Dómstólaleit

„fyrir hatursorðræðu, með því að hafa aðfaranótt fimmtudagsins 16. apríl 2015 skrifað og birt eftirfarandi ummæli við frétt sem birtist á fréttavefnum dv.is og bar   yfirskriftina   „Hafnarfjörður:   Fyrst   til   að   bjóða   grunnskólanemum   upp   á hinseginfræðslu?“; „Á nú að fara eyðileggja sakleysi barnanna að foreldrum forspurðum? Ég myndi flokka þetta undir barnanýð (sic) vera troða kynvillu í saklaus börn. Bæjarstjórn Hafnarfjarðar vinsamlegast haldið saurugum hugsunum og löngunum ykkar frá börnunum mínum.“ sem fólu í sér ógnun, háð, rógburð og smánun á opinberum vettvangi í garð ótiltekins hóps manna hér á landi vegna kynhneigðar og kynvitundar þeirra. Telst þetta varða við 233. gr. a. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þess   er   krafist   að   ákærði   verði   dæmdur   til   refsingar   og   greiðslu   alls sakarkostnaðar.“

Kröfur ákærða í málinu:

Ákærði krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af kröfum ákæruvalds. Til vara krefst ákærði þess að refsing hans verði ákveðin eins væg og lög framast heimila. Í báðum tilvikum krefst ákærði þess að allur sakarkostnaður verði greiddur úr ríkissjóði.

I

Hinn 15. apríl 2015 var svohljóðandi tillaga lögð fyrir fund bæjarstjórnar Hafnarfjarðar:

Fulltrúar Samfylkingarinnar leggja til við bæjarstjórn að farið verði í átak í eflingu hinseiginfræðslu og –ráðgjöf í grunnskólum Hafnarfjarðar. Hafnarfjarðarbær leitist við að gera samstarfssamning við Samtökin ´78 um þróun námsefnis fyrir öll stig grunnskóla, frá 1. til 10. bekkjar og sérfræðingar Samtakanna haldi námskeið fyrir alla starfsmenn grunnskóla Hafnarfjarðar. Nemendum í unglingadeildum grunnskóla verði sömuleiðis gert kleift að sækja einstaklingsráðgjöf hjá sérfræðingum Samtakanna án endurgjalds.

Tillagan   var   samþykkt   af   bæjarstjórn.   Í   kjölfarið   hlaut   málið   talsverða umfjöllun í fjölmiðlum. Meðal annars birtist samdægurs frétt á vefsíðunni dv.is sem bar   yfirskriftina:   „Hafnarfjörður:   Fyrst   til   að   bjóða   grunnskólanemum   upp   á hinseginfræðslu.“ Aðfaranótt 16. apríl 2015 ritaði ákærði svohljóðandi athugasemd við fréttina: „Á nú að fara eyðileggja sakleysi barnanna að foreldrum forspurðum? Ég myndi flokka þetta undir barnanýð (sic) vera troða kynvillu í saklaus börn. Bæjarstjórn Hafnarfjarðar vinsamlegast haldið saurugum hugsunum og löngunum ykkar frá börnunum mínum.“ Með bréfi til lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 26. apríl 2015 kærðu Samtökin 78-félag hinsegin fólks á Íslandi þá háttsemi ákærða að láta framangreind ummæli falla í athugsemd við fréttina. Í kæru samtakanna var því haldið fram að í háttsemi ákærða hefðu falist ærumeiðingar og brot gegn friðhelgi einkalífs og hann með ummælum sínum ráðist opinberlega með háði, rógi og smánun á hóp ónafngreindra manna vegna kynhneigðar og/eða kynvitundar þeirra.   Taldi   kærandi   að   háttsemi   ákærða   varðaði   við   233.   gr.   a.   almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Með bréfi 8. september 2015 var kæranda kynnt sú ákvörðun lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, sbr. 4. mgr. 52. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, að vísa kærunni frá þar sem embættið teldi ekki grundvöll fyrir því að hefja rannsókn á meintu broti ákærða. Kærandi vildi ekki una þeirri niðurstöðu og kærði ákvörðun lögreglustjóra til ríkissaksóknara með bréfi 8. október 2015. Með bréfi 6. nóvember 2015 felldi ríkissaksóknari ákvörðun lögreglustjóra úr gildi og lagði fyrir hann að taka málið til rannsóknar. Rannsókn lögreglu lauk með skýrslutöku af ákærða 23. ágúst 2016. Mál þetta var síðan höfðað gegn ákærða 8. nóvember 2016 samkvæmt áðursögðu.

II

Við aðalmeðferð málsins staðfesti ákærði að hafa látið þau ummæli falla sem tekin eru upp í ákæru. Aðspurður kvaðst ákærði „svo sem eiginlega ekki neitt“ hafa vitað um hina fyrirhuguðu hinsegin fræðslu þegar hann setti ummæli sín fram. Kvaðst ákærði hafa reiðst vegna þessara tíðinda og vísaði í því sambandi til þess að 10 ára sonur hans hefði verið í skóla í Hafnarfirði á þessum tíma og hefði ákærða fundist drengurinn allt of ungur fyrir „eitthvað svona“. Tók ákærði fram að þetta hefði verið „alger vitleysa“ af sinni hálfu.

