Dómstólaleit

Mál þetta, sem tekið var til dóms 24. apríl sl., er höfðað með stefnu birtri 8. maí 2008, og þess krafist að viðurkennd verði riftun stefnanda, dags. 15. febrúar 2008, á kaupsamningi við stefnda sem gerður var hinn 18. október 2006, nefndur Vatnsskurðarvél-Snyrting og pökkun, IS110-001-006-C. Þess er og krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 14.940.000 krónur auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 18. október 2006 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt mati dómsins.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og að stefndi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað að skaðlausu samkvæmt mati dómsins.

Stefndi höfðaði gagnsök fyrir dóminum hinn 26. júní 2008 en með úrskurði uppkveðnum 9. janúar sl. var gagnsökinni vísað frá dómi. Var sú niðurstaða staðfest með dómi Hæstaréttar uppkveðnum 12. febrúar sl.

Málavextir

Hinn 6. apríl 2005 gerðu málsaðilar með sér tvo samninga. Annar samningurinn, samningur nr. IS110-001-005-A, tók til smíði og uppsetningar stefnda fyrir stefnanda á vinnslulínum ásamt kæli, CBC-lína, áfangi 1. Hinn samningurinn, samningur nr. IS110-001-005-B, tók til smíði og uppsetningar stefnda fyrir stefnanda á vatnsskurðarvél, búnaði til roðdráttar og snyrtingar og pökkunar á flökum, CBC-lína, áfangi 2.

Ekki var ákveðinn skiladagur á vatnsskurðarvélinni og tilheyrandi búnaði samkvæmt seinni  samningnum.  Í bréfum stefnanda til stefnda dags. 24. júlí og 10. október 2006 kemur fram að stefndi taldi afhendinguna hafa dregist fram yfir umsaminn tíma, sem hann taldi vera í september 2005. Í framhaldi viðræðna milli málsaðila vegna þessa gengu þeir frá nýjum samningi 10. október 2006 um uppsetningu á vatnsskurðarvélinni er felldi úr gildi framangreindan samning nr. IS110-001-005-B um CBC-línu, áfanga 2. Nefnist samningur þessi Vatnsskurðarvél-Snyrting og pökkun, IS110-0001-0006-C, hér eftir kallaður kaupsamningur. Lýtur riftunarkrafa stefnanda að þessum samningi. Samkvæmt honum skyldi afhendingartími vera sex vikum frá undirritun samningsins. Samkvæmt samningnum bar stefnanda að greiða 30% samningsfjárhæðarinnar, eða tólf milljónir króna, auk virðisaukaskatts,  við undirritun hans og var sú greiðsla innt af hendi. Gerir stefnandi kröfu til endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar.

Samhliða þessum samningi gerðu aðilarnir með sér samkomulag um að þeir ynnu saman að markaðssetningu og sölu á vatnsskurðarvélinni. Skyldi stefndi sjá um að afla viðskiptavina, sjá um öll markaðsgögn sem tengdust vatnsskurðarvélinni  og sjá um alla hönnunarvinnu varðandi hana. Stefnandi tæki á móti að sér að sér að bjóða viðskiptavinum í heimsókn og sýna vélina í fullri virkni auk þess að aðstoða stefnda eins vel og hann gæti til að ná fram sölu á henni. Í samningnum var og kveðið á um að stefnandi fengi tíu milljón króna afslátt af framangreindum samningi aðilanna nr. IS110-001-005,CBC-lína, áfangi 1. Auk þess skyldi stefnandi fá greidda svokallaða vöruþróunarþóknun fyrir hverja selda vatnsskurðarvél. Loks var samhliða framangreindum samningum undirrituð svokölluð „Virknilýsing Vatnsskurðarvélar“. Kemur þar fram að virknilýsingin taki til virkni vatnsskurðarvélar sem stefndi hafi unnið að í samstarfi við Tórshavnar Skipasmiðju P/F (FJM) hjá stefnanda í Hafnarfirði. Kemur og fram að hún sé liður í „slutavtale“ milli stefnda og FJM „vedrörende færdigudvikling af „Water Cutting System““ fyrir stefnanda. Auk forsvarsmanna málsaðila rituðu forsvarsmenn FJM undir lýsinguna. Kemur þar fram að þar séu skilgreindar þær kröfur sem gerðar séu til vatnsskurðarvélarinnar „og þegar þeim sé náð séu verklok skilgreind bæði í „nýja verksamningnum“ og „slutavtale“. Lokagreiðsla sé þá greidd og stefnandi greiði þá stefnda samkvæmt ákvæðum „nýja verksamningsins“ en í framhaldi af því greiði stefndi lokagreiðslu til FJM samkvæmt ákvæðum „slutavtale“.

