Dómstólaleit

Dómur

Mál þetta, sem var höfðað með stefnu birtri 4. júní 2020, var dómtekið 16. mars 2021. Stefnandi er Ingibjörg Björnsdóttir, Norðurbakka 25A, Hafnarfirði, en stefndi er íslenska ríkið, Arnarhvoli við Lindargötu, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær að ógiltur verði með dómi úrskurður yfirskattanefndar í kærumáli stefnanda nr. 15/2020, dags. 12. febrúar 2020, og felld úr gildi endurákvörðun ríkisskattstjóra um hækkun fjármagnstekjuskatts að fjárhæð 21.182.516 krónur og álag á ógreiddan fjármagnstekjuskatt að fjárhæð 529.563 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 11. júní 2019 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi greiðslu málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda, auk greiðslu málskostnaðar.

I

Atvik málsins eru óumdeild og er þeim ítarlega lýst í úrskurði yfirskattanefndar í máli stefnanda fyrir nefndinni. Þá er enginn ágreiningur um tölulegan þátt málsins.

Hinn 29. ágúst 2013 seldi stefnandi Svöluhrauni ehf. hlutabréf í Fiskveiðahlutafélaginu Venusi hf., og gerði stefnandi grein fyrir sölunni í skattframtali sínu árið 2014. Var nafnverð hinna seldu hlutabréfa 8.000.000 króna og söluverðið tilgreint 1.145.000.000 króna. Framreiknað kaupverð hlutabréfanna var tilgreint 113.912.583 krónur og söluhagnaður 1.031.087.417 krónur (1.145.000.000 – 113.912.583).

Um var að ræða sölu á hlutabréfum sem eiginmaður stefnanda eignaðist á árinu 1984 með arftöku eftir foreldra sína, en eignarhald þeirra á hlutabréfunum mátti rekja til áranna 1937–1964.

Með úrskurði ríkisskattstjóra um endurákvörðun, sem krafist er ógildingar á í máli þessu, hækkaði ríkisskattstjóri skattskyldan söluhagnað stefnanda um 105.912.583 krónur. Byggði ríkisskattstjóri á því að stofnverð hlutabréfanna væri reiknað of hátt, sem virtist stafa af því að ekki hefði verið tekið tillit til breytinga á verðgildi íslenskrar krónu árið 1981. Framreiknað stofnverð hlutabréfanna í Fiskveiðahlutafélaginu Venusi hf. væri því 1.139.126 krónur í stað 113.912.583 króna eins og stefnandi hafði lagt til grundvallar í skattskilum sínum. Með því að fjárhæðin reiknaðist lægri en jöfnunarverðmæti hlutabréfanna, sbr. 3. mgr. 18. gr. laga nr. 90/2003, sem talið var nema 8.000.000 krónum að nafnvirði færði ríkisskattstjóri þá fjárhæð til frádráttar söluverði hlutabréfanna, sbr. 4. mgr. lagagreinarinnar. Leiddu breytingar ríkisskattstjóra til þess að skattskyldur söluhagnaður stefnanda hækkaði um 105.912.583 krónur (113.912.583 – 8.000.000).

Með kæru, dags. 3. september 2019, kærði stefnandi úrskurð ríkisskattstjóra til yfirskattanefndar. Með úrskurði yfirskattanefndar 12. febrúar 2020 var kröfum stefnanda hafnað.

II

1. 1. Helstu málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi vísar til 1. málsliðar 40. gr. og 1. og 2. mgr. 77. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944.

