Dómstólaleit

I

Mál   þetta,   sem   dómtekið   var   18.   mars   síðastliðinn   en   endurupptekið   og dómtekið að nýju í dag, var höfðað með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, útgefinni 12. febrúar síðastliðinn, á hendur Stefáni Árnasyni, kt. 000000-0000, [...], Reykjavík, „fyrir eftirtalin hegningarlagabrot:

1. Líkamsárás og hótanir með því að hafa, laugardaginn 17. september 2016, í matvöruversluninni [...] við [...] í Reykjavík, veist með ofbeldi að A, kt. 000000-0000, sem var við störf sem öryggisvörður verslunarinnar, tekið hann hálstaki og þrengt að öndunarvegi, slegið hann með olnboga í höfuð og líkama sem og ýtt í síðu hans og valdið því að hann féll á handrið, auk þess sem hann hótaði A lífláti, allt með þeim afleiðingum að A hlaut rifbrot á 10. rifi hægra megin og 8. rifi vinstra megin, mar á brjóstkassa, mar og yfirborðsáverka á höfði og tognun á hálsi. Þá voru líflátshótanirnar til þess fallnar að vekja hjá A ótta um líf sitt, heilbrigði og velferð.

   Telst þetta varða við 1. mgr. 218. gr. og 233. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

2. Hatursorðræðu með því að hafa á sama tíma og greinir í 1. tl. ákæru, sagt við A, kt. 000000-0000, að hann væri „helvítis arabi og múslimi“ og „helvítis múslimi“, en þau orð fólu í sér ógnun, háð, rógburð og smánun á opinberum vettvangi í garð A vegna þjóðernis hans, litarháttar, kynþáttar og trúar.

   Telst brot þetta varða við 233. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

   Þess   er   krafist   að   ákærði   verði   dæmdur   til   refsingar   og   til   greiðslu   alls sakarkostnaðar.“

   Brotaþoli, A, krefst miskabóta að fjárhæð 1.500.000 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 17. september 2016 þar til 30 dagar eru liðnir frá birtingu kröfunnar, en síðan með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Krafist er málskostnaðar.

   Ákærði neitar sök og krefst sýknu. Hann krefst frávísunar bótakröfunnar og að sakarkostnaður, þar með talin málsvarnarlaun, verði greiddur úr ríkissjóði.

II

Málavextir eru þeir að lögreglan var kvödd að framangreindri verslun á þeim tíma sem í ákæru greinir. Á vettvangi hittu lögreglumenn brotaþola og vinnufélaga hans. Þeir kváðu ákærða hafa komið í verslunina og strax byrjað að rífast við þá og meðal annars sagt „why are you looking at me muslim“ eða eitthvað í þá áttina. Ákærði hefði því næst slegið í öxl brotaþola og kýlt hann. Ákærði tjáði lögreglumönnum að honum hefði nokkrum dögum fyrr verið meinaður aðgangur að versluninni. Nú hefðu starfsmenn verið með stæla við sig sem hefðu endað með átökum sem þeir hefðu átt upptökin að. Brotaþoli fór á slysadeild og í vottorði þaðan er haft eftir honum að maður hafi ráðist   á   hann   með   „fúkyrðum   og   kallað   hann   niðrandi   nöfnum   tengdum trúarbrögðum. Ráðist á hann í framhaldinu. Tók hann kverkataki og herti að ýtti honum upp að einhverri brún og mun einnig samkvæmt lýsingu hafa sparkað í brjóstkassann á honum.“ Í vottorðinu kemur fram að rætt hafi verið við brotaþola á ensku. „Hann var með eymsli yfir vinstra eyra, vægur roði og bjúgur í eyranu en ekki að sjá neitt augljóst mar en mögulega áverkar eftir eitthvað högg. Eymsli yfir kjálkaboganum og fram á kinnbeinið sömu megin, einnig eymsli á neðra augnloki. Þó engir verulegir sjáanlegir áverkar, mar, bólga eða annað slíkt. Enginn grunur um brot við skoðun.“ Tekin var röntgenmynd af lungum og brjóstkassa. Hvorki sáust brot á rifjum né innri áverkar á lungum. Brotaþoli kom aftur á slysadeild tíu dögum síðar og var þá slæmur af verkjum í brjóstkassa. Við skoðun var hann mjög aumur utanvert yfir 8. rifi. Hann var þannig með einkenni sem bentu til rifbrots. Loks segir í vottorðinu: Miðað við viðvarandi slæma verki 10 dögum eftir áverka verður að teljast mjög líklegt að um hafi verið að ræða brot á rifi þrátt fyrir að ekkert hafi sést á lungnamynd og eins og áður er getið er mjög erfitt að greina slíkt á venjulegum röntgenmyndum.“

