstæður á árunum 2012 til 2020 og slæma framkomu í sinn garð.

Þá hafi engin eineltisáætlun verið fyrir hendi hjá stefnda, í trássi við II. og III. kafla reglugerðar nr. 1009/2015. Stefndi hafi látið undir höfuð leggjast að bregðast við kvörtunum stefnanda um einelti, ofbeldi og slæmar vinnuaðstæður þangað til stefnandi hafi leitað formlega til stjórnarmanna stefnda í byrjun árs 2020. Þá fyrst hafi verið tekið jákvætt í athugasemdir hans og boðaðar aðgerðir en þrátt fyrir þessi viðbrögð hafi ekki verið ákveðið að setja málið í réttan farveg heldur hafi einn stjórnarmanna rætt við forsvarsmann stefnda sem ráðist hafi inn á skrifstofu stefnanda 10. febrúar, samanber framangreint. Stefndi hafi svo í kjölfarið með athafnaleysi komið í veg fyrir að úttekt yrði gerð á starfsemi stefnda með því að setja það ólögmæta skilyrði fyrir þátttöku í úttekt að stefnandi nyti ekki lögmannsaðstoðar við úttektina, sem leitt hafi til þess að úttektaraðilinn hafi sagt sig frá málinu er krafist var upplýsinga af hálfu stefnanda um það hver skilyrðin væru nákvæmlega og hvað fælist í þeim. Stefndi hafi síðan látið í veðri vaka að það væri stefnanda að kenna að úttekt fór ekki fram og fullreynt þætti að koma málinu í þann farveg. Fyrir utan saknæmt athafnaleysi hafi í þessu falist gróf meingerð af hálfu stefnda í garð stefnanda sem hafi valdið honum vanlíðan og aukið á veikindi hans.

Byggt er á því að lokað hafi verið á tölvupóst stefnanda og honum þar með torveldað að afla sönnunar fyrir umkvörtunum sínum. Er af þeim sökum á því byggt að stefndi beri alla sönnunarbyrði fyrir því að stefnandi hafi ekki búið við einelti, ofbeldi og slæmar vinnuaðstæður.

Þá er byggt á því að stefnda beri að greiða stefnanda miskabætur sökum þess hvernig staðið hafi verið að uppsögn stefnanda á meðan hann hafi verið í veikindaleyfi af framangreindum ástæðum. Það að stefndi hafi lagt að jöfnu við uppsögnina framferði stefnda og ábendingar stefnanda um einelti, ofbeldi og að hann hafi búið við slæmar vinnuaðstæður hafi falið í sér ólögmæta meingerð gegn æru og persónu stefnanda sem stefndi beri miskabótaábyrgð á. Með því að neita að skrifa undir starfslýsingu sem stefnandi hafi útbúið og kynnt á fundi um ástæður uppsagnarinnar hafi stefndi auk þess gert lítið úr vinnuframlagi hans og valdið honum hugarangri og sárindum og þannig aukið á veikindi hans.

Byggir stefnandi á því að stefndi, sem sé stéttarfélag, sem hefði undir venjulegum kringumstæðum staðið við hlið stefnanda, hafi með framgöngu sinni við uppsögnina brotið gegn starfsheiðri stefnanda og æru að ófyrirsynju og valdið honum ómældum miska auk þess sem framferði stefnda hafi verið til þess fallið að rýra álit annarra á stefnanda.

Með vísan til framangreinds sé gerð krafa um miskabætur að fjárhæð 8.000.000 króna í samræmi við dómafordæmi Hæstaréttar en hver og ein meingerð stefnda í garð stefnanda hafi valdið honum miska sem geti numið tilgreindri fjárhæð.

Þess er sérstaklega krafist að stefndi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar, óháð niðurstöðu málsins, á grundvelli loforðs til stefnanda um greiðslu kostnaðar í kjölfar þess að stefnandi fór í veikindaleyfi 11. febrúar 2020.

Málsástæður stefnda

Stefndi mótmælir málavaxtalýsingu stefnanda í heild sinni sem ósannaðri og rangri og sé málsástæðum mótmælt sem haldlausum. Jafnframt sé gerð sú athugasemd að málatilbúnaður stefnanda sé úr hófi fram umfangsmikill. Stefna málsins sé 45 blaðsíður og með henni lögð fram 152 dómskjöl, mörg án sýnilegra tengsla við sakarefni málsins. Slík framsetning sé ekki til þess fallin að uppfylla skilyrði réttarfarslaga um skýran og glöggan málatilbúnað. Þessi háttur á málatilbúnaði kunni að gefa tilefni til þess að málinu verði vísað frá dómi án kröfu. Stefndi telur að þetta eigi að hafa áhrif á ákvörðun málskostnaðar en í málflutningi hafi verið fallið frá kröfu um að litið yrði til 1. mgr. 131. gr. laga um meðferð einkamála við ákvörðun málskostnaðar. Fjallað er um málsástæður stefnda fyrir sýknu af kröfum stefnanda í samhengi við hverja kröfu hans um sig með sama hætti og af hálfu stefnanda. Orlofskrafa Krafa stefnanda um ógreitt orlof hvíli á þeirri forsendu að stefnandi hafi átt 6.407 orlofsstundir ógreiddar, sem jafngildi 40 mánuðum við vinnu á fullum launum. Stefnandi hafi þannig unnið sér inn orlof í 40 mánuði á tímabili sem hafi numið 56 mánuðum við vinnu. Stefndi mótmælir þessari kröfu sem fjarstæðu og ósannaðri.

Ekkert samkomulag, hvorki munnlegt né skriflegt, hafi verið gert um að stefnandi mætti geyma ótekið orlof milli ára. Slíkur flutningur orlofs milli ára sé óheimill samkvæmt meginreglu 13. gr. laga um orlof.

Á því sé byggt að stefnandi hafi haft mikið svigrúm til að ákveða orlofstöku sína eftir eigin hentugleika. Stefndi hafi aldrei á starfstíma stefnanda hafnað óskum hans um orlof, eins og fram komi í skriflegum óskum hans þar að lútandi sem liggi frammi í málinu. Í því ljósi geti sá málatilbúnaður stefnanda að hann hafi aldrei farið í frí ekki staðist. Við starfslok hafi stefnanda verið greitt orlof vegna orlofsáranna 2019 til 2020 og 2020 til 2021, vegna samtals 47,5 daga, auk þess sem hann hafi fengið greidd orlofslaun umfram skyldu, sem numið hafi tíu dögum í orlofi vegna orlofsársins 2018 til 2019. Þessar orlofsgreiðslur komi fram á síðasta launaseðli stefnanda vegna nóvember 2020 og með þeim hafi orlof stefnanda verið gert upp.

Stefnandi geti ekki byggt rétt á skráningu áunninna orlofsstunda á launaseðli enda hafi rafrænn útreikningur orlofs verið rangur þar sem röng forsenda hafi verið forskráð í hugbúnað þann sem reiknaði út laun og orlof. Í stað þess að laun stefnanda væru nýtt sem forsenda, samkvæmt útreiknuðu tímakaupi með hliðsjón af mánaðarlaunum, hafi sú forsenda verið skráð í hugbúnaðinn að tímakaup stefnanda væri 1000 krónur, sem sé allt of lágt, þannig að ávinnsla orlofsstunda hafi orðið allt of mikil í hverjum mánuði auk þess sem þetta hafi haft þá afleiðingu að er stefnandi hækkaði í launum með árunum hafi ávinnsla orlofsstunda orðið enn meiri, eftir því sem meiri munur varð á fjárhæð launanna og 1000 krónum.

Þessi tilgreinda forsenda við að reikna út ávinnslu orlofslauna hafi verið eins stillt í launakerfi stefnda gagnvart launum annarra starfsmanna þannig að orlofsstundir voru einnig rangt tilgreindar á launaseðlum þeirra. Þannig hafi verið tilgreindar 4.385 ónýttar orlofsstundir á launaseðli samstarfskonu stefnanda sem stefnandi byggi á að hafi að mestu nýtt allan sinn orlofsrétt.

Stefnanda hafi verið kunnugt um það að þessi tilgreining orlofstíma á launaseðlum ætti ekki við rök að styðjast enda í hans hlutverki sem fjármálastjóra að reikna út og greiða launin. Eins beri gögn málsins það með sér að það hafi verið stefnandi sjálfur sem hafi stillt þessa forsendu í upphafi þegar hugbúnaðurinn var tekinn í notkun. Þessi forsenda hafi verið skráð með aðgangsauðkenni stefnanda sjálfs í tölvukerfið. Villur sem geti að líta í útreikningum kerfisins séu þannig á ábyrgð stefnanda sjálfs.

Hið rétta sé að stefnandi hafi áunnið sér 30 orlofsdaga á ári í samræmi við kjarasamning og ótekið orlof hafi verið að fullu greitt við starfslok og því beri að sýkna stefnda af kröfunni. Krafa vegna yfirvinnu Því er hafnað sem röngu og ósönnuðu að stefnandi hafi unnið 1.174,5 yfirvinnustundir á tímabilinu frá 1. júní 2019 til 31. janúar 2020 eins og hann byggir á. Krafan feli í sér að stefndi hafi unnið tvöfaldan vinnudag alla virka daga á þessu tímabili eða sem nemi 147 klukkustundum í yfirvinnu á mánuði. Forsendur kröfunnar séu svo langsóttar að leggja verði ríka sönnunarbyrði á stefnanda hvað hana áhræri.

Einhliða skráningu yfirvinnustunda af hálfu stefnanda sem enga tengingu hafi við raunverulegt vinnuframlag sé mótmælt sem haldlausri enda ekki kynnt stefnda fyrr en við þingfestingu þessa máls.

Stefndi krefjist ekki nákvæmrar tímaskráningar af starfsmönnum og hafi aldrei gert en þess í stað hafi verið samið um fastar 20 yfirvinnustundir á mánuði sem hafi verið ætlað að koma til móts við tilfallandi annríki. Þá hafi verið samið sérstaklega um greiðslu yfirvinnu þegar álag hafi verið á starfsmenn umfram venjulega vinnu. Stefnandi hafi kynnt þessa kröfu fyrst eftir að honum hafði verið sagt upp störfum, eða þremur mánuðum eftir að tímabilinu sem krafan lýtur að lauk. Sökum þessa tómlætis með að krefjast aukagreiðslna jafnharðan eftir að meint yfirvinna var unnin hafi stefnandi glatað rétti til að gera slíkar kröfur en stefnanda hafi borið sem starfsmanni að halda kröfum af þessu tagi til haga, samanber grein 2.3.1 í kjarasamningi.