Með bréfi lögmanns stefnanda til stefnda, dags. 15. febrúar 2008, var lýst yfir riftun á framangreindum samningi aðilanna, Vatnsskurðarvél-Snyrting og pökkun, IS110- 0001-0006-C, dags. 18. október 2006. Þessari riftunaryfirlýsingu stefnanda var mótmælt af hálfu stefnda með bréfi lögmanns hans dags. 29. febrúar sama ár. Lögmaður stefnanda ítrekaði kröfur stefnanda með bréfi dags. 18. mars 2008.

Stefnandi lýsir undanfara hinnar umdeildu riftunar svo að endurnýjunarsamningur aðilanna um vatnsskurðarvélina hafi ekki haft áhrif á framvindu mála. Lítið hafi þokast í þá átt að vélin yrði nothæf til framleiðslu þrátt fyrir hvatningu forsvarsmanna stefnanda til forsvarsmanna stefnda til þess að vinna í vélinni og óskir um tímaáætlun. Þannig hafi í júní og júlí 2007 verið gerð mæling á gallatíðni vélarinnar og hún reynst vera 39 til 77% en hafi ekki átt að vera meiri en 5% samkvæmt virknilýsingunni. Hinn 13. september 2007 hafi verið gerðar nýjar mælingar. Hafi afkastageta vélarinnar þá verið stillt á 7,6 flök á mínútu, samanborið við að vélin eigi að geta afkastað 60 flökum á mínútu, og hafi þá heildargallatíðnin samt reynst vera 48% á þessum litlu afköstum. Afkastagetan hafi þá verið aukin og hafi vélin þá ekki reynst ráða við meiri afköst en 14 flök á mínútu. Hafi heildargallatíðnin þá reynst vera 32%. Í mælingu sem gerð hafi verið 20. október 2007 komi fram að vélin hafi skilað aðeins um 73 til 79% framlegð á hraðanum 1 til 30 flök á mínútu og allt að 40% þeirra flaka sem í gegn um vélinu fóru hafi verið með beinum. Engar úrbætur hafi verið fyrirsjáanlegar og í janúar 2008 hafi afleitt tjón stefnanda verið orðið yfir 100 milljónir króna í formi tapaðrar framlegðar, skemmda á fiski vegna prufuvinnslu og húsnæðiskostnaðar.

Stefndi kveður undanfara riftunar stefnanda vera þann að eftir að stefndi hafi lokið við uppsetningu búnaðar samkvæmt samningi aðilanna nr. IS110-0001-0006-C hafi vinna hafist við að koma virkni vatnsskurðarvélarinnar í það horf sem skilgreint sé í virknilýsingunni frá 18. október 2006. Hafi FJM annast þá vinnu. Erfiðlega hafi gengið að ná skilgreindum markmiðum hvað virkni varðaði en málið hafi þó þokast í rétta átt. Í skýrslu MATÍS frá 10. nóvember 2007, er beri heitið „Úttektir á roðkæli og vatnsskurðarvél í fiskvinnslulínu í Festi ehf., Hafnarfirði“ sé því lýst hvernig virkni vatnsskurðarvélarinnar hafi batnað eftir því sem tíminn leið. Í skýrslunni sé byggt á mörgum mælingum sem átt hafi sér stað á tímabilinu júní til október 2007 og megi af þeim ráða að miðað hafi enn í rétta átt í lok þessa tímabils. Hins vegar hafi það háð FJM mikið að illa hafi gengið að fá leyfi til að komast inn í fiskvinnslu stefnanda til að halda áfram með þróun vélarinnar og ná markmiðum varðandi virkni hennar. Hafi starfsmaður stefnda gert ítarlega tímaáætlun, í samstarfi við starfsmenn FJS, um það hvernig hægt væri að ná tilsettum markmiðum og uppfylla öll ákvæði virknilýsingarinnar en vegna andstöðu stefnanda hafi þetta ekki reynst unnt.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að verulegar vanefndir hafi orðið á afhendingu vatnsskurðarvélarinnar í umsömdu horfi. Álitamál sé hvort líta bera á þessa aðstöðu sem afhendingardrátt eða galla. Byggi stefnandi á hvorutveggja og eigi eftirfarandi röksemdir við um báðar vanefndategundirnar.

