Dómstólaleit

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Ásgerður Ragnarsdóttir, Eiríkur Jónsson og Þorgeir Ingi Njálsson kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1. Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 13. maí 2026. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 22. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 13. maí 2026 í málinu nr. L-[…]/2026 þar sem nauðungarvistun sóknaraðila var framlengd um allt að tólf vikur með heimild til rýmkunar. Kæruheimild er í 1. mgr. 16. gr. lögræðislaga nr. 71/1997.
2. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá krefst hún þóknunar fyrir Landsrétti til handa skipuðum verjanda sínum.
3. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Niðurstaða

1. Samkvæmt 2. mgr. 19. gr. lögræðislaga er grunnskilyrði nauðungarvistunar að sá sem hún beinist að sé haldinn alvarlegum geðsjúkdómi, að verulegar líkur séu taldar á að svo sé, að ástand hans sé þannig að jafna megi til alvarlegs geðsjúkdóms eða að hann glími við alvarlega áfengisfíkn eða ofnautn ávana- og fíkniefna. Sömu skilyrði gilda við framlengingu nauðungarvistunar samkvæmt 29. gr. a laganna en þá þarf jafnframt að liggja fyrir að nauðungarvistun sé óhjákvæmileg að mati læknis og yfirlýsing læknis um að reynt hafi verið að ná samkomulagi um áframhaldandi meðferð, sbr. 2. mgr. sömu greinar.
2. Þeirri beiðni um nauðungarvistun sem hér er til úrlausnar fylgdi læknisvottorð B yfirlæknis á geðgjörgæsludeild Landspítala, sem gaf skýrslu fyrir héraðsdómi. Í vottorðinu kemur fram það mat læknisins að áframhaldandi nauðungarvistun sé nauðsynleg. Sóknaraðili sé enn á geðgjörgæslu sökum atferlistruflunar og sé það til marks um alvarleika einkenna hennar. Mikilvægt sé að gefa sóknaraðila tækifæri til að ná sér almennilega af maníu sem hún glími við og sjá til þess að hún fari á viðeigandi jafnvægislyf til að fyrirbyggja veikindalotur sem hafi krafist innlagnar síðustu þrjú árin. Verði ekki gripið til áframhaldandi nauðungarvistunar sé ljóst að sóknaraðili hætti að taka ráðlögð lyf og hefji að öllum líkindum dagdrykkju áfengis á ný. Erfitt sé að segja til um það hversu langan tíma það taki að ná utan um sjúkdómslotu sóknaraðila, en það velti á því að sjúkdómsinnsæi fari batnandi og lyfjameðferð gangi betur. Sóknaraðili þurfi á því að halda þegar manían hjaðnar að komast af geðgjörgæslu á fíknigeðdeild þar sem hægt sé samtímis áframhaldandi maníumeðferð að taka á fíknivanda hennar og gera áætlun með henni um viðeigandi útskriftarplön með lyfjameðferð, eftirfylgd og fíknimeðferð. Í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi staðfesti læknirinn það mat sitt að áframhaldandi nauðungarvistun sóknaraðila væri nauðsynleg.
3. Samkvæmt framansögðu er ástand sóknaraðila þannig að jafna megi til alvarlegs geðsjúkdóms auk þess sem hún glímir við fíknsjúkdóm og telur læknir óhjákvæmilegt að hún sæti áfram nauðungarvistun. Þá liggur fyrir yfirlýsing læknis um að reynt hafi verið að ná samkomulagi um áframhaldandi meðferð, án árangurs. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.
4. Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga greiðist úr ríkissjóði þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila vegna meðferðar málsins fyrir Landsrétti, sem ákveðin verður að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila fyrir Landsrétti, Ingu Lillýjar Brynjólfsdóttur lögmanns, 176.700 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 13. maí 2026

Með kröfu dagsettri 12. maí 2026 sem barst réttinum sama dag, fer sóknaraðili, Fjölskyldu- og barnamálasvið Hafnarfjarðarkaupstaðar, kt. […], […], fram á það að varnaraðili, A, kt. […], til heimilis að […], verði áfram nauðungarvistuð á Landspítala Háskólasjúkrahúsi, deild 32C, í allt að 12 vikur með rýmkun, með vísan til 29. gr. a. lögræðislaga nr. 71/1997.