Stefndi bendir jafnframt á að ef talið yrði að stefnandi ætti rétt til greiðslu vegna yfirvinnu yrði að vega þar á móti 180 yfirvinnustundir sem stefnandi hafi fengið greiddar á tímabili veikindaleyfis og uppsagnarfrests en hafi ekki þurfti að vinna. Taka beri tillit til þessa ef fallast á á einhvern hluta kröfu stefnanda. Lögmannskostnaður Af hálfu stefnda er því mótmælt að stefnanda hafi verið lofað að hann nyti ótakmarkaðrar heimildar til að stofna til kostnaðar vegna lögfræðiaðstoðar. Þess í stað hafi stefnanda verið tilkynnt að hann nyti sama réttar og aðrir félagsmenn stefnda til greiðslu eðlilegs lögfræðikostnaðar, eins og það hafi verið orðað af hálfu stefnda. Það hafi einnig verið áréttað að stjórn stefnda áskildi sér rétt til að yfirfara slíka reikninga og eftir atvikum að aflað yrði sérstaks samþykkis stjórnar. Þannig liggi fyrir skýr fyrirvari um að stefndi myndi fara yfir reikninga og bera þá undir stjórn til samþykktar ef tilefni væri til. Þegar reikningar lögmanns stefnanda hafi legið fyrir hafi þeir verið yfirfarnir af stjórn og samþykkt að greidd yrði fjárhæð sem næmi 10 vinnustundum á þeim taxta sem lögmaður stefnanda hafði tilgreint. Þannig hafi stefnandi fengið sömu fyrirgreiðslu og aðrir félagsmenn stefnda í sambærilegri stöðu við athugun og fyrstu aðgerðir vegna hagsmunagæslu í starfsmannamáli. Það hafi aldrei tíðkast hjá stefnda að lofa lögmönnum eða einstökum félagsmönnum að allur lögfræðikostnaður yrði greiddur af stefnda án skoðunar og svo hafi ekki verið í þessu tilviki.

Lögð er áhersla á það af hálfu stefnda að stefnandi hafi sjálfur valið sér lögmann og eins ráðið því sjálfur hvaða verkefni hann fæli lögmanninum. Kostnaðurinn sem þannig hafi orðið til sé alfarið á ábyrgð og áhættu stefnanda.

Loks er því sérstaklega mótmælt að vinna lögmannsins hafi orðið umfangsmeiri en ella vegna óska stjórnar stefnda, því sé mótmælt sem röngu og ósönnuðu. Þvert á móti sé bæði tímagjald lögmannsins og tímafjöldi úr öllu hófi miðað við umfang og eðli málsins. Til dæmis verði ekki séð hvernig kæra til Persónuverndar og lögreglu falli undir eðlilega og nauðsynlega réttaraðstoð í málinu og sama gildi um umfangsmikil bréfasamskipti og óhemjulangar greinargerðir lögmannsins með beiðni um úttekt óháðs aðila sem unnar hafi verið í kjölfar þess að stefndi bað þess einungis að stefnandi myndi tilnefna úttektaraðila eftir að hann hafnaði tillögu stefnda í þeim efnum.

Af framangreindum sökum beri að sýkna stefnda af þessari kröfu. Skaðabætur vegna uppsagnar Stefndi krefst sýknu af kröfu stefnanda um skaðabætur vegna uppsagnar enda hafi uppsögnin verið lögmæt og stefnda heimil og stefnanda hafi þegar verið greidd að fullu laun í uppsagnarfresti.

Af hálfu stefnda er á því byggt að það sé vel þekkt meginregla á almennum vinnumarkaði að atvinnurekanda sé heimilt að segja starfsmanni upp af hverjum þeim ástæðum sem hann telur eiga við gegn því að greiða starfsmanni laun í uppsagnarfesti. Rétt stefnanda til launa í uppsagnarfresti hafi stefndi virt í hvívetna.

Því er mótmælt af hálfu stefnda sem staðleysu að uppsögnin hafi byggst á fölskum forsendum sem stefnandi kalli svo og standi stefndi við þann rökstuðning sem hann lét stefnanda í té í kjölfar uppsagnarinnar.

Á því sé byggt að aðgerðir stefnda í kjölfar tilkynningar stefnanda um samskiptavanda í febrúar 2020 hafi verið að öllu leyti í samræmi við þær skyldur sem ákvæði laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglugerðar nr. 1009/2015 kveða á um. Stefndi hafi leitað allra leiða til að fá aðstoð og úttekt viðurkenndra aðila á kvörtunum stefnanda um samskiptavanda. Stefnandi hafi hafnað upphaflegri tillögu um úttektaraðila og síðan tilnefnt annan í hans stað en sá hafi sagt sig frá málinu vegna skilyrða sem stefnandi setti um verkefnið. Það sé ekki stefnda að bera ábyrgð á takmarkaðri samvinnu stefnanda í þessum efnum.

Þá sé í sjálfu sér engu tjóni til að dreifa vegna uppsagnarinnar, jafnvel þótt svo yrði litið á að orðalagi rökstuðnings hafi í einhverju verið áfátt enda stefnandi búinn að fá greiddan uppsagnarfrest.

Af hálfu stefnda sé á það bent að stefnandi hafi átti mun skemmri veikindarétt en sem nam uppsagnarfresti. Fram hafi komið í málflutningi að veikindaréttur hans samkvæmt kjarasamningi hefði numið þremur mánuðum á fullum launum og síðan þremur mánuðum á hálfum launum. Er stefndi sagði stefnanda upp í lok maí 2020 hafi stefnandi verið búinn að vera frá vinnu í rúma þrjá mánuði og því búinn með rétt sinn til fullra launa vegna veikinda. Það hafi síðan verið í raun jákvætt fyrir stefnanda að stefndi afþakkaði vinnuframlag hans því hann hafi verið óvinnufær út allan sex mánaða uppsagnarfrestinn þannig að hann hefði verið orðinn launalaus á miðjum uppsagnarfrestinum ef óskað hefði verið eftir vinnuframlagi hans. Því skjóti í raun mjög skökku við að stefnandi krefjist nú skaðabóta vegna ólögmætrar uppsagnar.

Því sé mótmælt sem röngu að óheimilt sé að segja starfsfólki upp í veikindaleyfi. Réttur stefnanda í þeim efnum hafi verið virtur í hvívetna.

Jafnframt sé skorað á stefnanda að upplýsa um greiðslur sem hann hafi móttekið á því tímabili sem hann krefjist bóta fyrir, ella verði á því byggt að engu tjóni sé til að dreifa, sbr. 2. mgr. 67. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Þá er hugleiðingum stefnanda um meinta takmarkaða möguleika hans á vinnumarkaði mótmælt sem röngum og ósönnuðum og án tengsla við sakarefnið. Stefnandi sé nýorðinn fertugur, með góða menntun og dýrmæta starfsreynslu og hafi því aflahæfi vel yfir meðallagi auk þess sem það sé ekki á ábyrgð stefnda hvernig stefnandi nýtir aflahæfi sitt til framtíðar. Krafa um miskabætur. Öllum staðhæfingum stefnanda um meintar ómögulegar vinnuaðstæður, einelti og jafnvel ofbeldi sé hafnað sem röngum og ósönnuðum og á því byggt að skilyrðum um greiðslu miskabóta sé ekki fullnægt.

Skrifstofa stefnda sé ósköp venjulegur fámennur vinnustaður þar sem þrír starfsmenn hafi unnið saman tiltölulega náið við úrlausn fjölþættra verkefna sem upp komi í starfsemi stéttarfélags. Þar hafi stefnandi gegnt ábyrgðar- og stjórnunartöðu og þegið há laun í samræmi við það og menntun sína. Stefnandi hafi haft forræði á verkefnum sínum og haft svigrúm til að útfæra þau að hentugleikum að teknu tilliti til starfseminnar sem slíkrar.

Stefnandi hafi verið vel metinn starfsmaður og hafi notið trausts og trúnaðar stefnda, bæði framkvæmdastjóra og stjórnar, eins og framlögð gögn beri vitni um. Tekið hafi verið mið af þeim ábendingum og óskum sem stefnandi hafi komið á framfæri á hverjum tíma eins og unnt hafi verið. Þar á meðal hafi stefnandi haft mikið svigrúm til að ákveða hvenær hann tæki út frí sitt en stefndi hafi aldrei hafnað óskum stefnanda í þeim efnum.

Álag á stefnanda í starfi hafi verið hefðbundið og eðlilegt miðað við ábyrgð og eðli starfsins og vinnuaðstæður og vinnuumhverfi á skrifstofu stefnda og í samræmi við lög um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og þau stjórnvaldsfyrirmæli sem sett hafi verið á grundvelli þeirra laga. Þá hafi stefnandi fengið greitt sérstaklega þegar um mikið álag hafi verið að ræða. Að auki hafi verið keypt vinna af verktaka eftir þörfum til að tryggja að álag á starfsfólk væri innan eðlilegra marka.

Ásökunum um einelti og ofbeldi á vinnustaðnum sé alfarið hafnað sem staðlausum og ósönnuðum. Þvert á móti hafi verið komið fram við stefnanda af tilskilinni virðingu og tillitssemi. Honum hafi í engu verið sýnd niðurlægjandi, vanvirðandi, lítilsvirðandi, móðgandi, særandi eða ámælisverð framkoma í orði eða verki. Stefnandi hafi aldrei komið neinum slíkum kvörtunum á framfæri fyrr en þetta mál hafi komið upp.

Áréttað sé sérstaklega af hálfu stefnda að skoðanaágreiningur um stefnu eða mismunandi sýn á hluti er varði framkvæmd starfs og skipulag þess falli ekki undir skilgreiningu eineltis.

Reynt hafi verið til hlítar til að fá óháðan úttektaraðila vegna kvartana stefnanda og stefndi þannig sinnt öllum lögbundnum skyldum, þar með talið samkvæmt reglugerð nr. 1009/2015, til að kanna réttmæti kvartana stefnanda. Hann verði að bera ábyrgð á því að sú könnun tókst ekki. Þá hafi stefnanda verið sýnd öll sú varfærni og nærgætni sem borið hafi og veittur stuðningur, þar á meðal við uppsögn. Meðal annars hafi stefndi fallist á að standa straum af sálfræðikostnaði og eðlilegum og nauðsynlegum lögfræðilegum kostnaði, hvoru tveggja umfram skyldu. Gengið hafi verið töluvert langt í því að reyna að koma á könnun utanaðkomandi fagaðila í tilefni af kvörtunum stefnanda en án árangurs þar sem stefnandi hafi ekki verið til samvinnu. Hann hafi að auki lýst því yfir að hann treysti sér ekki til að eiga í frekari samskiptum við framkvæmdastjóra stefnda sem er jafnframt formaður samtakanna. Ekki hafi verið gripið til uppsagnar fyrr en fullreynt hafi þótt að ekki væri unnt að semja um starfslokin. Sú uppsögn hafi verið framkvæmd með þeim hætti að ekkert meiðandi eða ólögmætt hafi átt sér stað þannig að saknæmt teldist. Það sé á engan hátt saknæm háttsemi af hálfu stefnda þótt því hafi verið neitað að rita undir einhliða samda starfslýsingu sem fyrst hafi verið kynnt stefnda eftir uppsögn stefnanda.

Loks árétti stefndi að lagaskilyrðum miskabóta samkvæmt 1. mgr. 26. gr. sé ekki fullnægt í málinu þar sem hvorki ásetningur né gáleysi hafi staðið til þess að beita stefnanda einelti. Að auki sé fjárhæð kröfu stefnanda í þessum efnum í engu samræmi við dómafordæmi.

Niðurstaða

Stefndi hefur gert athugasemd við málatilbúnað stefnanda og talið hann óskýran þar sem framsetning málsástæðna sé með þeim hætti að á tengsl þeirra við sakarefni málsins skorti. Þá sé málatilbúnaðurinn umfram tilefni enda stefna málsins 44 blaðsíður og mörg dómskjöl hafi verið lögð fram án þess að séð verði hvaða tilgangi framlagning þeirra þjóni. Telur stefndi þennan hátt á málatilbúnaði vera í ósamræmi við e-lið 1. málsgreinar 80. gr. laga um meðferð einkamála enda eigi lýsing málsástæðna að vera gagnorð og svo skýr að ekki fari milli mála hvert sakarefnið er. Stefndi hefur ekki uppi kröfu um að málinu verði vísað frá dómi en vekur athygli á því að rök kunni að standa til þess að því verði vísað frá dómi án kröfu.

