Dómstólaleit

I

Mál þetta, sem var dómtekið 30. nóvember 2018, er höfðað með ákæru dagsettri 5. júní 2018, útgefinni af Lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu á hendur A, kt. 000000-0000, [...], og B, kt. 000000-0000, [...], „fyrir ofbeldisbrot í nánu sambandi, líkamsárás og barnaverndarlagabrot, laugardaginn 16. júlí 2016 að [...], veist með ofbeldi að C, kt. 000000-0000, ákærði B, sem er barnsfaðir og fyrrum unnusti C, með því að hafa tekið hana hálstaki og þrengt ítrekað að hálsi hennar, hrint henni þannig að hún féll í gólfið, rifið í hár hennar og ýtt henni utan í vegg og ákærða A síðan veist að C með ofbeldi með því að hlaupa ítrekað á hana þannig   að   hún   fékk   högg   á   líkama   og   ítrekað   klórað   hana,   allt   með   þeim afleiðingum að hún hlaut marga yfirborðsáverka á hálsi, tognun og ofreynslu á háls- og brjósthrygg og aðra yfirborðsáverka á bakvegg brjóstkassa. Barn ákærða B og brotaþola C, D, kt. 000000-0000, var vitni að háttseminni og með því beittu ákærðu hana ógnunum og vanvirðandi hegðun og sýndu henni yfirgang, ruddalegt og ósiðlegt athæfi.

Teljast brot þessi varða við 1. mgr. 217. gr., 1. mgr. 218. gr. b. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 23/2016, og 1. og 3. mgr. 99 gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, sbr. 3. gr. laga nr. 52/2009.

Þess er krafist að ákærðu verði dæmd til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Einkaréttarkröfur:

Dögg Pálsdóttir lögmaður gerir f.h. C kröfu um að ákærði, B, verði dæmdur til greiðslu skaða- og miskabóta að fjárhæð 1.589.680 kr. með vöxtum frá 16. júlí 2016, sbr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafist er dráttarvaxta að   mánuði   liðnum   frá   birtingu   bótakröfu   til   greiðsludags,   sbr.   9.   gr.   laga   nr. 38/2001. Þá er krafist greiðslu réttargæsluþóknunar úr hendi ákærða, brotaþola að skaðlausu.

Dögg Pálsdóttir lögmaður gerir f.h. C kröfu um að ákærða A verði dæmd til greiðslu skaða- og miskabóta að fjárhæð 350.000 kr. með vöxtum frá 16. júlí 2016, sbr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafist er dráttarvaxta að mánuði liðnum frá birtingu bótakröfu til greiðsludags, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001. Þá er krafist greiðslu réttargæsluþóknunar úr hendi ákærðu, brotaþola að skaðlausu.

II

Málavextir:

Samkvæmt frumskýrslu lögreglumannsins E hafði F samband við Neyðarlínu að morgni laugardagsins 16. júlí 2016 og óskaði eftir nærveru lögreglu að [...] kl. 13 sama dag. Tilefnið var að hann ætlaði ásamt skjólstæðingi sínum, C (brotaþola),   að   fara   þangað   og   sækja   D,   dóttur   hennar   og   ákærða.   [...]   er sameiginlegt heimili ákærðu sem eru hjón. Neyðarvörður tilkynnti F, eftir samtal við lögreglumann, að lögregla væri ekki ákvörðunaraðili í umgengnismálum en lögreglumaðurinn ákvað samt sem áður að vera nálægt vettvangi þegar þau sæktu barnið. Þegar lögreglumaðurinn kom á staðinn biðu brotaþoli og F í bifreið sinni fyrir utan heimili ákærðu. Þau gáfu sig á tal við lögreglumanninn og spurði brotaþoli hvort hann ætlaði ekki að koma með þeim heim að dyrum. Hann kvaðst ætla að bíða átekta en yrði í sjónmáli við anddyri hússins. F og brotaþoli gengu að anddyri [...] og knúðu dyra. Skömmu síðar sá lögreglumaðurinn karlmann koma til dyra og að því er virtist áttu hann og brotaþoli mjög stutt orðaskipti og lokaði karlmaðurinn (sem síðar kom í ljós að var ákærði) dyrunum. Við þetta varð brotaþoli   mjög   æst,   barði   kröftuglega   á   hurðina,   benti   á   lögreglumanninn   og öskraði til ákærða „að lögreglan væri hér“ og heimtaði að ákærði skilaði barninu. Ákærði kom aftur til dyra og við það rauk brotaþoli inn og F svo örstuttu síðar í humátt á eftir henni. Við þetta óskaði lögreglumaðurinn eftir aðstoð, fór út úr lögreglubifreiðinni og nálgaðist húsið. Hann heyrði einhver öskur og svo kom brotaþoli út með barnið með sér, og það bað um hjálp. F kom þar á eftir og svo ákærðu. Brotaþoli fór með barnið út í bifreið þeirra F en lögreglumaðurinn hóf að stilla til friðar. Þá kom fram að F væri sambýlismaður brotaþola en hann hafði aðeins   kynnt   sig   sem   lögmann   hennar.   Í   samtali   lögreglumannsins   við   F   og brotaþola kom fram að þau hefðu átt að sækja barnið kl. 13:00 skv. úrskurði sýslumanns. Ákærði hafi hótað því að afhenda ekki barnið og fara jafnvel með það út í sveit þar sem þau myndu ekki finna það. Í úrskurði sýslumanns stóð að sumarleyfi D með foreldrum sínum myndi breytast þann 16. júlí „um miðjan dag“. Þau virtust ekki hafa náð samkomulagi um túlkun á þeirri tímasetningu. Fram kom í   frumskýrslu   að   þegar   að   brotaþoli   hefði   komið   út   úr   húsi   ákærða   hefði lögreglumaðurinn séð smávægilega áverka rétt neðan við hálsinn á henni. Í samtali lögreglumannsins við ákærða kom fram að hann ætlaði ekki að afhenda barnið því honum hefði verið ráðlagt að fá bólusetningarvottorð þar sem þau F og brotaþoli væru að fara með það í frí til [...]. Hans mat á „miðjum degi“ væri nær kl. 15 eða 16, eða á svipuðum tíma og skóla lyki. Hann vildi fá barnið aftur inn til að geta kvatt það eðlilega og að það gæti kvatt systur sína. Ákærði sakaði brotaþola um húsbrot og að hafa ráðist að eiginkonu sinni, ákærðu A. Þá benti hann á rispur í parketi og brotinn blómapott. Hann sagðist hafa varið sig þegar brotaþoli réðst inn. Þá kom fram að ákærði og F hefðu einnig lent í stimpingum en þeir tjáðu sig báðir minna um það og snerist málið aðallega um klukkan hvað hefði átt að sækja barnið. Lögreglumanninum tókst að stilla til friðar milli aðila og féllust brotaþoli og ákærði á að barnið færi aftur inn að [...], myndi kveðja og sækja sér skó og það tæki allt að 30   mínútur.   Þetta   gekk   eftir   og   fóru   F   og   brotaþoli   með   barnið   sína   leið. Barnavernd var tilkynnt um málið í síma. Málsaðilar sögðust báðir ætla að leggja fram kærur. Maður að nafni G var á vettvangi og sagðist hafa heyrt hluta þess sem fram fór og tekið eftir stimpingum innandyra. Ákærða sagðist hafa verið inni þegar brotaþoli réðst inn. Lögreglumaðurinn hafði ekki eftir henni framburð en hún virtist samt hafa verið í meintum átökum innandyra.