Varnaraðili krefst þess að kröfu sóknaraðila verði hafnað. Skipaður verjandi varnaraðila, Inga Lillý Brynjólfsdóttir lögmaður krefst jafnframt þóknunar sér til handa úr ríkissjóði, sbr. 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga. Málið var þingfest og tekið til úrskurðar í dag.

I

Í málsatvikalýsingu sóknaraðila kemur fram að varnaraðili sé rúmlega […] ára gömul einhleyp kona sem starfi sjálfstætt við […]. Varnaraðili eigi sögu um innlagnir á geðdeild á undanförnum árum auk þess að eiga við áfengisvanda að stríða. Varnaraðili hafi verið nauðungarvistuð nokkrum sinnum, síðast þann 4. maí sl. í 21 sólarhring með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness í máli nr. L-[…]/2026. Í núverandi legu hafi varnaraðili mótmælt innlögn harðlega, hún hafi verið mjög ör og sé svefnlítil, og erfitt sé að fá hana til að taka ráðlagða lyfjameðferð.

Meðfylgjandi beiðni sóknaraðila fylgdi læknisvottorðs, dags. 10. maí sl., sem undirritað er af B yfirlækni á geðgjörgæsludeild LSH, deild 32C. Einnig er fyrirliggjandi yfirlýsing sama læknis, dagsett sama dag, um að ítrekað hafi verið reynt að ná meðferðarsambandi við varnaraðila til að komast hjá áframhaldandi nauðungarvistun.

Sóknaraðili vísar til þess að erfitt hafi verið að ná meðferðarsambandi við varnaraðila sem lýsi yfir eindregnum vilja til að útskrifa sig þrátt fyrir að hafa ekkert innsæi í eigin veikindi. Samkvæmt fyrrgreindu læknisvottorði sé það mat læknis að það sé algjörlega nauðsynlegt að varnaraðili verði áfram nauðungarvistuð á geðdeild þar sem hún fái áframhaldandi meðferð. Sóknaraðili telji öll skilyrði 29. gr. a. lögræðislaga nr. 71/1997 vera uppfyllt svo að fallast megi á framkomna kröfu um framlengingu á nauðungarvistun varnaraðila.

II

Í fyrrgreindu læknisvottorði B geðlæknis kemur m.a. fram að nauðungarvistun varnaraðila í 21 sólarhring nægi engan vegin til að ná henni úr þeirri maníu sem hún sé nú í. Varnaraðili sé enn á geðgjörgæslu sökum atferlistruflunar og sé það til marks um alvarleika einkenna hennar. Mikilvægt sé að gefa varnaraðila tækifæri til að ná sér almennilega af maníunni, og að sjá til þess að hún fari á viðeigandi jafnvægislyf til að fyrirbyggja veikindalotur hennar, sem hafi verið innlagnarkrefjandi og erfiðar síðastliðin þrjú ár. Fari varnaraðili nú af geðdeild sé ljóst að hún hætti að taka ráðlögð lyf og fari að öllum líkindum í dagdrykkju áfengis. Læknirinn mæli eindregið með því að nauðungarvistun varnaraðila verði framlengd í allt að 12 vikur með rýmkun. Erfitt sé að segja til um hve langan tíma þurfi til að ná utan um sjúkdómslotu varnaraðila, en það væri að öllum líkindum aðeins hluti tímans, og velti á því að sjúkdómsinnsæi varnaraðila fari batnandi og að lyfjameðferð gangi betur. Varnaraðili þurfi í framhaldinu að komast á fíknigeðdeild þar sem hægt verði, samtímis áframhaldandi maníumeðferð, að taka á hennar fíknivanda og að gera áætlun um viðeigandi útskriftarplön með lyfjameðferð, eftirfylgni og fíknimeðferð.