Stefnandi kveðst byggja kröfu sína um viðurkenningu á réttmæti riftunar samnings á því að dráttur á afhendingu hins selda í umsömdu ástandi hafi falið í sér verulegar vanefndir stefnda. Séu vanefndir þessar augljósar þar sem stefnandi geti ekki haft nein not af umræddri vél ásamt því að stefnandi hafi orðið fyrir gríðarlegum kostnaði vegna vanefndanna. Geti stefnandi ekki hagnýtt sér vélina á nokkurn hátt. Stefnandi hafi haft réttmætar væntingar til þess að geta byrjað að hagnýta sér vélina hinn 29. nóvember 2006 og því hafi hann fallist á að greiða stefnda fyrirfram 30% af kaupverðinu, þær tólf milljónir króna, auk virðisaukaskatts, sem krafist sé endurgreiðslu á. Stefndi hafi allan tímann haft vitneskju um tilgang stefnanda með samningnum og hann hafi vitað að takmörkuð gæði vélarinnar gerðu það að verkum að hún væri stefnanda gagnslaus. Rúmum fjórtán mánuðum eftir að vélin hafi átt að vera tilbúin, samkvæmt endurnýjunarsamningi, hafi hún enn verið algjörlega ónothæf. Sé því ljóst að greiðsludráttur hafi verið orðinn verulegur og engin teikn á lofti um breytingar þar á. Hafi því verið um verulega vanefnd að ræða sem réttlæti riftun stefnanda á samningnum. Stefnandi hafi í raun hvorki tekið við vélinni né samþykkt hana í orði eða með athöfn. Þar sem hún teljist ekki uppsett á þann hátt að hún virki sé um greiðsludrátt að ræða af hálfu stefnda.

Komi fram sjónarmið hjá stefnda um að vatnsskurðarvélin hafi verið afhent, þrátt fyrir þá stóru annmarka sem á henni séu, breyti það engu um réttmæti riftunar því þá megi meta þann galla sem sé á vélinni til verulegra vanefnda. Gildi um það sömu sjónarmið og vegna afhendingardráttar, vélin sé stefnanda algjörlega ónothæf.

Ef litið verði svo á að afhending vélarinnar hafi farið fram í áföngum séu þættir afhendingarinnar svo samhangandi að greiðsludráttur á seinni áfanganum (virkninni) leiði til þess að fyrri áfangi sé með öllu ónothæfur og þar með sé um að ræða verulega vanefnd.