Þriðjudaginn 23. ágúst 2016 kom brotaþoli á lögreglustöð til að tilkynna líkamsárás ákærðu á hendur sér hinn 16. júlí sama ár. Hún sakaði ákærða B um að hafa tekið hana hálstaki, hrint henni og togað í hár hennar laugardaginn 16. júlí 2016 að [...]. Þá hafi ákærða A við sama tækifæri hlaupið „inn í hana“ og klórað hana.

Í málinu liggur fyrir læknisvottorð H, slysa- og bráðalæknis. Þar kemur m.a. fram að brotaþoli hafi leitað á bráðamóttöku LSH í Fossvogi kl. 14:42 hinn 16. júlí 2016. Hún greindi svo frá að hún hefði um kl. 14 orðið fyrir ofbeldi af hendi barnsföður síns er hún hefði verið að sækja dóttur sína til hans. Hann hafi ekki viljað afhenda barnið og hafi lokað á hana. Hún hafi heyrt dóttur sína gráta fyrir innan og sótt hana. Barnsfaðir hennar hafi komið aftan að henni, tekið hana kverkataki og hent henni í gólfið. Þegar hún hafi komist á fætur hafi sambýliskona mannsins hlaupið á hana og hafi brotaþoli fengið högg við það. Hún finni til í hálsi og finnist vont að kyngja, hósti og fái blóðbragð í munninn. Einnig hafi hún kvartað um höfuðverk og verk í herðum og baki og fundist hún vera dofin. Við skoðun læknisins var brotaþoli vel vakandi og áttuð. Hún var í miklu andlegu uppnámi og brast í grát á tímabili og fannst hún þurfa að kasta upp. Það var vægur roði vinstra megin á hálsi og sáust tvær rispur hægra megin á hálsi. Þá voru tvær fimm cm langar rispur yfir herðablaði vinstra megin og eymsli yfir herðablaði hægra megin en ekki yfir hálsi.

Greiningar voru: „Margir yfirborðsáverkar á hálsi, S10.7 Tognun og ofreynsla á hálshrygg, S13.14 Aðrir yfirborðsáverkar á bakvegg og brjóstkassa, S20.4 Tognun og ofreynsla á brjósthrygg, S23.3“

Meðferð:

Skoðun benti til tognunar í háls- og brjósthrygg og fékk hún ráðleggingar um hvíld og að forðast líkamlega áreynslu næstu tvær vikurnar. Var henni ráðlagt að taka verkjalyf og vísað til eftirlits hjá heimilislækni. Teknar voru myndir af hálsi og baki. Eftir að brotaþoli kom heim hafði hún samband vegna blóðs í þvagi. Fékk hún þær leiðbeiningar hjá hjúkrunarfræðingi um að sjá aðeins til en leita aftur til bráðamóttöku ef verkur eða blæðing ykist. Þá var send beiðni um áfallahjálp til sálfræðings frá bráðamóttöku. Ekki voru bókaðar fleiri komur vegna afleiðinga þessara áverka.

Þá liggur fyrir vottorð M, sérfræðings í klínískri sálfræði, þar sem fram kemur að brotaþoli hafi sótt regluleg stuðnings- og meðferðarviðtöl, frá september 2016 fram í apríl 2017, vegna alvarlegrar líkamsárásar sem hún hafi orðið fyrir af hálfu barnsföður síns í júlí 2016. Barnsfaðirinn hafi í gegnum árin að staðaldri áreitt brotaþola. Í viðtölunum komi með greinilegum hætti fram að hegðun barnsföður hafi verið ástæða niðurbrjótandi streituálags, kvíða og vanlíðunar, enda alla jafna ófyrirséð hvenær næstu holskeflu ofbeldis og yfirgangs væri að vænta. Hafi það verið meginviðfangsefnið sem vinna þurfti með á þeim tíma sem brotaþoli sótti tíma til sálfræðingsins.

Fyrir liggja gögn frá LSH um fósturlát brotaþola sumarið 2016.