   Stefnandi byggir á því að ákvæði 4. mgr. 18. gr. laga nr. 90/2003 mæli ekki fyrir um að fara skuli með framreikning kaupverðs skuldabréfa með mismunandi hætti eftir því hvort hlutabréfin voru keypt fyrir eða eftir myntbreytingu árið 1981. Í ákvæði 4. mgr. 18. gr. laga nr. 90/2003 segi aðeins að hlutabréf sem keypt hafi verið fyrir árið 1996 skuli framreiknuð með verðbreytingarstuðlum. Samkvæmt skýru orðalagi ákvæðisins eigi að framreikna kaupverð hlutabréfanna á grundvelli verðbreytingarstuðla sem birtir eru af ríkisskattstjóra. Í töflu sem ríkisskattstjóri birtir um verðbreytingarstuðla komi ekki fram að taka þurfi tillit til myntbreytingarinnar. Gjaldendur eigi ekki að þurfa að leita uppi leiðbeiningar ríkisskattstjóra. Telur stefnandi að það hefði þurft að taka fram með skýrum hætti í 4. mgr. 18. gr. laga nr. 90/2003 að við beitingu verðbreytingarstuðla ætti að taka tillit til myntbreytingarinnar 1981. Skattaðilar megi treysta því að í verðbreytingarstuðlum ríkisskattstjóra sé tekið tillit til myntbreytingarinnar. Byggir stefnandi á því að hún hafi verið í góðri trú við útreikning kaupverðs hlutabréfanna m.t.t. til 4. mgr. 18. gr. laga nr. 90/2003. Ríkisskattstjóri geti ekki byggt á „óskráðri lagareglu“ með íþyngjandi hætti.

   Stefnandi byggir á því að nafnverð hlutabréfanna hafi verið leiðrétt árið 1979 með tilliti til myntbreytingarinnar og lækkað úr 240.000.000 bréfa í 800.000 bréf. Því til stuðnings vísar stefnandi til yfirlits á sérstöku blaði sem tekið var saman af stefnanda. Þá vísar stefnandi til þess að nafnverð bréfanna var lagt til grundvallar skiptagerð á árinu 1984, þegar Árni Vilhjálmsson, eiginmaður stefnanda, erfði bréf foreldra sinna, eins og það hafði breyst frá einum tíma til annars.

   Stefnandi telur að sú ákvörðun skattyfirvalda að taka tilliti til laga nr. 35/1979 sé óheimil, þar sem álagning skatta geti ekki byggst á öðrum lögum nema sérstaklega sé vísað til þeirra í skattalögum. Í 4. mgr. 18. gr. laga nr. 90/2003 sé ekki vísað til laga nr. 35/1979. Þá telur stefnandi að ákvæði 4. gr. laga nr. 35/1979 styðji ekki túlkun skattyfirvalda, þar sem ákvæðið mæli fyrir um að breyta skuli þeim fjárhæðum, sbr. orðalag 4. mgr., þar sem segir að greiðsla sem „hefur eigi verið innt af hendi“ skuli breytast þannig að hin nýja fjárhæð skuli teljast einn hundraðasti hluti af hinni eldri fjárhæð. Þetta gefi til kynna að verið sé að vísa til þess að framtíðarskuldbindingar skuli sæta leiðréttingum um tvö núll. Þetta eigi ekki við um skuldbindingar sem þegar hafi átt sér stað. Það leiði ekki af ákvæðinu að leiðrétta beri greiðsluskuldbindingar sem þegar hafi verið inntar af hendi. Þær fjárhæðir eigi að leiðrétta á grundvelli verðbreytingarstuðla.

2. 2. Helstu málsástæður og lagarök stefnda Stefndi vísar til meginreglu 1. mgr. 18. gr. laga nr. 90/2003, sem mælir fyrir um að hagnað af sölu hlutabréfa skuli telja að fullu til skattskyldra tekna á söluári. Þá vísar stefndi til 3. og 4. mgr. 18. gr. sömu laga.