Stefnandi kveðst mótmæla þeim sjónarmiðum, sem stefndi hafi sett fram í kjölfar riftunaryfirlýsingarinnar, að stefndi hafi uppfyllt sinn hluta hins rifta samnings og að í samningnum felist einungis uppsetning vélarinnar en virkni hennar sé á ábyrgð FJM í Þórshöfn. Umræddur samningur hafi verið heildstæður samningur milli málsaðila og hafi skyldur stefnanda samkvæmt honum verið þær að greiða samningsverðið að fjárhæð alls fjörutíu milljónir króna og réttur hans hafi verið að eignast nothæfa vatnsskurðarvél. Í samningnum sé greinargóð lýsing á því hvað búnaður eigi að innihalda og ekki sé gerður neinn fyrirvari þess efnis að vélin eigi ekki að virka eða að það sé að einhverju leyti á áhættu stefnanda eða einhverra annarra að tilsettur árangur um virkni náist. Málsaðilar séu þeir einu sem undirriti þennan samning og líti stefnandi svo á að loforð um afhendingu feli í sér að seljandi eða verksali skili af sér fullbúinni vöru eða verki. Stefnda hafi verið alveg ljóst hverjar þarfir stefnanda hafi verið og að stefnandi hafi enga þörf fyrir uppsetta vél sem skili ekki umsamdri framleiðni. Umrædd virknilýsing feli ekki í sér samning um afhendingu vélar heldur sé hún nánari útfærsla eða lýsing á því hvaða eiginleikum hið selda eigi að vera búið. Aðkoma FJM að lýsingunni sé einungis til þess að staðfesta að varan eigi að uppfylla þessa eiginleika en feli ekki í sér ábyrgð gagnvart stefnanda sem kaupanda. Ekkert samningssamband sé á milli stefnanda og FJM heldur sé FJM einungis undirverktaki stefnda. Engin greiðsluskylda hafi heldur verið á milli stefnanda og þessa undirverktaka stefnda og engin greiðsla hafi farið þar á milli.

Jafnframt því sem krafist sé staðfestingar á riftun umrædds samnings krefjist stefnandi þess að stefndi skili þeirri greiðslu sem þegar hafi verið innt af hendi í tengslum við samninginn. Þau verðmæti sem stefndi hafi fengið á grundvelli samningsins hafi verið 14.940.000 krónur. Gegn endurgreiðslu fjárins standi það stefnda til boða að sækja vatnsskurðarvélina sem umræddur samningur hljóði um, en stefnandi hafi tvisvar skorað á stefnda að gera það.

Stefnandi eigi rétt á að koma skaðlaus frá nefndum samningi. Tjón hans sé umtalsvert meira en sú peningagreiðsla sem hann hafi innt af hendi og áskilji hann sér allan rétt til að hafa uppi frekari skaðabótakröfur á grundvelli vanefnda stefnda.

Um lagarök kveðst stefnandi vísa til laga um lausafjárkaup, einkum 25., 26., 39., og 3. mgr. 44. gr. auk almennra reglna kröfu- og samningaréttar. Þá eigi málskostnaðarkrafa hans stoð í 1. mgr. 129. gr. og 1. og 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og varnarþing sé vísað til 3. tl. 42. gr. sömu laga.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi kveður engar forsendur vera fyrir riftun á kaupunum. Sama eigi við um endurgreiðslu á innborgaðri fjárhæð. Engum afhendingardrætti sé til að dreifa eins og stefnandi haldi fram. Beri að túlka kaupsamning aðilanna sem riftunin beinist að í samhengi við röð annarra samninga sem stefnandi og stefndi hafi gert sín í milli. Stefndi hafi að öllu leyti staðið við skuldbindingar þær sem hann hafi tekið að sér samkvæmt umræddum samningi og því sé ekki um neinar vanefndir að ræða af hans hálfu. Samningur þessi hafi verið gerður 18. okt. 2006 og hafi afhendingartími verið tilgreindur 6 vikur eins og fram komi á bls. 11 í samningnum. Stefndi hafi lokið við að afhenda allan skilgreindan vinnslubúnað í desember 2006 og sé því ekki um neinn afhendingardrátt af hálfu stefnda að ræða. Beri því að sýkna stefnda og hafna riftun á grundvelli afhendingardráttar. Virkni vatnsskurðarvélarinnar sé þessu óviðkomandi en í samningnum sé gert ráð fyrir að síðasta greiðslan fari fram þegar ákvæði „Virknilýsingar Vatnsskurðarvélar“ hafi verið uppfyllt.

Í umræddum samningi sé margoft vitnað beint í samninginn um virknilýsinguna. Ómögulegt sé annað en að túlka þessa tvo samninga saman. Virknilýsingarsamningurinn sé þríhliða samningur stefnanda, stefnda og FJM í Færeyjum. Í samningi málsaðilanna um  markaðs- og vöruþróunarsamstarf komi skýrt fram að virknilýsingin sé þríhliða samningur. Samkvæmt samningunum hafi það verið hlutverk stefnda að útbúa vélbúnaðinn og hafi hann uppfyllt þá skyldu sína. FJM í Færeyjum hafi átt að afhenda hugbúnaðinn fyrir vatnsskurðarvélina og sjá til þess að virkni hennar stæðist þær kröfur sem gerðar væru í virknilýsingunni.