B geðlæknir gaf skýrslu fyrir dómi í dag þar sem hún staðfesti framangreint vottorð og yfirlýsingu sína um að reynt hafi verið meðferðarsamband. Í vitnisburði hennar kom aukinheldur fram að varnaraðili væri í maníu og örlyndi, og hefði ekki innsæi í veikindi sín. Varnaraðili hafi ekki verið til fullrar samvinnu við lyfjagjöf og því brýnt að hún væri vistuð á sjúkrahúsi enn um sinn til að tryggja henni viðeigandi meðferð. Þá kom afdráttarlaust fram í vitnisburði læknisins að hún teldi nauðungarvistun sóknaraðila óhjákvæmilega.

III

Í framburði varnaraðila fyrir dómi kom fram að hún mótmælti kröfunni harðlega. Hún teldi sig ekki eiga við geðræn vandamál að stríða en ætti í stríði við Bakkus.

Verjandi varnaraðila krafðist þess að kröfu sóknaraðila yrði hafnað. Mótmælt væri þeim greiningum á varnaraðila sem fram kæmu í vottorði læknis. Þá væri nauðungarvistun of mikið inngrip í friðhelgi einkalíf varnaraðila.

IV

Samkvæmt 1. mgr. 29. gr. a. lögræðislaga nr. 71/1997 er heimilt með úrskurði dómara að framlengja nauðungarvistun einstaklings í eitt skipti í allt að 12 vikur að liðnum 21 sólarhring frá dagsetningu ákvörðunar sýslumanns, skv. 3. mgr. 19. gr. sömu laga. Samkvæmt 2. mgr. 29. gr. a. lögræðislaga skal fylgja yfirlýsing læknis um að meðferðaraðili og einstaklingur sem sætir nauðungarvistun hafi reynt að ná samkomulagi um áframhaldandi meðferð. Þá skal fylgja læknisvottorð og yfirlýsing læknis um að framlenging nauðungarvistunar með rýmkun sé að hans mati óhjákvæmileg.

Líkt og fram var komið þá liggur fyrir læknisvottorð og yfirlýsing B geðlæknis um að framlenging á nauðungarvistun varnaraðila væri að hennar mati óhjákvæmileg. Þá liggur fyrir yfirlýsing sama læknis þess efnis að reynt hafi verið að ná samkomulagi við varnaraðila um áframhaldandi meðferð. Einnig er fram komið um þær ástæður sem framlenging nauðungarvistunar byggist á, og til hve langs tíma.

Með vísan til framangreinds hefur að mati dómsins verið sýnt fram á að fullnægt sé öllum skilyrðum lögræðislaga nr. 71/1997, og ber því að fallast á beiðni sóknaraðili um framlengingu nauðungarvistunar varnaraðila á sjúkrahúsi í allt að tólf vikur með rýmkun, frá og með 14. maí nk. að telja.

Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. laga nr. 71/1997 greiðist úr ríkissjóði þóknun skipaðs verjanda varnaraðila, Ingu Lillýjar Brynjólfsdóttur lögmanns, sem þykir hæfilega ákveðin eins og nánar greinir í úrskurðarorði að meðtöldum virðisaukaskatti. Bogi Hjálmtýsson héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð:

Nauðungarvistun varnaraðila, A á sjúkrahúsi er framlengd um tólf vikur frá 14. maí nk. að telja með heimild til rýmkunar, sbr. 29. gr. a. lögræðislaga nr. 71/1997.

Allur kostnaður af málinu greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun skipaðs verjanda varnaraðila, Ingu Lillýjar Brynjólfsdóttur lögmanns, 212.040 krónur, sem greiðist úr ríkissjóði.