   Stefndi vísar til forsendna og rökstuðnings í úrskurði yfirskattanefndar þar sem gerð sé grein fyrir því hvernig eiginmaður stefnanda hafi eignast hlutabréfin við arftöku og hann hafi því verið í sömu stöðu í skattalegu tilliti við sölu hlutabréfanna og arfleifendur hefðu verið ef þeir hefðu selt bréfin, sbr. 44. gr. laga nr. 90/2003, og þetta sé ekki umdeilt atriði. Þá hafi nefndin byggt á því að óumdeilt væri að ákveða bæri hagnað af sölu hlutabréfanna eftir þeim reglum sem kveðið sé á um í 4. mgr. 18. gr. laganna, sbr. 2. mgr. sömu greinar, enda eignuðust tengdaforeldrar stefnanda þau fyrir árslok 1996. Hafi verið talið að ekki væri ágreiningur um útreikning söluhagnaðarins að öðru leyti en því að ríkisskattstjóri teldi í úrskurði sínum að við hann hefði láðst að taka tillit til breytinga á verðgildi íslensku krónunnar í upphafi árs 1981. Um þetta snúist ágreiningur málsins.

   Stefndi tekur fram að um skyldu til að taka tillit til verðgildisbreytingar krónunnar fari samkvæmt lögum nr. 35/1979. Frá og með 1. janúar 1981 hundraðfaldaðist verðgildi krónunnar. Af því leiddi að ein ný króna jafngilti hundrað gömlum krónum. Í lögunum eru hugtökin „ný króna“ og „gömul króna“ skilgreind í 1. gr. Þá segir í 4. gr. að sérhver fjárhæð í dómi, skuldabréfi, skuldaviðurkenningu, víxli, tékka, leigusamningi, hlutabréfi og öðrum skjölum sem skylda til greiðslu í krónum eða lofa greiðslu í krónum og út hafa verið gefin fyrir 1. janúar 1981, en greiðsla hefur eigi verið innt af hendi, skuli breytast þannig að hin nýja fjárhæð skuli teljast einn hundraðasti hluti af hinni eldri fjárhæð. Lögin tóku gildi 1. janúar 1981 og hafa verið í gildi æ síðan. Eru lögin skýr um að þetta gildi um allar greiðslur samkvæmt nefndum skjölum, svo og hvers konar aðrar munnlegar og skriflegar greiðsluskuldbindingar, sem eigi hafa verið inntar af hendi fyrir 1. janúar 1981.

   Stefndi byggir á því að við útreikning kaupverðs hinna seldu hlutabréfa stefnanda, sem keypt voru fyrir árslok 1980, hafi stefnanda verið skylt að breyta kaupverði úr gömlum krónur yfir í nýkrónur. Það leiði beint af ákvæðum laga nr. 35/1979 að við ákvörðun skattskylds söluhagnaðar eigna sem seljandi hafi aflað fyrir 1. janúar 1981, en selt eftir þann tíma, sé nauðsynlegt að breyta fjárhæð kaupverðs úr gömlum krónum í nýkrónur. Kaupverðið tók síðan framreikningi samkvæmt verðbreytingarstuðlum ríkisskattstjóra við útreikning söluhagnaðar í samræmi við 4. mgr. 18. gr. tekjuskattslaga. Stefnandi hafi ekki tekið tillit til gjaldmiðilsbreytingarinnar í framtali sínu við útreikning þessa söluhagnaðar. Endurákvörðun ríkisskattstjóra og úrskurður yfirskattanefndar hafi því réttilega byggst á lögum og við beitingu laga nr. 90/2003 um ákvörðun söluhagnaðar hafi verið óhjákvæmilegt að taka mið af þeirri lagaskyldu sem felist í lögum nr. 35/1979.

   Stefndi hafnar því að álagning skatts geti ekki byggst á öðrum lögum en lögum nr. 90/2003 um tekjuskatt, nema sérstaklega sé til þeirra vísað. Um sé að ræða lagareglu sem taki til allra fjárhæða sem um getur í 4. gr. laga nr. 35/1979 um breytt verðgildi íslensks gjaldmiðils.

