Dómstólaleit

Sóknaraðili   krefst   þess   að   úrskurður   Sigurðar   Tómasar   Magnússonar dómsformanns í gerðarmálinu Íslenskir aðalverktakar hf. gegn Sameinuðu Sílikoni hf. 30. ágúst 2016 um að gerðarmaðurinn Atli Björn Þorbjörnsson víki sæti í málinu verði felldur úr gildi.

Varnaraðili   krefst   þess   að   kröfu   sóknaraðila   verði   hafnað.   Þá   krefst varnaraðili málskostnaðar.

Mál þetta var þingfest 30. september 2016 og var bókað í þingbók að varnaraðili óskaði ekki eftir því að skila greinargerð í málinu. Var ákveðið að munnlegur málflutningur skyldi fara fram 14. október síðastliðinn en af því varð ekki þar sem varnaraðili óskaði eftir því að leggja fram gögn í málinu. Í þinghaldi þann dag fékk varnaraðili frest í því skyni og var málinu frestað til 17. október síðastliðinn. Þann dag lagði varnaraðili fram greinargerð og málsgögn. Munnlegur málflutningur fór fram 19. október síðastliðinn.

I

Varnaraðili   rekur   gerðardómsmál   á   hendur   sóknaraðila   á   grundvelli heimildar í 15. gr. í verksamningi aðila, dagsettum 11. júlí 2014. Þann 8. ágúst 2016 var Sigurður Tómas Magnússon prófessor skipaður formaður gerðardómsins af dómstjóra   Héraðsdóms   Reykjavíkur.   Af   hálfu   sóknaraðila   var   Atli   Björn Þorbjörnsson hdl. skipaður til setu í gerðardóminum og Kolbeinn Kolbeinsson verkfræðingur af hálfu varnaraðila. Reis ágreiningur um hæfi gerðarmannsins Atla Björns og gerði varnaraðili þá kröfu að hann viki sæti úr gerðardóminum.

Með úrskurði formanns gerðardómsins 30. ágúst 2016 var gerðarmanninum Atla Birni Þorbjörnssyni gert að víkja sæti í málinu. Hefur sóknaraðili skotið þeirri úrlausn   til   dómsins   samkvæmt   heimild   í   3.   mgr.   6.   gr.   laga   nr.   53/1989   um samningsbundna gerðardóma.

II

Sóknaraðili reisir kröfu sína á því að Atli Björn Þorbjörnsson hafi aldrei tekið ákvarðanir eða komið að málefnum sóknaraðila þó svo að hann hafi á sínum tíma selt kennitölu til félags sem kom að því að kaupa lóð þá sem kísilver sóknaraðila stendur á. Þá leiði það ekki til vanhæfis gerðarmannsins að löglærðir fulltrúar   sem   starfi   á   lögmannsstofu   hans,   BBA   Legal   ehf.,   séu   skráðir varastjórnarmenn í sóknaraðila. Stafi seta þeirra í varastjórn sóknaraðila af því að þegar kennitala sóknaraðila hafi verið keypt af lögmannsstofunni hafi láðst að skipta   um   varastjórn.   Hafi   hvorki   hinir   löglærðu   fulltrúar   né   gerðarmaðurinn persónulega unnið lögfræðistörf fyrir sóknaraðila er tengist ágreiningi málsins. Ennfremur byggir sóknaraðili á því að vinfengi gerðarmannsins við lögmann eða lögmenn   sóknaraðila   leiði   ekki   til   þess   að   hann   geti   ekki   sinnt   störfum   sem gerðarmaður.