Þótt ábending stefnda hvað þetta varðar eigi við rök að styðjast hvað umfang málsins varðar og hve rammt kveður að skriflegum málflutningi í stefnu, í andstöðu við meginreglu einkamálaréttarfars um munnlegan málflutning, eru ekki forsendur til að vísa málinu frá af þeim sökum. Þótt umfjöllun um kröfur og málsástæður stefnanda sé úr hófi margorð og endurtekningasöm leikur enginn sá vafi á málsgrundvellinum að stefnda sé vandi á höndum við varnir eða óhægt sé um vik að leysa úr kröfum stefnanda. Er því ekki tilefni til að vísa málinu frá dómi án kröfu með vísan til 100. gr. laga um meðferð einkamála.

Stefnandi máls þessa gegndi stöðu fjármálastjóra hjá stefnda í ríflega átta og hálft ár eða frá miðju ári 2012 fram til 1. desember 2020 en síðasta árið var stefnandi við störf til og með 10. febrúar 2020. Stefnandi var í veikindaleyfi frá þeim tíma til starfsloka en hann hafði að auki verið leystur undan vinnuskyldu í kjölfar uppsagnar sem fram fór 29. maí 2020.

Við ráðningu var samið um föst mánaðarlaun að fjárhæð 635.000 krónur og þess getið að ekki væri greitt fyrir önnur störf á vegum stefnda nema samkvæmt sérstakri ákvörðun framkvæmdastjórnar stefnda. Kveðið var sérstaklega á um öflun lífeyrisréttinda en um önnur kjör var vísað til kjarasamnings B og Samtaka atvinnulífsins. Með sérstökum viðauka sem dagsettur er 27. nóvember 2012 var samið um að stefnandi fengi einnig greidda 10 fasta yfirvinnutíma á mánuði og bifreiðastyrk sem næmi 400 kílómetra akstri á mánuði samhliða aukinni ábyrgð í starfi. Grunnlaun stefnanda voru síðan hækkuð 28. október 2013 með sérstakri ákvörðun í 704.100 krónur. Föstum yfirvinnutímum var fjölgað í 20 frá 1. maí 2016 að telja. Laun stefnanda tóku einnig hækkunum í samræmi við ákvæði kjarasamninga á starfstíma stefnanda. Við lok uppsagnarfrests, 30. nóvember 2020, námu mánaðarlaunin 911.754 krónum og útborguð heildarlaun 1.169.829 krónum að meðtalinni 20 klukkustunda fastri yfirvinnu, 13,04% orlofi og bifreiðastyrk.

Fram kemur á framlögðum launaseðlum frá árinu 2016 til og með nóvember 2020 að stefnandi fékk árlega greiðslu vegna fatapeninga sem nam 80.000 krónum 2016 til 2018 og 100.000 krónum 2019 og 2020. Einnig voru honum í eitt skipti greiddir dagpeningar að fjárhæð 188.820 krónur. Orlofs- og desemberuppbætur voru einnig greiddar árlega. Þá er óumdeilt að stefnandi fékk greiddar aukagreiðslur í formi yfirvinnu vegna sérstakra skilgreindra sérverkefna sem kallað höfðu á aukið vinnuframlag, svo sem vegna innleiðingar nýrra hugbúnaðarkerfa og fleira. Eins og fram kemur í gögnum málsins fékk stefnandi greiddar slíkar aukagreiðslur flest árin á starfstíma sínum og sum árin tvisvar. Í heild voru stefnanda greiddar aukagreiðslur sem námu 520 yfirvinnustundum af slíkum tilefnum eftir því sem upplýst er. Þar af voru 105 yfirvinnustundir greiddar á árinu 2019 eða sem nemur 1.080.690 krónum að meðtöldu 13,04% orlofi. Ekkert liggur fyrir um að stefnanda hafi verið synjað um slíkar aukagreiðslur sem hann hafi farið fram á.

Í máli þessu krefst stefnandi greiðslna vegna orlofs, yfirvinnu, lögfræðikostnaðar, skaðabóta og miskabóta.

Meginmálsástæður stefnanda sem liggja málsókn hans til grundvallar lúta að því að hann hafi búið við óbærilegt vinnuálag frá hausti 2012, fáum mánuðum eftir að hann hóf störf hjá stefnda, allt fram til janúarmánaðar 2020, og að hann hafi þurft að sæta einelti og ofbeldi af hálfu framkvæmdastjóra stefnda allt frá árinu 2018. Auk þessara málsástæðna er byggt á fleiri málsástæðum varðandi flestar af kröfum stefnanda, sem nánar verður fjallað um er vikið verður að einstökum kröfum hans.

Fyrir liggur í málinu að á skrifstofu stefnda hafa alla tuttugustu og fyrstu öldina unnið þrír starfsmenn: Formaður félagsins, sem er jafnframt framkvæmdastjóri, fjármálastjóri og svo einn starfsmaður til viðbótar. Óumdeilt er að álag á starfsmenn stefndu getur orðið mikið á tímabilum, eins og til dæmis við gerð kjarasamninga, þegar sambandsþing aðildarfélaga fara fram, á þriggja ára fresti, og þegar sérstök vá steðjar að félagsmönnum, eins og til dæmis hópuppsagnir. Gildir þetta fyrir alla starfsmenn stefnda en ekki verður séð af gögnum málsins né kom það fram í framburði fyrir dómi að þetta hefði komið sérstaklega niður á stefnanda frekar en öðrum.

Fram kom af hálfu formanns stefnda að sú stefna hefði verið mótuð á vettvangi stjórnar stefnda að hafa fáa fasta starfsmenn í fullu starfi en mæta verkefnum fremur með aðkeyptri þjónustu þegar þörf krefði. Þessi stefna hefði verið mótuð á sambandsstjórnarþingum á þriggja ára fresti þar sem fjárheimildir til rekstrar skrifstofu væru samþykktar.

Fyrir liggur að brugðist var við óskum stefnanda þegar sérstök verkefni gerðust tímafrek umfram venjulega vinnu. Engin dæmi eru nefnd í málatilbúnaði hans þar sem synjað hafi verið um greiðslu slíkra launa og engin gögn liggja fyrir eða vitnisburður um að hann hafi gert grein fyrir því eða rætt um að vinnuálag væri eða hefði verið óbærilegt nánast allan hans starfstíma. Hvorki við framkvæmdastjóra stefnda né aðra. Í því samhengi verður að halda því til haga að í það minnsta tveir stjórnarmenn stefnda, varaformaður og gjaldkeri, áttu reglulega erindi á skrifstofu stefnda og virðast þeir báðir hafa verið í ágætum persónulegum tengslum við stefnanda að því er fram kom fyrir dómi og skrifleg samskipti þeirra bera vitni um. Báðir báru um, án andmæla af hálfu stefnanda, að þeir hefðu fyrst heyrt af því að stefnandi teldi álag mikið á skrifstofu stefnda er þeim barst tölvupóstur frá honum 23. janúar 2020. Í því samhengi verður þó að halda því til haga að orðsendingin hafði sem skilgreint efni, „Staðan á skrifstofunni“ en fram kom þar að stefnandi sendi hana fyrst og fremst til að vekja máls á því sem hann teldi eiga að vera eitt stærsta mál stjórnar stefnda, en ekki væri rætt um, en það lyti að kynslóðaskiptum sem augljóslega væru framundan á skrifstofu stefnda að mati stefnanda. Framkvæmdastjórinn væri að verða 66 ára og samstarfskona þeirra 61 árs en stefnandi gaf sér að hún vildi hætta að vinna 65 ára. Tilefni tölvupóstsins og framsetning tekur þannig mið af þessum væntu kynslóðaskiptum sem stefnandi hafði frumkvæði að að brydda upp á. Það var síðan í umfjöllun um það hvernig stefnandi teldi að bregðast ætti við þessu að hann færði í orð það álit að skrifstofa stefnda hefði verið undirmönnuð þau ár sem hann hefði verið þar við störf. Staðan væri óásættanleg og til að bregðast við þeim vanda og væntanlegum kynslóðaskiptum þyrfti að ráða tvo starfsmenn, helst ekki seinna en þá um sumarið. Má ráða af því að stefnandi hafi séð þá starfsmenn fyrir sér sem staðgengla í stað þeirra starfsmanna sem væru að hverfa á braut fyrir aldurs sakir. Í orðsendingu sinni nefndi stefnandi að hann hefði gert athugasemdir við álagið sem af undirmönnun leiddi, og hann teldi vera til staðar, en gat þess að hann leitaði til stjórnarmannanna þar sem umræður við framkvæmdastjórann hefðu ekki skilað árangri. Viðbrögð varaformanns og gjaldkera mótuðust eðli máls samkvæmt fyrst og fremst af hugleiðingum um væntanleg kynslóðaskipti sem stefnandi bryddaði upp á en árétta verður að tillaga stefnanda um ráðningu tveggja starfsmanna fól í raun ekki í sér fjölgun starfsmanna til lengri tíma litið.

Í þessum efnum verður sérstaklega að hafa í huga að þótt stefnandi hafi verið vel launaður í ábyrgðarstöðu var það ekki í hans valdi að skipuleggja starfsemi stefnda. Það var framkvæmdastjóri, sem jafnframt er formaður stefnda, sem hafði umboð stjórnar til þess. Stefnandi gat að sjálfsögðu komið sjónarmiðum sínum á framfæri við framkvæmdastjórann en hann átti ekki heimtingu á að eftir ábendingum hans væri farið. Hann sem starfsmaður varð að sæta því að sinna störfum í þágu stefnda í samræmi við það skipulag sem stefndi ákvað. Hafi það verið með öllu óásættanlegt fyrir stefnanda hafði hann að sjálfsögðu val um það að finna sér annan starfa á öðrum vettvangi.

Orðsending stefnanda varð gjaldkera stjórnar stefnda tilefni til að hefja formálalaust 10. febrúar 2020 umræðu við framkvæmdastjóra stefnda um hvort hann hygðist ekki ljúka starfsferli sínum frekar fyrr en síðar fyrir aldurs sakir. Framkvæmdastjórinn lýsti því fyrir dómi að hann hefði orðið sárreiður og móðgaður vegna þess hvernig gjaldkerinn efndi til þessarar umræðu og sér hefði fundist framganga gjaldkerans bera merki um aldursfordóma, sem sér væri einkar uppsigað við. Framkvæmdastjórinn bar um það að hafa farið inn á skrifstofu stefnanda eftir að þeir gjaldkerinn felldu talið, enn í uppnámi. Hann hefði innt stefnanda eftir hans hlut að þessari umræðu sem stefnandi kannaðist við, enda hafði hann átt frumkvæði að henni. Stefnanda og framkvæmdastjóranum ber ekki saman um orðaskipti þeirra. Stefnandi hefur borið um að framkvæmdastjórinn hafi hellt sér yfir hann, án þess þó að greina frá orðavali framkvæmdastjórans, og einnig verið ógnandi í fasi en framkvæmastjórinn hefur á hinn bóginn borið um það að hann hafi verið litverpur eftir undangengin samskipti við gjaldkerann og innt stefnanda hvasst eftir hlut hans að málum en engin stóryrði látið sér um munn fara. Stefnandi kom ekki aftur til starfa eftir þennan vinnudag.