Ákærði   kvað   aðspurður   það   alls   ekki   hafa   verið   ásetning   sinn   að   særa einhvern eða meiða með ummælum sínum. Þetta hefði verið „bara svona reiði vitleysa sko“. Ákærða hefði heldur ekki rennt í grun á þeirri stundu sem hann ritaði ummælin að hann gæti sært einhvern eða meitt með þeim. Svo langt hefði ákærði ekki hugsað.

III

Ákærði lagði fram greinargerð í málinu með heimild í 1. mgr. 165. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Í henni er meðal annars til þess vísað að ákærði hafi   rétt   til   að   tjá   skoðanir   sínar.   Samkvæmt   1.   mgr.   73.   gr.   stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, komi fram að allir séu frjálsir skoðana og sannfæringar. Þá segi í 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sem veitt hafi verið lagagildi með lögum nr. 62/1994, að sérhver maður eigi rétt til tjáningarfrelsis. Sá réttur skuli einnig ná yfir frelsi til að hafa skoðanir, taka við og skila áfram upplýsingum og hugmyndum heima og erlendis án afskipta stjórnvalda. Framangreind ákvæði verndi ein mikilvægustu réttindi sem einstaklingar búi yfir í lýðræðissamfélagi. Tjáningarfrelsið sé einn af hornsteinum hvers lýðræðisríkis. Skýra lagaheimild þurfti til að skerða þessi réttindi og allar skerðingar á þeim sæti þröngri lögskýringu. Ákærði telji að ummæli hans falli undir verndarsvið 1. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar og að skýra eigi 233. gr. a. almennra hegningarlaga þröngri lögskýringu. Ummæli ákærða geti með engu móti fallið undir verknaðarlýsingu ákvæðisins þannig skýrt.

Ströng skilyrði séu fyrir því að tjáning geti talist refsiverð samkvæmt 233. gr. a.   almennra   hegningarlaga.   Tjáningin   þurfi   að   vera   alvarleg   og   hafa   það   að markmiði að hæða, rægja, smána eða ógna manni eða hópi manna. Sú skoðun sem ákærði hafi sett fram í umræðunni uppfylli ekki þau ströngu skilyrði sem ákvæðið setji fyrir refsingu. Þannig hafi ekki verið um alhæfingu að ræða sem haft hafi að markmiði að hæða, rægja eða smána hinsegin fólk heldur hafi ákærði einungis verið   að   upplýsa   hver   hans   skoðun   væri   á   umræddri   samþykkt   bæjarstjórnar Hafnarfjarðar. Vangaveltur af því tagi séu ekki refsiverðar samkvæmt 233. gr. a. almennra   hegningarlaga.   Ummæli   ákærða   falli   því   ekki   undir   ströng   skilyrði ákvæðisins og af þeim sökum verði ákærða ekki refsað fyrir þau.

IV

Mál þetta hefur ákæruvaldið höfðað gegn ákærða samkvæmt áðursögðu fyrir „hatursorðræðu“ með því að hafa aðfaranótt fimmtudagsins 16. apríl 2015 skrifað og   birt   áðurrakin   ummæli   við   frétt   sem   birtist   á   fréttavefnum   dv.is   og   bar yfirskriftina „Hafnarfjörður: Fyrst til að bjóða grunnskólanemum upp á hinseginfræðslu?“ Í ákæru er því haldið fram að ummæli ákærða hafi falið í sér ógnun, háð, rógburð og smánun á opinberum vettvangi í garð ótiltekins hóps manna hér á landi vegna kynhneigðar og kynvitundar þeirra. Telur ákæruvaldið að lýst háttsemi ákærða varði við 233. gr. a. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Í 233. gr. a. almennra hegningalaga er kveðið á um að hver sem opinberlega hæðist að, rógber, smánar eða ógnar manni eða hópi manna með ummælum eða annars   konar   tjáningu,   svo   sem   með   myndum   eða   táknum,   vegna   þjóðernis, litarháttar, kynþáttar, trúarbragða, kynhneigðar eða kynvitundar, eða breiðir slíkt út, skuli sæta sektum eða fangelsi allt að tveimur árum.

Ákærði hefur viðurkennt að hafa látið þau ummæli falla sem tekin eru upp í ákæru í athugasemdum við áðurnefnda frétt á vefsíðunni dv.is. Birtingu ummæla í athugasemdum á slíku vefsvæði verður að telja opinbera í skilningi 233. gr. a. almennra hegningarlaga.