III

Ákærði kvaðst hafa komið í verslunina á þeim tíma sem um ræðir. Þar hefði hann átt orðaskipti við brotaþola en á þann hátt sem í ákæru greinir. Hann kvað ákærða og félaga hans hafa staðið í anddyri verslunarinnar þegar hann kom og hefðu þeir meinað honum inngöngu. Hann kvaðst hafa spurt af hverju og hefðu þeir rætt um það. Kvaðst ákærði hafa spurt eftir verslunarstjóranum og hefðu þeir þá sagt að félagi ákærða væri hann. Ákærði kvaðst þá hafa klappað brotaþola á öxlina og sagt að hann myndi kvarta undan þessu. Hann kvaðst svo hafa snúið sér við til að ganga út úr versluninni en í því hefði brotaþoli kýlt í áttina til hans. Ákærði kvað brotaþola hafa sagt að hann hefði verið að stugga við brotaþola þegar hann klappaði honum og félaga hans á öxlina. Ákærði kvaðst aftur hafa klappað brotaþola á öxlina og hefði hann þá slegið á hendurnar á sér. Í framhaldinu hefði komið til átaka þegar ákærði hafði snúið sér við og var að ganga í burtu. Ákærði kvað brotaþola hafa slegið til sín hnefahögg á vangann. Hann kvaðst hafa beðið um að hringt yrði á lögreglu en þá hefðu hafist ryskingar milli ákærða og brotaþola eða hnoð, eins og hann orðaði það. Síðan hefði lögreglan komið. Ákærði neitaði eindregið að hafa viðhaft þau ummæli sem ákært er fyrir í 2. lið ákæru. Ákærði kvað sig og brotaþola hafa ræðst við á ensku. Ákæruefni í 1. lið ákæru voru borin undir ákærða og neitaði hann öllum atlögum að brotaþola en kvaðst hafa haldið honum á tímabili en það hefði ekki verið fullkomið hálstak, eins og hann orðaði það. Um hafi verið að ræða átök milli þeirra og hefði brotaþoli einnig tekið hann tökum. Þá neitaði ákærði að hafa hótað brotaþola lífláti. Brotaþoli kvaðst hafa verið öryggisvörður í versluninni á þessum tíma. Ákærði hefði komið fyrr um kvöldið og hefði komið til orðaskipta milli þeirra. Hann hefði svo   komið   aftur   um   tveim   tímum   síðar.   Þá   kvaðst   brotaþoli   hafa   verið   við útihurðina. Ákærði hefði komið beint til hans og spurt „af hverju ertu að horfa á mig mother fucker?“ og bætt einhverju við. Brotaþoli kvaðst hafa svarað að hann væri að vinna og hann ætti að horfa á fólk sem kæmi inn. Ákærði hefði reiðst þessu og farið að blóta honum og einnig sagðist hann ætla að sjá til þess að þeir Arabar sem væru að vinna þarna yrðu reknir. Brotaþoli kvaðst ekki hafa svarað þessu en ákærði hefði þá ýtt í öxlina á honum. Brotaþoli kvaðst hafa sagt við ákærða að koma ekki við sig og þá hefði hann ráðist á sig. Brotaþoli kvað ákærða hafa tekið sig hálstaki. Hann hefði reynt að losa sig en ákærði hefði haldið sér og svo ýtt sér á grindverk   úr   málmi   sem   hafi   brotnað.   