Þrátt fyrir þetta hafi stefnandi ekki stefnt FJM inn í mál þetta. Í samningunum komi ekkert fram um það hvenær tilgreindri virkni vatnsskurðarvélar skuli náð og geti stefnandi því ekki byggt á því að dráttur á afhendingu hennar í umsömdu horfi hafi átt sér stað.

Vatnsskurðarvélin sé aðeins hluti af þeim búnaði sem tilgreindur sé í seinni samningnum um hana og riftun stefnanda beinist að. Ekki sé hægt að rifta samningi í heild vegna margra ólíkra tækja og byggja á því að eitt tæki í samningnum hafi ekki virkað sem skyldi. Samningurinn hafi verið gerður í framhaldi af samkomulaginu um virknilýsinguna og með honum hafi fyrri kaupsamningur aðilanna frá 2. apríl 2005 verið formlega felldur niður. Framkvæmdastjóri stefnda hafi tekið saman yfirlitsblað um muninn á þessum tveimur samningum og liggi það frammi í málinu. Fyrstu tveir kaflar nýja samningsins varði vatnsskurðarvél og roðdráttarvél sem einnig hafi verið fjallað um í fyrri samningnum. Í köflum 8 - 9 sé fjallað um snyrtilínu, gæðaeftirlit, afurðaflokkun og ferskfiskpökkun. Sé þar um fjölmargar nýjar vörur að ræða sem ekki hafi verið teknar með í fyrri samninginn. Sameiginlegt með þessum nýju vörum sé að þær hafi verið framleiddar nákvæmlega samkvæmt sérstökum óskum stefnanda (custom made). Sá búnaður úr fyrri samningnum sem þegar hafi verið smíðaður falli einnig undir seinni samninginn. Samningsfjárhæðin sé 40.000.000 króna, sem sé 5.000.000 krónum lægri fjárhæð en samkvæmt fyrri samningnum, þrátt fyrir að seinni samningurinn nái bæði til þeirra framleiðsluvara sem hafi verið tilteknar í þeim fyrri sem og annarra framleiðsluvara. Í stefnu sé hins vegar eingöngu fjallað um vatnsskurðarvélina en ekkert minnst á aðrar vélar sem afhentar hafi verið samkvæmt seinni samningnum. Virðist sem lögmaður stefnda hafi ekki áttað sig ekki á því að um stóran vélapakka væri að ræða þegar hann lýsti yfir riftun á seinni samningnum í heild sinni. Þessi misskilningur komi skýrlega í ljós í kafla í stefnu er nefnist ,,skil verðmæta“ en þar sé því lýst yfir að ef stefndi skili fyrstu samningsgreiðslunni þá standi það honum til boða að fá vatnsskurðarvélina til baka. Ekkert sé þar hins vegar minnst á allar hinar vélarnar sem falli undir samninginn sem hafi verið hjá stefnanda í allt að þrjú ár. Komi til þess undir rekstri málsins að stefnandi krefjist þess að fá að skila öllum vélunum samkvæmt samningnum mótmæli stefndi því, enda hafi aldrei borist kvörtun út af þeim búnaði sem sé í lagi. Hvað þetta varði vísist til 1. og 2. mgr. 32. gr. og 2. mgr. 39. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Samkvæmt samningnum sé verð á þessum búnaði, fyrir afslátt, samtals 32.800.000 krónur. Framangreindar lagatilvitnanir eigi einnig við hvað varði ,,vélbúnað“ vatnsskurðarvélarinnar sem hafi verið færður á milli fyrri og seinni samningsins. Kvartanir stefnanda beinist hins vegar eingöngu að ,,hugbúnaði“ þeirrar vélar, þ.e. virkninni eins og hún sé skilgreind í virknilýsingunni.