Samkvæmt 1. mgr. og 2. mgr. 73. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. einnig 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, á ákærði rétt til skoðana sinna og að láta þær í ljós. Samkvæmt 3. mgr. 73. gr. verða skorður ekki settar við frelsi ákærða til skoðana sinna um menn og málefni, og til að tjá þær opinberlega, nema því aðeins að nauðsyn beri til í þágu allsherjarreglu eða öryggis ríkisins, til verndar heilsu eða siðgæði manna eða vegna réttinda eða mannorðs annarra, enda sé það gert   með   lögum   og   samrýmanlegt   lýðræðishefðum.  Andspænis   tjáningarfrelsi ákærða stendur því réttur manna til þess að þurfa ekki að þola árásir vegna þjóðernis,   litarháttar,   kynþáttar,   trúarbragða,   kynhneigðar   eða   kynvitundar, sem varinn er af 233. gr. a. almennra hegningarlaga, sbr. 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands.

Við mat á því hvort ummæli ákærða teljist refsiverð verður að horfa til samhengis þeirra og markmiðs, stöðu þess sem þau setti fram, svo og forms, alvarleika og tilefnis þeirra. Ráða má af framansögðu að mikilsverð málefni þarf til að heimilt sé að skerða tjáningarfrelsið. Þær ströngu kröfur renna einnig, ásamt öðrum lögskýringarsjónarmiðum, stoðum undir þá niðurstöðu að skýra beri ákvæði 233. gr. a almennra hegningarlaga þröngri lögskýringu.

Fyrir dómi kvaðst ákærði aðspurður „svo sem eiginlega ekki neitt“ hafa vitað um hina fyrirhuguðu hinsegin fræðslu þegar hann setti ummæli sín fram. Sagðist ákærði hafa reiðst er hann frétti af fræðslunni. Ákærði vísaði í því sambandi til þess að 10 ára gamall sonur hans hefði verið í skóla í Hafnarfirði á þessum tíma og hefði ákærða fundist drengurinn allt of ungur fyrir „eitthvað svona“, eins og ákærði orðaði það. Einnig kom fram hjá ákærða að það hefði alls ekki verið ásetningur hans að særa einhvern eða meiða með ummælum sínum. Þetta hefði verið „bara svona reiði vitleysa“. Ákærða hefði ekki rennt í grun á þeirri stundu sem hann ritaði ummælin að hann gæti sært einhvern eða meitt með þeim.

Samkvæmt   108.   gr.   laga   nr.   88/2008   um   meðferð   sakamála   hvílir sönnunarbyrði   um   sekt   ákærða   og   atvik,   sem   telja   má   honum   í   óhag,   á ákæruvaldinu. Þá metur dómari hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé fram komin um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti, sbr. 1. mgr. 109. gr. sömu laga.

Svo tjáning geti talist refsiverð samkvæmt 233. gr. a. almennra hegningarlaga þarf hún að hafa haft það að markmiði að hæða, rægja, smána eða ógna manni eða hópi manna. Ásetningur er saknæmisskilyrði samkvæmt ákvæðinu, sbr. 18. gr. sömu laga. Í málinu liggur fyrir að ákærði var afar ósáttur við fyrrgreinda samþykkt bæjarstjórnar Hafnarfjarðar af ástæðum sem hann lýsti í skýrslu sinni fyrir dómi. Í athugasemd sinni við umrædda frétt á vefsíðunni dv.is upplýsti ákærði um þá afstöðu sína og beindi hann orðum sínum sérstaklega að bæjarstjórninni. Verður að fallast á það með ákærða í ljósi þess sem fyrir liggur um málsatvik að ekki hafi verið um alhæfingu að ræða af hans hálfu, sem haft hafi að markmiði að hæða, rægja eða smána hinsegin fólk, heldur hafi ákærði fyrst og síðast verið að lýsa skoðun sinni á samþykkt bæjarstjórnarinnar. Þótt ákærði hafi sett fram skoðun sína með ósmekklegum hætti verður að telja, með vísan til alls þess sem að framan hefur verið rakið, að ummæli ákærða í þeirri athugasemd sem hann lét falla við fréttina falli utan gildissviðs 233. gr. a. almennra hegningarlaga. Er það því mat dómsins að ákæruvaldinu hafi ekki tekist að sanna gegn neitun ákærða, svo ekki verði vefengt með skynsamlegum rökum, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008, að ákærði hafi gerst sekur um brot gegn nefndu ákvæði almennra hegningarlaga með ummælum sínum. Verður ákærði því sýknaður af kröfum ákæruvalds í málinu.

Með vísan til úrslita málsins, sbr. 2. mgr. 218. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, greiðist þóknun skipaðs verjanda ákærða, Magnúsar Davíðs Norðdahl hdl., úr ríkissjóði, en þóknunin þykir að virtu umfangi málsins hæfilega ákveðin, að virðisaukaskatti meðtöldum, svo sem í dómsorði greinir.

Dóm þennan kveður upp Kristinn Halldórsson héraðsdómari. Fyrir uppsögu dómsins var gætt 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

D Ó M S O R Ð:

Ákærði, X, skal sýkn af kröfum ákæruvalds í málinu.

Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. þóknun skipaðs verjanda ákærða,   Magnúsar   Davíðs   Norðdahl   hdl.,   511.500   krónur   að   virðisaukaskatti meðtöldum.

Kristinn Halldórsson