III

Varnaraðili byggir á því að Atli Björn sé vanhæfur til að fara með málið annars vegar vegna tengsla hans við sóknaraðila sjálfan og hins vegar vegna tengsla hans   við   lögmenn   sóknaraðila,   þá   Skarphéðinn   Pétursson   hrl.   og   Friðbjörn Garðarsson hrl. Hvað fyrra atriðið varðar byggir varnaraðili á því að í varastjórn sóknaraðila eigi sæti þau Ásta Guðjónsdóttir héraðsdómslögmaður, fulltrúi hjá BBA Legal ehf., lögmannsstofu í eigu Atla Björns, og Árni Freyr Árnason héraðsdómslögmaður, sem var fulltrúi hjá BBA Legal ehf. þegar hann tók að sér stjórnarsetu fyrir félagið. Þá sé sú staðhæfing sóknaraðila röng að stjórnarseta þeirra Ástu og Árna skýrist af því að farist hafi fyrir að skipta stjórninni út þegar félagið var selt sóknaraðila, enda hafi félagið samkvæmt stofnskjölum þess upphaflega verið stofnað sem sóknaraðili.   Þannig   sé   stjórn   félagsins,   sem   skipuð   sé   aðalmönnunum   Doran Sanders, Magnúsi Garðarssyni og Auðunni Helgasyni, og varastjórn þess, óbreytt frá stofnun félagsins til dagsins í dag. Telur varnaraðili mega leiða af þessu að BBA Legal ehf. hafi unnið fyrir sóknaraðila. Þá byggir varnaraðili ennfremur á því að Atli Björn hafi komið að því verkefni sem ágreiningur málsaðila sprettur af. Í því sambandi vísar varnaraðili til þess að félagið BBL IX ehf. hafi verið stofnað 21. febrúar 2012 af BBA   Legal ehf. og stjórn þess skipuð fulltrúum á lögmannsstofunni. Með tilkynningu til fyrirtækjaskrár 12. apríl 2012 hafi nafni félagsins verið breytt í Stakksbraut 9 ehf. og Atli Björn verið kjörinn stjórnarmaður og   hafi   hann   setið   einn   í   aðalstjórn   félagsins   frá   þeim   tíma   og   haldið   á prókúruumboði. Í maí 2012 hafi Stakksbraut 9 ehf. keypt samnefnda lóð í Helguvík í því skyni að reisa þar umrætt kísilver sem ágreiningur aðila snýst um. Atli Björn hafi   gengið   úr   stjórn   félagsins   26.   júní   2012,   samkvæmt   tilkynningu   til fyrirtækjaskrár, og prókúra verið afturkölluð frá sama tíma. Varnaraðili vísar til þess að eini hlutahafi félagsins Stakksbrautar 9 ehf. hafi verið USI Holding B.V. sem jafnframt sé hluthafi í sóknaraðila og hafi Magnús Garðarsson, framkvæmdastjóri   sóknaraðila   farið   með   umboð   hluthafa   í   báðum   félögum, samkvæmt umboðsskjölum dagsettum 2. október 2013 og 3. júlí 2014, og Friðbjörn Garðarsson hrl. ritað undir bæði umboðin sem vottur. Samkvæmt þessu hafi Atli Björn verið stjórnarmaður og prókúruhafi Stakksbrautar 9 ehf. þegar félagið var tekið   til   eiginlegra   starfa   í   tengslum   við   það   verkefni   sem   ágreiningur gerðardómsmálsins komi til af. Félagið hafi síðar verið látið renna saman við sóknaraðila.

Varnaraðili byggir einnig á því að vináttutengsl á milli Atla Björns og lögmanna sóknaraðila, þeirra Skarphéðins Péturssonar og Friðbjörns Garðarssonar, sem einnig sé bróðir Magnúsar Garðarssonar, stjórnarformanns og prókúruhafa sóknaraðila, leiði til vanhæfis hans til að taka sæti sem gerðarmaður í málinu. Tengsl Atla Björns við Skarphéðinn Pétursson og Friðbjörn Garðarsson felist meðal annars í því að þeir hafi verið í sama árgangi í lagadeild Háskóla Íslands, verji sumarleyfum og öðrum frístundum sínum saman og mæti til dæmis í barnaafmæli hvor hjá öðrum. Varnaraðili byggir á því að Friðbjörn Garðarsson hafi starfað talsvert fyrir sóknaraðila í málinu og hafi mætt fyrir gerðardóminn og flutt þar mál sóknaraðila varðandi hæfi Atla Björns. Miklir hagsmunir séu í húfi fyrir málsaðila í gerðardómsmálinu   og   þar   af   leiðandi   beint   og   óbeint   fyrir   málflytjendur sóknaraðila en kröfur varnaraðila muni nema yfir einum milljarði króna. Gefi umrædd vináttutengsl lögmanna sóknaraðila og Atla Björns réttmætt tilefni til að efast um óhlutdrægni hans og séu til þess fallin að skapa tortryggni í garð dómsins.

IV

Samkvæmt 2. mgr. 6. gr. laga nr. 53/1989 um samningsbundna gerðardóma skulu gerðarmenn fullnægja sérstökum hæfisskilyrðum héraðsdómara til meðferðar einstaks máls. Samkvæmt g. lið 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála er dómari vanhæfur til að fara með mál ef fyrir hendi eru atvik eða aðstæður sem fallnar eru til þess að draga megi óhlutdrægni dómara með réttu í efa. Mat á því hvort dómari teljist vanhæfur til meðferðar máls samkvæmt ákvæðinu byggir á heildstæðu mati á atvikum hverju sinni.