Fyrir   liggur   læknisvottorð   K,   sérfræðings   í   geð-   og   embættislækningum,   um ákærðu A. Þar kemur m.a. fram að hún hafi átt við vanlíðan að stríða síðan brotaþoli og F réðust inn á heimili hennar og eftir að henni var birt ákæra. Var það álit læknisins að A upplifði að hún hefði orðið fyrir mikilli árás og hún vantreysti kerfinu sem tæki ekki mark á „hennar sannleika“.

Í málinu liggja fyrir gögn sem sýna að brotaþoli og ákærði hafa allt frá því að barn þeirra var mjög ungt átt í deilum um umgengi barnsins við ákærða en brotaþoli fer ein með forsjá þess.

Hinn 19. ágúst 2016 lögðu ákærðu hvort um sig fram kæru hjá lögreglu á hendur brotaþola og F fyrir húsbrot, líkamsmeiðingar og eignaspjöll. Hinn 31. maí 2018 hætti   lögregla   rannsókn   hvað   varðaði   líkamsmeiðingar   og   eignaspjöll   beggja kærðu, sem og húsbrot kærða F. Lögregla féll hins vegar frá saksókn hvað varðaði húsbrot   brotaþola.  Ákærðu   kærðu   þessa   ákvörðun  til  ríkissaksóknara  en  hann staðfesti hana hinn 2. október 2018.

III

Skýrslutökur fyrir dómi:

Ákærði B skýrði svo frá fyrir dómi að barnið hefði verið hjá honum í sumarleyfi. Nokkrum dögum áður en því hefði lokið hefði brotaþoli haft samband við hann og eiginkonu hans, um það hvenær ætti að skila því til hennar. Hann hefði sagt henni að það væri um miðjan dag, eins og kveðið væri á um í úrskurði sýslumanns. Brotaþoli og F hefðu komið um kl. 13 laugardaginn 16. júlí 2016. Hann hefði farið til dyra og sagt þeim að barnið yrði afhent kl. 15 og síðan lokað dyrunum. Við það hefði brotaþoli sturlast og lamið á hurðina. Hann hefði sagt að hann yrði að kalla til lögreglu. Þá hafi F sagt að þess þyrfti ekki þar sem lögregla væri þegar á staðnum. Hefði ákærði þá litið út um gluggann og séð lögreglubifreið í götunni. Hefði hann þá ákveðið að fara út og tala við lögreglumanninn. Er hann opnaði dyrnar hefðu brotaþoli og F ruðst inn í húsið. Brotaþoli hefði ýtt hendi hans frá hurðinni og farið inn. Hann hefði öskrað á þau að þau væru ekki velkomin. Brotaþoli hefði sparkað í hvolp sem var fyrir henni. Er brotaþoli hefði verið kominn inn í holið hefði ákærði ítrekað að þau ættu að fara út. Þá hefði brotaþoli sparkað í hann, kýlt hann, hrækt fram í hann og „stigið inn í hann“. Hann hefði þá gripið utan um hana ofarlega og lagt hana niður í gólfið. Hann hefði verið hræddur um hvað gæti gerst því hann hefði áður sætt ofbeldi af hálfu hennar og þá væri F þjálfaður í [...]. Enn fremur væri brotaþoli mjög sterk, en [...]. Nánast á sama tíma og hann hefði lagt hana niður hefði hann fengið bylmingshögg í bakið og séð F halda í ákærðu A og hefði hann þá sleppt brotaþola. Við það hefði F sett sig í bardagastellingu. Hann hefði spurt F hvort hann væri að grínast. Þá hefði brotaþoli ráðist á ákærðu sem hefði fallið í gólfið og hefði brotaþoli sparkað í hana. Síðan hefði brotaþoli dregið barnið út úr húsinu á sokkaleistunum. Öll atburðarásin hafi tekið 30–40 sekúndur. Ákærði hefði farið út og mætt lögreglumanni. Hann hefði spurt lögreglumanninn hvað væri í gangi og hefði hann svarað því til að lögmaður brotaþola hefði óskað eftir aðstoð við að ná í barnið og bent á F. Ákærði hafi sagt lögreglumanninum að F væri ekki lögmaður hennar heldur kærasti. Hann hefði náð í úrskurð sýslumanns og ekki sagst ætla að afhenda barnið fyrr en kl. 15. Hann hefði óskað eftir að lögreglumaðurinn kæmi inn og skoðaði vettvang því hann hefði hugsað sér að kæra líkamsárás og eignaspjöll. Lögreglumaðurinn hefði neitað því og sagt honum að kæra þetta á mánudeginum. Ákærði hefði farið inn og tekið myndir og sýnt lögreglumanninum. Lögreglumaðurinn hefði komið því til leiðar að ákærðu gætu kvatt barnið. Um hálftíma síðar hefðu þau farið út með barnið og afhent það brotaþola en hún, F og lögreglumaðurinn hefðu beðið fyrir utan á meðan. Ákærði neitar að hafa tekið brotaþola hálstaki eða hrint henni í gólfið. Þá hafi hann ekki ýtt henni utan í vegg. Ákærða A hafi ekki snert brotaþola. Hann hafi ekki séð áverka á brotaþola eftir átökin. Ákærði segir að þau brotaþoli hafi ekki verið í sambúð né verið par. Þau hafi verið „on off“ í tvö ár. Samskipti eftir að barnið fæddist hefðu verið mjög slæm. Brotaþoli hefði ítrekað komið í veg fyrir að hann fengi að sjá barnið eða að það fengi að fara með honum og fjölskyldu hans í frí erlendis. Ákærði kannaðist við að kvöldið fyrir meinta árás hefðu hann og brotaþoli verið í tölvupóstsamskiptum vegna ferðarinnar þar sem hann hefði m.a. óskað eftir upplýsingum um bólusetningar barnsins. Hann kannaðist við að hann hefði sagt henni að hann væri búinn að tilkynna erlendum yfirvöldum um ferðir þeirra en það hefði verið ósatt.