Hvað málsástæður er lúta að einelti og ofbeldi varðar byggir stefnandi málatilbúnað sinn á reglugerð nr. 1009/2015. Í b-lið 3. gr. reglugerðarinnar er hugtakið einelti skýrt svo:

Síendurtekin hegðun sem almennt er til þess fallin að valda vanlíðan hjá þeim

sem fyrir henni verður, svo sem að gera lítið úr, móðga, særa eða ógna viðkomandi eða að valda honum ótta. Skoðanaágreiningur eða ágreiningur vegna ólíkra hagsmuna fellur ekki hér undir.

Hugtakið ofbeldi er skýrt í e-lið 3. gr. reglugerðarinnar á eftirfarandi máta:

Hvers kyns hegðun sem leiðir til, eða gæti leitt til, líkamlegs eða sálræns skaða eða þjáninga þess sem fyrir henni verður, einnig hótun um slíkt, þvingun eða handahófskennda sviptingu frelsis.

Það sem stefnandi hefur vísað til því til stuðnings að hann hafi sætt einelti er í fyrsta lagi það að hann hafi verið ósáttur við að sonur framkvæmdastjórans yrði ráðinn til að færa bókhald stefnda auk þess sem stefnandi hafi ítrekað þurft að gera athugasemdir um slæleg vinnubrögð sonarins. Framkvæmdastjórinn hafi tekið þeim ábendingum illa en engin lýsing liggur fyrir á því í hverju viðbrögð framkvæmdastjórans hafi falist né er sönnunargögnum til að dreifa. Engin tilvik eru nefnd þar sem framkvæmdastjórinn hafi á einhvern hátt komið illa fram við stefnanda eða gera lítið úr honum, móðgað hann eða sært eða ógnað honum eða valdið honum ótta, svo litið sé til þeirra atriða sem talin eru upp í fyrrgreindri skilgreiningu eineltis.

Eina tilvikið sem stefnandi hefur nefnt í samskiptum sínum við framkvæmdastjórann sem honum hafi þótt einkar niðurlægjandi er það að framkvæmdastjóri stefnda hafi átt það til að fela honum að rita upp handskrifaðan texta. Framkvæmdastjórinn kannaðist við þetta fyrir dómi en sagði að um stuttar tilkynningar til birtingar á heimasíðu hefði verið að ræða og hann væri af þeirri kynslóð að honum þætti gott að hugsa með penna í hendi. Í þessu sambandi lýsti hann því jafnframt að þess væri gætt að ekkert væri birt opinberlega á vettvangi stefnda án þess að það væri yfirlesið. Það hefði hann stundum beðið stefnanda að gera og þá að leiðrétta textann eftir þörfum og það hefði þá komið fyrir að stefnandi færði textann inn og birti. Ekki kom fram fyrir dómi að stefnandi hefði nokkru sinni gert athugasemd við þetta verklag framkvæmdastjórans.

Stefnandi hefur einnig nefnt tilvik sem átt hafi sér stað á sambandsþingi stefnanda í mars 2019 […]. Tvísýnt hafi verið með veðurútlit í lok sambandsþingsins og stefnandi, sem skipuleggjandi þingsins, hafi gripið til aðgerða sem hann taldi þörf á af því tilefni sem svo reyndust óþarfar. Fundarstjóri fundarins hefði vikið að þessum aðgerðum stefnanda úr ræðustól og haft tvisvar yfir orð sem stefnandi kallaði skítakomment í sinn garð, án þess að tilgreina þau nánar, í orðsendingu sem hann sendi framkvæmdastjóra stefnda eftir sambandsþingið. Stefnandi telur það hafa falið í sér einelti að framkvæmdastjórinn skyldi ekki bregðast við þessari athugasemd sinni.

Skriflegt svar framkvæmdastjórans liggur fyrir meðal dómskjala. Í því þakkar hann stefnanda með mörgum hlýjum orðum fyrir framgöngu hans í tengslum við sambandsþingið. Hann notar orð eins og hjartans þakkir, frábæra fagmennsku og lýkur lofsorði á starfsmenn stefnda fyrir þessa vinnu og áréttar sérstaklega skoðun sína á framgöngu stefnanda með eftirfarandi hætti: En það er algerlega á hreinu að þú átt lang lang lang mestan þátt í öllum undirbúningi og skipulagi og hvað allt gekk vel á þinginu.

Taktu þér frí eins og hentar til að hlaða batteríin, best væri ef ég gæti sent ykkur [C] í góða borgarferð! Að þessum þökkum fram settum fjallar framkvæmdastjórinn um athugasemdir fundarstjórans. Þau orð verða ekki skilin á annan máta en þann að framkvæmdastjórinn hafi sýnt stefnanda fulla hluttekningu og samstöðu er hann segist hafa þurft að sitja uppi með þann einstakling í 25 ár og hennar eitruðu pillur, eins og hann orðar það, og greinir frá aðferð sinni við að láta hana ekki eyðileggja fyrir sér tilveruna.

Í ljósi þessara viðbragða framkvæmdastjóra stefnda og þess að sambandsþingið var afstaðið og fundarstjórinn úr hópi félagsmanna en ekki starfsmaður eða í nokkrum tengslum við skrifstofu stefnda, svo upplýst sé, verður ekki séð á hvern hátt einkar jákvæð viðbrögð framkvæmdastjórans við orðsendingu stefnanda og þakkir geti falið í sér einelti, eða ráðleggingar hans um það hvernig bregðast eigi við óvægnum athugasemdum þessa einstaklings, sem ekki var á neinn hátt undir húsbóndavaldi stefnda þannig að unnt væri að beita hana agavaldi fyrir óheflaða framgöngu í garð stefnanda.

Stendur þá það eitt eftir hvernig túlka beri samskipti stefnanda og framkvæmdastjóra stefnda mánudaginn 10. febrúar 2020.

Ljóst er að stefnanda var brugðið eftir þau samskipti en framkvæmdastjóri stefnda kannast ekki við að hafa vegið að stefnanda með orðum eða æði, þótt hann kannist við að þungt hafi verið yfir honum eftir samskiptin við gjaldkera stefnda. Stefnandi lýsti atburðinum í tölvupósti til varaformanns og gjaldkera stefnda skömmu eftir að þessi samskipti áttu sér stað. Efni orðsendingarinnar var D byrjaður að ráðast að mér. Í meginmáli orðsendingarinnar kom fram að stefnandi hefði fengið ákúrur fyrir að ræða fjármál félagsins við gjaldkera og fyrir söguburð í gjaldkerann en stefnandi fjallaði að öðru leyti ekki um hvert efni samtalsins hefði verið. Stefnandi gat þess að stormský væri á hornskrifstofunni og ályktaði að líklega yrði lítill vinnufriður á næstunni og beindi því til varaformannsins og gjaldkerans að líklega yrðu þeir að grípa hratt inn í ef ekki ætti illa að fara. Í orðsendingu sama kvöld gat hann þess að samtalið hefði endað þannig að ljóst væri að framkvæmdastjórinn bæri ekki traust til hans og það setti stefnanda í erfiða stöðu eðlis starfs hans vegna sem fjármálastjóra.

Fyrir liggur að bæði varaformaður stjórnar stefnda og gjaldkeri ræddu við stefnanda næstu daga, sem og framkvæmdastjórann sem virðist hafa gert sér grein fyrir því að stefnandi tæki framkomu hans nærri sér. Framkvæmdastjórinn sendi stefnanda orðsendingu 13. febrúar 2020 og sagði að samtalið við gjaldkerann hefði farið illa í sig og sér verið misboðið af því tilefni. Tók hann það síðan fram að hann hefði ekki ætlað að taka gremju sína út á stefnanda þótt hann hefði líklega gert það og lýsti því að hann vonaði að stefnandi myndi ekki erfa það við hann og innti svo eftir því hvenær hann gæti átt von á stefnanda á vinnustað. Framkvæmdastjórinn tók fram að hann treysti stefnanda fullkomlega og hefði alltaf gert.

Fyrir liggur að ekkert er upplýst um þau orð sem framkvæmdastjóri stefnda viðhafði í samtali þeirra 10. febrúar 2020 né á hvern hátt stefnandi hafi talið hegðun hans vera ógnandi. Stefnandi byggir þó á því að hann hafi bæði verið beittur einelti og ofbeldi af hálfu framkvæmastjórans við það tækifæri. Stefnandi ber sönnunarbyrðina í þessum efnum en hann lýsti þessari hegðun ekki í þeim skriflegu samskiptum sem hann átti strax í kjölfar samtalsins og ekki heldur fyrir dómi. Í því ljósi verður ekki á það fallist að hegðun framkvæmdastjórans verði felld undir e-lið 3. gr. reglugerðar nr. 1009/2015. Það að framkvæmdastjórinn hafi verið reiðilegur í fasi, sem liggur fyrir óumdeilt, nægir ekki til þess að skilyrðum ákvæðisins teljist vera fullnægt.

Hvað einelti snertir í skilningi b-lið 3. gr. reglugerðar nr. 1009/201 verður sú ályktun dregin af dómi Hæstaréttar í máli nr. 475/2015 frá 3. mars 2016 að b-lið 3. gr. reglugerðarinnar beri að túlka samkvæmt orðanna hljóðan þannig að til þess að um einelti sé að ræða í skilningi ákvæðisins þurfi háttsemi að vera síendurtekin.

Ekkert er upplýst um síendurtekna háttsemi sem fallið geti undir skilgreiningu eineltis samkvæmt b-lið 3. gr. reglugerðar 1009/2015 samkvæmt framansögðu. Nefnd hafa verið einstök tilvik sem standa ekki í þannig innbyrðis tengslum að þau geti falið í sér endurtekna háttsemi, auk þess sem ósannað er að tilvikin sem slík séu þess eðlis að þau geti hlutrænt falið í sér einelti óháð grandsemi stefnda.

Fyrir liggur að ekki var fyrir hendi hjá stefnda skrifleg áætlun um öryggi og heilbrigði á vinnustað samkvæmt II. kafla reglugerðar nr. 1009/2015 en kveðið er á um gerð áhættumats í 4. gr. reglugerðarinnar. Á það er hins vegar að líta að á skrifstofu stefnda unnu á starfstíma stefnanda þrír starfsmenn en í lögum um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustað eru gerðar vægari kröfur til formfestu að þessu leyti í fyrirtækjum þar sem starfsmenn eru færri en tíu, sbr. 5. gr. laganna og 4. gr. reglugerðar 920/2006 um skipulag og framkvæmd vinnuverndarstarfs á vinnustöðum, en vísað er beint til þessara réttarheimilda í 4. gr. reglugerðar nr. 1009/2015. Verður sakarábyrgð því ekki lögð á stefnda á þeim grunni að sérstöku áhættumati hafi ekki verið til að dreifa.

Þrátt fyrir að ekki væri sérstöku áhættumati til að dreifa eða öðrum skriflegum verklagsreglum ákvað stjórn stefnda að efna til úttektar á starfsemi stefnda með það fyrir augum að leiða í ljós hvað hæft væri í athugasemdum og umkvörtunum stefnanda hvað einelti það og ofbeldi í hans garð áhrærði sem hann nefndi í tölvupósti til stjórnar stefnda 13. febrúar 2020. Fá átti utanaðkomandi óháðan aðila til að aðstoða við að meta aðstæður og veita ráðgjöf við úrlausn málsins. Við það verk skyldi tryggja að hlutaðeigandi starfsmönnum yrði gefinn kostur á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Fyrir dómi var frá því greint að markmið stefnda hefði verið að komast til botns í málinu og freista þess að finna lausn, meðal annars með það að augnamiði að stefnanda væri gert kleift að snúa til starfa á ný ef þess væri kostur.

