Dómstólaleit

beiðni slitastjórnar Gamla Byrs ses, dags., 14. febrúar 2014, móttekinni 24. febrúar 2014, um dómsmeðferð vegna ágreinings um lýstar kröfur í slitameðferð Gamla Byrs ses, en málið var þingfest 16. maí 2014. Í þinghaldi 21. febrúar sl. krafðist sóknaraðili þess að meðferð ágreiningsmálsins yrði frestað áfram þar til matsgerð dómkvaddra matsmanna í máli nr. M-147/2013 yrði lögð fram, en þeirri kröfu var mótmælt af varnaraðila málsins.

Hinn 21. mars sl. fór fram munnlegur málflutningur um kröfu sóknaraðila um frestun málsins. Við munnlegan flutning málsins gerði sóknaraðili nánar þá kröfu að málinu yrði frestað þar til matsgerð dómkvaddra matsmanna í umræddu matsmáli nr. M-147/2013 lægi fyrir, en til vara að málinu yrði frestað til 1. október 2018. Varnaraðili krefst þess að kröfu sóknaraðila um frestun málsins verði synjað og   ákveðinn   verði   tími   fyrir   málflutning   um   frávísunarkröfu   sóknaraðila, samkvæmt greinargerð varnaraðila sem lögð var fram hinn 12. janúar 2018.

I.

Dómkröfur sóknaraðila samkvæmt greinargerð hans, sem lögð var fram hinn 7. nóvember 2014, eru eftirfarandi: „A-liður

I.

(i) Þess er krafist að krafa sóknaraðila, aðallega að fjárhæð 6.659.029.647 krónur; til vara 6.125.942.693 krónur; til þrautavara 5.834.755.597 krónur; til þrautaþrautavara 5.624.203.095 krónur; í öllum tilvikum með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 12. júlí 2011 til 6. mars 2013, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags,   verði   viðurkennd   við   slit   varnaraðila,   með   stöðu   í   réttindaröð samkvæmt   3.   tölulið   110.   gr.   laga   nr.   21/1991   um   gjaldþrotaskipti   o.fl.   Til þrautaþrautaþrautavara er þess krafist að ákveðnar verði skaðabætur og/eða eftir atvikum   afsláttur   að   álitum,   ásamt   vöxtum   og   dráttarvöxtum   í   samræmi   við aðalkröfu, og að sú krafa verði viðurkennd við slit varnaraðila, með stöðu í réttindaröð samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. (ii) Jafnframt er þess krafist, í öllum ofangreindum tilvikum, að krafa sóknaraðila, að fjárhæð 12.621.414 krónur, verði viðurkennd við slit varnaraðila, með   stöðu   í   réttindaröð   samkvæmt   3.   tölulið   110.   gr.   laga   nr.   21/1991   um gjaldþrotaskipti o.fl.

II.

Að viðurkenndur verði réttur sóknaraðila til að nýta kröfu samkvæmt A-I hér að framan, til skuldajafnaðar á móti kröfu varnaraðila á hendur sóknaraðila samkvæmt skuldabréfi útgefnu 23. nóvember 2011, vegna kaupsamnings dags. 12. júlí 2011, aðallega miðað við 23. nóvember 2011, til vara við 6. mars 2013, en til þrautavara   við   einstaka   gjalddaga   höfuðstóls   fyrrgreinds   skuldabréfs,   þ.e.   23. nóvember 2014 og 23. nóvember 2015, svo og í öllum tilvikum miðað við einstaka gjalddaga vaxta. B-liður.

Þess er krafist að krafa sóknaraðila að fjárhæð 676.207.655 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, en að öðrum kosti vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. sömu laga, af 488.976.832 krónum frá 23. janúar 2013 til 25. febrúar 2013, af 529.625.629 krónum frá þeim degi til 25. mars 2013, af 564.115.518 krónum frá þeim degi til 23. apríl 2013, af 599.837.188 krónum frá þeim degi til 23. maí 2013, af 636.790.640 krónum frá þeim   degi   til   24.   júní   2013,   og   af   676.207.655   krónum   frá   þeim   degi   til greiðsludags,   verði   viðurkennd   við   slit   varnaraðila,   með   stöðu   í   réttindaröð samkvæmt 3. tölul. 110. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. “ Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í öllum tilvikum.

Samkvæmt greinargerð varnaraðila í efnisþætti málsins, sem lögð var fram hinn 12. janúar sl., er þess krafist að málinu verði vísað frá dómi. Verði ekki fallist á frávísunarkröfu krefst varnaraðili þess að öllum kröfum sóknaraðila verði hafnað, en til vara að þær verði lækkaðar verulega. Þá krefst varnaraðili málskostnaðar.

II.