Ákærða A skýrði svo frá að umræddan laugardag hefði hún verið nýkomin heim úr vinnu. Barnið hefði verið hjá ákærða og hefðu þau verið að ræða um fyrirhugaða utanlandsferð barnsins. Um kl. 13 hefði dyrabjöllunni verið hringt og hefði hún séð brotaþola og F fyrir utan. Hefði hún sagt ákærða að þau væru komin. Barnið hefði orðið mjög hrætt og sagt nei, nei, nei. Ákærði hefði farið til dyra og sagt að barninu yrði skilað um þrjúleytið, eins og segði í úrskurði sýslumanns. Brotaþoli hefði tryllst og lamið í hurðina. Ákærði hefði sagt að hann myndi hringja í lögreglu ef þau færu ekki. Þá hefðu þau sagt að lögregla væri þegar á vettvangi. Hefði ákærði ætlað að tala við lögregluna. Skipti þá engum togum að þau hefðu ruðst inn í húsið. Hefði brotaþoli fært höndina á ákærða frá dyrunum, sparkað í hvolp sem var á svæðinu og ráðist á ákærða, sparkað í hann og hrækt. Hefði ákærði tekið um axlir brotaþola að framan og lagt hana niður í gólfið. Þá hefði F gripið í ákærðu. Hefði hún verið hrædd því F [...] eigi sögu um ofbeldi. Brotaþoli hefði komið að henni hrint henni í gólfið og sparkað í hana. Þá hefði brotaþoli náð í barnið,   sem   hafði   falið   sig   bak   við   píanó,   rifið   í   það   og   dregið   það   út   á sokkaleistunum. Hún hefði rætt aðeins við F. Þau hefðu síðan farið út og hitt lögreglumanninn. Þau hefðu síðan fengið að kveðja barnið. Það hefði verið ráðist á heimili hennar umræddan dag. Ákærðu hafi liðið skelfilega eftir þetta og telji hún að brotaþoli hafi lagt líf hennar og fjölskyldu hennar í rúst. Ákærða   sagði   að   ákærði   hefði   ekki   tekið   brotaþola   hálstaki.   Þá   hefði brotaþoli ekki skollið í gólfið. Hún hefði ekki heldur séð ákærða rífa í hár hennar eða ýta henni í vegg. Brotaþoli hefði hins vegar sparkað í vegg. Ákærða hefði ekki veist að brotaþola, hvorki hlaupið á hana né klórað hana. Ákærða hefði legið á gólfinu bjargarlaus er brotaþoli réðst á hana. Hún hefði ekki séð neina áverka á henni. Telur hún útilokað að áverkar brotaþola sem lýst er í áverkavottorði hafi komið í átökunum.

Brotaþoli sagðist dagana fyrir 16. júlí 2016 hafa reynt að hafa samband við ákærða til að fá að vita hvenær hann ætlaði að skila barninu eftir sumarleyfið. Hefði hann ekki svarað henni. Stúlkan hefði hins vegar hringt í hana og sagt að hún væri að fara út á land. Að kvöldi 15. júlí 2016 hefði ákærði sent henni tölvupóst og krafist þess að fá gögn um fyrirhugaða ferð hennar, sambýlismanns hennar F og barnsins til [...], m.a. bólusetningarskírteini. Þá hefði ákærði tilkynnt henni að hann væri búinn að hafa samband við [...] yfirvöld og tilkynna þeim um ferðir þeirra. Hefði hún á þessum tímapunkti verið orðin hrædd um að ákærði myndi ekki afhenda henni barnið fyrir ferðina. Hún hefði verið hrædd við ákærða, sem hefði oft áður hótað ofbeldi, og því hefði hún haft samband við lögreglu. Hann hefði beitt hana andlegu ofbeldi og aðdróttunum í mörg ár. Hún hefði farið með [...] að heimili ákærðu en áður hefði hún sagt ákærða að hún myndi koma og sækja dóttur þeirra ef hann yrði ekki kominn með hana kl. 13.20. Ákærði hefði opnað dyrnar og hlegið að henni. Hefði hann sagt að hann ætlaði ekki að afhenda barnið. Hún hefði aftur hringt bjöllunni og hefði hann opnað. Hefði hún þá sagt honum að hún ætlaði að sækja barnið og að lögregla væri með í för. Þá hefði komið fát á ákærða. Á sama tíma hefði hún séð dóttur sína álengdar grátandi og hefði hún kallað til hennar. Hún hefði ýtt hendi ákærða frá dyrunum og gengið inn. Hennar „aðalmission“ hefði verið að sækja dóttur sína. Þegar hún hefði komið inn hefði ákærði komið aftan að henni, gripið um hálsinn á henni og tekið hana kverkataki með báðum höndum. Hefði hún ekki náð andanum og ekki náð að kyngja. Hefði hann þrýst þrisvar sinnum að. Þá hefði hann hent henni í gólfið og hefðu orðið einhverjar ryskingar þar. Hefði hann rifið í hár hennar. Hún hefði sprottið upp og hefði henni þá verið hent utan í vegg. Svo hafi ákærða A komið að henni öskrandi og hlaupið að henni. Hún hefði borið fyrir sig hendurnar. Hefði ákærða hlaupið aftur „inn í hana“ eins og hafnaboltamaður. Þá hefði ákærða klórað hana. Í þriðja skiptið hefði ákærða komið hlaupandi að henni. Hún hefði borið fyrir sig hendurnar og hefði ákærða dottið í gólfið en hún hefði verið í háhæluðum skóm. Brotaþoli kvaðst ekki hafa ráðist á ákærðu. Hún hefði bara viljað ná í barnið sitt. Hún hefði sagt barninu að fara út en það hefði staðið hjá tröppum sem liggi niður í stofu. Hún hefði farið á eftir barninu og ekki haldið í það. Barnið hefði verið mjög óöruggt og sagt nei er hún var að koma því í bifreiðina. Barnið hefði ekki falið sig í húsinu heldur staðið hjá ákærðu og hún hefði haldið í það. Brotaþoli kvaðst hafa verið mjög reið og hrædd þegar hún fór inn í hús ákærðu að ná í barn sitt sem kallaði á hana. Brotaþoli kveðst ekki hafa ráðist á ákærða B. Brotaþoli segir að F hafi komið inn þegar ákærði var að ráðast á hana. Hafi hún ekki tekið eftir honum fyrr en barnið var að fara út. Hann og ákærða hefðu talað saman. Brotaþoli kveðst hafa hafi hlotið áverka á hálsi og tognun í baki. Eftir að hún hafi komið heim af spítalanum hafi hún tekið eftir blóði í þvagi. Afleiðingar af árásinni   hafi   m.a.   verið   fósturlát.   Þá   hafi   hún   átt   við   áfallastreituröskun   og svefntruflanir að stríða. Á sama tíma hafi hún verið að aðstoða dóttur sína við að jafna sig á þessu. Vilji hún að barnið fyrirgefi föður sínum og þekki hann. Barnið hafi jafnframt átt við áfallastreituröskun að stríða og ekki viljað fara á ákveðna staði. Hún kannaðist ekki við að ákærði hefði sagt henni að hún mætti sækja barnið kl. 15. Hún kvaðst ekki hafa óttast um velferð barnsins hjá ákærða. Hins vegar hefði barnið stundum grátið áður en það fór og eftir að það kom frá honum. Hún minntist þess ekki að hafa sagt barninu að hún myndi koma með lögreglu að sækja hana til ákærða. Brotaþoli sagði að hún og ákærði hefðu verið hringtrúlofuð. Þau hefðu verið í sambúð. Ákærði hefði selt íbúð sína og búið hjá henni í nokkrar vikur en það hefði ekki gengið upp. Þá hefði hann búið hjá henni í fjórar vikur er dóttir þeirra fæddist. Í þessi skipti hefði hann ekki komið með húsgögn með sér. Þau hefðu verið í sambandi í kringum tvö ár.