   Stefndi byggir á því að skyldan til að taka tillit til breytinga á verðgildi krónunnar sé ótvíræð eftir lögum nr. 35/1979 og að málsástæða stefnanda um óskýrleika laganna sé haldlaus. Eins og yfirskattanefnd benti á hafi stefnanda mátt vera fullljóst að ekki væri tekið tillit til breytts verðgildis krónunnar á árinu 1981 í verðbreytingarstuðlum ríkisskattstjóra. Það hafi verið rækilega tíundað í leiðbeiningum ríkisskattstjóra um árabil að nauðsynlegt væri að breyta gömlum krónum í nýkrónur við framreikning kaupverðs frá því fyrir árið 1981. Hafi stefnandi með engu móti getað talist grandlaus um þetta eða dulist það. Ótvíræð lagaskylda hafi hvílt á stefnanda til að breyta gömlum krónum í nýjar í þessu sambandi.

   Stefnandi bendir á að í skattalagasafni og eyðublöðum ríkisskattstjóra sé tekið fram að breyta þurfi gömlum krónum í nýjar í kaupverði hlutabréfa sem keypt eru fyrir 1980. Hafi það átt við um eyðublöð og leiðbeiningar um langa hríð og hafi ekki getað dulist stefnanda auk þess sem ótvíræð lagaskylda hafi hvílt á henni lögum samkvæmt. Þá naut hún sérfræðiaðstoðar við framtalsgerð. Hvorki ríkisskattstjóri né yfirskattanefnd hafi því beitt óskráðri reglu með íþyngjandi hætti í tilviki stefnanda. Þá sé óraunhæf sú viðbára í stefnu að stefnandi hafi notið lakari stöðu við framtalsgerð með því að hafa notið aðstoðar sérkunnáttumanna. Ekki sé unnt að lesa það úr forsendum yfirskattanefndar. Lagaskylda til að telja rétt fram og fylgja lagaskyldu hafi hvílt á stefnanda.

   Þá er hafnað málsástæðum stefnanda um „góða trú“. Svonefnd góð trú geti ekki fært skattaðila betri rétt en lög segja til um eða vikið til hliðar lagaskyldu sem á skattaðila hvílir við framtalsgerð og skattskil, hvort sem um er að ræða lög nr. 90/2003 eða lög nr. 35/1979. Þá geti vanþekking á lögum ekki leyst skattaðila undan skyldu til að haga framtalsgerð sinni og skattskilum í samræmi við þau.

   Hefur einnig verið til þess vísað í úrskurðarframkvæmd yfirskattanefndar að það standi skattaðila næst að upplýsa um stofnverð hlutabréfanna í málinu og leiða fram fjárhæð söluhagnaðar lögum samkvæmt, þ. á m. að taka tillit til þeirrar skyldu sem leiðir af lögum nr. 35/1979. Sú skylda sé almenn og altæk, hvort sem hún snertir beitingu skattalaga eða annarra laga.