Eins og áður segir var ágreiningsmál þetta um lýstar kröfur í slitameðferð Gamla Byrs ses þingfest 16. maí 2014 og fékk það málsnúmerið X-32/2014. Frá þingfestingu málsins hafa verið verið haldin 14 þinghöld. Kemur m.a. fram í þingbók málsins að málinu hafi ítrekað verið frestað að beiðni beggja málsaðila, án athugasemda af hálfu gagnaðila, til þess að leggja fram greinargerðir til sóknar og varnar, en einnig með vísan til þess að beðið væri niðurstöðu matsgerðar í máli nr. M-147/2013.

Umrætt matsmál nr. M-147/2013 var þingfest 7. febrúar 2014, í því skyni að afla matsgerðar til að meta nánar tiltekin atriði varðandi fjárhagsstöðu matsþola, Byrs   hf.,   eins   og   hún   var   hinn   30.   júní   2011.   Er   markmið   matsbeiðanda   að staðreyna   meint   fjárhagslegt   tjón   sem   hann   telur   sig   hafa   orðið   fyrir   vegna vanefnda matsþola á kaupsamningi milli aðila um alla hluti í Byr hf. frá 12. júlí 2011.   Kemur   fram   í   matsbeiðninni   að   niðurstöðu   matsins   sé   ætlað   að   vera grundvöllur málatilbúnaðar og kröfugerðar matsbeiðanda í fyrirhuguðum dómsmálum matsbeiðanda á hendur matsþolum. Matsmenn voru dómkvaddir 16. maí 2014. Samkvæmt gögnum málsins hafa verið haldnir 14 formlegir matsfundir og   síðasti   matsfundur   var   haldinn   15.   janúar   2018.   Samkvæmt   verkáætlun matsmanna frá 7. febrúar sl. gera matsmenn ráð fyrir að ljúka matsgerð sinni 15. nóvember nk.

III.

1. 1. Helstu málsástæður og lagarök sóknaraðila Sóknaraðili krefst þess að málinu verði frestað þar til matsgerð í málinu nr. M- 147/2013 liggi fyrir. Reisir sóknaraðili kröfu sína á 102. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Fyrir liggi að sönnunarfærslu í málinu sé ekki lokið, en umrætt ákvæði geri ráð fyrir hæfilegum fresti, að teknu tilliti til aðstæðna, til að ljúka gagnaöflun.

   Um ástæður þess að gagnaöflun hafi ekki verið lokið tekur sóknaraðili fram að málið sé umfangsmikið og varði flókin lögskipti og mikinn fjölda eignarliða, sem matsbeiðni sóknaraðila lúti að. Rekstur matsmálsins hafi gengið hægar en vonir hafi staðið til, m.a. vegna tæknilegra hindrana og þess hvernig skjölun og varðveislu gagna hafi verið háttað hjá Gamla Byr ses. Auk þess hafi ágreiningur verið um verklag við matsframkvæmdina. Þá hafi matsþolar, einkum varnaraðili, jafnframt beint mörgum erindum til matsmanna sem hafi þurft að taka mið af, en einnig hafi þurft að tryggja matsþola beinan aðgang að matsandlaginu, sem hafi a.m.k. óbeint gert matsferlið tafsamara en ella hefði orðið.

   Sóknaraðili bendir á að tilteknum þáttum í matsvinnu virðist vera lokið eða þeir langt komnir og vísar hann í því sambandi til samantektar matsmanna, dags. 6. apríl 2017, sem liggi fyrir í gögnum málsins. Þá hafi sóknaraðili sem matsbeiðandi þegar lagt í verulegan kostnað við vinnu við matið, sbr. yfirlit matsmanna frá 15. ágúst 2017. Áætlun matsmanna miðist við að matsgerð liggi fyrir síðar á þessu ári, samkvæmt því sem fram komi í verkáætlun þeirra, dags. 7. febrúar sl. Tekur sóknaraðili fram að hann muni gera ráðstafanir sem nauðsynlegar séu til að tryggja eftir fremsta megni að matsgerð verði hraðað.

   Sóknaraðili telur að einnig beri að hafa í huga að varnaraðili hafi sjálfur óskað eftir og samþykkt fresti í máli þessu, eða fram í janúar 2018, og þá oftast gagngert   í   því   skyni   að   unnt   yrði   að   ljúka   við   matsgerð   sóknaraðila.   Vísar sóknaraðili í því sambandi til þinghalda í málinu. Þá sé mikilvægt að hafa í huga að nú sjái til lands í matsferlinu, sbr. áðurgreinda verkáætlun matsmanna.