F, sambýlismaður   brotaþola,   kvaðst   hafa   haft   samband   við   Neyðarlínu laugardaginn 16. júlí 2016 og óskað eftir aðstoð við að ná í barnið til föður þess. Á mánudeginum hefðu hann og brotaþoli ætlað að fara út með barnið til [...]. Á föstudagskvöldinu hefði ákærði haft samband við þau í tölvuskeytum sem þau hefðu skilið sem svo að ákærði ætlaði að ekki að afhenda barnið í tíma. Enn fremur hefði barnið hringt og sagt að það væri að fara upp í sveit. Hefði lögregla samþykkt að bíða átektar er þau sæktu barnið til ákærðu klukkan rúmlega 13 umræddan laugardag. Þau hefðu bankað á dyr á heimili ákærða og hefði ákærði opnað og ekki sagst ætla að afhenda barnið. Þau hefðu bankað aftur og hefðu þau þá heyrt barnið kalla mamma. Hefði brotaþoli þá farið inn. Hefði F staðið fyrir utan og hugsað „fokk“. Hann hefði heyrt brjálæðisleg læti og farið inn. Hefði hann séð ákærða halda um kverkarnar á brotaþola. Hann hefði verið fyrir aftan hana og haldið með báðum höndum. Brotaþoli hefði síðan verið á gólfinu. Hefði hún sprottið upp og hefði F þá gengið á milli hennar og ákærða. Hefði ákærði lyft höndunum á móti honum og hefði F spurt hvort hann væri að grínast. Hann hefði séð að eitthvað var í gangi milli brotaþola og ákærðu A en haft athyglina aðallega á ákærða. Hann hefði heyrt brotaþola segja barninu að fara út og hefði brotaþoli farið á eftir henni. Hann hefði talað við A á leiðinni út. Hefði lögreglumaðurinn komið því til leiðar að barnið fengi að kveðja föður sinn og ákærðu. Hafi þau farið en faðir brotaþola hafi sótt barnið. Hann   viðurkenndi   að   það   hefðu   verið   mistök   að   kynna   sig   ekki   fyrir Neyðarlínu sem sambýlismann brotaþola, en hann hefði áður starfað sem lögmaður hennar í bótamáli. Nánar aðspurður fannst F óljóst hvar ákærða var á þeim tíma sem átökin áttu sér stað. Honum fyndist sem ákærða hefði verið utan í brotaþola eftir að hún losnaði frá ákærða. Hann geti ekki sagt nákvæmlega hvernig þetta var. Hann hafi séð hendur og að brotaþoli hafi verið að reyna að ná til barnsins. Hann hefði ekki séð brotaþola veitast að ákærðu. Hann hefði séð áverka og klórför á hálsi brotaþola.

E  lögreglumaður staðfesti framangreinda frumskýrslu sína um aðkomu sína að málinu. Hann kvað brotaþola hafa orðið „alveg snar“ þegar ákærði hefði ekki viljað afhenda henni dóttur þeirra og öskrað að lögreglan væri á svæðinu. Hún hefði komið út með barnið og það hrópað á hjálp. Hefði hún dregið barnið hraðar en það gat gengið. Atburðarásin hefði verið mjög hröð frá því að brotaþoli fór inn. Þegar hann sá brotaþola fara inn í húsið hefði hann strax losað af sér öryggisbelti, farið út úr bifreiðinni og gengið að húsinu. Innan við mínúta hafi liðið þar til hann mætti brotaþola með barnið á gangstéttinni. Öll hans orka eftir það hefði farið í að reyna að leysa umgengnisdeiluna, þ.e. hvenær ætti að afhenda barnið, en minna hefði verið rætt um ætlaða áverka eða líkamsmeiðingar innandyra.

G skýrði svo frá að hann hefði verið í næsta húsi við ákærðu að vökva blóm. Þá hefði hann heyrt skerandi óp frá dóttur brotaþola, en hún hefði sagt nei, nei, nei. Hefði brotaþoli dregið hana á eftir sér og hent henni inn í bifreið sína.