   Stefndi mótmælir málsástæðu um að nafnverð bréfanna hafi verið leiðrétt árið 1979 með tilliti til myntbreytingarinnar og lækkað úr 240.000.000 bréfa í 800.000 bréf, sbr. töflu frá stefnanda sem er að finna á sérstöku skjali í gögnum málsins. Það sé ekki rökstutt í stefnu hvernig þessi hlutafjárlækkun hafi tengst myntbreytingunni sem átti sér stað 1981. Í fyrsta lagi hafi hinn 1. janúar 1981 100 krónur orðið að 1 krónu þegar tvö núll voru tekin af íslensku krónunni, sbr. áðurnefnd lög nr. 35/1979. Í því samhengi verði ekki séð hvernig hlutafjárlækkunin geta hafa átt sér stað vegna myntbreytingarinnar þar sem hlutafé fór úr 2.400.000 kr. í 800.000 krónur. Samkvæmt þessu var hlutafjárlækkunin gerð í nýjum íslenskum krónum. Í öðru lagi komi fram í bréfi til hlutafélagaskrár til Fiskveiðafélagsins Venusar frá 30. desember 1981 að verið sé að „lækka hlutafé félagsins úr Nkr. 2.400.000,00 í Nkr. 800.000,00. Samkvæmt þessu hafi hlutafjárlækkunin verið gerð í nýjum krónum (Nkr.) og því alfarið óviðkomandi myntbreytingunni. Í þriðja lagi er bent á að hlutafjárlækkunin var samþykkt af hlutafélagaskrá í lok ársins 1981 og um hana sótt með bréfi 20. júlí 1981 en myntbreytingin átti sér stað 1. janúar 1981. Hlutafjárlækkunin hafi því á engan hátt tengst myntbreytingunni. Í fjórða lagi verði ekki betur séð en að um hafi verið að ræða hefðbundna hlutafjárlækkun hjá félagi þar sem peningar hafi ratað úr félaginu í hendur eigenda þess eftir samþykkt aðalfundar félagsins auk þess sem hlutafjárlækkunin hafi haft í för með sér ógildi eigin hluta félagins í sömu hlutföllum og hlutafé þeirra var lækkað um. Ekkert komi fram í fyrirliggjandi gögnum málsins hjá hlutafélagaskrá vegna hlutafjárlækkunarinnar um að hún hafi átt sér stað vegna myntbreytingarinnar. Í fimmta lagi megi nefna að ríkisskattstjóri telji sig hafa lækkað nafnverð hlutafjár úr 90.000.000 kr. (gömlum) nafnverðshlutum í 900.000 kr. (nýjar) nafnverðshluti árið 1981 þegar tvö núll voru tekin af íslensku krónunni, sbr. yfirlit í úrskurði ríkisskattstjóra.

   Stefnandi heldur því fram að framreiknað kaupverð RSK sé aðeins 1.139.126 kr. og sé lagaákvæðið túlkað á þann hátt sem skattyfirvöld byggðu á hafi það enga þýðingu fyrir gjaldendur að leitast við að ná fram upprunalegu kaupverði þar sem það geti aldrei orðið hærra en hið eiginlega nafnverð. Þessari málsástæðu er hafnað enda hvíldi sú lagaskylda á stefnanda að telja rétt fram til skatts. Við útreikninginn var stuðst við gildandi lög, þ.e. 18. gr. tekjuskattslaga og lög nr. 35/1979, sem fyrr segir. Þá verður ekki séð að kaupverð geti aldrei orðið hærra en nafnverð þar sem stofnverð hlutabréfanna ræðst af því hvert framlagt fé hluthafanna til félagsins var sem og t.d. viðskiptum með hluti hafi þau átt sér stað, svo eitthvað sé nefnt.

   Að því er leiðbeiningar skattyfirvalda varðar vísast til þess sem fyrr er rakið og er því hafnað að skattyfirvöld hafi verið að breyta eða lagfæra skattlagningarheimild þar sem skylduna til að taka tillit til myntbreytingarinnar var að finna í lögum nr. 35/1979.

   Í stefnu er á því byggt að það leiði ekki af 4. gr. laga nr. 35/1979 að leiðrétta eigi greiðsluskuldbindingar sem þegar hafi verið inntar af hendi miðað við nýkrónur. Þær fjárhæðir eigi að leiðréttast á grundvelli verðbreytingarstuðla enda hvorki kveðið á um það í lögum nr. 35/1979 né lögum nr. 90/2003 að þær skuli leiðréttar miðað við nýkrónur. Þessum málsástæðum í stefnu er mótmælt. Ákvæði nefndrar 4. gr. tekur sérstaklega á greiðslum sem ekki hafa verið innar af hendi fyrir 1. janúar 1981 og að þær skuli breytast í samræmi við myntbreytinguna. Ekki er unnt að draga þá ályktun að þetta eigi að leiða til þess að greiðslur sem hafi átt sér stað fyrir 1. janúar 1981, eins og t.d. framlagt fé til hlutabréfakaupa, eigi, þar sem tvö núll voru tekin af krónunni í heilu hagkerfi, þrátt fyrir það að miðast við eldri krónu fyrir myntbreytingu. Um er að ræða rökleysu í stefnu. Markmiðið sem í löggjöfinni felst er að skattleggja raunveruleg verðmæti jafnt hjá aðilum.