   Sóknaraðili telur að hann eigi, með vísan til 2. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991, rétt á fresti til að ljúka öflun matsgerðar, þrátt fyrir framkomna kröfu varnaraðila um frávísun málsins frá dómi. Málatilbúnaður varnaraðila, m.a. til stuðnings kröfu um frávísun málsins, lúti raunar gagngert að efni þess í skilningi 2. mgr.   100.   gr.   laga   nr.   91/1991.   Þá   sé   krafa   varnaraðila   um   frávísun   málsins einvörðungu reist á sjónarmiðum um að krafa sóknaraðila og grundvöllur hennar sé vanreifaður, samhliða því að byggt sé á því að krafan styðjist ekki við viðhlítandi gögn, sbr. kafla 4.4.4 í greinargerð varnaraðila sem beri yfirskriftina „Gagna- og sönnunarskortur – vanreifun“. Mótbárur varnaraðila séu því samofnar efni málsins, þ.m.t. sönnunarfærslu. Að auki sé væntanlegri matsgerð m.a. ætlað að renna frekari stoðum undir kröfu sóknaraðila, þ.m.t. þau atriði sem varnaraðili byggi á að séu vanreifuð í málatilbúnaði sóknaraðila. Sóknaraðili hafi þannig verulega og ótvíræða hagsmuni af því að fá frest til að ljúka öflun matsgerðar, og það áður en kröfur varnaraðila, m.a. um frávísun vegna meintrar vanreifunar, komi til úrslausnar.

2. 2. Helstu málsástæður og lagarök varnaraðila Varnaraðili krefst þess að hafnað verði kröfu sóknaraðila um að málinu verði frestað þar til matsgerð liggi fyrir í málinu. Varnaraðili tekur fram að sóknaraðili hafi lýst kröfu í bú varnaraðila 28. júní 2013 og þeirri kröfu hafi verið hafnað hinn 1. október sama ár. Bendir sóknaraðili á að hraða beri meðferð mála sem rekin eru samkvæmt lögum um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 177. gr. laga nr. 21/1991. Fylgja beri sömu sjónarmiðum við rekstur málsins og fram koma í 100. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en málsaðila greini á um hvort ákvæðið eigi hér við. Samkvæmt síðastgreindu ákvæði beri að leysa úr frávísunarkröfu þegar í stað, sbr. einnig 3. mgr. 177. gr. laga nr. 91/1991. Varnaraðili tekur fram að ekki sjái fyrir endann á matsferlinu, sem hafi nú þegar tekið rúm fjögur ár og kostnaður sé orðinn um 100 milljónir króna. Allur sá tími hafi ekki nægt matsmönnum til að afla gagna í málinu. Samkvæmt verkáætlun matsmanna frá 7. febrúar sl. sé enn gert ráð fyrir gagnaöflun og að útbúið verði reiknilíkan. Telur varnaraðili að framlögð verkáætlun þeirra breyti engu. Þá sé ekki hægt að bæta úr vanreifun málsins með matsgerð. Hið langa matsferli hafi leitt til þess að ekki hafi verið unnt að ljúka skiptum á búi varnaraðila, en skylt sé að ljúka þeim á eðlilegum tíma. Þá sé því mótmælt að ófullnægjandi gögn varnaraðila hafi valdið drætti á meðferð matsmálsins.

IV.

Niðurstaða Eins   og   áður   greinir   var   ágreiningsmáli   þessu   vísað   til   dómsins   með   beiðni slitastjórnar Gamla Byrs ses, dags. 14. febrúar 2014, um dómsmeðferð vegna ágreinings um lýstar kröfur í slitameðferð Gamla Byrs ses, og var málið þingfest 16. maí 2014, þar sem það fékk málsnúmerið X-32/2014. Frá þingfestingu málsins hafa verið 14 þinghöld í því. Kemur fram í þingbók að málinu hafi verið frestað að beiðni beggja málsaðila til þess að leggja fram greinargerðir til sóknar og varnar en einnig vegna þess að beðið sé niðurstöðu matsgerðar í máli nr. M-147/2013.

Fyrrgreint matsmál, M-147/2013, var þingfest 7. febrúar 2014, og voru matsmenn dómkvaddir í því hinn 16. maí 2014. Haldnir hafa verið 14 formlegir matsfundir og síðasti matsfundur var 15. janúar sl. Sóknaraðili málsins lagði fram greinargerð sína eftir höfðun matsmálsins, eða hinn 7. nóvember 2014, þar sem hann áskildi sér m.a. rétt til að leggja fram á síðari   stigum   matsgerð   dómkvaddra   manna   að   loknu   matsferli   á   grundvelli dómkvaðningar   samkvæmt   matsbeiðni   sóknaraðila,   dags.   11.   nóvember   2013. Varnaraðili málsins lagði fram greinargerð í málinu hinn 12. janúar 2018.