Þegar þessar ráðagerðir voru kynntar stefnanda í öndverðu var því lýst yfir af hans hálfu 26. febrúar 2020 að brýnast væri að afstaða yrði tekin til þess að gera starfslokasamning við hann án tafar til að forðast fjölmiðlaumfjöllun og það talið vera stefnanda óviðkomandi að úttekt yrði gerð á starfsemi stefnda. Staðhæft var að það hefði ekki nein áhrif á stöðu stefnanda, myndi hvorki gera stöðu hans betri né verri. Stefndi var sakaður um seinagang og viðbrögð hans talin óskiljanleg og bera vott um skilningsleysi á málinu.

Fyrir liggur að ekki tókst að framkvæma þá úttekt sem stjórn stefnda hafði ákveðið að ætti að fara fram. Leitað var til tveggja sérhæfðra ráðgjafarfyrirtækja. Fallið var frá verkbeiðni til annars fyrirtækisins vegna athugasemda af hálfu stefnanda er lutu að hæfni starfsmanna þess fyrirtækis 17. mars 2020. Síðara fyrirtækið var fengið til verksins að tillögu stefnanda eftir að stefndi bauð stefnanda að nefna til aðila vegna athugasemda hans við þann fyrri. Síðarnefnda fyrirtækið sagði sig frá verkinu 22. apríl 2020 vegna samstarfserfiðleika við lögmann stefnanda, eftir því sem fram kom afdráttarlaust í framburði starfsmanns fyrirtækisins fyrir dómi.

Í ljósi þess að tilraunir til að hrinda úttekt úr vör höfðu staðið í tæpa tvo mánuði með fulltingi tveggja ráðgjafarfyrirtækja án þess að verkefnið hefði komist á nokkurn raunverulegan rekspöl, auk upphaflegrar andstöðu af hálfu stefnanda, eru ekki forsendur til að leggja stefnda það til lasts að telja fullreynt í þeim efnum.

Í dómsmáli þessu gerir stefnandi fimm fjárkröfur af ólíku tagi, um orlofslaun, yfirvinnulaun, greiðslu vegna lögmannskostnaðar, skaðabætur vegna uppsagnar og miskabætur. Í samræmi við málatilbúnað aðila verður vikið að hverri þessara krafna fyrir sig. Orlofskrafa Samkvæmt ráðningarsamningi stefnanda fer um um starfskjör hans eftir kjarasamningi um það sem ekki er sérstaklega samið um í samningnum. Ber því að horfa til kjarasamnings hvað orlofsréttindi snertir enda ekki fjallað um þau í ráðningarsamningi aðila.

Fyrir liggur samkvæmt grein 1.2.1 í í gildandi kjarasamningi stefnda og Samtaka atvinnulífsins, sem tók gildi 1. janúar 2020, að miðað er við 159,25 vinnustundir sem deilitölu til að finna út dagvinnukaup. Þá kemur fram á fyrirliggjandi launaseðlum stefnanda að orlof hans miðaðist við 11,59%, í það minnsta frá 2016 til apríl 2019, sem veitir samkvæmt kjarasamningi rétt til 27 daga orlofs á ári. Í apríl 2019 hækkaði viðmiðið í 13,04%, sem samkvæmt kjarasamningi veitir rétt til 30 daga orlofs á ári. Samkvæmt kjarasamningi átti stefnandi þannig rétt á 128,5 orlofsdögum frá 2016 til starfsloka 30. nóvember 2020 sem hefðu nýst honum til orlofs í tæpa sex mánuði í orlofi þegar notuð er deilitala við útreikning orlofs sem tekur mið af því að virkir dagar í mánuði séu 21,67 að meðaltali.

Í málinu krefst stefnandi greiðslu orlofslauna vegna 6.407 vinnustunda sem hann byggir á að hafi safnast upp frá 1. janúar 2016. Sé beitt umsaminni deilitölu samkvæmt kjarasamningi, 159,25, felur krafa stefnanda í sér að krafist sé greiðslu sem nemi orlofi í 40,23 mánuði en þar sem orlof tekur mið af virkum dögum myndi þessi dagafjöldi nýtast honum til orlofs í enn fleiri mánuði í raun. Í almanaksmánuðum talið er tímabilið sem orlofskrafa stefnanda er að byggjast upp, frá 1. janúar 2016 til 30. nóvember 2020, 59 mánuðir. Í kröfu stefnanda felst þannig að hann eigi rétt til orlofs í ríflega átta mánuði fyrir hverja tólf mánuði sem hann var við störf og er þá ekki horft til þess að orlof er bara nýtt á virkum dögum eðli máls samkvæmt.

Stefndi hefur mótmælt kröfu stefnanda sem fjarstæðu en óumdeilt er að við lokagreiðslu launa í nóvember 2020 var stefnanda greidd fjárhæð sem nam 57,5 orlofsdögum, hlutfallslega vegna orlofsársins sem hófst 1. maí 2020, fullt orlof orlofsárið þar á undan, 2019 til 2020, auk greiðslu orlofs sem nam 10 dögum orlofsárið 2018 til 2019, sem byggðist á þeirri staðhæfingu stefnda að sú venja hefði skapast við túlkun á kjarasamningi stefnda að heimilt væri að geyma allt að 10 daga orlof milli ára. Af hálfu stefnda er byggt á því að ákveðið hafi verið að greiða honum orlof á þessum forsendum án tillits til þess hversu mikið orlof stefnandi var í raun búinn að taka á þessum árum. Hann hafi verið látinn njóta vafans.

Stefndi hefur byggt á því að stefnanda hafi verið fullkunnugt um það að teljari í bókhaldskerfi stefnda, sem skrái orlofstíma sem færist inn á launaseðla, hafi frá því að kerfið var sett upp á árinu 2014 verið í ólestri þannig að orlofstímar skráist rangt. Stefnandi hafi sem fjármálastjóri komið að uppsetningu á hugbúnaðinum en sú ranga forsenda sem skráð hafi verið inn í kerfið hafi verið skráð í gegnum aðgang stefnanda að kerfinu. Grundvöllur þessarar röngu skráningar sé að kerfið hagnýti útreikningsformúlu þar sem meðal sé gert ráð fyrir að tímakaupi sé deilt í mánaðarlaunin til að finna út áunna orlofstíma á mánuði. Þessa forsendu verði að handfæra inn í launakerfið í hvert sinn sem laun breytast til dæmis vegna hækkunar í samræmi við kjarasamning því tímakaup sé ekki skráð á launaseðla starfsmanna þar sem þeir njóta mánaðarlauna. Þessi forsenda hafi ekki verið skilgreind réttilega í tölvukerfinu frá öndverðu. Tímakaupið hafi verið sett sem 1000 krónur í stað raunverulegs tímakaups sem fundið væri út frá mánaðarlaunum og þessari fjárhæð hafi svo aldrei verið breytt eftir það.

Þessi skýring stefnda sýnist eiga við rök að styðjast. Þótt stefnandi hafi mótmælt því að hafa komið að því að stilla þessa breytu í kerfinu í upphafi og byggt á því að starfsmaður hugbúnaðarfyrirtækisins hefði annast uppsetningu hugbúnaðarins með því að taka yfir tölvu hans í gegnum fjaraðgang, þá breytir það því ekki að stefnandi sem fjármálastjóri annaðist greiðslu launa starfsmanna og þar með útgáfu launaseðla þeim til handa. Það var þannig alfarið á hans ábyrgð að reikna laun starfsmanna rétt, þar með talið þau réttindi sem fylgdu, eins og orlof. Þess er ekki að vænta að starfsmaður hugbúnaðarfyrirtækis, sem vinnur að uppsetningu tölvukerfis, sé þess umkominn að skrá inn launaforsendur starfsmanna á eigin spýtur.

Upplýst er að þessi villa, er lýtur að uppsöfnun orlofstíma, kemur einnig fram á launaseðlum annarra starfsmanna. Eins blasir við að stefnandi hefur á starfstíma sínum ekki gefið því gaum að lagfæra þessa forsendu þegar laun hækkuðu á grundvelli kjarasamninga. Sem dæmi má nefna að orlofstímar sem til féllu samkvæmt launaseðli stefnanda voru 96,78 í apríl 2018 en eftir launahækkun sem kom til framkvæmdar 1. maí 2018 urðu orlofstímarnir 101,62. Þá fjölgaði tímunum í 116,55 1. ágúst í kjölfar launahækkunar 1. júlí 2019 og svo í 118,89 í apríl 2020 er laun hækkuðu. Þessi fjölgun orlofsstunda á launaseðli á sér enga aðra skýringu en að deilt sé með sömu fjárhæðinni sem tímakaupi í mánaðarlaunin.

Við blasir þegar hugað er að réttindum launamanna til orlofs samkvæmt kjarasamningi og lögum nr. 30/1987 um orlof að dagafjöldi í orlofi er ekki margfeldi af fjárhæð launa þannig að orlofsdögum fjölgi eftir því sem laun hækka. Hlutrænt liggur þannig fyrir að þessi uppsöfnun á launaseðli er röng. Stöðu sinnar vegna sem fjármálastjóra og ábyrgðar hans á því að reikna út og greiða laun starfsmanna mánaðarlega mátti stefnanda vera þetta ljóst. Vegna þeirrar grandsemi getur stefnandi ekki með réttu byggt á þessari framsetningu á launaseðlum.

Stefnandi styður málatilbúnað sinn hvað þessa kröfu snertir meðal annars við það að hann hafi aldrei á starfstíma sínum komist í frí sökum annríkis og hefur nefnt sem dæmi að árlegar sumarlokanir um þriggja vikna skeið hafi ætíð náð yfir mánaðamót, síðustu tvær vikur júlí og fyrstu viku ágúst. Fyrir vikið hafi lokunin ekki nýst honum vegna uppgjörs launa og sjúkrasjóðsgreiðslna um þau mánaðamót.

Á þessi rök verður ekki fallist. Fyrir það fyrsta er það með nokkrum ólíkindablæ að stefnandi hafi aldrei farið í frí þau átta ár sem hann var starfsmaður stefnda, sem að auki stangast á við framburð annarra starfsmanna skrifstofu stefnda sem báru um að orlofstaka hefði verið ákveðin að vori í góðri sátt þar sem reynt hefði verið að tryggja að tveir væru ætíð við störf þótt það hefði komið fyrir að einungis einn starfsmaður væri það. Í annan stað eru ýmis gögn fyrirliggjandi sem benda sterklega til þess að stefnandi hafi farið í frí á þessu árabili, meðal annars tölvupóstsamskipti sem hann sjálfur átti aðild að, án þess að fjölyrt verði um lengd hvers orlofs fyrir sig. Stefnandi hefur ekki byggt á því að honum hafi verið synjað um að fara í orlof á starfstíma hans en orlofstaka er réttindi sem stefnandi naut samkvæmt lögum og kjarasamningi og var ekki háð fyrirmælum stefnda þannig að stefnanda sé tækt að byggja á því að honum hafi ekki verið gefin fyrirmæli um að fara í frí. Einnig verður að horfa til þess að þótt lagt væri til grundvallar að sumarlokun hefði ekki dugað stefnanda til þriggja vikna samfellds orlofs þá blasir við að það er fjarri lagi að reglubundið verkefni fjármálastjóra, að greiða laun um mánaðarmót, valdi því að þriggja vikna lokun skrifstofu nýtist ekki að neinu leyti til orlofs.