   Þá tekur stefndi fram að sjónarmið sem stefnandi byggir á myndu aldrei samræmast jafnræðisreglu eða þeirri meginreglu að löggjöf um skatta verði að skipa með almennum málefnalegum mælikvarða. Skattar verði því að ná jafnt til allra þeirra sem eins stendur á um. Af því leiðir að ólíkar reglur um skattlagningu hagnaðar af sölu hlutabréfa gætu verið taldar andstæðar jafnræðisreglu. Liggi fyrir áralöng framkvæmd og ítarlegar leiðbeiningar ríkisskattstjóra þar sem fram komi að nauðsynlegt sé að breyta gömlum krónum í nýkrónur við framreikning kaupverðs frá því fyrir árið 1981.

   Meginatriði málsins er að lög nr. 90/2003 eru sett fram í nýkrónum, ef svo má að orði komast, sbr. lög nr. 35/1979. Síðarnefndu lögin stóðu sjálfstætt en það rýrði ekki gildi þeirra og náði gildissvið þeirra þvert yfir aðrar lagasetningar þar sem íslenskar krónur áttu í hlut. Þetta styðjist við áratuga skattframkvæmd og úrskurðaframkvæmd á grundvelli laga. Er hafnað málsástæðum stefnanda um að skattlagning samkvæmt endurákvörðun og úrskurði yfirskattanefndar hafi ekki byggst á lögum í skilningi 40. og 77. gr. stjórnarskrár.

   Með úrskurði yfirskattanefndar hafi endurákvörðun ríkisskattstjóra verið staðfest að öllu leyti, eins og fyrr er lýst, auk verðbótaálags samkvæmt 122. gr. laga nr. 90/2003. Þótt ekki væri beitt álagi eftir 108. gr. eru engin merki um það í úrlausnum skattyfirvalda að um vafaatriði hafi verið að ræða.

III

Í máli þessu er deilt um útreikning á stofnverði hlutabréfa og ákvörðun söluhagnaðar vegna sölu stefnanda á hlutabréfum í Fiskveiðahlutafélaginu Venusi hf. á árinu 2013. Lýtur ágreiningur að því hvort stofnverð hlutabréfanna hafi verið reiknað of hátt í skattskilum stefnanda þar sem stefnandi tók ekki tillit til breytinga á verðgildi íslensku krónunnar árið 1981 við útreikning söluhagnaðarins.

Í skattframtali stefnanda árið 2014 var gerð grein fyrir sölu hlutabréfa í félaginu að nafnverði 8.000.000 króna fyrir 1.145.000.000 krónur og var framreiknað kaupverð þeirra tilgreint 113.912.583 krónur. Fyrir liggur að um var að ræða hlutabréf sem eiginmaður stefnanda eignaðist á árinu 1984 með arftöku eftir foreldra sína, en eignarhald þeirra á bréfunum má rekja til áranna 1937 til 1964.

Stefnandi byggir á því að í upplýsingum ríkisskattstjóra um verðbreytingarstuðla komi ekki fram að taka þurfi tillit til myntbreytingarinnar, það hefði þurft að koma fram í 4. mgr. 18. gr. laga nr. 90/2003 að taka bæri tillit til hennar við beitingu stuðlanna, stefnandi hafi verið í góðri trú við útreikning á kaupverði hlutabréfanna og ríkisskattstjóri geti ekki byggt á óskráðri lagareglu með íþyngjandi hætti. Þá er á því byggt að nafnverð hlutabréfanna hafi verið „leiðrétt“ árið 1979 með tilliti til myntbreytingarinnar og það „lækkað úr 240.000.000 bréfa í 800.000 bréf“. Vísar stefnandi um það til yfirlits sem hann hefur tekið saman. Þá hafi nafnverð bréfanna verið lagt til grundvallar skiptagerð á árinu 1984.