I, starfsmaður   Neyðarlínu,   kom   fyrir   dóminn   og   gerði   grein   fyrir samskiptum við F og E lögreglumann laugardaginn 16. júlí 2018. Hann kvaðst ekki hafa vitað að F væri sambýlismaður brotaþola. Hann hefði alltaf kynnt sig sem lögmann hennar.

H læknir   staðfesti   framangreint   vottorð   sitt.   Hann   kvaðst   hafa   skoðað brotaþola og hefði hjúkrunarfræðingur tekið myndir. Hann kvað lýsingu brotaþola á árásinni, þ.e. að hún hefði verið tekin kverkataki, samrýmast áverkum sem voru á henni. Ólíklegt sé að áverkar við háls séu tilkomnir eftir að henni hafi verið ýtt. Til þess að staðfesta tognun sé nægilegt að skoða sjúkling einu sinni. Hvað varðar það atriði að þrengt hafi verið að hálsi þá fari fram skoðun á ytra byrði hálsins, á eymslum og mari sem þar sé. Þá sé farið í innri skoðanir ef um breytingar á rödd er að ræða. Það hafi ekki verið ástæða til þess í þessu máli. Á þessum tíma hafi það heldur ekki verið staðlað verklag. Innri skoðun sé til að meta umfang áverka en ytri skoðun hafi staðfest nægilega að þetta hefði gerst. Staðsetning og lögun áverka á hálsi brotaþola staðfesti að eitthvað hafi hert að. Aðspurður sagði hann að rispur gætu komið eftir armbandsúr en heildaráverkar kæmu best heim og saman við að hert hefði verið að. Engin fingraför hefðu verið á hálsinum. Fingraför komi fram í sumum tilvikum en ekki öllum. Fari það eftir því hvort fingurnir séu kyrrir á sama stað allan tímann, hversu lengi sé hert að og hversu fast sé hert að. Ef viðkomandi nær að hreyfa sig á milli þannig að það komi tilfærsla á fingrum komi oft roði og rispur á sama svæði. Eymsli við hægra herðablað geti samrýmst þeirri lýsingu að gripið hafi verið um það. Aðspurður sagði hann fræðilega mögulegt að þeir áverkar sem voru á hálsi brotaþola hefðu verið sjálfsáverkar.

L lögreglumaður skýrði frá rannsókn á máli sem varðar kæru ákærðu á hendur brotaþola og F.

M sálfræðingur staðfesti vottorð sitt vegna brotaþola. Hann kvaðst hafa haft hana í meðferð vegna einkenna áfallaröskunar í tengslum við árás sem hún hefði orðið   fyrir.   Gerði   hann   grein   fyrir   einkennum   áfallaröskunarinnar   sem   væru svefnerfiðleikar, brotaþoli væri föst í atvikinu, hún væri þjáð af vanmáttarkennd og ótta við að ráðist yrði á hana. Þá væru grátköst tíð eftir atvikið. Enn fremur hefði verið mikill kvíði og óvissa í tengslum við samskipti við barnsföður.

K  læknir staðfesti læknisvottorð vegna ákærðu A.

IV.

Niðurstaða

Í   máli   þessu   eru   ákærðu   ákærð   fyrir   ofbeldisbrot   í   nánu   sambandi, líkamsárás og barnaverndarlagabrot, laugardaginn 16. júlí 2016, eins og nánar greinir í ákæru. Þau neita bæði sök.

Fyrir liggur að framangreindan dag ruddist brotaþoli inn á heimili ákærðu í þeim   tilgangi   að   ná   í   D,   tíu   ára   gamalt   barn   hennar   og   ákærða   B.   Fór   F, sambýlismaður brotaþola, í humátt á eftir brotaþola inn í hús ákærðu. Brotaþoli og ákærði hafa allt frá því að barnið var mjög ungt átt í deilum um umgengi þess við ákærða, en brotaþoli fer ein með forsjá barnsins. Á föstudagskvöldinu höfðu þau verið í tölvupóstsamskiptum vegna ferðar barnsins til [...] á mánudeginum þar sem ákærði krafðist gagna um ferðir þess þangað. Af svörum hans til brotaþola taldi hún mega ráða að hann ætlaði ekki að skila henni barninu í tíma. Brotaþoli dvaldist mjög skamma stund inni í húsinu, innan við mínútu af framburði að dæma, áður en hún kom út með barnið. Hvað gerðist inni í húsinu á þessum skamma tíma er umdeilt. Brotaþoli ber að ákærðu hafi bæði ráðist á hana en ákærðu bera að hún hafi ráðist á þau. F ber að ákærði hafi tekið brotaþola hálstaki og hent henni í gólfið en framburður hans um þátt ákærðu A í málinu er óljós. Við mat á framburði F verður að hafa í huga tengsl hans við brotaþola og getur hann því ekki talist óvilhallt vitni í málinu. Sama gildir um ákærðu hvað varðar framburð þeirra um háttsemi hvors annars.

Eins og fram hefur komið fékk F lögreglu til þess að vera nálægt vettvangi er hann og brotaþoli fóru að sækja barnið til ákærða. Í frumskýrslu lögreglumannsins er haft eftir ákærða á vettvangi að hann hafi „varið sig“ þegar brotaþoli réðst inn. Fyrir dóminum kvaðst ákærði hafa tekið ofarlega um líkama ákærðu og lagt hana í gólfið eftir að hún hefði hrækt á hann og sparkað í hann. Þá kemur fram í frumskýrslunni að lögreglumaðurinn hafi séð smááverka fyrir neðan háls brotaþola er hún kom út með barnið. Í skýrslu sinni fyrir dóminum kvað lögreglumaðurinn að öll hans orka, eftir að brotaþoli kom út með barnið, hefði farið í að reyna að leysa umgengnisdeiluna, þ.e. hvenær ætti að afhenda barnið, en minna hefði verið rætt um ætlaða áverka eða líkamsmeiðingar innandyra.