Í þessum þætti málsins krefst varnaraðili þess að krafa hans sem fram kemur í greinargerð um að málinu verði vísað frá dómi verði tekin til úrskurðar eins og málið   liggi   nú   fyrir.   Reisir   hann   frávísunarkröfu   sína   m.a.   á   því   að   reifun sóknaraðila á meintu fjártjóni og kröfugerð sé ófullnægjandi.

Sóknaraðili málsins krefst þess á hinn bóginn að málinu verði frestað þar til niðurstaða   matsmanna   liggi   fyrir,   sem   samkvæmt   fyrirliggjandi   verkáætlun matsmanna er gert ráð fyrir að verði lokið 15. nóvember nk.

Af 177. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. verður ráðið að hraða beri sérstaklega meðferð mála sem rekin eru samkvæmt 5. þætti laganna. Ef mál er hins vegar þannig vaxið að eðli þess er ekki frábrugðið venjulegu einkamáli, eins og á við um ágreiningsmál aðila, gilda hliðstæð sjónarmið um málshraða og fresti og um væri að ræða mál sem farið væri með samkvæmt lögum um meðferð einkamála, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991.

Í 2. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, er gert ráð fyrir að munnlegur flutningur fari fram um frávísunarkröfu stefnda áður en fjallað verður um efnishlið málsins. Frá þessu má þó víkja ef krafa stefnanda byggir á ástæðum sem varða einnig efni máls og nægjanlegar upplýsingar þykja ekki komnar fram að því   leyti.   Dómkröfur   sóknaraðila   varða   fjárkröfur   sem   hann   lýsti   við   slit varnaraðila, Gamla Byrs ses, með kröfulýsingu 23. júní 2013, vegna kaupsamnings frá 12. júlí 2011, þar sem sóknaraðili keypti allt hlutafé í Byr hf. af varnaraðila og fjármálaráðueytinu f.h. íslenska ríkisins. Kveður sóknaraðili kröfur sína í grunninn reistar á ábyrgðaryfirlýsingum seljenda og almennum reglum fjármunaréttar vegna vanefnda m.t.t. fjárhagsstöðu hins selda, Byrs hf., sem hafi verið til muna verri en látið   hafi   verið   uppi   og   sóknaraðili   mátti   vænta.   Í   greinargerð   er   kröfugerð, meintum tölulegum þætti málsins og málsástæðum lýst. Þá hefur sóknaraðili gert sérstakan áskilnað í greinargerð um öflun matsgerðar til þess að staðreyna hið meinta fjártjón sitt. Er ljóst af gögnum málsins að kröfugerð sóknaraðila er mjög umfangsmikil og varðar mörg atriði.

Taka verður undir með málsaðilum að meðferð málsins hefur dregist úr hófi, sem eins og áður segir skýrist fyrst og fremst af því að meðferð matsmálsins hefur dregist lengur en gert var ráð fyrir. Samkvæmt verkáætlun dómkvaddra matsmanna, dags. 7. febrúar sl., er gert ráð fyrir að matsskýrslu verði skilað þann 15. nóvember nk. Það sér því fyrir endann á hinu langa matsferli.

Að virtum skýringum sóknaraðila um þörf á öflun matsgerðar, sem raktar hafa verið hér að framan og fram koma í greinargerð hans, er það niðurstaða dómsins  með vísan til 2. málsl. 2. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991, sbr. einnig d-lið 1. mgr. 80. gr. sömu laga, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 91/1991, að sóknaraðili hafi af því   augljósa   hagsmuni   að   beðið   verði   niðurstöðu   dómkvaddra   matsmanna   og sóknaraðila verði gert kleift að leggja fram matsgerð áður en úrskurðað verði um frávísunarkröfu   varnaraðila,   þar   sem   matsgerð   kann   að   varpa   ljósi   á   umfang hugsanlegs tjóns og fjárhæðir því tengdar. Þá verður auk þess að líta til þess að frávísunarkrafan er öðrum þræði á því reist að málið sé vanreifað.

Með vísan til þessa er fallist á kröfu sóknaraðila um frestun málsins, en þó eigi lengur en til 15. nóvember nk.

Rétt þykir að ákvörðun málskostnaðar vegna þessa þáttar málsins bíði efnisdóms. Ragnheiður Snorradóttir héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

ÚRSKURÐARORÐ:

Fresta   ber   flutningi   um   frávísunarkröfu   varnaraðila,   Gamla   Byrs   ses,   þar   til matsgerð í málinu nr. M-147/2013 verður lögð fram, en þó eigi lengur en til 15. nóvember 2018. Málskostnaður í þessum þætti bíður efnisdóms.

Ragnheiður Snorradóttir (sign.)