Stefndi mótmælir öllum málsástæðum stefnanda og telur lög skýr um að taka beri tillit til myntbreytingar 1981 við útreikning á stofnverði umræddra hlutabréfa.

Það er óumdeilt að tengdaforeldrar stefnanda eignuðust umrædd hlutabréf fyrir árslok 1996 og að frá árinu 1997 hafi eiginmaður stefnanda átt hluti að nafnverði 8.000.000 króna í félaginu sem hann fékk í arf eftir foreldra sína.

Um ákvörðun um hagnað af sölu hlutabréfa fer samkvæmt 4. mgr. 18. gr. laga nr. 90/2003, sbr. 2. mgr. lagagreinarinnar. Samkvæmt 1. mgr. lagagreinarinnar telst hagnaður af sölu hlutabréfa að fullu til skattskyldra tekna á söluári og skiptir ekki máli hve lengi skattaðili hefur átt hin seldu hlutabréf. Í 1. málslið 2. mgr. sömu lagagreinar segir að hagnaður af sölu hlutabréfa teljist mismunur á söluverði þeirra annars vegar og kaupverði þeirra hins vegar, sbr. þó 4. mgr. lagagreinarinnar. Þá kemur fram í 4. mgr. að við sölu á hlutabréfum, sem seljandi hefur eignast fyrir árslok 1996, skuli skattskyldur söluhagnaður vera söluverð þeirra að frádregnu jöfnunarverðmæti, sbr. 3. mgr. greinarinnar, eða upphaflegu kaupverði hlutabréfanna þegar það hefur verið hækkað samkvæmt verðbreytingarstuðli fyrir hvert ár til ársloka 1996 ef það er hærra. Samkvæmt 3. mgr. 18. gr. laganna skal jöfnunarverðmæti hlutabréfa hjá þeim félögum sem skráð voru, sbr. 1. tölulið 1. mgr. 2. gr., í árslok 1996 vera nafnverð hlutabréfanna í árslok 1996 að viðbættri þeirri fjárhæð sem heimilt væri að gefa út af jöfnunarhlutabréfum samkvæmt þeim reglum sem giltu í árslok 1996. Hafi hlutafélag ekki gefið út jöfnunarhlutabréf eða, ef um einkahlutafélag er að ræða, tilkynnt nýtt nafnverð til hlutafélagaskrár, eða gert ríkisskattstjóra grein fyrir útreikningi jöfnunarverðmætis í síðasta lagi í árslok 1999, skal jöfnunarverðmætið við sölu bréfanna vera nafnverð hlutabréfanna í árslok 1996. Þá segir að ríkisskattstjóri skuli birta með aðgengilegum hætti jöfnunarstuðul fyrir hlutabréf eða hluti í félögum, þ.e. hlutfall jöfnunarverðmætis, sem ríkisskattstjóri hefur staðfest samkvæmt greininni, og nafnverðs hlutabréfa eða hluta í félögum.

Með lögum nr. 35/1979, um breytt verðgildi íslensks gjaldmiðils, var í 2. gr. mælt fyrir um að frá og með 1. janúar 1981 skyldi verðgildi krónunnar hundraðfaldast. Jafngilti þá ein ný króna eitt hundrað gömlum krónum. Í 4. gr. laganna er að finna svohljóðandi ákvæði:

Sérhver fjárhæð í dómi, skuldabréfi, skuldaviðurkenningu, víxli, tékka, leigusamningi, hlutabréfi og öðrum skjölum, sem skylda til greiðslu í krónum eða lofa greiðslu í krónum og út hafa verið gefin fyrir 1. janúar 1981, en greiðsla hefur eigi verið innt af hendi, skal breytast þannig, að hin nýja fjárhæð skal teljast einn hundraðasti hluti af hinni eldri fjárhæð. Gildir þetta um allar greiðslur samkvæmt skjölum þessum, svo og hvers konar aðrar munnlegar og skriflegar greiðsluskuldbindingar, sem eigi hafa verið inntar af hendi fyrir 1. janúar 1981.