Ágreiningur málsaðila í gerðardómsmálinu á rætur að rekja til verksamnings aðila frá 11. júlí 2014 um byggingarframkvæmdir varnaraðila fyrir sóknaraðila í Helguvík og eftirlit með framkvæmdum. Fyrir liggur að gerðarmaðurinn Atli Björn Þorbjörnsson sat um tveggja mánaða skeið á árinu 2012 í stjórn og fór með prókúruumboð fyrir Stakksbraut 9 ehf., lögaðila sem var tengdur sóknaraðila í gegn um sameiginlegt eignarhald og sameinaðist síðar sóknaraðila undir nafni og kennitölu þess síðarnefnda. Á þeim tíma sem gerðarmaðurinn var í fyrirsvari fyrir félagið var það í rekstri og keypti meðal annars lóð í Helguvík þar sem áætlað var að reisa kísilver, eins og síðar varð raunin. Þó svo að sá lögaðili sem gerðarmaðurinn var í fyrirsvari fyrir sé ekki lengur til lögum samkvæmt er sú efnahagslega eining sem gerðarmaðurinn var í fyrirsvari fyrir hluti af sóknaraðila máls þessa. Leiðir það þó eitt og sér ekki til vanhæfis gerðarmannsins heldur verður fleira að koma til. Fyrir liggur að lögmannsstofa í eigu gerðarmannsins, BBA Legal ehf., kom að stofnun sóknaraðila og tóku tveir löglærðir fulltrúar lögmannstofunnar sæti í varastjórn félagsins. Gegna viðkomandi einstaklingar, annar enn fulltrúi lögmannstofunnar, þeim stöðum í dag samkvæmt upplýsingum úr hlutafélagaskrá frá 3. október síðastliðnum. Liggur ekki annað fyrir en að fulltrúinn sitji í varastjórn félagsins vegna starfa sinna fyrir lögmannstofu gerðarmannsins. Sóknaraðili hefur samkvæmt framansögðu enn tengsl við lögmannsstofu þá sem gerðarmaður er eigandi að, svo ekki verður útilokað að lögmannstofan kunni að hafa fjárhagslega hagsmuni af þjónustu við sóknaraðila nú eða síðar. Verður þá að horfa til þess að ágreiningur málsaðila sem liggur fyrir gerðardóminum varðar mikla fjárhagslega hagsmuni aðila.

Þá verður ekki horft fram hjá því, svo sem fram kemur í hinum kærða úrskurði,   að   náin   vinátta   er   með   gerðarmanninum   og   Friðbirni   Garðarssyni hæstaréttarlögmanni sem hefur komið fram fyrir hönd sóknaraðila fyrir gerðardóminum, en fyrir liggur að þeir verja frístundum sínum saman í talsverðum mæli, eru saman í matarboðum og mæta í afmæli barna hvors annars. Eru atvik ekki sambærileg þeim sem um getur í dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 57/2007, enda reyndi þar á tengsl dómara við lögmann sem starfaði fyrir málsaðila, að þeim málum sem sakarefnið var sprottið af, 11 árum áður en ágreiningsefnið kom fyrir viðkomandi dóm.

Samkvæmt öllu framansögðu þykja vera fyrir hendi aðstæður, og tengsl gerðarmanns við málsaðila og málflutningsmann hans, sem eru til þess fallnar að draga megi óhlutdrægni gerðarmannsins í efa. Verður því hafnað kröfu sóknaraðila um að fella úr gildi úrskurð Sigurðar Tómasar Magnússonar, dómsformanns í gerðarmálinu, um að gerðarmaðurinn Atli Björn Þorbjörnsson víki sæti í málinu.

Varnaraðili hefur krafist málskostnaðar sér til handa. Mál þetta er rekið fyrir héraðsdómi samkvæmt lögum um samningsbundna gerðardóma nr. 53/1989 en í þeim lögum er ekki að finna heimild til að dæma málsaðila málskostnað vegna meðferðar ágreiningsmála fyrir dómstólum. Þar sem um er ræða mál sem er hluti af málarekstri fyrir gerðardómi kemur það í hlut gerðardómsins að kveða á um málskostnað   málsaðila,   samkvæmt   11.   gr.   laga   nr.   53/1989.   Því   úrskurðast málskostnaður ekki í máli þessu. Jón Höskuldsson héraðsdómari, kveður upp úrskurð þennan.

Ú r s k u r ð a r o r ð:

Hafnað er kröfu sóknaraðila um að felldur verði úr gildi úrskurður Sigurðar Tómasar Magnússonar dómsformanns í gerðarmálinu Íslenskir aðalverktakar hf. gegn Sameinuðu Sílikoni hf. 30. ágúst 2016 um að gerðarmaðurinn Atli Björn Þorbjörnsson víki sæti í málinu. Málskostnaður úrskurðast ekki.

Jón Höskuldsson