Fyrir liggur læknisvottorð H, slysa- og bráðalæknis, um áverka á brotaþola en læknirinn skoðaði hana skömmu eftir meint brot. Í framburði læknisins fyrir dómi kom fram að lýsing brotaþola á því að hún hefði verið tekin kverkataki samrýmdust áverkum sem voru á henni. Þá staðfesti lögun áverka á hálsi hennar að eitthvað hefði hert að. Aðspurður sagði hann að rispur á hálsi gætu komið eftir armbandsúr en heildaráverkar kæmu best heim og saman við að hert hefði verið að. Veitir vætti læknisins þannig framburði brotaþola, sem hefur verið stöðugur um það sem máli skiptir, stuðning. Telur dómurinn því sannað að ákærði B hafi tekið hana hálstaki eins og í ákæru greinir, þrengt ítrekað að hálsi hennar og hrint henni þannig að hún féll í gólfið. Hins vegar veitir hvorki vottorðið né framburður F því nægan stuðning að ákærði hafi rifið í hár brotaþola og ýtt henni utan í vegg og er það því ósannað. Ekki er unnt að fallast á það að neyðarvarnarsjónarmið, sbr. 12. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, réttlæti aðgerðir ákærða. Verður ákærði því sakfelldur fyrir að hafa tekið brotaþola hálstaki, þrengt ítrekað að hálsi hennar og hrint henni þannig að hún féll í gólfið en sýknaður af því að hafa rifið í hár hennar og hent henni utan í vegg. Hvað varðar þátt ákærðu A þá telur dómurinn að  gögn málsins styðji ekki nægilega framburð brotaþola um að ákærða hafi veist að brotaþola með ofbeldi, með því að hlaupa ítrekað á hana, auk þess sem framburður F um þátt ákærðu var óljós, eins og að framan greinir. Er því ósannað að ákærða hafi veist með ofbeldi að brotaþola og verður hún því sýknuð af ákæru.

Ákærði er enn fremur ákærður fyrir brot gegn barnaverndarlögum með því að barn hans og brotaþola varð vitni að framangreindri háttsemi hans. Óumdeilt er að barnið var á vettvangi en óljóst er hvar það var nákvæmlega í húsinu. Ekki var tekin skýrsla af barninu í tengslum við málið. Hins vegar liggur fyrir skýrsla félagsráðgjafa til sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu, um viðtal við barnið 10. október 2016, en skýrslan var tekin vegna umgengnismáls. Þar kemur fram að barnið orðið vitni að rifrildi foreldra sinna sem hafi leitt til þess að „ákærði tók brotaþola hálstaki og svo hafi allir farið að slást“. Barnið greindi frá því að hafa dottið og rúllað niður tröppur í kjölfar þessara átaka en af framburði fyrir dóminum virðast það vera tröppur sem liggja niður að stofu. Þá liggur fyrir framburður lögreglumanns um að barnið hafi hrópað á hjálp er það kom út úr húsinu. Telur dómurinn sannað að barnið hafi orðið vitni að árás ákærða.

Heimfærsla til refsiákvæða, refsing og einkaréttarkröfur:

Í ákæru eru brot ákærða heimfærð til 1. mgr. 217. gr., 1. mgr. 218. gr. b í almennum hegningarlögum nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 23/2016, og 1. og 3. mgr. 99 gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, sbr. 3. gr. laga nr. 52/2009.

Ákvæði 1. mgr. 218. gr. b í almennum hegningarlögum nr. 19/1940, sem var sett inn í lögin með 4. gr. laga nr. 23/2016, er svohljóðandi: „Hver sem endurtekið eða á alvarlegan hátt ógnar lífi, heilsu eða velferð núverandi eða fyrrverandi maka síns eða sambúðaraðila, niðja síns eða niðja núverandi eða fyrrverandi maka síns eða sambúðaraðila, áa síns, eða annarra sem búa með honum á heimili eða eru í hans umsjá, með ofbeldi, hótunum, frelsissviptingu, nauðung eða á annan hátt, skal sæta fangelsi allt að 6 árum.“ Af athugasemdum sem fylgdu greinargerð með frumvarpi að lögunum má ráða að ákvæðinu er ætlað taka til heimilisofbeldis. Ákærði B og brotaþoli voru ekki skráð í sambúð. Þótt ákærði hafi dvalið um nokkurra vikna skeið á heimili brotaþola, er hann stóð í flutningum og þegar dóttir þeirra fæddist, jafnast það ekki til sambúðar. Þá kom fram í framburði brotaþola hjá lögreglu að þau hefðu ekki verið í sambúð. Í athugsemdunum kemur enn fremur fram að gert er ráð fyrir að ákvæðinu verði að meginstefnu beitt einu og sér en ekki samhliða   öðrum   refsiákvæðum   hegningarlaga,   svo   sem   þeim   sem   fjalla   um líkamsmeiðingar (217. og 218. gr.). Að þessu virtu verður háttsemi ákærða ekki heimfærð til 1. mgr. 218. gr. b í almennum hegningarlögum heldur til 217. gr. laganna. Hvað   varðar   heimfærslu   til   1.   og   3.   mgr.   99   gr.   barnaverndarlaga   nr. 80/2002, sbr. 3. gr. laga nr. 52/2009, þá verður barnaverndarlagabrot ákærða, með hliðsjón af dómi Hæstaréttar í máli nr. 508/2015, frá 15. september 2016, heimfært til þessara ákvæða barnaverndarlaga.