Í seinni samningnum komi fram að afsláttur af heildarpakkanum nemi 28.800.000 króna. Til viðbótar við þetta hafi verið gefinn afsláttur af greiðslum samkvæmt samningi aðilanna frá 6. apríl 2005 nr. IS110-001-005-A, vegna smíði og uppsetningar stefnda fyrir stefnanda á vinnslulínum ásamt kæli, að fjárhæð 10.0000.000 króna, sbr. og samning aðilanna um sölu og markaðssetningu, dags. 18. október 2006. Þessi mikli afsláttur hafi komið til vegna þess að stefnandi hafi samþykkt að fara í þróunarsamstarf með stefnda og aðstoða við að ljúka við þróun vatnsskurðarvélarinnar. Stefndi hafi staðið við umdeildan kaupsamning af sinni hálfu en stefnandi hafi hins vegar vanefnt samninginn gagnvart stefnda. Vanefndir stefnanda felist m.a. í eftirfarandi atriðum: a) Stefnandi hafi átt að inna greiðslu 2 af hendi til stefnda við lok uppsetningar. Um sé að ræða greiðslu að fjárhæð 12.000.000 króna, eða sem nemi 30% af samningsfjárhæðinni. Stefndi hafi  lokið við uppsetningu búnaðar hinn 15. febrúar 2007 og hafi hann því uppfyllt samninginn að sínu leyti. Stefnandi hafi ekki enn innt greiðsluna af hendi þrátt fyrir að langt sé síðan að uppsetning átti sér stað. Stefnandi hafi jafnframt lýst því yfir að ekki stæði til að inna þessa greiðslu af hendi og hafi því vanefnt samninginn að þessu leyti. Tekið skuli fram að önnur greiðslan sé algjörlega óháð virkni búnaðar. b) Í lið 5 í hinum umdeilda samningi, bls. 3, hafi verið ákvæði um að verkkaupi (stefnandi) þyrfti að þjálfa tæknilegan umsjónarmann fyrir vatnsskurðarvélina og roðdráttarvélarnar vegna þess að í vélunum væri hátæknibúnaður sem væri bæði viðkvæmur og hættulegur. Stefnandi hafi aldrei uppfyllt þessa skyldu sína og telji stefndi að það hafi tvímælalaust leitt til þess hversu illa hafi gengið að ná skilgreindri virkni vélarinnar. c) Stefnandi hafi meinað tæknimönnum að komast að vélinni til að halda áfram með þróun vatnsskurðarvélarinnar. Í framlögðum tölvupósti milli aðilanna frá 17. september sl. komi fram að ætla megi að FJM þyrfti ekki langan tíma (nokkrar vikur) til að komast mun nær því að uppfylla skilyrði virknilýsingar fengju þeir tækifæri til þess.

Loks sé því mótmælt að stefnandi geti átt rétt á dráttarvöxtum frá 18. okt. 2006, en það sé undirskriftardagur umdeilds samnings.

Kröfu um málskostnað kveðst stefndi byggja á ákvæðum XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Eins og að framan hefur verið rakið krefst stefnandi þess í fyrsta lagi að viðurkennd verði með dómi riftun hans hinn 15. febrúar 2008 á samningi frá 18. október 2006 um að stefndi smíðaði og annaðist uppsetningu fyrir stefnanda á vatnsskurðarvél, ásamt búnaði til roðdráttar, snyrtingar og pökkunar. Var samningur þessi gerður til endurnýjunar á eldri samningi aðilanna frá 6. apríl 2005 um sama búnað, með tilteknum breytingum. Verður af gögnum ráðið, þar á meðal bréfum stefnanda til stefnda í júlí og október 2006, að aðdragandi endurnýjunar samningsins hafi verið óánægja stefnanda vegna tafa á afhendingu og uppsetningu búnaðarins og kröfur hans í kjölfarið um endurnýjun samningsins. Lyktaði viðræðum aðilanna með undirritun þeirra á hinum nýja samningi ásamt undirritun þeirra á sameiginlegri yfirlýsingu, svokallaðri „Virknilýsingu Vatnsskurðarvélar“, sem fram kemur að sé hluti framangreinds samnings. Er virknilýsingunni ætlað að skilgreina þær kröfur sem gerðar eru til afkasta og gæða vélarinnar svo hægt sé að tala um að hún hafi náð fullri virkni og verki stefnda teljist þar með lokið. Undir yfirlýsinguna rituðu og forsvarsmenn Tórshavnar Skipasmiðju P/F (FJM) sem tekið höfðu að sér að sjá um tiltekna þætti hins umsamda verks er laut að hugbúnaði vélasamstæðunnar.