Umrædd hlutabréf stefnanda voru gefin út fyrir 1. janúar 1981 og þau seld á árinu 2013. Dómurinn telur því ljóst að við ákvörðun og útreikning á skattskyldum söluhagnaði umræddra hlutabréfa sem aflað var fyrir 1. janúar 1981, en seld voru eftir þann tíma eða á árinu 2013, bar stefnanda að taka tillit til myntbreytingarinnar við útreikning á stofnverði og söluhagnaði þeirra. Telur dómurinn að málsástæður stefnanda sem lúta að því að taka hefði þurft sérstaklega fram í lögum nr. 90/2003 ef leggja hefði átt til grundvallar breytt verðgildi íslensku krónunnar við beitingu verðbreytingarstuðla eða að beitt hafi verið óskráðri lagareglu eigi ekki við rök að styðjast enda í beinni andstöðu við orðalag ákvæðisins. Þá er það í samræmi við almennar lögskýringarreglur að skýra verði lög og túlka með hliðsjón af öðrum gildandi lögum og á það einnig við um lög nr. 90/2003. Dómurinn telur lög nr. 35/1979 skýr að þessu leyti og að góð trú stefnanda hafi enga þýðingu fyrir úrlausn málsins. Þá er hafnað þeirri málsástæðu stefnanda að túlkun skattyfirvalda sé í andstöðu við 40. gr. og 77. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands.

Dómurinn telur þá málsástæðu stefnanda að nafnverð hlutabréfanna hafi verið leiðrétt vegna myntbreytingarinnar árið 1979 og „lækkað úr 240.000.000 bréfum í 800.000 bréf“ ekki hafa áhrif á útreikning á söluhagnaði þeirra árið 2013 auk þess sem ekki verður séð að umrædd hlutafjárlækkun tengist myntbreytingunni á nokkurn hátt. Þá verður ekki séð hvaða máli það skipti að nafnverð bréfanna hafi verið lagt til grundvallar við skiptagerð á árinu 1984. Aðalatriðið er að stefnandi seldi hlutabréf á árinu 2013 sem gefin voru út fyrir árið 1981 og sala þeirra átt sér stað eftir það tímamark en ekki fyrir myntbreytinguna og bar því, í samræmi við lög nr. 35/1979, að taka tillit til breytts verðgildis íslensku krónunnar árið 1981 við útreikning á stofnverði þeirra sem lagt var til grundvallar við ákvörðun söluhagnaðar. Skiptir engu máli við túlkun ákvæðisins hvort í leiðbeiningum ríkisskattstjóra hafi verið getið um þá breytingu sem gerð var með lögum nr. 35/1979 á verðgildi íslensku krónunnar, enda lagaskyldan ótvíræð.

Með skírskotun til þess er að framan greinir er það niðurstaða dómsins að hafna beri öllum málsástæðum stefnanda og er stefndi því sýknaður af öllum kröfum stefnanda í máli þessu. Eftir úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ber stefnanda að greiða stefnda 800.000 krónur í málskostnað.

Dómsuppkvaðning hefur dregist, en gætt var ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

Gunnlaugur Garðarsson lögmaður flutti málið af hálfu stefnanda. Einar Karl Hallvarðsson lögmaður flutti málið af hálfu stefnda. Ragnheiður Snorradóttir héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, er sýknaður af kröfum stefnanda, Ingibjargar Björnsdóttur. Stefnanda ber að greiða stefnda 800.000 krónur í málskostnað.

Ragnheiður Snorradóttir (sign.)