Stefnandi hefur byggt á því að þessi uppsöfnun orlofs hafi verið ákveðin í samræmi við samkomulag hans við stefnda. Stefndi mótmælir þessu sem ósönnuðu. Stefndi byggir á því að þessi málatilbúnaður sé í andstöðu við 13. gr. laga um orlof þar sem kveðið er á um að óheimilt sé að flytja orlof milli ára og að ákvæði 4.7.1 um frestun orlofs samkvæmt kjarasamningi kveði augljóslega á um frestun milli ára en ekki svo árum skipti. Í þessu sambandi má einnig horfa til dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. 376/2011 frá 2. september 2011 þar sem ekki var fallist á þann málatilbúnað að annríki hefði komið í veg fyrir orlofstöku starfsmanns sem fyrir lá að hafði ekki verið synjað um að fara í frí andspænis fyrrnefndum laga- og kjarasamningsákvæðum.

Að mati dómsins virðist engum blöðum um það að fletta að ósannað sé að gert hafi verið samkomulag milli stefnda og stefnanda sem feli í sér að stefnanda hafi verið tækt að fresta orlofstöku í rúm fjögur ár og ávinna sér að auki á því tímabili orlof sem nemi jafngildi 67% af vinnustundum í hverjum mánuði. Fyrir svo fjarstæðum málatilbúnaði ber stefnandi ríka sönnunarbyrði, sem hann hefur ekki risið undir eins og í pottinn er búið. Verður stefndi því sýknaður af þessari kröfu enda fór hefðbundið orlofsuppgjör fram samhliða starfslokum hans. Krafa vegna yfirvinnu Stefnandi krefst greiðslu vegna yfirvinnu sem nemur 1.014,5 stundum sem fallið hafi til á tímabilinu 1. júní 2019 til 31. janúar 2020 og hefur þá verið tekið tillit til 20 fastra yfirvinnutíma sem óumdeilt er að stefnandi fékk greidda í hverjum mánuði.

Fyrir liggur að vinnutími starfsmanna stefnda var ekki mældur. Hvorki var notuð stimpilklukka né fór annars konar skráning fram. Byggir stefndi á því að starfsmönnum hafi verið treyst fyrir sínum verkum og stefnandi haft mikið svigrúm til að útfæra sín verk sjálfur sem fjármálastjóri. Stefnanda voru greiddar mánaðarlega 20 yfirvinnustundir sem voru ætlaðar af hálfu stefnda til að grípa mest af tilfallandi yfirvinnu en byggt er á því að vinnuálag á skrifstofu stefnda hafi verið mismikið. Rólegt hafi verið yfir starfseminni á sumrin, þegar mikið væri um frí hjá félagsmönnum, en svo gætu komið tarnir og nefnt í dæmaskyni að slíkt gæti átt sér stað í kringum gerð kjarasamninga og sambandsþing aðildarfélaga stefnda, sem haldin eru á þriggja ára fresti, sem og formannafundi sem munu vera tíðari.

Fyrir liggur upplýst og óumdeilt að stefnanda voru ítrekað greiddar viðbótargreiðslur vegna álags sem sérstökum verkefnum höfðu fylgt. Þannig hafa verið greiddar aukagreiðslur sem námu 520 yfirvinnustundum á starfstíma stefnanda, frá árinu 2012 til 2020. Síðustu greiðslurnar af þessu tagi voru vegna samtals 105 yfirvinnustunda sem greiddar voru 27. mars 2019 og 31. maí 2019. Vegna þeirra voru greiddar 1.080.690 krónur að meðtöldu 13,04% orlofi.

Ekkert liggur fyrir um að stefnandi hafi hreyft kröfu um frekari yfirvinnugreiðslur það sem eftir lifði árs 2019 og út janúar 2020. Það yfirlit sem dómkrafa stefnanda um ógreidda yfirvinnu byggist á var ekki kynnt stefnda. Stefnda gafst þannig ekkert tækifæri til að bregðast við því yfirliti og því starfsálagi sem það endurspeglar, meðal annars með því að kanna hverju það sætti. Stefnda gafst ekki heldur tækifæri til að taka afstöðu til greiðslu þess vinnuframlags né grípa til aðgerða til að stemma stigu við svo óhóflegu vinnuframlagi, hafi því verið til að dreifa, en krafa stefnanda felur í sér að hann hafi nánast unnið tvöfaldan vinnudag alla virka daga tímabilsins auk vinnuframlags um helgar. Í þessu sambandi er og til þess að líta að krafan felur í sér nánast tvöfaldan fjölda þeirra yfirvinnustunda sem stefnandi hafði óskað eftir greiðslu á vegna álags og fengið greiddar, á öllum starfstíma hans fram til þessa tímabils, um sjö ára skeið.

Staðhæft var af hálfu stefnda fyrir dómi, án andmæla stefnanda, að stefnandi hefði aldrei verið gerður afturreka með ósk um greiðslu fyrir mikið vinnuálag vegna sérstakra tilefna. Sú staðhæfing leiðir hins vegar ekki til þeirrar ályktunar, sem haldið var á lofti af hálfu stefnanda í málflutningi, að þar með liggi fyrir að greiða beri þessa kröfu, þar sem hún hefði verið greidd ef hún hefði verið kynnt.

Þegar lagt er mat á réttarstöðu stefnanda hvað varðar kröfu hans um greiðslu vegna yfirvinnu er til þess að líta að tímafjöldinn er gríðarlegur í öllu samhengi og þá ekki síst í ljósi fyrri greiðslna af þessu tagi. Þá verður að horfa til þess að stefnandi tilkynnti stefnda ekki um kröfuna, sem þó hefði sýnst einboðið og frekar einfalt þegar horft er til þess að á vinnustaðnum voru þrír starfsmenn auk þess sem aðgengi að varaformanni og gjaldkera stefnda var gott fyrir stefnanda, þeir komu reglulega á skrifstofu stefnda og gáfu sig oftar en ekki á tal við hann. Er hér ólíku saman að jafna við málsatvik sem voru til umfjöllunar í dómi Hæstaréttar í máli nr. 601/2017 frá 17. maí 2018. Nærtækara er að horfa til dóms Hæstaréttar í máli nr. 83/2000 frá 30. nóvember 2000. Í því máli var kröfu fyrrum framkvæmdastjóra um yfirvinnu hafnað þar sem ekki var talið að ráðningarsamningur hefði kveðið á um skyldu til greiðslu yfirvinnu umfram fastar yfirvinnustundir. Tómlæti þess manns er fólst í að krefjast ekki greiðslu vegna ætlaðra vanefnda fyrr en rétt fyrir starfslok þótti styðja þá niðurstöðu.

Þá verður ekki séð að það eigi sér stoð í gögnum málsins að stefnandi hafi þurft að fara að skrá tímana niður þar sem ekki hefði verið á hann hlustað vegna umkvartana um vinnuálag en hann hafði þá þegar fengið aukagreiðslur tvisvar af slíkum tilefnum á fyrstu mánuðum ársins 2019.

Síðan liggja afar takmarkaðar upplýsingar fyrir um það af hvaða tilefni öll þessi yfirvinna hafi verið unnin, hvað hafi valdið því að stefnandi hafi þurft að sitja svo stíft við sín verk á hverjum degi. Eina yfirlitið þar sem einhverja umfjöllun er að finna um vinnuframlag stefnanda er skjal sem lýtur að starfi hans í janúarmánuði 2020. Samkvæmt því yfirliti vann stefnandi 219 yfirvinnustundir þann mánuð en til samanburðar má hafa að dagvinna á mánuði er skilgreind í gildandi kjarasamningi stefnda sem 159,25 stundir. Á skjalinu eru ágallar sem valda því að ekki er unnt að byggja á því en það mun vera samið af stefnanda og kom fyrst fyrir sjónir stefnda eftir höfðun þessa dómsmáls. Þannig kemur ekki fram á hvaða tíma dags einstakar vinnustundir eru unnar og engin grein er gerð fyrir því hvernig vinnutímarnir horfa við gagnvart skilgreindu dagvinnutímabili samkvæmt grein 2.1.1 í kjarasamningi. Þar er dagvinnutímabil skilgreint frá klukkan 9 til klukkan 17 og að yfirvinna taki við þegar unnið er fram yfir venjulegan vinnutíma. Við aðalmeðferð málsins var í engu vikið að þessari samantekt vegna janúar 2020 af hálfu stefnanda. Engin sönnunarfærsla fór fram er laut að efni skjalsins né var um það fjallað í málflutningi svo að það telst þannig vera ósannað. Einnig er óhjákvæmilegt að nefna að nokkur ólíkindablær er á sumum færslum, eins og til dæmis að það þarfnist þriggja klukkustunda vinnu á hverjum sunnudegi að forgangsraða verkefnum komandi viku hjá starfsmanni með nærfellt átta ára starfsreynslu í viðkomandi starfi.

Þá liggur fyrir að engin ákvörðun var tekin af hálfu stefnda um að þessi yfirvinna frá 1. júní 2019 til loka janúar 2020 færi fram, enda aldrei kynnt fyrir honum, sem er þó áskilið í grein 2.3.1 í kjarasamningi, eins og rakið var af hálfu stefnda í málflutningi án andmæla af hálfu stefnanda. Hefði það þó verið brýnt í ljósi umfangs þessarar kröfu stefnanda.

Eitt tilvik hefur stefnandi þó nefnt sem óumdeilt er að leiddi til aukinnar vinnu hjá honum á þessu tímabili. Fram fór afar fjölmenn hópuppsögn hjá einum af stóru viðskiptabönkunum 26. september 2019, sem var einkar óheppileg tímasetning fyrir starfsemi stefnda þar sem stefnandi var einn á vaktinni á skrifstofu stefnda vegna orlofa annarra starfsmanna. Hann mátti þannig bregðast við nánast einn síns liðs og það var forsvarsmönnum stefnda ljóst. Fram hjá því tilviki verður ekki litið í þessu tilliti.

Í ljósi fyrri framkvæmdar í réttarsambandi málsaðila verður að telja líkur að því leiddar að stefnandi hefði fengið greitt fyrir það aukna vinnuframlag aukalega sem við blasir að hafi hlotist af nefndri hópuppsögn ef hann hefði farið fram á það en fyrir liggur að aukavinna sem þessi var oft greidd töluvert löngu eftir að hún fór fram þannig að ekki eru þannig forsendur til að telja að stefnandi hafi glatað rétti til að krefjast greiðslu af þessu tilefni vegna tómlætis enda forsvarsmenn stefnda grandsamir um vinnuálagið.

Ekki liggur fyrir nákvæmlega hve margar yfirvinnustundir hafa fallið til af þessu tilefni en með hliðsjón af öðrum greiðslum vegna annríkis við ákveðin verkefni verður fallist á að stefnanda beri greiðsla vegna yfirvinnu af þessu tilgreinda tilviki sem nemi að álitum 40 yfirvinnustundum.

Tilefni yfirvinnunnar sem er krafist er að öðru leyti vanreifað að langstærstu leyti. Einnig er ósannað að slík vinna hafi verið umfram 20 vinnustundir á mánuði samkvæmt ráðningarsamningi aðila. Þá verður ekki heldur fram hjá framangreindu tómlæti stefnanda litið að gera stefnda ekki grein fyrir framangreindri yfirvinnurkröfu jafnharðan og yfirvinnan á að hafa fallið til í stað þess að hreyfa henni fyrst með stefnu máls þessa. Stefndi verður því sýknaður af kröfu stefnanda vegna yfirvinnu umfram þessar tilgreindu 40 yfirvinnustundir sem fallist hefur verið á.