Ákærði   hefði   reynt   að   losa   stykki   úr grindverkinu og sagt að hann ætlaði að drepa brotaþola. Þá kvað hann ákærða hafa slegið sig með olnboga í brjóstkassann. Einnig kvaðst hann hafa fengið högg bak við eyrað en mundi ekki hvernig það gerðist. Brotaþoli kvað ákærða hafa þrengt að öndunarvegi hans. Þá lýsti brotaþoli því að hann hefði rifbrotnað og fyndi enn til. Þá kvað brotaþoli ákærða hafa sagt að „þið Arabar eigið ekki að vera hér og eigið að fara heim til ykkar“ og þú ert „múslimi fokker“. Hann kvað sig og ákærða hafa ræðst við á ensku og hefðu ummælin verið sögð á því máli. Brotaþoli kvaðst skilja mjög litla íslensku. Ummælin, sem ákært er fyrir í 2. lið ákæru, voru lesin fyrir brotaþola og kvað hann ákærða hafa talað við sig á ensku. Vinnufélagi brotaþola bar að hafa verið með honum í umrætt sinn. Hann kvað ákærða hafa komið inn í verslunina og hefði brotaþoli litið á hann, eins og honum bar að gera í starfi sínu. Þá hefði ákærði bölvað brotaþola og móður hans og spurt „af hverju ertu að horfa á mig?“. Brotaþoli hefði sagt við ákærða að hann ætti ekki að tala svona við sig, það væri starfi hans að horfa á viðskiptavini. Ákærði hefði sagt nei og haldið áfram að bölva brotaþola á ensku. Brotaþoli hefði ætlað að fara en þá hefði ákærði komið nær honum og ýtt við honum. Ákærði hefði sett hönd sína á brotaþola sem hefði sagt honum að koma ekki við sig. Þá hefði ákærði farið að lemja brotaþola. Þá hefði ákærði ráðist á brotaþola og ýtt honum á grindverk. Brotaþoli hefði fallið en ákærði hefði reynt að losa járn úr grindverkinu og sagt við brotaþola „ég ætla að drepa þig“. Allan tímann hafi ákærði verið að bölva Aröbum og sagt brotaþola að fara heim til sín. Ákærði hefði sagt við brotaþola „helvítis Arabi“ á íslensku og „farið þið heim“. Þá kvað félaginn ákærða bara hafa talað um Araba en ekki múslima. Félaginn kvað ákærða hafa tekið brotaþola hálstaki. Afgreiðslustúlka í versluninni var að vinna á umræddum tíma. Hún kvaðst hafa verið á kassa og hafa séð átök Íslendings og brotaþola. Þeir hefðu fallið í gólfið og brotaþoli á undan. Annað kvaðst hún ekki hafa séð og engin orðaskipti heyrt. Hún kvaðst ekki hafa séð áverka á brotaþola. Lögreglumaður, sem ritaði frumskýrslu málsins, staðfesti hana. Hún kvað að tilkynnt hefði verið um slagsmál en allt hefði verið orðið rólegt þegar lögreglumenn komu á vettvang. Hún kvað félaga brotaþola hafa skýrt frá því að ákærði hefði ráðist á brotaþola og viðhaft óviðeigandi ummæli um hann. Annar lögreglumaður sem kom á vettvang gat lítið borið um málsatvik. Hann kvað þó handrið hafa verið beyglað og vörur verið á gólfi og hafi þetta átt að vera afleiðingar átaka á vettvangi. Þá hefði ákærði átt að hafa hreytt hatursorðum í brotaþola. Læknir, sem ritar framangreint vottorð, staðfesti það. Hann kvað brotaþola hafa verið mjög auman við skoðun. Tekin var röntgenmynd sem í sjálfu sér sýndi ekki brot á rifjum en myndatökur af lungum útiloka ekki brot þar sem erfitt er að sjá sprungu í rifi. Einkennin séu þau að fólk sé mjög aumt. Brotaþoli hafi enn verið aumur tíu dögum seinna og þess vegna hafi hann verið greindur með rifbrot. Rifbrot hafi hins vegar ekki verið staðfest með röntgenmynd en brotaþoli hafi verið marinn. Klínísk greining hafi hins vegar verið rifbrot. Læknirinn gat ekki staðfest með fullri vissu að rif hafi verið brotið í brotaþola.