Stefnandi byggir kröfu sína á því að verulegar vanefndir hafi orðið hjá stefnda á því að afhenda vélasamstæðuna í umsömdu horfi. Í hinum rifta samningi segir að afhendingartími sé sex vikum frá undirritun samnings. Kemur og fram að stefnandi skuli greiða 30% við undirritun, 30% við lok uppsetningar og 40% þegar ákvæði „Virknilýsingar Vatnsskurðarvélar“ hafi verið uppfyllt samkvæmt mælingu Rannsóknarstofu fiskiðnaðarins. Stefndi hefur skírskotað til þess að hvergi komi fram í samningnum hvenær fullnægt skuli vera skilyrðum virknilýsingarinnar og verklokum þar með náð. Af framangreindum bréfum stefnanda til stefnda í júlí og október 2006 verður ráðið að forsendur stefnanda fyrir gerð hins endurnýjaða verksamnings hafi verið þær að vatnsskurðarvélin yrði komin í gang á haustmánuðum 2006. Þá kemur og fram í tilvitnuðum „slutavtale“ milli stefnda og FJM, dags. 27. september 2006, að vatnsskurðarvélin skyldi vera komin með tilgreinda virkni fyrir lok október sama ár. Þegar til þessa er litið þykir verða að skýra ákvæði samningsins svo að stefndi hafi átt að ljúka uppsetningu og afhenda stefnda hina umsömdu vatnsskurðarvélarsamstæðu, í því ástandi sem „Virknilýsing Vatnsskurðarvélar“ kveður á um, innan þess sex vikna frests frá undirritun sem tilgreindur er sem afhendingartími hennar.

Ekki verður séð af málatilbúnaði stefnda að hann haldi því fram að skilyrðum virknilýsingarinnar hafi verið fullnægt áður en til riftunar stefnanda á samningi aðilanna kom hinn 15. febrúar 2008. Verður og af gögnum málsins ráðið, þar á meðal úttekt Matís, áður Rannsóknarstofnun fiskiðnaðarins, frá 10. nóvember 2007 og skýrslu Sigurjóns Arasonar, starfsmanns hennar, fyrir dómi að þar tilgreindum skilyrðum hafði ekki enn verið í október 2007. Verður þetta og ráðið af skýrslum vitnanna Theódórs Kristjánssonar og Eyjólfs Eyjólfssonar, fyrrverandi starfsmanna stefnda, og Péturs Ísleifssonar, starfsmanns stefnanda.

Verður ekki talið að stefnda hafi í þessu sambandi tekist að sýna fram á að stefnandi hafi með aðgerðum sínum eða aðgerðarleysi orðið þess valdandi að umræddar tafir urðu á afhendingu vélarinnar í umsömdu horfi. Þannig sýnast fram komnar staðhæfingar um að stefndi hafi meinað starfsfólki stefnda og FJM aðgang að vélinni einungis snúa að því tímabili þegar afhendingu vélarinnar til stefnanda átti að vera lokið samkvæmt framangreindu. Þá verður og ráðið af skýrslum fyrir dómi að þótt eitthvað hafi verið um að fisk hafi vantað þegar á þurfti að halda, eða að stefnandi hafi ekki útvegað fisk af heppilegri stærð og gerð fyrir vélarnar, þá hafi það ekki verið afgerandi þáttur í því að ekki tókst að uppfylla þau skilyrði sem virknilýsingin kveður á um. Meginvandamálið hafi legið í því að ekki hafi tekist að ljúka hönnun hugbúnaðarins fyrir vatnsskurðarvélina þannig að hún fengi fulla og umsamda virkni.