Stefnandi byggir kröfu sína á því að reikna eigi yfirvinnukröfu hans út með hliðsjón af mánaðarlaunum hans, eins og þau urðu 1. apríl 2020 í kjölfar kjarasamningshækkunar sem tók þá gildi. Stefndi hefur ekki gert athugasemd við þessa nálgun þótt krafa stefnanda lúti að yfirvinnu sem á að hafa fallið til áður en nefnd kjarasamningsbundin hækkun átti sér stað. Verður útreikningur stefnanda á yfirvinnukaupi því lagður til grundvallar og tímakaup í yfirvinnu þannig skilgreint sem 9.469 krónur.

Þannig verður fallist á að stefnandi eigi rétt til greiðslu vegna yfirvinnu fyrir 40 yfirvinnustundir að fjárhæð 378.760 krónur. Við þessa fjárhæð ber að bæta 13,04% orlofi að fjárhæð 49.390 krónur. Samtals er þannig fallist á rétt stefnanda til greiðslu vegna yfirvinnu að fjárhæð 428.150 krónur.

Þeim málatilbúnaði stefnda að greiðslur vegna fastrar yfirvinnu á tímabili uppsagnarfrests eigi að koma til frádráttar dæmdri fjárhæð vegna yfirvinnu er hafnað. Stefnandi naut þeirra kjara samkvæmt ráðningarsamningi að fá mánaðarlega greitt vegna 20 yfirvinnustunda óháð því hvort hann ynni þær í raun eða ekki. Stefndi kaus að leysa stefnanda undan vinnuskyldu en það haggar ekki rétti stefnanda til greiðslu vegna þessara föstu 20 yfirvinnustunda sem stefnda bar umsamin skylda til að greiða.

Stefnandi krefst launatengdra greiðslna vegna yfirvinnu. Þannig er gerð krafa vegna 9% séreignarlífeyrissparnaðar stefnanda, 6,45% tryggingagjalds og 0,10% gjalds til endurhæfingarsjóðs, sem staðhæft er að stefnda beri sem launagreiðanda að leggja til, eins og það er orðað.

Stefnandi sem starfsmaður stefnanda á ekki lögvarða kröfu til þess að fá greidda fjármuni er lúta að lögbundinni og kjarasamningsbundinni greiðsluskyldu stefnda vegna þessara liða.

Ótvírætt er að greiðsluskylda stefnda hvað lífeyrisgjöld snertir byggist á lagaskyldu samkvæmt lögum nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða en í 3. mgr. 8. gr. laganna er kveðið á um hvaða aðilum er heimilt að taka við iðgjaldi vegna séreignarlífeyrissparnaðar. Hvað tryggingagjald áhrærir er sá skattur lagður á og innheimtur á grundvelli laga nr. 113/1990 um tryggingagjald. Kveðið er á um greiðsluskyldu skattsins í 1. mgr. 1. gr. laganna og í 3. mgr. 1. gr. er kveðið á um álagningu hans á grundvelli laga nr. 90/2003 um tekjuskatt og innheimtu hans á grundvelli laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda. Gjald vegna endurhæfingarsjóðs er síðan samkvæmt grein 8.4 í kjarasamningi greitt beint til Virkstarfsendurhæfingarsjóðs án atbeina starfsmanna.

Þar sem stefnandi á ekki lögvarinn rétt til þessara greiðslna, sem stefnda ber að greiða öðrum aðilum í tilefni af launagreiðslum til stefnanda, verður kröfum hans sem reistar eru á þessum grundvelli vísað frá dómi án kröfu, sbr. 4. mgr. 100. gr. laga um meðferð einkamála. Krafa vegna lögmannskostnaðar Stefnandi krefst greiðslu tveggja reikninga vegna lögmannskostnaðar, samtals að fjárhæð 2.509.760 krónur, vegna 63,25 vinnustunda, að frádreginni greiðslu að fjárhæð 396.800 krónur sem stefndi greiddi vegna 10 vinnustunda. Stefndi hefur mótmælt greiðsluskyldu vegna þessara reikninga þar sem fjárhæð þeirra sé umfram það viðmið sem stefndi leggi almennt til grundvallar varðandi kostnað við hagsmunagæslu fyrir félagsmenn, sem sé 10 vinnustundir. Samningur stefnanda við lögmann sinn um umfang vinnu hans sé stefnda óviðkomandi.

Ekki eru forsendur til að fallast á sýknukröfu stefnda í þessum efnum. Fyrir liggur að stefnandi nefndi strax er hann tilkynnti forföll sín 13. febrúar 2020 að hann hefði aflað sér fulltingis lögmanns í málinu og að hann gengi út frá því að njóta aðildar sinnar að stefnda sem félagsmaður hvað lögmannskostnað áhrærði. Því var lýst yfir af hálfu stefnda að stefndi myndi standa straum af því sem kallað var eðlilegur lögfræðikostnaður gegn áskilnaði um að fjárhæð reikninga yrði rýnd. Stefnanda var því rétt að ganga út frá því að hann nyti fulltingis stefnda í þessum efnum.

Í ljósi sérstöðu þessa máls, þar sem stefndi er auk þess að vera gagnaðili stefnanda bæði stéttarfélag hans og atvinnurekandi, sýnast rök standa til þess að stefnandi njóti aukins svigrúms, umfram nefndar 10 vinnustundir, til að hafa lögmann sér til ráðgjafar. Þá verður ekki fram hjá því litið að stefndi færði það fyrst í tal 12. maí 2020, er stefnandi hafði haft lögmann sér til fulltingis í þrjá mánuði, að kostnaðarþátttaka stefnda takmarkaðist við greiðslu er næmi 10 vinnustundum. Vegna þessa tómlætis stefnda verður fallist á að stefnandi eigi rétt til frekari greiðslu vegna lögmannskostnaðar auk þeirrar greiðslu sem stefndi hefur þegar innt af hendi.

Á hitt er á hinn bóginn að líta að umfang vinnu lögmanns stefnanda á þessu fyrsta stigi málsins sýnist hafa verið langt umfram það sem stefndi gat séð fyrir. Eðlilegt var að nokkurn vinnustundafjölda þyrfti fyrir lögmanninn til að kynna sér málið og greina réttarstöðu stefnanda, eftir atvikum með viðræðum við stefnda um möguleg starfslok. Þegar hins vegar stefndi ákvað að efna til úttektar með sérhæfðum úttektaraðila verður ekki séð að stefnda verði gert að standa straum af vinnuframlagi lögmanns í tengslum við þá úttekt. Slíkar úttektir eru ekki af lögfræðilegum toga og fara almennt ekki fram með fulltingi málsvara aðila heldur á vegum úttektaraðilans sjálfs á grundvelli þekkingar og reynslu viðkomandi samkvæmt reglugerð nr. 1009/2015, en um sérhæfðra aðila var að ræða með viðurkenningu af hálfu Vinnueftirlitsins í samræmi við reglugerð nr. 730/2012, eftir því sem fyrir liggur í málinu.

Vegna fyrrnefndrar sérstöðu málsins sökum eðlis starfsemi stefnda, umfangs þess og í ljósi síðbúinna viðbragða stefnda við reikningum sem honum bárust frá lögmanni stefnanda verður því slegið föstu að stefnandi eigi kröfu til þess að stefndi greiði sem nemi 25 vinnustundum vegna vinnu lögmanns hans. Þar af hafa þegar verið greiddar 10 vinnustundir. Að álitum verður lagt til grundvallar að stefnda beri að greiða stefnanda til viðbótar sem nemur 15 vinnustundum á sömu forsendu og fyrri greiðsla var reist á. Þannig er fallist á kröfu stefnanda um greiðslu 595.200 króna til viðbótar vegna lögmannsaðstoðar. Skaðabætur vegna uppsagnar. Stefnandi krefst skaðabóta að fjárhæð 10.941.018 krónur sem hann byggir á að feli í sér jafngildi launa stefnanda í tólf mánuði. Fyrir liggur að stefnandi fékk greiddan sex mánaða uppsagnarfrest án vinnuskyldu sem lauk 30. nóvember 2020. Krafa stefnanda byggist á tveimur forsendum. Óheimilt hafi verið að segja stefnanda upp 29. maí 2020 þar sem hann hafi verið í veikindaleyfi og rökstuðningur stefnda fyrir uppsögninni feli í sér rangar ástæður fyrir uppsögn sem byggðar séu á fölskum forsendum.

Fyrir liggur af áralangri dómaframkvæmd að veikindi starfsmanns koma ekki í veg fyrir uppsögn að því gættu að uppsögn getur ekki rýrt rétt starfsmanns til veikindalauna sem þegar hefur verið tilkynnt um áður en til uppsagnar kemur. Má í þessum efnum vísa í dæmaskyni til dóma Hæstaréttar í máli nr. 40/2004 frá 27. maí 2004 og í máli nr. 572/2016 frá 21. september 2017. Verður því ekki fallist á málsástæðu stefnanda er lýtur að því að stefnda hafi verið óheimilt að segja stefnanda upp á sama tíma og hann naut veikindalauna.

Rakið var við málflutning af hálfu stefnda, án andmæla af hálfu stefnanda, að stefnandi hefði fullnýtt þriggja mánaða rétt til fullra launa í veikindaforföllum 13. maí 2020 og hefði þá átt rétt til hálfra launa næstu þrjá mánuðina, til 13. ágúst 2020, sbr. grein 6.1.2 í kjarasamningi. Þar sem stefndi naut fullra launa, þar með talið vegna fastrar yfirvinnu út uppsagnarfrestinn til 30. nóvember 2020, rýrði stefndi ekki rétt stefnanda til launa í veikindaforföllum.

Hvað varðar málsástæður stefnanda er lúta að rökstuðningi stefnda fyrir uppsögn hans sem látinn var í té að ósk stefnanda, í samræmi við ákvæði 12.2.4 í kjarasamningi, er til þess að líta að því hefur margoft verið slegið föstu af dómstólum að sú meginregla gildi í vinnurétti á hinum almenna vinnumarkaði að heimilt sé að segja starfsmönnum upp störfum án þess að sérstakar ástæður þurfi að liggja uppsögninni til grundvallar, samanber efnisgrein númer 27 í dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 15/2021 frá 23. september 2021 og efnisgrein númer 8 í dómi Landsréttar í máli nr. 168/2019 frá 5. júní 2020. Réttur þessi takmarkast einungis af því að lög, kjarasamingar eða ráðningarsamningar standi ekki í vegi, eins og til dæmis lög nr. 144/2020 um fæðingar- og foreldaorlof og 11. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur er lýtur að vernd trúnaðarmanna. Í slíkum tilvikum hefur komið fyrir að dæmdar hafi verið skaðabætur umfram uppsagnarfrest, samanber til dæmis dóm Hæstaréttar í máli nr. 202/1993 frá 15. desember 1994.

Uppsögn stefnanda sætir ekki takmörkunum á slíkum forsendum og verður ekki dæmd ólögmæt á þeim grundvelli að stefnandi sé ósáttur við rökstuðning stefnda fyrir uppsögninni og ósammála rökstuðningnum. Engar hömlur verða lagðar á stefnda þannig að skaðabótaskyldu varði í þessum efnum en samkvæmt fyrrnefndu ákvæði 12.2.4 í kjarasamningi var stefnda í raun ekki einu sinni skylt að rökstyðja uppsögnina skriflega. Það að veittur sé skriflegur rökstuðningur hefur ekki áhrif á réttarstöðu aðila enda þeim rökstuðningi einungis beint að stefnanda og hvergi gerð grein fyrir honum opinberlega, ólíkt því sem á reyndi til dæmis í dómi Hæstaréttar í máli nr. 250/1999 frá 4. nóvember 1999. Rökstuðningur stefnda felur að auki ekki í sér hnjóðsyrði í garð stefnanda.