Ákærði er fæddur 1968. Hann hefur ekki gerst sekur um brot sem máli skiptir. Til refsiþyngingar horfir að ákærði braut alvarlega gegn barnsmóður sinni að dóttur þeirra viðstaddri. Hins vegar verður að hafa í huga að brotaþoli réðst inn á heimili hans og gerðist þannig sek um refsivert brot gegn ákærða, sbr. 231. gr. almennra   hegningarlaga.   Með   hliðsjón   af   framangreindu   þykir   refsing   ákærða hæfilega ákveðin tveggja mánaða fangelsi. Brotaþoli kærði málið til lögreglu í ágúst 2016. Ekkert var aðhafst í málinu fyrr en í mars 2017 en þá voru teknar skýrslur af ákærðu og vitni. Læknisvottorð vegna brotaþola lá fyrir í apríl sama ár. Var rannsókn málsins þá lokið, en bótakröfur voru ekki komnar fram. Ákæra í málinu   var   gefin   út   í   júní   2018.   Með   hliðsjón   af   framangreindum   töfum   á rannsókninni, sem ákærða verður ekki kennt um, og því að hann hefur ekki áður gerst sekur um ofbeldisbrot þykir mega skilorðsbinda refsinguna að fullu til tveggja ára haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Samkvæmt 2. mgr. 187. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008 verður einkaréttarkröfu brotaþola á hendur ákærðu A vísað frá dómi.

Ákærði B krefst þess að einkaréttarkröfu brotaþola á hendur honum verði vísað   frá   dómi.   Upphafleg   krafa   brotaþola   var   að   fjárhæð   2.750.000   krónur. Sundurliðaðist hún í miskabætur að fjárhæð 2.500.000 kr. og áætlaðan læknis- og sérfræðikostnað að fjárhæð 250.000 krónur. Krafan byggðist bæði á þeim atvikum sem urðu 16. júlí 2016 og ætluðu langvarandi ofbeldi ákærða á hendur brotaþola. Með úrskurði dómsins, uppkveðnum 19. september 2018, var vísað frá dómi þeim hluta bótakröfunnar er varðaði önnur atvik en háttsemi þá sem ákærða var gefin að sök í ákærunni. Telur ákærði að eftir standi krafan án fjárhæðar og sé ekki unnt að verjast henni. Dómurinn getur ekki fallist á það enda eru miskabætur nánast alfarið háðar mati dómara. Upphafleg fjárkrafa vegna miskabóta var 2.250.000 krónur og stóð sú fjárhæð áfram eftir úrskurðinn. Er því kröfu ákærða um frávísun á þessum grundvelli hafnað.

Við upphaf aðalmeðferðar lækkaði brotaþoli miskabótakröfu sína í eina milljón króna. Þá krafðist brotaþoli 589.680 krónur vegna vinnutaps í tengslum við mál þetta. Fallast ber á það með ákærða að síðarnefnda krafan sé vanreifuð, þar sem hún er engum gögnum studd, og þá er hún of seint fram komin. Verður henni því vísað frá dómi.

Með háttsemi sinni hefur ákærði bakað sér bótaskyldu gagnvart brotaþola. Verður hann dæmdur til að greiða henni miskabætur skv. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Fyrir liggur sálfræðivottorð M, sem hann staðfesti fyrir dóminum, þar sem fram kemur að brotaþoli hafi átt við áfallastreitu að stríða eftir atvikið. Brotaþoli byggir á því að hún hafi misst fóstur vegna brots ákærða. Því til stuðnings lagði hún fram gögn frá Landspítala-háskólasjúkrahúsi, þ.e. göngudeildarnótu, meðferðarseðil og minnispunkta um símtal. Gögn þessi, sem eru óundirrituð og óstaðfest, bera ekki með sér að fósturlátið megi rekja til brots ákærða. Er því ekki unnt að taka tillit til þeirra. Að þessu virtu þykja miskabætur hæfilega ákveðnar 400.000 krónur. Skulu bæturnar bera vexti, sbr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 16. júlí 2016, en dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá 6. ágúst 2018, en þá var mánuður liðinn frá því að ákærða var birt krafan. Jafnframt ber að dæma ákærða til að greiða brotaþola málskostnað, en brotaþola var ekki skipaður réttargæslumaður. Er málskostnaðurinn 423.300 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Með vísan til 1. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 ber ákærða að greiða allan sakarkostnað,   þ.m.t.   málsvarnarlaun   skipaðs   verjanda   síns,   Guðmundar   B. Ólafssonar lögmanns, sem þykja, með tilliti til umfangs málsins, hæfilega ákveðin 1.587.375 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Þá ber ákærða að greiða annan sakarkostnað málsins, sem er 37.800 krónur.

Með vísan til 2. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 ber að greiða málsvarnarlaun, Helga Jóhannessonar, skipaðs verjanda ákærðu A úr ríkissjóði, sem þykja, með tilliti til umfangs málsins, hæfilega ákveðin 1.037.085 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

D Ó M S O R Ð:

Ákærði, B, sæti fangelsi í tvo mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að liðnum tveim árum frá deginum í dag að telja, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákærða, A, er sýknuð af kröfum ákæruvaldsins.

Einkaréttarkröfu brotaþola, C, á hendur ákærða um útlagðan kostnað vegna vinnutaps er vísað frá dómi.

Ákærði B greiði brotaþola 400.000 krónur í miskabætur, ásamt vöxtum, sbr. 8.   gr.   laga   nr.   38/2001   um   vexti   og   verðtryggingu   frá   16.   júlí   2016,   en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá 6. ágúst 2018 til greiðsludags. Þá greiði hann brotaþola 423.300 krónur í málskostnað. Einkaréttarkröfu brotaþola á hendur ákærðu A er vísað frá dómi.

Ákærði   B   greiði   málsvarnarlaun   skipaðs   verjanda   síns,   Guðmundar   B. Ólafssonar lögmanns, 1.587.375 krónur.

Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu A, Helga Jóhannessonar lögmanns, 1.037.085 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

Kolbrún Sævarsdóttir (sign.)