Í þessu sambandi vísar stefndi til þess að skyldur hans gagnvart stefnanda hafi einungis snúið að afhendingu vélbúnaðarins í réttu horfi. Hafi stefndi lokið við að afhenda allan skilgreindan vinnslubúnað í desember 2006 og lokið uppsetningu hans hinn 15. febrúar 2007. Afhending hugbúnaðarins fyrir vatnsskurðarvélina hafi á hinn bóginn alfarið verið á ábyrgð FJM samkvæmt ákvæðum virknilýsingarinnar, sem sé þríhliða samningur málsaðilanna og FJM. Á þetta verður ekki fallist með stefnda. Þrátt fyrir að kveðið sé svo á í virknilýsingunni að hún sé liður í hinum nýja verksamningi málsaðilanna verður ekki talið að með undirritun FJM hafi einnig stofnast til slíks samningssambands milli FJM og stefnanda, hvað varðar efndir á hinum rifta samningi, að þar með hafi FJM yfirtekið þær skyldur stefnda er vörðuðu hugbúnaðarþátt tækjabúnaðarins. Kemur enda fram í virknilýsingunni að þegar fullri virkni sé náð samkvæmt ákvæðum hennar skuli stefnandi inna lokagreiðslu af hendi til stefnda samkvæmt ákvæðum „nýja verksamningsins“ og í framhaldi af því skuli stefndi þá inna lokagreiðslu samkvæmt „slutavtale“ af hendi til FJM. Samkvæmt þessu verður að telja að stefndi sé einn ábyrgur gagnvart stefnanda fyrir þeim drætti sem orðinn var á afhendingu umræddrar vatnsskurðarvélar í því horfi sem um hafði verið samið. Samkvæmt framangreindu hófust vanefndir stefnda strax um mánaðamótin nóvember/desember 2006. Verður ekki á það fallist með stefnda að stefnanda hafi við þessar aðstæður borið að inna af hendi til hans greiðslu vegna loka uppsetningar vélbúnaðar, sem stefndi kveður eins og áður segir að átt hafi sér stað 15. febrúar 2007.

Að því virtu sem hér hefur verið rakið verður að telja að skilyrði hafi verið til þess fyrir stefnanda, skv. 25. gr., sbr. 22. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup, að rifta umræddum samningi aðilanna frá 18. október 2006. Auk vatnsskurðarvélarinnar nær samningurinn eins og fyrr segir til búnaðar til roðdráttar, eftirsnyrtingar og pökkunar. Verður af vitnaframburðum og öðrum gögnum ráðið, þar á meðal fyrirliggjandi teikningu af tækjabúnaðinum frá 1. október 2006, að saman myndi búnaðurinn eina heild, tækjasamstæðu. Eru því engin efni til að fallast á þá kröfu stefnda að riftunin verði einungis látin ná til þess hluta samningsins sem lýtur að vatnsskurðarvélinni einni. Samkvæmt því verður stefndi dæmdur til að endurgreiða stefnanda 14.940.000 krónur, sem stefnandi greiddi honum við undirritun samningsins hinn 18. október 2006, gegn því að hann skili stefnda þeim tækjabúnaði sem kveðið er á um í samningnum, sbr. 2. mgr. 64. gr. laga nr. 50/2000. Þá verður stefnda gert, með vísan til 2. mgr. 65. gr., sbr. 71. gr., laga um lausafjárkaup að greiða stefnanda auk framangreindrar fjárhæðar dráttarvexti skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 18. október 2006 til greiðsludags.

Að fenginni ofangreindri niðurstöðu verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 1.200.000 krónur í málskostnað. Við ákvörðun hans hefur verið tekið tillit til kostnaðar stefnanda vegna gagnsakar sem vísað var frá dómi og útlagðs kostnaðar hans.

Dómsuppsaga hefur dregist nokkuð vegna anna dómara.

Ásgeir Magnússon héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Viðurkennd er riftun stefnanda, Festi ehf., hinn 15. febrúar 2008 á samningi við stefnda, Skagann hf., sem gerður var 18. október 2006, nefndur Vatnsskurðarvél – Snyrting og pökkun, IS110-001-006-C.

Stefndi greiði stefnanda 14.940.000 krónur auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 18. október 2006 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 1.200.000 krónur í málskostnað.

Ásgeir Magnússon.