IV

Meðal gagna málsins er myndband úr öryggismyndavél verslunarinnar sem sýnir viðskipti ákærða og brotaþola í umrætt sinn. Í upphafi standa þeir hvor á móti öðrum og virðast vera að ræða saman en ekki er hljóð á myndinni. Ákærði snýr baki í myndavélina. Vinnufélagi brotaþola stendur álengdar. Ákærði sést slá á öxl brotaþola   sem   bandar   honum   frá   sér   og   slær   þá   ákærði   eða   klappar   á   öxl vinnufélagans. Ákærði bakkar nú smávegis og fylgir brotaþoli á eftir. Ákærði slær aftur í öxl brotaþola sem tekur báðum höndum í upprétta handleggi ákærða sem hopar undan. Þeir halda um hendur hvors annars og ýtir brotaþoli ákærða á undan sér þar til ákærði tekur brotaþola hálstaki og beygir hann niður og utan í handrið sem afmarkar kerrur sem standa þar í röð. Stimpast þeir smástund og hefur ákærði brotaþola í hálstaki en þeir hverfa svo úr mynd. Þegar þeir koma aftur í mynd stendur brotaþoli fyrir aftan ákærða og er með hann í hálstaki. Endar þetta með því að brotaþoli leggur ákærða í gólfið. Þeir stimpast og grípur brotaþoli í handriðið og losnar við það stöng úr málmi sem sveiflast til. Ákærði nær nú yfirhöndinni og hefur brotaþola undir og eins og ýtir honum undir handriðið í áttina að kerrunum. Brotaþola tekst að rísa á fætur en ákærði grípur um háls hans aftanverðan, heldur honum og beygir hann yfir á kerrurnar. Ákærði sleppir svo brotaþola sem heldur með hægri hönd um vinstri hönd ákærða. Þeir virðast ræðast við en ganga svo á brott og úr mynd. Af hálfu ákærða var lagður fram kubbur með mynd sem sýnir ákærða ræða við vinnufélaga brotaþola, sem stendur þar hjá. Því myndskeiði lýkur með því að lögreglumenn koma í verslunina. Ekki verður séð að þetta myndskeið hafi þýðingu fyrir úrlausn málsins. Ákærða, sem neitar sök, er í fyrri ákærulið gefið að sök að hafa tekið brotaþola hálstaki og þrengt að öndunarvegi hans. Þetta sést á myndbandinu og eins hafa brotaþoli og vinnufélagi hans borið um þetta. Með þessum gögnum er sannað að ákærði tók brotaþola hálstaki og þrengdi að öndunarvegi hans. Þá er ákærða gefið að sök að hafa slegið brotaþola með olnboga í höfuð og líkama. Brotaþoli er einn um að bera um þetta, en það sést ekki svo greinilega á myndbandinu að á því verði byggt og verður ákærði því sýknaður hvað þetta varðar. Loks er ákærða gefið að sök að hafa ýtt í síðu brotaþola og valdið því að hann féll á handrið. Hér að framan var lýst átökum þeirra og hvernig ákærði ýtir brotaþola utan í handrið og á kerrurnar. Samkvæmt þessu er sannað að ákærði ýtti í síðu brotaþola og að ákærði var valdur að því að brotaþoli féll á handriðið. Lýsing á áverkum brotaþola í ákæru er byggð á áverkavottorði. Hér að framan var rakinn framburður læknis sem skoðaði brotaþola og ritar vottorðið. Eins og þar kemur fram gat læknirinn ekki staðfest að brotaþoli hefði rifbrotnað. Ákærði verður því sýknaður af því að hafa brotið rif í brotaþola en sakfelldur fyrir að valda honum öðrum áverkum sem vel geta komið heim og saman við átök þeirra sem ákærði átti upptökin að, eins og lýst var. Samkvæmt þessu varðar brot ákærða við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga en ekki 1. mgr. 218. gr. eins og hann er ákærður fyrir. Þá er ákærða gefið að sök að hafa hótað brotaþola lífláti en þessu neitar ákærði. Brotaþoli og félagi hans bera báðir að ákærði hafi hótað brotaþola lífláti og er það því sannað gegn neitun ákærða. Brot hans er rétt fært til refsiákvæðis í ákærunni. Í síðari ákærulið er ákærða gefið að sök að hafa viðhaft ummæli þau sem í ákæruliðnum greinir. Bæði fyrir dómi og eins við lögreglurannsókn kom fram að ákærði og brotaþoli ræddust við á ensku. Ummæli þau, er ákærði á að hafa látið falla í garð brotaþola, voru því sögð á ensku en í ákæru er honum gefið að sök að hafa viðhaft ummælin á íslensku. Samkvæmt þessu er ljóst að ákærði lét ekki ummæli þau falla sem í ákæruliðnum greinir og verður hann því sýknaður af því sem hann er sakaður um í síðari ákæruliðnum. Ákærða hefur ekki áður verið refsað. Refsing hans er hæfilega ákveðin 30 daga fangelsi sem bundin skal skilorði eins og í dómsorði segir. Miskabætur til brotaþola eru hæfilega ákveðnar 200.000 krónur sem bera skulu vexti eins og í dómsorði greinir. Það athugast að ákærða var birt bótakrafan 30. maí 2017 og miðast upphaf dráttarvaxta við þann dag er liðnir voru 30 dagar frá birtingunni. Þá verður ákærði dæmdur til að greiða brotaþola málskostnað, eins og í dómsorði greinir. Í   ljósi   framangreindra   málsúrslita   verður   ákærði   dæmdur   til   að   greiða sakarkostnað og málsvarnarlaun að hálfu en að hálfu skulu þessi gjöld greidd úr ríkissjóði. Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða eru ákvörðuð að meðtöldum virðisaukaskatti í dómsorði.

Arngrímur Ísberg héraðsdómari kveður upp dóminn.

D ó m s o r ð:

Ákærði, Stefán Árnason, sæti fangelsi í 30 daga, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að liðnum tveim árum frá deginum í dag að telja, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákærði greiði A 200.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 17. september 2016 til 30. júlí 2017, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags og 150.000 krónur í málskostnað. Ákærði   greiði   116.559   krónur   í   sakarkostnað   og   málsvarnarlaun   skipaðs verjanda síns, Björns Þorra Viktorssonar lögmanns, 590.240 krónur að hálfu en að hálfu skulu þau greidd úr ríkissjóði.

Arngrímur Ísberg