Þar sem stefnda var heimilt að segja stefnanda upp 29. maí 2020 og stóð réttilega að þeirri uppsögn verður stefndi sýknaður af skaðabótakröfu stefnanda sem lýtur að lögmæti uppsagnarinnar. Krafa um miskabætur. Stefnandi gerir að síðustu kröfu um miskabætur að fjárhæð 8.000.000 króna. Af stefnu verður ekki skýrt ráðið hvort horfa beri til þessarar kröfu sem hluta af aðalkröfu stefnanda eingöngu eða hvort hún heyrir einnig til varakröfu stefnanda. Þessi óskýrleiki á málatilbúnaði stefnanda kemur þó ekki að sök þar sem engum sérstökum málsástæðum er haldið fram sem renna stoðum undir kröfuna til vara þannig að nægjanlegt er að leysa úr kröfunni í einu lagi með tilliti til aðal- og varakröfu.

Bótagrundvöllur þessarar kröfu er sá að stefnanda beri bætur af þessu tagi vegna slæmra vinnuaðstæðna, eineltis, ofbeldis, saknæms athafnaleysis stefnda og vegna þess hvernig stefndi stóð að uppsögn hans, sem stefnandi byggir á að hafi verið ólögmæt.

Þegar hefur verið leyst úr því að ósannað er að stefnandi hafi sætt einelti eða ofbeldi í starfi sínu hjá stefnda og að réttilega var að uppsögn stefnanda staðið. Málsástæður þar að lútandi skjóta því ekki stoðum undir kröfu stefnanda til miskabóta.

Hvað vinnuaðstæður á skrifstofu stefnda áhrærir hefur engin sönnun verið færð fram um að brotið hafi verið gegn fjölmörgum ákvæðum laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, eins og staðhæft er af hálfu stefnanda. Um venjulegt skrifstofuhúsnæði er að ræða þar sem þrír einstaklingar unnu, hver í sinni skrifstofu með öll tæki og tól til handargagns sem nýtt eru við skrifstofustörf. Með öllu er vanreifað, hvað þá heldur að sönnun hafi verið færð fram um, að til dæmis 1. gr., og 13. gr. laganna hafi verið brotnar eða önnur ákvæði tilgreindra laga. Enginn þeirra sem kom fyrir dóm lýsti ástandi á skrifstofu stefnda sem getur fallið að staðhæfingum stefnanda í þessa átt. Hvorki aðrir starfsmenn stefnda né stjórnarmenn. Samstarfskona stefnda lýsti vinnustaðnum sem hlýjum og notalegum og bar báðum samstarfsmönnum sínum vel söguna í þeim efnum, bæði stefnanda og framkvæmdastjóranum.

Fyrir liggur að stefnandi naut góðra launakjara og var að auki umbunað fyrir úrvinnslu verkefna sem fólu í sér sérstakt vinnuálag, eins og til dæmis í tengslum við ársþing stefnda í mars 2019. Staðhæfingar stefnda um að hann hafi ekki komist í frí frá því að hann hóf störf 2012 eru ósannaðar eins og rakið var í tengslum við kröfu hans um orlofsgreiðslur enda í ósamræmi við fyrirliggjandi framburð annarra starfsmanna stefnda og gögn málsins þar sem stefnandi vísar ítrekað sjálfur til eigin orlofstöku í orðsendingum til samstarfsmanna og stjórnarmanna. Krafa stefnanda um miskabætur verður því ekki tekin til greina á þessum grundvelli.

Þá verður það hvorki talið til eineltis né til þess fallið að skapa stefnanda rétt til miskabóta að samstarfskona hans hafi fengið greidda yfirvinnu fyrir aukið vinnuálag í kjölfar þess að stefnandi fór í veikindaleyfi. Fyrir liggur að viðkomandi starfsmaður leysti verkefni stefnanda af hendi í forföllum hans auk þess að sinna eigin starfi. Þess er þannig að vænta að úrlausn þeirra verkefna hafi kallað á aukið vinnuframlag sem hafi leitt til yfirvinnu þess starfsmanns sem eðlilega þurfti að greiða fyrir.

Eins verður ekki séð á hvern hátt gert hafi verið á hlut stefnanda þannig að skapi honum rétt til miskabóta að starfsmenn stefnda í hlutastarfi hafi fengið jafn verðmætar jólagjafir eins og starfsmenn stefnda í fullu starfi. Sýnist stefnandi hafa setið við sama borð og aðrir starfsmenn í fullu starfi hvað þetta varðar auk þess sem ekki verður séð að með slíku örlæti gagnvart starfsmönnum í hlutastarfi hafi verið vegið að stefnanda.

Stefnandi byggir einnig á því að það hafi valdið honum þjáningu og falið í sér áframhaldandi einelti að aðgangi stefnanda að tölvukerfi stefnda hafi verið lokað. Upplýst var við skýrslutökur fyrir dómi að hugbúnaðarsérfræðingur, sem var að vinna í tölvukerfi stefnanda í marsbyrjun 2020, hafi af tæknilegum ástæðum lokað aðgangi stefnanda. Stefnandi hafi haft svonefnd stjórnandaréttindi (enska: admin) að tölvukerfinu sem nauðsynlegt var að væru á annars hendi í veikindaforföllum hans. Tveir stjórnarmenn stefnda, sem voru í beinu persónulegu sambandi við stefnanda á þessum tíma, gengu í það að tryggja stefnanda aðgang að tölvukerfinu að nýju strax í kjölfarið. Gjaldkeri stjórnar stefnda bar um fyrir dómi að hafa sama dag og þetta átti sér stað tryggt stefnanda nýjan aðgang að kerfinu og upplýst stefnanda um nýtt lykilorð. Hinn stjórnarmaðurinn, sem er kunnáttumaður á sviði tölvukerfa, bar um að hafa skoðað viðburðaskrá kerfisins og að hann teldi að ekki hafi verið átt við gögn þess í tengslum við þessa lokun. Stefnandi sem hlýddi á vitnisframburði stjórnarmannanna andmælti þeim ekki. Engum gögnum er til að dreifa sem fela í sér vísbendingar um að framburðir þeirra eigi ekki við rök að styðjast. Þótt truflun sem þessi á aðgangi að hugbúnaðarkrefum sé án vafa hvimleið verður ekki séð að í trufluninni hafi falist einelti eða að hún hafi verið til þess fallin að valda stefnanda miskabótaskyldum þjáningum.

Þá verður ekki fallist á að röksemdir stefnanda um saknæmt athafnaleysi skapi grundvöll fyrir miskabótum honum til handa. Samkvæmt því sem fram kemur í stefnu á athafnaleysið að hafa falist í því að framkvæmdstjóri stefnda hafi alfarið hunsað ábendingar stefnanda um slæmar vinnuaðstæður og einelti í garð hans. Áður hefur verið vikið að vinnuaðstæðunum en það að framkvæmdastjóri stefnda skuli ekki hafa brugðist við kvörtunum stefnanda um einelti er á skjön við annan málatilbúnað stefnanda hvað einelti snertir, sem byggist á því að framkvæmdastjórinn hafi staðið fyrir því. Þegar hefur verið leyst úr því að ekki hafi verið færðar sönnur á að um einelti hafi verið að ræða og því er sú málsástæða stefnanda haldlaus að stefndi beri bótaskylda ábyrgð á athafnaleysi í þessum efnum.

Loks hefur þegar verið rakið að framkvæmd uppsagnar stefnanda var í samræmi vð ákvæði kjarasamnings sem fól í sér viðtal um uppsögnina eftir að hún fór fram og skriflegan rökstuðning. Stefndi hafði engar ávirðingar uppi á hendur stefnanda í tengslum við uppsögn hans. Þá er ekkert fram komið í málinu sem rennir stoðum undir þá staðhæfingu stefnanda að uppsögnin eða aðrar aðgerðir stefnda hafi vegið að starfsheiðri hans og æru þannig að unnt sé að líta svo á að um ólögmæta meingerð hafi verið að ræða.

Að öllu framansögðu virtu verður stefndi sýknaður af kröfu stefnanda um miskabætur á grundvelli 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga. Samantekt, málskostnaður Í málinu hefur verið fallist á kröfu stefnanda að hluta vegna yfirvinnu að fjárhæð 428.150 krónur og að hluta vegna lögfræðikostnaðar að fjárhæð 595.200 krónur, samtals 1.023.350 krónur, sem bera dráttarvexti í samræmi við kröfu stefnanda frá þingfestingardegi. Stefndi er að öðru leyti sýknaður af kröfum stefnanda en vísað er frá dómi kröfum stefnanda um launatengd gjöld vegna launa fyrir yfirvinnu enda stefnandi ekki bær að lögum til að hafa þær kröfur uppi.

Þegar tekin er afstaða til krafna málsaðila til málskostnaðar verður ekki fram hjá því litið að reitt er mjög hátt til höggs af hálfu stefnanda þar sem dómkrafa hans nemur 74.573.683 krónum sem að langmestu leyti felst í kröfu um orlof sem stefnandi, stöðu sinnar vegna sem fjármálastjóra hjá stefnda, mátti vera fullljóst að byggðist á afar hæpnum forsendum. Auk þess er umfang málsins mjög mikið; dómskjöl málsins við þingfestingu voru 152 og stefna málsins 44 blaðsíður þar sem margoft eru hafðar uppi sömu staðhæfingar sem eiga sér litla eða enga stoð í gögnum málsins. Þessi framsetningarmáti hefur haft þau áhrif á varnir stefnda að þær hafa orðið umfangsmeiri en ella. Með hliðsjón af þessu og með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála er rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu þannig að málskostnaður verður felldur niður.

Stefnandi nýtur gjafsóknar í málinu samkvæmt gjafsóknarleyfi, dagsettu 24. nóvember 2021, sem takmarkað er við réttargjöld og þóknun lögmanns stefnanda að hámarki 1.000.000 króna. Engum réttargjöldum er til að dreifa vegna þessa máls, sbr. 1 tölulið 6. mgr. 1. gr. laga nr. 88/1991 um aukatekjur ríkissjóðs. Höfð er uppi krafa af hálfu stefnanda um málflutningsþóknun að fjárhæð 11.933.000 krónur auk virðisaukaskatts. Fallist verður á þóknun lögmanns stefnanda í samræmi við gjafsóknarleyfi, sbr. 2. mgr. 127. gr. laga um meðferð einkamála, sem greiðist úr ríkissjóði.

Það athugast að báðir málsaðilar hafa breytt skjölum málsins með því að auðkenna einstaka hluta þeirra með áherslulit, í andstöðu við 13. gr. laga um meðferð einkamála.

Höskuldur Þór Þórhallsson lögmaður flutti málið af hálfu stefnanda og Oddur Ástráðsson lögmaður af hálfu stefnda.

Björn L. Bergsson héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

Dómsorð:

Stefndi, B, greiði stefnanda, A, 1.023.350 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 31/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. desember 2020 til greiðsludags. Kröfum um 9% séreignarlífeyrissparnað, 6,45% tryggingagjald og 0,10% gjald til endurhæfingarsjóðs af 428.150 krónum er vísað frá dómi. Málskostnaður fellur niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda vegna þóknunar lögmanns hans, Höskuldar Þórs Þórhallssonar, að fjárhæð 1.000.000 króna greiðist úr ríkissjóði.

Björn L. Bergsson